Әдістемелік нұсқау хат жаңасы 2017-18


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
��1 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; &#x/MCI; 1 ;&#x/MCI; 1 ;Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Алтынсарин атындағы
Ұлттық білім академиясы
201
ОҚУ ЖЫЛЫНДА
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ
ЖАЛПЫ ОРТА БІЛІМ БЕРЕТІН
ҰЙЫМДАРЫНДА
ОҚУ ПРОЦЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
ТУРАЛЫ
діс
темелік нұсқау хат
Астана
201
��2 &#x/MCI; 0 ;&#x/MCI; 0 ; &#x/MCI; 1 ;&#x/MCI; 1 ;Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы Ғылыми кеңесімен
баспаға ұсынылды (201
жылғы
21 сәуір
дегі
хаттама).
201
оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы орта білім
беретін ұйымдарында
оқу процесін ұйымдастыру
дың ерекшеліктері туралы:
дістемелік нұсқау хат.
Астана: Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім
академиясы, 201
368
Жинаққа
2017
2018 оқу жылында Қазақстан Республикасының
жал
пы орта
бiлiм беретiн мектептерін
мектепалды д
аярлық және
сыныптарында оқу
процесін
ұйымдастыру бойынша материалдар енгiзiлген.
Жинақ ж
алпы орта бiлiм беретiн мектептердiң басшылары мен пән
мұғалiмдерiне, бiлiм саласы
ның
қызметкерлерiне арналған.
Ы.Алтынсарин атындағы
Ұлттық
білім академиясы, 201
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
ЖАЛПЫ ЕРЕЖЕЛЕР
Қазақстан Республикасы Президентінің 2016 жылғы 1 наурыздағы № 205
Жарлығымен бекітілген
Қазақстан Республикасында білім беруд
і және
ғылымды дамытудың 2016
2019 жылдарға арналған мемлекеттік
бағдарламасын
әйкес
білім сапасын арттыру жөніндегі жұмыстың
негізгі
бағыттары
білім беру процесіне қатысушылардың үздік білім беру ресурстары
мен технологияларына бірдей қолжетімділікті қамтамасыз ету,
жылдам
өзгермелі әлемде табыстылығын қамтамасыз ететін білім алуға
деген
білім
ал
ушылардың сұраныстарын қанағаттандыру,
Қазақстан Республикасы
азаматтарының жалпы білім беретін мектептерде
интеллектуалдық
, рухани
және дене бітімі
дамуын қалыптастыру
болып табылады
Бүгінгі күні білім беру жүйесі түбегейлі жаңаша ойлауға н
егізделген
іргелі реформалар кезеңіне қадам басты.
Дүниежүзілік экономикалық
форум
XXI ғасырдағы табысты адамның
білімі мен іскерлігінің 16 түрін атап көрсетті
Олар:
командадағы жұмыс дағдылары;
көшбасшылық қасиет;
бастамашылық;
құзыреттілік;
қаржыл
және азаматтық сауаттылық және т.б.
2015 жылы
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұ
йымының
ЭЫДҰ
Біл
ім беру саясаты
комитеті
«Білім
мен дағдылардың болашағы: Білім
беру
2030» атты жаңа жобаны
іске асыруды бастады.
ЭЫДҰ әлемнің бұрын белгісіз жаһандық
сын
қатерлермен көбірек бетпе
бет келіп отырғанын, барынша тартысты және осал болып келетінін негізге
алады.
XII (он жетінші) ғасырдағы адамның бүкіл өмірі бойындағы алған
ақпаратты қазіргі заманғы адам 1 айда ғана алады және өңдейді.
Әлемде
ақпарат әрб
ір екі жыл сайын екі еселе
неді, бұл оны қарапайым жаттаудың
мүмкін емес
тігін
және пайдасыз екендігін көрсетеді.
Мұндай жағдайларда
білім ал
ушыны өмір сүруге дайындау үшін
академиялық білім, функционалдық дағдылар, жеке тұлғалық
қарым
қатынастар мен құзырет
тіліктер жеткілікс
. Мүлдем жаңа сапа
метабілімділік
, метақұзыреттілік
қажет
Озық экономика білім беру мақсаттарын «білетін адамнан»
шығармашылықпен ойлайтын, әрекет ететін, өзін
өзі дамытатын адамға
ауыстыруды
талап етеді.
Сондықтан
ғасырдың 80
ші жылдары
әлемнің алдыңғы қатарлы
мемлекеттері білімді орталыққа дәлдеуден
практикалық
бағдарланған
білім
беруге бет алды.
Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымының (
ЭЫДҰ
2014 жылы
өткізген
Қазақстанда
орта білім беру
ге жасаған
шолуында
академи
ялық пәндер теорияға назар аудара
отырып оқытылады,
олардың
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
практика
да
қосымша
қолданылуына
жеткілікті
көңіл бөлінбейді,
осының
салдарынан
білім алу
шылар жеткілікті дәрежеде алған білімдерін стандартты
емес жағдайларда тиімді қолдануға және пайдалануға қаб
ілетті емес
деген
қорытынды жасалған
Жалпы
алғанда
, біздің мектеп
тің білім алушылары
пәндік
сапалы
, нақты
айтсақ, дәйект
білім алады,
бірақ оларды өмірлік жағдаяттарда
қолдану
дағдылары жоқ.
әстүрлі оқыту
қазақстандық мектеп
білім ал
ушылар
дың
академи
ялық
білімдерінің жеткілікті деңгейін қамтамасыз етеді, бірақ сол білімді өз бетімен
алуды, талдауды және оларды тиімді пайдалана білу үшін дайындаймайды.
Отандық білім беруде дәстүрлі оқыту жүйесінен ауысу әрекеті бірнеше
рет болғаны рас
, бірақ жекелеген
фрагментті өзгерістерді енгізу кезінде ол ескі
білім беру мазмұнына сәйкестендірілді. Бұл оқу процесінің шамадан тыс
болуына және дайын
ақпараттың үлкен көлем
де берілуіне
алып келді
. Әлі күнге
дейін
білім ал
ушы
білімді
енжар «алушы» болып қалып отыр.
Қазі
ргі таңда Қазақстан
мектепт
ерінде
білім беру
жаңа бастау алу
сатысында. Қазіргі уақытта инфрақұрылымдық дамыту
мен
жаңартылған
мазмұнға көшу
басты басымдықтар
болып тұр.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың
бастамасымен «100 нақты қ
адам» Ұлт жоспарын іске асыру аясында ЭЫДҰ
елдерінің стандарттары негізінде адам капиталының сапасын көтеруге
бағытталған білім беру сал
асындағы 5 қадам жоспарланған. Оның 3
уі жалпы
орта білім беру жүйесіне қатысты.
қада
12 жылдық білім беруді
кезең
кезеңімен енгізу,
функциялық
сауаттылықты дамыту үшін мектептегі оқыту стандарттарын жаңарту.
Жоғары сыныптарда жанбасылық қаржыландыруды енгізу, табысты
мектептерді ынталандыру жүйесін құру.
қадам.
Білім беру жүйесінде
жоғары сыныптар мен ЖОО
ларда
ағылшын тілінде оқытуға кезең
кезеңімен көшу.
қадам. «Нұрлы Болашақ»
ұлттық жобасын әзірлеу және жүзеге
асыру. Мектептік білім берудің қолданыстағы оқу
бағдарламаларына
«Мәңгілік ел» құндылықтарын енгізу.










��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
2017
2018
ОҚУ ЖЫЛЫ НЕСІМЕН ЕРЕКШЕЛ
ЕНЕДІ?
2017
2018 оқу жылында
2, 5, 7
сыныптар
жаңартылға
н білім
мазмұнына
көшеді
Жаһандық өзгерістер мен әлемдік трендтер мектептегі білім беру
мазмұнының жылдам қарқында жаңаруын талап етеді. 2018
2019
оқу жылында
жаңартылған білім мазмұнына 3,
сыныптар көшеді. 2019
2020
оқу
жылында
сыныптар.
Жаңа оқу жылында:
1) мектепа
лды даярлық сыныптарында және 1,
сыныптарда білім беру
оцесі
Үкіметінің 2016 жылғы 13 мамырдағы №
292 қаулысымен
бекітілген Мектепке дейінгі тәрбие мен оқ
ытудың
мемлекеттік
жалпыға
міндетті стандарты
(бұдан әрі
МДТОМЖС)
БҒМ 2016 жылғы 12 тамыздағы №
бұйрығымен
бекітілген
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың
үлгілік
оқу бағдарламасы
(бұдан әрі
Үлгілік бағдарлама)
Мектеп
ке дейінгі тәрбие мен оқыт
удың үлгілік
оқу жоспары
(ҚР БҒМ
2016 жылғы 22 маусымдағы №391 бұйрығына 1
қосымша)
Үкіметінің 2015 жылғы 25 сәуірдегі №
327 қаулысымен бекітілген
Бастауыш білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (бұдан әрі
ҚР МЖМБС
2015);
Білім және
ғыл
ым министрінің 2016 жылғы
15 шілдедегі №
453
бұйрығымен бек
ітілген Бастауыш білім берудің ү
лгілік оқу
жоспарлары;
Білім және ғылым министрінің 2016 жылғы
8 сәуірд
егі №
266 бұйрығымен бекітілген Б
астауыш білім берудің
жалпы білім
беретін пәндерінің
лгілік оқу бағдарламалары;
«Оқулықтардың, оқу
әдістемелік кешендердің, оқу құралдарының және
басқа да қосымша әдебиеттердің, оның ішінде электрондық жеткізгіштердегі
тізбесін бекіту туралы» Қазақстан Республик
асы Білім және ғылым министрі
міндетін атқаруш
ының 2013 жылғы 27 қыркүйектегі № 400 бұйрығына
өзгерістер мен толықт
ырулар енгізу туралы» ҚР
Білім және ғылым министрінің
2017 жылғы 4 сәуірдегі №150 бұйрығымен бекітілген оқу басылымдары
негізінде жүзеге асырылады
2)
4, 6, 8
сыныптарда
білім беру п
роцесі
Үкіметінің 2012 жылғы 23 тамыздағы №
1080 қаулысымен
бекітілген Орта білім берудің (бастауыш,
негізгі орта, жалпы орта білім беру)
мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты
(бұдан әрі
МЖМБС
2012
«ҚР
Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы
8 қарашадағы №500 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»
Білім және ғылым
министрінің 2013 жылғы 25 шілдедегі №
296 бұйрығымен бекітілген
астауыш,
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарлары;
«ҚР
Білім және ғылым министрінің 2012 жылғы
8 қарашадағы №
500 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»
Білім және
ғылым министрінің 2013 жылғы 27 қарашадағы №
471 бұйрығымен бекітілген
астауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу жоспарлары;
Р Білім және ғылым министрінің 2012 жылғ
8 қарашадағы №
500 бұйрығына өзгерістер
мен толықтырулар
енгізу туралы»
Р Білім және ғылым министрінің 2014 жылғы 25 ақпандағы №
61 бұйрығымен
бекітілген
астауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің үлгілік оқу
жоспарлары;
Р Білім және ғылым минис
трінің 2013 жылғы
3 сәуірдегі № 115 бұйрығымен бекітілген
алпы білім беретін пәндердің,
таңдау курстарының және факультативтердің үлгілік оқу бағдарламалары;
«ҚР
Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы
3 сәуірдегі №
115 бұйрығына өзгерістер енгізу турал
ы»
Білім және ғылым
министрінің 2014 жылғы 15 шілдедегі №
281 бұйрығымен бекітілген Ж
алпы
білім беретін пәндердің үлгілік оқу бағдарламалары;
Р Білім және ғылым министрінің 2013 жылғы
3 сәуірдегі №
115 бұйрығына өзгерістер енгізу туралы»
Білім жән
е ғылым
министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы №
393 бұйрығымен бекітілген Ж
алпы
білім беретін пәндердің үлгілік оқу бағдарламалары;
«Білім беру ұйымдарында пайдалануға рұқсат етілген оқулықтардың,
оқу
әдістемелік кешендердің, оқу құралдарының және басқа да
қосымша
әдебиеттердің, оның ішінде электрондық жеткізгіштердегі ті
збесін бекіту
туралы» Қ
Білім және ғылым министрі
міндетін атқарушының 2013 жылғы
27 қыркүйектегі № 400 бұйрығына өзгерістер
мен толықтырулар
енгізу туралы»
ҚР Б
ілім және ғылым мини
стрінің
2017 жылғы 4 сәуірдегі №150 бұйрығымен
бекітілген оқу басылымдары
негізінде жүзеге асырылады.
) 5,
сыныптарда білім беру процесі:
Үкіметінің 2016 жылғы 13 мамырдағы № 292 қаулысымен
бекітілген Негізгі орта білім берудің мемлекеттік жалпыға м
індетті
тан
дарты
(бұдан әрі
МЖМБС
2016)
Қазақстан
Республикасы Білім және ғыл
ым министрінің 2016 жылғы 23
қарашадағы
бұйрығымен бекітілген
жалпы білім беретін пәндердің
үлгілік оқу бағдарламалары
«Білім беру ұйымдарында пайдалануға рұқсат ет
ілген оқулықтардың,
оқу
әдістемелік кешендердің, оқу құралдарының және басқа да қосымша
әдебиеттердің, оның ішінде электрондық жеткізгіштерд
егі тізбесін бекіту
туралы» ҚР
Білім және ғылым министрі міндетін атқарушының 2013 жылғы
27 қыркүйектегі № 400
бұйрығына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы»
ҚР Білім және ғылым министрінің 2017 жылғы 4 сәуірдегі №150 бұйрығымен
бекітілген оқу басылымдары негізінде жүзеге асырылады.
Барл
ық жалпыға міндетті білім беру
стандарт
тар
ы (
бастауыш
негізгі
жалпы о
рта білім беру
және оқу бағдарламалары Ы
. Алтынсарин
тындағы
Ұлттық білім академиясының сайтына орналастырылған.
Мектеп үшін
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
барлық МЖ
МБС және оқу бағдарламаларының
қағазға
шы
арылған бір
нұсқасы болса жеткілікті
Мұғалім
МЖМБС және
оқу
бағдарламаларыны
электрон
ды нұсқаларымен жұмыс істеуіне болады
Қазақстан Республ
икасы Президентінің «Қазақстанның
әлеуметтік
жаңғыр
«Жалпыға О
ртақ Еңбек қоғамына қарай 20 қадам»
бағдарламалық мақаласында бері
лген тапсырмаларын іске асыру
мақсатында
ҚР Білім және
ғылым министрінің 2013 жылғы
3 сәуірдегі №115 бұйрығымен
бекітілген оқу бағдарлама
бойынша «Абайтану» (9
сыныптар) таңдау
курстарын оқыту ұсынылады.
Назар аударыңыз
2017
2018 оқу жылы
нда
«Қазақстан тарихы»,
«Қазақ
әдебиеті»
7 сыныптар),
«Қаза
әдебиеті»
сынып),
«Қазақ
тілі және
әдебиеті
(5, 7 сыныптар),
«География»
(6, 7
сыныптар)
пәндері бойынша
білім беру ұйымдарында
«Туған ел»
кең
ауқымды
мақсатқа бағытталған «Туған жер»
бағдарламас
іске асыру
барысында
сабақты мұражайларда, мәдени ұ
йым салаларында, тарихи
ғимараттарда
мектептен тыс жерлерде
өткізу үшін
көрсетілген пәндерін
бойынша барлығы оқу
жылын
сағат бөлініп отыр
Қажетті
ғимараттардың болмауы себепті мұндай сабақтарды ұйымдастыра
алмайтын ауыл мектептері үшін арнайы бейнем
атериалдар әзірленеді. Бұл
бейнематериалдар әзірленуіне қарай білім басқармаларына жіберіледі
Назар аударыңыз
сыныптарда білім сабағын «Мен
өз елімнің
патриотымын» тақырыбы бойынша жүргізу ұсынылады.
Сабақты жеке
жеке үш концентр бойынша өт
кізуге
арналған
әдістемелік
ұсынымдамалар: (1
сыныптар, 5
сыныптар, 8
сыныптар) осы ӘНХ
та ұсынылған.
сыныптарда Қазақстан Республикасының Президенті
Н.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» мақаласы бойынша
интерактивті сабақ өткізіл
еді.
ҚР Білім және ғылым министрлігі
әзірлеген б
ейнефильм 22 тамыздан
кешіктір
іл
мей білім басқармаларына (бөлімдеріне) жіберілетін болады
ҚР Білім және ғылым министрлігінің тапсырмасы бойынша

U��:elugkZjbg�Zlug^Z•u� ellu™�[ef�
ZdZ^_fbyku�
L¡•ur�Ij_ab^_gl�
dŸgg��
L©m_eka^d�dŸgg�ZlZi�«lm�Zykug^Z�
bgl_jZdlb\l�kZ[Z™�
«ldam�Ÿrg�
[_cg_nbevf�^Zcug^Z^u��H•Zg�™hkZ�kZ[Z™lu�l¡`ujuf^ZfZku�f_g��
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
сабақты өткізу бойынша
мұғалімдерге арналған әдістемелік
ұсынымдамалар әзі
рленді. Сабақтың тұжы
рымдамасы әдістемелік
нұсқау
хатқа қоса беріледі. Бейнефильм мен мұғалімдерге арналған әдістемелік
ұсынымдамалар білім басқармаларына (бөлімдеріне) жіберілетін болады
қосымша).
Вариативті компоненттен 9
сыныптар үшін міндетті түрде «Зайырлылық
және
дінтану негіздері» курсын оқытуға 1 сағат апталық жүктеме беріледі
Білім және ғылым министрінің 2014 жылғы 15 шілдедегі № 281
бұйрығымен бекітілген үлгілік оқу бағдарламалары бойынша
аталған курсты
біліктілікті арттыру курстарынан өткен
тарих пән
і мұ
ғалімдері
жүргізу
тиіс
Мектеп және
білім ал
ушы компонентінің пәндері бойынша емтихан
жүргізілмейді.
ілім мазмұнын жаңарту аясында
мектеп
білім алу
шылар
дың
фун
кционалдық сауаттылығын дамыту
білім берудің басым мақсаттарының бірі
ретінде айқындалып отыр
Функционалдық сауаттылық әр мектеп
пәнінің негізінде қалыптасады.
Білім ал
ушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту және оның
қалыптасуын тексеру құралы шығармашылық сипаттағы тапсырмалар (зерттеу
жұмыстарына бейімделген тапсырмалар; экономикалық, тари
хи мазмұндағы
тапсырмалар; тәжірибеге бағыттал
ған тапсырмалар
т.б.)
болып табылады.
Білім ал
ушылардың оқу жетістігін сырттай бағалау (ОЖСБ) аясында
білім ал
ушылардың функционалдық сауаттылығы бағаланады. Функционалдық
сауаттылықты тексеруге арналған тест т
апсырмалары алғаш рет 2014 жылы
ОЖСБ тапсырмаларына қосылды.
Функционалдық сауаттылық
, кеңінен алғанда, тұлғаның мектепте алған
білімі, білігі мен дағдысын адамзат қызметінің әртүрлі саласында, сонымен
бірге тұлғааралық қатынастар мен әлеуметтік байланыста
рда кездесетін
тіршілік міндеттерін жан
жақты шеше білу қабілеті ретінде түсіндіріледі.
Білім ал
ушылардың оқу жетістігін сырттай бағалау аясында
функционалдық сауаттылықтың мынадай түрлері бағаланады: оқу сауаттылығы
(қазақ тілі, орыс тілі); математикалық
сауаттылық;
ғылыми
жаратылыстану
сауаттылығы
(физика, химия, биология, география).
2016
2017
оқу
жылында мектеп бітірушілерді қорытынды
аттестаттау
және
ұлттық
бірыңғай тес
тілеуді тапсыру форматы өзгерді
Мектеп бітірушілер
жоғары оқу орнына түсу үшін мінд
етті үш пәннің
қатарында «Математикалық сауаттылық
», «
Оқу сауаттылығынан
емтихан тапсырды
Оқу сауаттылығы
білім ал
ушылардың мәтін мазмұнын түсіне білу
және оларға ой жүгірте білу, мәтін мазмұнын өз мақсаттарына жету үшін
пайдалана білу, қоғам өмірінде
белсенділік таныту мақсатында білімдері мен
мүмкіндіктерін дамыту қабілеттері. Оқу жылдамдығы мен мәтінді дәлме
дәл
түсіну бағаланбайды, мәтінге арналған рефлексия мен ұғым,
оқыған
ірлік
мақсат
ында
жүзеге асыруы үшін
пайдалану
бағаланады.
Математикал
ық сауаттылық
әлемдегі математиканың рөлін
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
айқындау және түсіне білу, математикалық тұжырымдарды дәлелді негіздей
білу және қызығушылығы бар, ойлы азаматқа тән қажеттіліктерді
қанағаттандыру үшін математиканы қолдана білу қабілеттері.
Ғылыми
аратылыстан
у
сауаттылығы
жаратылыстану
ғылымындағы білімін қолдана білу, қоршаған ортаны және адамзат енгізген
өзгерістерді түсіну үшін, табиғи
ғылыми мәселелерге қатысты және ғылыми
дәлелдермен негізделген сұрақтарды анықтап тану және негізделген
қорытынды жасай б
ілу қабілеттері.
Білім ал
ушылардың функционалдық
сауаттылығын қалыптас
тыруын
тексеруге арналған тапсырмалардың үлгілері ОЖСБ мен ҰБТ
ға дайындық оқу
әдістемелік құралдарында қамтылған.
«Өмір қауіпсізд
ігінің негіздері» оқу курсының мазмұны
сыныптарда
үниетану
оқу курсының аясында жүзе
ге асырылады;
сыныптарда
жылдық оқу жүктемесі 6 сағат, 4
сыныпта 10 сағат
көлемінде бастауыш сынып
мұғалімдері жүргізеді.
сыныптарда
«Дене шынықтыру» оқу курсының
аясында
15 сағаттық жылдық оқу жүктемесімен дене
шынықтыру мұғалімінің
оқытуымен іске асырылады; 10
сы
ныптарда
«Алғашқы әскери дайындық»
оқу курсының аясында
сағат
тық
жылдық оқу жүктемесімен
алғашқы әскери
дайындық пәнінің оқытушы
ұйымдастырушысы жүзеге асырады. Өмір
қауіпсіздігінің негіздері бойы
нша сабақтар
міндетті болып табылады
және оқу
процесі кезінде жүргізіледі.
«Жол қозғалысы ережелері» оқу курсы
ның мазмұны
сыныптарда
әрбір сыныпта 6 сағаттан сынып сағаттары есебінен,
сын
ыптарда
аталған
оқу курсы
сыныптан тыс уақыттарда
сынып саға
ты мен факультатив сабақтар
есебінен
әрбір сыныпта 10 сағат көлемінде
іске асырылады.
сыныптарға арналған сабақтардың үлгілік тақырыптары қоса беріліп
отыр (
қосымша).
Оқу жылының ұза
қтығы мектепалды даярлық сыныптарында
32
оқу
аптасы
сыныпта
33
оқу аптасы, 2
11 (12)
сыныптарда
34
оқу аптасы
Назар аударыңыздар!
Мереке күндеріне сәйкес келген сабақтар, сабақ кестесінде
көрсетілген, қайталауға берілген сағаттардың есебінен, оқу
пәндерінің мазмұнына кіріктіру арқылы келесі жұмыс күнд
еріне
ауыстырылады.
1, 2, 5, 7
сыныптарға арналған жаңартылған білім мазмұнының оқу
бағдарламаларында қайталау сабақтары барлық оқу пәндерінде бірдей
қарастырылмаған.
Сондай
тоқсанда бөлімдер бойынша және
бөлімдердің ішінде сағат санын бөлу мұғалімн
ің қалауы бойынша
өзгертіл
еді
, сондықтан қайталау сабақтарын мұғалімнің өзі енгізуге
құқығы бар.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Оқу жылы
барысында каникул күндері белгілен
ді:
1) 1
11 (12)
сыныптарда: күзгі каникул
7 күн (2017 жылғы
30 қазан
қарашаны қос
а алғанда), қысқы
10 кү
(2017 жылғы 29
желтоқсан
2018
жылғы 7
қаңтарды қоса а
лғанда), көктемгі
13 күн (2018 жылғы 21
наурыз
2 сәуірді қоса алғанда);
2)
мектепалды даярлық сыныптарында: күзгі каникул
7 күн
2017
жылғы 30 қазан
5 қарашаны қоса алғанда
), қысқы
14 күн
(2017 жылғы
желтоқсан
2018
жылғы 5
қаңтарды қоса а
лғанда), көктемгі
15 күн (2018
жылғы 21 наурыз
4 сәуірді қоса алғанда);
3) мектепалды даярлық сыныптары мен 1
сыныптарда
ғы қосымша
каникулдар
: 7 күн
(2018
жылғы
ақпанды қоса алғанда)
сын
птарда
пәндік нәтижелер базалық деңгей
де белгіленеді, келесі
сыныптарда
үш деңгейде
: базалық
(міндетті), 5
11 сыныптарда ілгері
мүмкіндік деңгей
(таңдау пәндері бойынша 1 сағат көлеміндегі вариативті
компонентті меңгеру ү
шін) және 8
сыныптарда ілгері
бейіналды,

сыныптарда ілгері бейін
деңгейінде
(жалпы білім беру ұйымдарының
пән
дер
ді тереңдетіп меңгеру үшін оқытатын
типтік
оқу жоспарларының
таңдалған нұсқалары)
Қалалық ж
алпы орта білім беретін ұйымдарда
сынып
тардың
толымдылығы 24
ке жеткенде немесе одан асқанда, ауылдық жерлерде
ға
жеткен кезде немесе одан асқанда
, шағын жинақты мектептерде
білім
алушылар 10
нан кем болмаған жағдайда:
1) оқыту қазақ тілді емес сыныптардағы қазақ тілі;
2)
оқыту
орыс тілді емес сыныптардағы
орыс тілі;
3) ағылшын тілі;
4)
өзін
өзі тану
сабақтарын өткізуде сыныпты екі топқа бөліп оқыту
жүзеге асырылады.
алалық жалпы о
рта білім беретін ұйымдарда 3
4, 6,
сыныптар
толымдылығы 24
ке жеткенде немесе одан асқанда,
ауылдық жерлерде
ға
жеткен кезде немесе одан асқ
анда
шағын жинақты мектептерде
білім
алушылар 10
нан кем болмаған жағдайда:
1) оқыту қазақ тілді емес
сыныптардағы қазақ тілі;
2) оқыту қ
азақ тілді емес
сыныптардағы қазақ әдебиеті;
3) оқыту қазақ,
ұйғыр, тәжік және өзбек тілдерінде жүргізілетін
сыныптардағы
орыс тілі;
4)
шет тілі;
5)
информатика;
6) бейінді
пәндер
7)
технология (
сыныптарда
толымдылығына қарамастан ұл және
қыз балалар топтарына)
дене шынықтыру
сабақтарын өткізуде
сынып)
сыныпты екі
топқа бөліп оқыту жүзеге асырылады.
алалық жалпы
орта білім беретін ұйымдарда 5,
сыныптар
толымдылығы 24
ке жеткенде немесе одан асқанда, ауылдық жерлерде
ға
жеткен кезде немесе одан асқанда
, шағын жинақты мектептерде
білі
м
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
алушылар 10
нан кем болмаған жағдайда:
1) оқыту қазақ тілді емес сыныптардағы қазақ тілі мен әдебиеті;
) оқыту орыс тілді емес сыныптардағы орыс тілі мен әдебиеті;
3) шет тілі;
4) информатика;
дене шынықтыру
пәні сабақтары
гендер
лік
қағидат
йынша
алалық
жерлерде
әр топта 8 ұл
қыз) баладан кем емес,
ауылдық жерлерде
5 ұл
(қыз) баладан кем емес
ған жағдайда)
өткізуде сыныпты екі топқ
а бөліп
оқыту жүзеге асырылады.
көркем еңбек (ұлдар және қыздар тобы сынып толымдылығына тәуелді
мес).
Назар аударыңыз
Беск
үндік оқыту
«Білім беру объектілеріне қойылатын санитарлық
эпидемиологиялық
талаптар» санитарлық қағидаларына өзгерістер енгізілге
н.
бабының тұжырымы өзгертілді. Жаңа тұжырым: «Жалпы
білім беретін мекемелерде оқу жүктемесінің жоғарғы нормасы
аталған санитарлық қағидалардың 9
қосымшасында көрсетілген
нормадан аспауы керек. Оқу жүктемесі ұлғайған жағдайда сабақ
кестесі қамқорш
ылық кеңесі және ата
аналар комитетімен
келісілуі тиіс».
2) 2017
2018 оқу жылынан бастап сабақ ұзақтығы 40 минутты
құрайды.
Бұл дегеніміз 2017
2018 оқу жылынан бастап барлық сыныптарға (1
сыныптарға) бескүндік оқу аптасына көшу рұқсат етілген. Бескүнді
к оқу
аптасы туралы шешімді мектеп әкімшілігі қамқоршылық кеңесі және ата
аналар комитетімен келісе отырып қабылдайды.
Үй тапсырмасы
Үй тапсырмасы
білім алушылардың тапсырмаларды мұғалімнің бекітіп
беруі бойынша өз бетімен орындауы және оқып
үйрене
тін материалды терең
меңгеруге, сондай
ақ оны іс жүзінде қолдануға, шығармашылық қабілеттерін
дамытуға және оқу біліктіліктері мен дағдыларын жетілдіруге бағытталған.
Үй тапсырмасын ұйымдастыру
кезінде
орта білім беру ұйымының түрі және білім алушылард
ың контингенті;
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
сабақ кестесіне сәйкес басқа да пән бойынша берілген үй
тапсырмасының көлемі;
жоғары сыныптарда әр сабақ бойынша берілетін үй тапсырмасынан оқу
тоқсанына берілген тапсырмалар жүйесіне өту мүмкіндігі (немесе бөлімді
аяқтағаннан кейін);
бірне
ше
оқу мақсаттар
ұйымдастыру негізінде жекелеген пәндер
бойынша үй та
псырмасының оқу жобасының нысаны
шығармашылық сипаттағы үй тапсырмасын орындау мерзі
мі (мысалы,
модель жасау, жоба
дайындау,
қызықты
тарих,
ертегісі бойынша
киносценарий
жазу) бір б
ілім алушыға айына кемінде бір апта және бір
тапсырмадан артық емес шегінде
беру
ескеріледі
бейнелеу өнері, көркем еңбек, музыка, өзін
өзі тану, еңбекке баулу,
технология, алғашқы әскери дайындық, алғашқы әскери және технологиялық
дайындық және дене шынық
тырудан үй тапсыр
масын басқа пәндермен
кіріктір
у ұсынылады;
білім алушылар сабақта оқыту мақсаттарына жетсе ("біледі", "түсінеді",
"қолданады", "талдай
ды", "бағалайды" және "жинақтайды
") үй
тапсырмасын
орындау
қажеттілігі
болмайды.
Үй
тапсырмасын
мерекелі
к және демалыс күндері (жалпы даму
үшін көркем,
қосымша әдебиетт
ерд
і оқу,
математикалық мектептер үшін жобалық
жұмыстар
орындау
мен
есептер
шешуден
басқа);
бақылау жұмыстарын өткізгеннен кейін;
бірінші сынып білім ал
ушыларына (е
кінші жартыжылдықтан
бастап
көлемі 20
минуттан аспайтын уақытта оқу
бойынша
тапсырмалар болуы мүмкін)
бермеу
ұсынылады
Назар аударыңыз!
Қазақстан Республикасының орта білім беру ұйымдарында
үй тапсырмасын ұйымдастыру және орындау жөніндегі
әдістемелік ұсынымдама ҚР Білім және ғы
лым министрінің 2017 жылғы
24 сәуірдегі № 182 бұйрығымен бекітілді.
Осы ұсынымдамаға
сәйкес ү
й тапсырмасын дайындау
уақыты
қысқарту үшін
сыныптарда
қосарланған сабақтар
өткізуге болады.
Қосарланған сабақтарды қандай оқу пәні арқылы жүргізуді әр мект
ептің
әкімшілігі өздері анықтайды, шектеу қойылмаған.
Үй тапсырмасын (бір оқу күніне) орындауға жұмсалатын уақыт
шығынын ескере отырып, тапсырманың көлемі бойынша нормативтер
өзгертілді.
Үй тапсырмасын орындау
сыныпта 50 минут
тан
сыныптарда
70 мин
тан
, 5
сыныптарда 90 мину
ан
сыныптарда 110 минуттан,
сыныптарда 130 минуттан аспауы тиіс.
Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2014 жылғы
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
29 желтоқсандағы № 179
бұйрығымен бекітілген «Білім беру объектілеріне
қойылатын
сан
итарлық
эпидемиологиялық талаптары» ережесін
е оқу жылы
басталғанға дейін
тиісті өзгерістер енгізілетін болады.
Орта білім беру ұйымдарының басшыларына педагогикалық
қызметкерле
рдің үй тапсырмасын ұйымдастыру
бойынша жұмыстарының
кезеңділігі мен мерзімдері
н басқаруды мектепішілік бақылау жоспарында,
мектеп директорының бұйрығымен жыл сайын бекітіп отыру ұсынылады.
Үй тапсырмасын беру кезінде бастауыш сынып мұғалімдеріне, пән
мұғалімдеріне:
сабақ аясында қоңырауға дейін білім алушыларды үй тапсырмасы
бойынш
а хабардар ету;
тапсырмасын орындау бойынша н
ұсқау
беру
білім алушылардың орындайтын аз көлемді тапсырмалар (орындалуы
міндетті) мен көп көлемді тапсырмаларды (орындалуы ерікті түрде)
байланыстыру
сабақта
жұмысы бой
нша қателермен жұмыс жүргізу
ұсы
нылады
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы 17 мамырдағы № 499
қаулысымен бекітілген Жалпы білім беру ұйымдары (бастауыш, негізгі орта
және жалпы орта білім) қызметінiң үлгілік қағидаларының 19
тармағына сәйкес
білім алушылардың ата
аналарының не
месе өзге де заңды өкiлдерінiң
мүдделерiн ескере отырып және жергiлiктi білім берудi басқару органдарымен
келісу бойынша білім беру ұйымдарында инклюзивті сыныптар (бір сыныпта
ерекше білім беру қажеттілігі бар екі баладан артық оқытылмауы тиіс) және
(неме
се) бұзушылық түрлері бойынша арнайы сыныптар ашылуы мүмкiн.
Инклюзивтік сыныптарда оқитын ерекше білім беру қажеттілігі бар
балалар психологиялық
медициналық
педагогикалық консультацияның
қорытындысы мен ұсынымдары бойынша жалпы білім берудің оқу
бағдарла
масы немесе жеке бағдарлама бойынша білім алуы мүмкін.
«Білім туралы» Қазақстан Республикасы Заңының 8
бабы 5
тармағына
сәйкес денсаулық жағдайына қарай ұзақ уақыт бойы бастауыш, негізгі орта,
жалпы орта білім беретін ұйымдарға бара алмайтын азаматтар үші
н үйде немесе
стационарлық көмек, сондай
ақ қалпына келтіру емін және медициналық оңалту
көрсететін ұйымдарда тегін жеке оқыту ұйымдастырылады.
Мемлекет инклюзивті білім берудің мақсаттарын іске асыра отырып,
даму мүмкіндігі шектеулі білім алушылардың біл
ім алуы, даму
ылыстар
ының түзетілуі және әлеуметтік бейімделуі үшін
жағдайды
қамтамасыз етеді.
Ата
аналар қоғамдастығында адамгершілікті, толеранттылықты тәрбиелеу
мақсатында инклюзия тәртібінде білім алушы ерекше білім беруді қажет ететін
балалар бойы
нша әр мектептің
әкімшіліктері жылына бір рет
параллель
сыныптарда барлық адамдарға бірдей қарым
қатынас жасау қамтамасыз
етілетіндігі, алайда денсаулық мүмкіндігі шектеулі балаларға ерекше жағдай
жасау қажетті
гі туралы және инклюзивті білім б
ерудің и
деологиясын
түсіндіру мақсатында
ата
аналар жиналысын өткізу ұсынылады.
Мұндай
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
жиналыстардың мақсаты
барлық
ата
аналар
инклюзивті білім берудің 8
принципін меңгеруге қол жеткізуі
1. Адами құндылық оның қабілеті мен жеткен жетістіктеріне
байланысты емес;
2. Әрбір адам сезінуге және ойлауға қабілетті;
3. Әрбір адамның қарым
қатынас жасауға, тыңдалуға құқығы бар;
4. Барлық
адамдар бірін
бірі қажет етеді;
Шынайы білім беру нақты
контексте
гі қарым
қатынас
жағдайында
ғана жүзеге асуы мүмкін;
Барлық адам
дар құрдастарының
қолдауы мен достығына мұқтаж;
Барлық білім алушылар
үшін
жетістікке
қол жеткізуі
өзі
жасай
алмайтын нәрсені жасауы болар;
Жан
жақтылық адам өмірінің даму аясын кеңейтеді
Жиналыс тақырыбы мен өткізу
формат
ын мектептер өздері анықта
Білім беру ұйымдары оқу процесін қашықтықтан білім беру технологиялары
(бұдан әрі
ҚБТ) бойынша өз бетінше іске асыра алады.
Оқу процесін ұйымдастыру Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2016 жылғы 22 қаңтардағы № 61 бұйрығымен бекіт
ілген Экстернат
нысанында оқытудың ережесімен реттеледі.
ҚБТ
ағидалары
барлық білім беру деңгейлерінде мүмкіндіктері шектеулі
тұлғалар
оның ішінде мүгедек балалар, I және II топтағы мүгедектер
, бала кезінен
мүгедек
болып табылатын білім алушылар үшін қол
данылады. ҚБТ бойынша
оқуға ниет білдірген білім алушылар білім беру ұйымы басшысының атына
растаушы құжаттарды ұсына отырып
, оқуда ҚБТ
пайдалану мүмкіндігі туралы
уәждемелі негіздемелері бар
еркін түрде
өтініш
жазады. Мүгедек балалар ҚБТ
бойынша оқу проце
сіне қатысу мү
мкіндігі туралы психологиялық
медициналық
педагогикалық консультация ұсынымдарын береді. Жалпы білім беру
ұйымдарында
ҚБТ бойынша оқыту бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім
берудің оқу жоспарлары бойынша жүргізіледі.
«Білім туралы» Қазақс
тан Респуб
ликасы
Заңына сәйкес экстернат
білім алушы сабаққа үнемі қатыспай
ақ тиісті білім беру бағдарламасының оқу
пәндерін өз бетімен оқитын
оқыту нысандарының бірі болып табылады.
ергілікті атқарушы орган негізгі орта, жалпы орта білім беру ұйымд
арында,
сондай
ақ мамандандырылған және арнайы жалпы білім беретін оқу
бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында экстернат нысанында
оқытуға рұқсат береді.
Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін
бағдарламалары бойын
ша оқыту үшін ведомств
олық бағыныстылығына
қарамастан
білім беру ұйымдарына құжаттар қабылдау және оқуға қабылдау
егізгі орта, жалпы орта білім беру ұйымдарында экстернат нысанында оқытуға
рұқсат беру
және н
егізгі орта, жалпы орта білім туралы құжаттарды
төлнұсқаларын беру Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2015
жылғы 8 сәуірде
гі № 179 бұйрығымен бекітілген
Орта білім беру саласында
жергілікті атқарушы органдармен
мемлекеттік
көрсетілетін қызметтер
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
ст
андарттарымен реттеледі
Жалпы білім
беру мектептерінің әкімшілігі үшін оқыту процесін және
мектепішілік бақылауды
жаңартылған білім мазмұнын енгізуді ескере отырып
тиімді ұйымдастыруға арналған
келесі
нормативтер ұсынылады
кесте
Оқу процесі мен мектепішілік бақылауды ұйымдасты
руды жүз
еге
асыру нормативтері
р/с
Бақылау нысан
Норма
Сабақтарға және сыныптан
тыс іс
шараларға қатысу және
оларды талдау
Айына 2
3 сабақ (мектеп
директорлары үшін)
Айына 8
сабақ (директордың
орынбасарлары үшін);
Kugui�`mjgZe^Zjug�l_dk_jm�
Lh
kZgugZ
��j_l
;ef�Ze
mrueZj^u�
dg^_edl_jg�l_dk_jm
LhkZgugZ
��j_l
g^_j�[hcugrZ�hm�
[Z^ZjeZfZeZju
gu�
hjug^Zemug�l_dk_jm�
LhkZgugZ���j_l��`ueugZ���j_l�
;ef�Ze
mrueZj^u�`_d_�
kl_jg
l_dk_jm�
@ueugZ���j_l
� kugui�`_l_dre_j�
rg�\f
I%g^_
j�[hcugrZ�lZujuilu�
`%g_�dgla[_ed�`hkiZjeZj^u�
l_dk_jm�
@ueugZ�
��j_l
Бақылаудың негізгі түрлері ауызша, жазбаша
нысанда және олардың
байланысы
арқылы жүзеге асыр
ады. Бақылаудың формасын таңдау оқу
пәнінің мазмұны мен ерекшелігіне,
оқуға бөлінетін с
ағат санына,
оқу кезеңіне,
жопарланған оқу нәтижесіне,
білім ал
ушылардың жас және жеке ерекшелігіне
байланысты.
Бақылау жұмыстары білім беру ұйымының жетекшісі бекіткен
кестеге
сәйкес өткізілуі қажет. Бақылау жұмыстарын дүйсенбі
, жұма және соңғы
сабақтард
а өткізу
ұсынылмайды.
Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім беру деңгейлерін
дегі оқу
процесіне қатысушыларды
кешенді қолдауды Академия сайты
www.nao.kz
қамтамасыз
етеді. Мұғалімдерге көмек ретінде сайттың келесі бөлімд
ері
ұсынылады:
«Білім беруді оқу
әдістемелік қамтамасыз ету»
(әдістемелік
нұсқау
хат, Мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарт
тар
ы (бастауыш, нег
ізгі
орта, жалпы орта білім
), бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің
үлгілік оқу жоспарлары м
ен оқу бағдарламалары, нормативтік
құқықтық база);
«Білім беруді ғылыми
әдістемелік қамтамасыз ету»
(әдістемелік
құралдар, ұсынымдар
мен нұсқаулықтар
, тәрбиенің тұжырымдамалық негіздері,
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Қазақстан
Республикасында инклюзивті білім беруді дамытудың
тұжырымда
малық тәсілдері);
«Семинарлар, конференциялар»
(Академияда
өткізілетін
шаралар
туралы ақпарат
тар
: ғылыми
практикалық конференциялар, тақырыптық
семинарлар және т.б.);
«Журналдар»
(Академияда шығарылатын «12 жылдық білім беру

лет
нее образование», «Білім
Образование», «Қазақстан кәсіпкері
Профессионал Казахстана» ғылыми
әдістемелік журналдар туралы ақпараттар);
«Сұрақ
жауап»
(оқыту мен тәрбиенің
өзекті мәселелерін талқылау,
Академия мамандарына сұрақтар қоюға болады).
Академи
я Жаңартылған білім мазмұнына көшу жағдайында 1
сынып
мұғалімдеріне көмек ре
тіндегі Әдістемелік ұсынымдама
дайындады.
Ұсынымдама Ака
демия сайтына орналастырылған.
Білім беру қызметін ұйымдастыру кезінде жалпы білім беру ұйымдары
басшылыққа алатын норматив
тік
құқықтық құжаттар Қазақстан Республикасы
Әділет министрлігінің сайтындағы
http://www.adilet.gov.kz
«Әділет» ақпараттық
құқықтық
жүйе»
http://adilet.zan.kz
блогында орналастыр
ылған.
Жаңартылған білім мазмұнына көшетін
мұғалімдерг
е әдістемелік
көмек
көрсету үшін «Назарбаев Зияткерлік мектептері» Д
ербес білім беру ұйымы
НЗМ сайтын
а
ұсынылған
(sk.nis.edu.kz сілтемесі арқылы кіру) Жүйелі
әдістемелік кешен
(ЖӘК) әзірледі.
Оқу
процесін
ұйымдастыруда қолданылатын педагогикалық
тәсілдер
, әдістемелер, технологиялар
Білім ал
ушылардың оқу
әрекетін
ұйымдастыру және оның нәтижелерін
бақылауды
жүзеге асыру үшін
педагог әртүрлі әдістер
мен құралдар
пайдаланады. Білім беру мазмұнын жаң
арту аясында оқу процесі оқушылардың
өздерінің белсенді қызметімен сипатталатынын атап өткен маңызды. Бұл
жағдайда мұғалім
білім
ал
шылардың
танымдық іс
әрекеттерінің
ұйымдастырушысы ретінде болады.
Жаңа
стандарттар құзыреттілік тәсіліне негізделген
, соған
сәй
кес оқу
бағдарламаларының құрыл
өзгерді:
міндетті меңгерілуі тиіс белгіленген
оқу материалынан емес, күтілетін нәтижеге қарай әрекет жасаймыз.
Бұл
білім
ал
ушының қабылдауы өзгергенін,
яғни
басым авторитарлық
тан
ынтымақтастық
оқытуға
көшу
ді білдіреді
Мұғалім
назар аударуы қажет
мына бір сәтті атап өткен жөн
Өйткені
кестеге сәйкес 2017
2018 оқу жылында 2, 5,
сыныптар,
2018
2019 оқу жылында 3, 6, 8,
сыныптар
, 2019
2020 оқу жылында 4, 9
және 11
сыныптар жаңартылған білім мазмұнына көшеді.
Демек,
мұғалім
балаларды осы
жаңартылған білім мазмұына
көшуге дайындау керек. Оның
бір жолы
білім ал
ушы қызметін жандандыру тәсілдерін пайдалану,
оларға барынша дербестік беру.
Практик
мұғалімге көмек ретінде
оқу процесін ұйымдастырудың
қазіргі
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
зама
нғы тәсіл
деріне, әдістеріне, технологияларына
қысқаша сипаттама
ұсынылған.
1.
ерттеушілік тәсіл
Зерттеушілік
тәсілі негізінде
білім берудің жаңа
ртылған
мазмұнына көшу
ске асырылады
Зерттеушілік
тәсілі
оқу процесінің барлық кезеңдеріне ғылыми зерттеулерд
ің
жалпы және
жеке әдісте
рін енгізу
(қабылдаудан практикада қолдануға дейін);
шығармашылық
ізденіс қызметтерін
оқу және оқудан тыс уақытта
ұйымдастыру
ды жобалайды
Зерттеушілік
тәсілі
«мұғалім
білім алушы»
өзара қарым
қатынасы
сипатының ынтымақтастық
жағдайын
қарай
өзгеруіне
, сон
дай
ақ
танымдық
қызығушылығын
а тәрбиелеуге
, бі
лім алу мен оқуға деген оң уәждеме құруға
терең, сапалы
білім алуды қалы
птастыруға
ықпал етеді
Зерттеушілік
тәсілд
і қолдану
жеке тұлғаның интеллектуалдық
дамуына,
өзіндік білім
алу дағдыларын, белсенді танымдық іс
әрекетін қалыптастыруға
мүмкіндік береді.
2.
Құндылықтарға бағ
ытталған
тәсіл
Оқытудағы құндылықт
арға бағ
ытталған
тәсіл
ол оқу әрекетін белгілі
бір құндылықтар тұрғысынан ұйымдастыру және жүзеге асыру, нәтижелерге
қол жеткізу және пайдаланудың тәсілі.
Құндылыққа бағытталған оқу процесі
білім алушының бойында тұлғалық құндылықтар жүйесін қалыптастырады.
Құндылықты бағдарла
тұлғаның өз әрекетінде жекелеген
құндылықтарды
(құндылықтарға бағдарлану қабілеттілігі) бағд
ар ретінде
таңдап алу
қабілеттілігі (қасиеті), сондай
ақ
оларды өзінің
жеке
әлеуметтік
маңыз
ды құндылықтары ретінде сезіну және
қабылдау қабілеттілігі.
Құндылықтарды
іске
асыру құндылықтардан шығатын талаптарға сай
болу және күнделікті өмірді сол талаптар
ға бағындыру. Құндылықтардың мәні
белгілі бір қоғамның
сәтті әрекет ету
үшін қажетті ережелерді, дағдыларды,
өмір салтын,
мінез
құлық мәнерін
қалыптастыруда көрініс табады.
Құндылықтар
қоғам қолдайтын және адамдардың көпшілігі
бөлісетін
белгілі нысандар
дың және құбылыстардың, адамдық қасиеттер
мен өзін
өзі
ұстау ережелерінің тұлғалық және әлеуметтік
мәдени маңыздылығы.
Құндылықтар тұлғаны ынталанырудың өте маңызды факторы ретінде
мінез
құлығы мен іс
әрекеттерін көтермелейді
Орта білім берудің құндылық
тары «Мәңгілік Е
л» ұлттық идеясының
құндылықтары
негізделген
Орта білім берудің құндылықтары ретінде:
1) қазақстандық патриоти
зм және азаматтық жауапкершілік;
2) құрмет;
ынтымақтастық;
4) еңбек пен шығармашылық
ашықтық
өмір бойы
білім а
лу
белгіленді.
3. Тұлғаға бағдарланған
тәсіл.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Тұлғаға бағытталған
тәсілд
мақсаты оқу процесін дараландыру,
оны
жеке психикалық және дене бітімі
ерекшеліктерін, қажеттіл
іктері мен мінез
құлық
уәждер
інің
әлеуетті мүмкіндіктерін ескере отырып білім алу
шыны тұлға
ретінде үйлесімді қалыптастыру және жан
жақты дамыту, оның
шығармашылық қабілеттерін толық ашу болып табылады.
4.
әрекеттік
тәсіл
әрекеттік
тәсілд
ің
негізгі мазмұны
нда білім алушының
білімді дайын
күйінде алмай
, оны өзі өндіру
і, өзінің оқ
у әрекет
інің мазмұны мен түрлерін
ұғынат
, оның ережелер жүйесін түсінуі мен қабылдау
жатыр
бұл
өз
кезегінде
оның
білім
інің, біліктерін
ің
және
кең ауқымды дағдыларын
белсенді әрі табысты қалыптасуын
а ықпал
етеді.
Білім ал
ушылардың оқу
әрекеттері «б
ілу», «түсіну
»,
«қолдану
»,
алдау»,
«жинақтау», «бағалау
сияқты категорияларға топтастырылған
әрекеттік
тәсіл өз бетінше ізденуді, түсіндіруді
, талдау
, түрлі
дереккөздерден алынған
ақпаратты тарату мен бағалауды
, графикалық
мәліметтер мен
басқ
а үй
ретуші ресурстарды қолданады
5. Саралап оқыту
тәсілі
Саралап оқыту
тәсіл
білім алушылардың әртүрлі топтары үшін
оқу
процесін
мамандандыруды, білім алушылардың ерекшеліктерін есепке алу
мақсатында әртүрлі топтар үшін түрлі оқыту жағдайларын жобалайды.
Саралап оқыту тәсіл
і әртүрлі
білім ал
ушылар тобының оқу әрекетін
ұйымдастыру үшін арнайы оқыту әдістерін және іс
әрекеттерді саралау
тәсілдерін кіріктіреді. Күрделілігімен, оқу
танымдық қызығушылықтарымен,
мұғалім тарапынан көмек сипатымен ерекшеленетін
сараланған тапсырмаларды
қолдану
сараланған оқу іс
әрекеттерін ұйымдастырудың шарты болып
табылады.
6. Құзыреттілік
тәсіл
Құзыреттілік
тәсілдің
мақсаты дәстүрлі емес және типтік жағдаяттарда
шешім қабылдау және іс
әрекет жасау, өз мақсатын анықтай алу
дағдыларын
меңгеру болып табылады
Құзыреттілік
тәсілінің
басты міндеті
білім алушылардың
бастамашыл
дығы мен өз бетінше жұмыс істей алатынын көрсетуге деген
ынтасы болып табылады.
Ол
білім алушылардың
жеке әрекет ете алу
, өз
қабілеті мен қызығушылығын ұ
йымдастыр
уына
мүмкіндік береді.
Құзыреттілік
тәсіл
і білім алушылардың білім, білік дағдыларын жеке
жеке емес
кешенді түрде меңгертуді жобалайды.
7.
Жүйелі
әрекеттік тәсілі
Жүйелі
әрекеттік тәсілі
білім
алуш
ының
оқу әрекеттерін
өз бетінше
ұйымдастыру не
гізінде құрылады,
оларда әмбебап оқу әрекеттері жүйесін
қалыптастыру мен дамыту мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Ол өз бетімен оқу,
өздігінен даму, өз
дік ұйымдастыру режимінде оқу процесін ұйымдастыру
мүмкіндігін қамтамасыз етеді.
Жүйелі
әрекеттік тәсіл
курстың
тарауларын жеке
жеке
емес, өзара
байланыста оқуды ұсынады.
8. Коммуникативтік тәсіл
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Оқытудағы коммуникативтік тәсіл
ақпаратты тарату мен жариялау
екі
немесе одан да көп адамдар өзара сөйлесім процесіне түскенде білім, білік және
дағдымен алма
су. Коммуникативтік тәсілдің
нәтижесі
тілдік және сөйлеу
нормаларын дұрыс пайдалана және
коммуникативтік әрекетті дұрыс таңдай
отырып,
қарым
қатынасқа қатысушы басқа адаммен өзара әрекет ету
процесінде ті
л арқылы
қарым
қатынасты жүзеге асыру
қабілеттілігі
болып
табылады.
Оқы
ту процесінде коммуникативті
тәсілдерге сәйкес қарым
қатынас
жасай білуін қалыптасты
руға ықпал ететін тапсырмалар
және шынайы
коммуни
кация шарттарына барабар жұмыс
режимі (жұптық және топтық
жұмыс) пайдаланылады.
9. Интегративтік тәсіл
Білім алушыларды дамытуға арналған интегративтік тәсіл барысындағы
оқыту процесі әртүрлі құралдар мен бірнеше іс
әрекеттерді біріктіру
қағидатына сай құрылады. Интегративтік тәсілге көптеген белсенді қозғалыс
түрлері
жатады: сергіту сәттері, театр
ландыр
ылған ойындар, қозғалыс
үзілістері
(кідіріс).
Интегративтік
оқыту тәсілі білім алушылардың сөздік қорын кеңейтуге,
коммуникативтік біліктіліктерін дамытуға, эстетикалық талғамдарын дамытуға,
көркемөнер туындыларын түсіну және бағалауға мүмкіндік береді. Ат
алған
оқыту тәсілі психикалық процестерге әсер етіп қиындықтарды жоюға, оқу
материалын тиімді, қолжетімді, жаңа деңгейде қабылдауға мүмкіндік береді.
Ойын арқылы оқыту
Оқыту әдісі ретінде ойын түрлерін қолдану
білім ал
ушылардың
танымдық
қызығушылық
бе
лсенділігін арттыруға мүмкіндік береді.
Ойын
түріндегі оқыту технологияс
ының басты элементтері:
йын алдында нақты
мақсаты
қойылады;
ойын арқылы белгілі педагогикалық нәтижеге қол жеткізу
жоспарланады, оқ
әрекет
тер
і ойын ере
желеріне бағынад
ы, оқу
материалдары
ойын құралы болып табылады.
Ұжымдық іс
әрекет түрлерін ұйымдастыруға бағытталған ойын тәсілдері
арқылы
білім алушылар
басқа шағын топ мүшелерінің пікірін сыйлауды,
соңғы нәтиже мен өзіндік іс
әрекетін жобалай алуды, мақсатқа жету әдіс
терін
анықтауды
үйренеді.
Жобалау тәсілі
Оқу жобасы
білім алушылармен немесе білім алушылардың тобымен
ғылыми
зерттеушілік, шығармашылық немесе практикалық сипаттағы
проблемаларды шешуге бағытталған оқу
танымдық іс
әрекеті. Проблемаларды
кең тұрғыд
а шешу әрекетімен және келісілген әдістерімен, жалпы ортақ
мақсатының болуымен сипатталады.
Жобалау әдісінің элементтерін қолдану арқылы білім алушылар алға
қойған проблеманы шешудің өзіндік жолдарын іздеп табады. Жобалау әдісі
білім алушылардың жас ерекш
еліктеріне сәйкес іске асырылады. Жобалау
әдісін қолдану барысында білім алушылардың ұжымдық, топтық жобалар
дайындау бойынша атқаратын іс
әрекеттерін ұйымдастыру ұсынылады.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Жобалау жұмыстарын ұйымдастыру сабақпен ғана шектелмейді, сабақтан тыс
уақытта да
бірлесіп жұмыс жасаулары қарастырылады.
12. Ақпараттық
коммуникациялық технологияларды қолдану
қпараттық
коммуникациялық технологияларды (АКТ) қолдану
құзыреттілігі базалық АКТ дағдылар негізінде құрылады және жұмысқа,
қарым
қатынасқа, бос уақытқа арнал
ған технологияларды дұрыс
шығармашылықпен қолданудан тұрады. Білім алушылар өздерінің АКТ
бойынша дағдыларын білім алу процесіндегі барлық оқу пәндері арқылы
дамытады, яғни ақпаратты табу, құру, мәліметтермен, идеялармен алмаса
отырып, кең спектрлі жабдықт
ар мен қосымшаларды пайдалану арқылы
бірлесіп қызмет жасау барысында өзінің жұмысын бағалайды және жетілдіреді.
Орта мектепте АКТ
ні БАҚ және мультимедиялық құралдарды
пайдалануға қойылатын талаптар:
дерекқордан және интернеттен ақпаратты іздеу, табу;
сандық, интернет жүйелері арқылы алынған ақпараттарды өңдеу және
оның нақтылығын, сенімділігін, құндылығын бағалай алу;
сандық, мәтіндік және визуалдық ақпаратпен және дерекқормен, оның
ішінде гиперсілтемелерді, электрондық кестелерді, графикалық жән
е басқа да
қосымшаларды пайдаланып жұмыс
істеу арқылы мәліметті жүйелеу;
заңдылықтар мен үрдістерді зерттеу; модельдер мен модельдеуді
пайдалану мүмкіндіктерін зерделеу, сонымен қатар жылжымайтын және
қозғалыстағы бейнелерді, дыбыстарды және мәтіндерді м
ультимедиалық
таныстырылымдар құру үшін біріктіру, басқа нұсқаларды зерделеуде,
нақтылауда және нәтижелерді жақсартуда сандық ақпараттың икемділігін
толығымен пайдала
ну;
электронды байланыс арқылы
басқа білім алушылармен және
оқытушылармен ынтымақтаса о
нлайн форумдарға, вирт
уалдық оқыту
орталарына қатысып
, қарым
қатынас жасау және ақпарат алмасу;
интерактивті тақтаны белсенді оқытуға техникалық қолдау көрсету
мақсатында қолдану;
аяқталған жұмыс
бойынша
мектептің
шеңберінде
немесе одан тыс
жерде мул
ьтимедиялық таныстырылым жасау.
13. Кейс
стади
Кейс
стади
бұл нақты оқиға мен жағдаятты талдауға арналған іскерл
ік
ойын
Кейс
стадиді қолдану барысында
білім алушылар
топтық сұрақ
жауап
кезінде
шығарылған мәселенің маңызын түсіндіріп, жағдайды бағалайд
ы, оқиға
немесе процеске талдау жасайды, өзіндік шешу жолдарын көрсетеді.
Кейс
стадиді қолдану:
жүйелі, корреляциялық, факторлық, статистикалық және тағы басқа
талдау біліктіліктерін шыңдауға мүмкіндік береді;
білім алушылармен қосымша тапсырмалар жас
ау нұсқаларын
жобалайды;
«ми шабуылы» пікірталасын өткізу, ғылыми дауласу, негізгі және әр
жақты шешім бойынша дебаттар дайындалып өткізіледі деп жобалайды.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Кейс
стадиді қолдану барысында
білім алушылардың дайын білімді
меңгеруі емес оны өндіруге
яғни
теориялық білімін практикалық міндеттерді
шешуге қолдану дағдыларын дамыту және мұғаліммен білім алушылардың
ынтымақтаса шығармашылықпен жұмыс жасауына
басты
назар аударылады.
14. Дамыта оқыту.
Дамыта оқытудың мақсаты
білім ал
ушының күнделікті өмірге тәуе
лсіз,
сонымен қатар ақиқатты іздей отырып, өзіндік оқуы арқылы білім алуға қол
жеткізуі.
Дамыта оқыту
әр
білім ал
ушының дербес танымдық әрекеттерге
ұмтылуға құштарлығын, белсенді өмірлік қағидаттарын қалыптастырады.
Білім
ал
ушының жеке басын дамытатын бас
ты құрал
ол өзінің әрекеті. Ол оқытуда
қолданылатын дидактикалық ойындар, пікірталастар, сонымен қатар
шығармашылық қиялы мен ойлауына, есте сақтауына, сөйлеуіне бағытталған
түрлі іс
әрекеттерге
білім алушыларды
оқы
ту түріндегі оқыту әдістерін қолдану
ар
қылы жүзеге асырылады.
Дамыта оқыту
білім алушының жан
жақты тұлғалық
сапасының
дамуына,
өзіндік ой
тұжырымын жасауғ
а, өзіндік оқу іс
әрекетіне талдау жасауға және
оны басқара білуіне
бағытталған
Модульдік оқыту
Модульдік оқыту
оқу ақпаратын блок
ты
модуль негізінде беру
арқылы оқу процесін ұйымдастыру тәсілі. Оқу мазмұны ақпаратты блоктарда
беріледі де меңгеру мақсатқа сәйкес жүзеге асырылады.
Модульдік оқыту барысында білім алушылар үшін оқытылатын білім
көлемі ғана емес
оны меңгеру деңгейіні
ң дидактикалық мақсаты
тұжырымдалады. Модульдік оқыту білім алушылардың базалық
дайындығының деңгейіне, жеке сұраныстары мен икемділігіне қарай оқытуды
қамтамасыз етеді. Оқытуды дараландыруды: оқу мазмұнын, меңгеруін, өз
індік
деңгейі, әдісі мен тәсілі
, бақ
ылау, өзін
өзі бақылауы бой
ынша қамтамасыз
етеді.
16. Проблемалық оқыту.
Проблемалық оқыту
өзіндік дүниетанымын қалыптастырудың
барынша өзекті құралы. Проблемалық оқытудың тиімділігі ол
білім
алушылардың сыни, шығармашылық,
диалектикалық ойлауын қалыптас
тыру
міндетін шешуден тұрады.
Проблемалық оқыту логикалық тәсілдер жүйесін немесе жекелеген
шығармашылық іс
әрекеттерін, жаңа жағдаятта білімін шығармашылықпен
қолдану біліктілігін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ол шығармашылық
тәжірибесінің молаюына, з
ерттеушілік әдістерді меңгеруіне, практикалық
проблемаларды шешуге мүмкіндік береді.
Проблемалық оқыту оқудың қажеттілігін, уәжін қалыптастыруға
яғни
әлеуметтік құзыреттілігін, адамгершілік, танымдық қажеттілігін құруға
мүмкіндік береді.
17.
Дербес оқыту
тәсілі
Дербес оқу
оқу
тәрбие
процесін дараландыруға, білім алушылардың
жеке ерекшелігін ескеріп оқыту мен тәрбиелеуге, өзіндік танымдық іс
әрекеті
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
тәжірибесін қалыптастыруға, өзіндік білімін көтеруге дайын бол
уы мен
қажетсінуіне, білім алушылардың
ұйы
мшылдығын, дербестігін тәрбиелеуге
мүмкіндік береді. Бәрі бірдей ортақ қарқынды жұмыс жасау арқылы барлық
сыныпқа арналған тапсырманы білім алу
шының өзіндік орындау іс
әрекетін
көрсетеді.
Білім, білік
дағдыларын жетілдіруде және қалыптастыруда өтілген
ма
териалды бекітуге
дербес оқытуды тиімді пайдалануға болады
Дербес
оқытуды тиімді пайдаланғанда әрбір білім алушының белсенді оқу әрекеті
қамтамасыз
етіледі.
бір білім алушының жеке қарқынды жұмыс істеуіне
;
білімде
кеткен ақтаңдақтарды жоюға,
саралап
оқуға, әрбір
білім алушының
жұмысын жандандыруға
мүмкіндік береді.
Сонымен қатар
дербес оқыту білім
алушының өзіндік бақылауын күшейтеді, ө
здігінен
білім алуының негізі болып
табылады.
18.
Көркем
эстетикалық циклі
пәндер
бойынша
оқу процесін
ұйымдастыру
барысында көркем
технологиялық тәсіл қолданылады.
Көркем
технологиялық тәсіл
материалдар мен құралдардың негізін,
композициялық заңдылықтарын, түстердің кіріспе негіздерін, көркем еңбек
объектілерін құрастырудың технологиялық реттілігі туралы білімдерін
лдануға бағытталған
білім ал
ушының немесе топтың оқу
танымдық іс
әрекетін
қамтамасыз
етеді
Нақты тәсілмен ресімделген
әрекеттің нәтижесін, реттілігін, келісілген
оқыту әдістерінің
көркем
технологиялық тәсілін
қамтамасыз етеді.
Білім алушылардың
оқу
етістіктерін критериалды бағалау жүйесі
Білім беру мазмұнын жаңарту аясында критериалды бағалау жүйесіне
көшу қарастырылған.
2017
2018 оқу жылында жаңа бағалау жүйесі
не
1, 5
сыныптар
көшеді. 2
сыныптарда критериалды
бағалау жүйесін енгізу
жалғасат
н б
олады
, негізгі мақсаты сапалы бағалау мен тұлғаны дамытуды
қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін, қоршаған әлеммен тиімд
і өзара әрекет
етуге, өздігінен
білім алуға және
дамуға дайын
алдына ала белгілі және нақты
критерийлер бойынша объективті бағалау болып т
абылады.
Жаңа бағалау жүйесі білім алушыда өз әрекетін бақылау мен бағалау,
туындаған қиындықтардың себептерін анықтау мен қалпына келтіру қабілетін
қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Оқыту процесі
білім алу
шылардың бойында функционалдық
сауаттылықты және
кең ауқымды дағдыларды қалыптастыруға бағытталған.
Бұл оқы
ту процесінде оқу процесін
дәстүрлі ұйымдастырудан алшақтап, білім
берудің 6 саласы бойынша айқындалып күтілетін нәтижелерге негізделеді және
білім алушылар «біледі», «түсінеді», «қолдана
ды», «талда
йды», «жинақтайды
»,
«бағалайд
ы», яғни іс
әрекеттік аспектіні
болжайтынын ескеру маңызды.
у мақсаттары күтілетін нәтижелер түрінде ұсынылып от
ыр. Әрбір
бөлімшелерге дәйекті түрде
енгізілген оқыту мақсаттары, мұғалімдерге өз
жұмысын жоспарлауға және біл
ім алушылардың жетістіктерін бағалауға
мүмкіндік береді.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау
оқыту мақсаттарымен
жоспарланған
, қол жеткізген нәтижелері
дәрежесіне сай
алдын ала
белгіленген
нақты
критерийлерге сәйкес жүзеге асырылады.
Осыған байланы
сты,
білім алушының жеке тұлғасы емес, оның жұмысы
ғана бағаланады; білім алушының жұмысы басқа
білім ал
ылардың
жұмыстарымен емес, оларға алдын ала белгілі (өте
жақсы орындалған жұмыс
түрінде
) эталонымен салыстырылады. Не нәрсеге үйретеді, соны ғана баға
лауға
болады, сондықтан бағалау критерийі
оқу мақсаттарының нақты көрсетілуі.
Мұғалімге критериалды бағалауды оқу процесін барынша тиімді
ұйымдастыруға болатындай түрде пайдалану, білім алушыларға дер кезінде
қолдау көрсету және олардың оқудағы алға жылж
уын қамтамасыз ету, мүдделі
тараптарға оқу нәтижелері туралы ақпаратты беріп отыру ұсынылады. Мұндай
бағалау жүйесі алдымен білім алушыларды табысты оқуға ынталандыруға,
білімдегі олқылықтарын анықтауға және олардың өсуін көрнекі түрде көрсетіп
отыруға бағ
ытталған.
Критериалды бағалау жүйесі қалыптастырушы бағалау
мен ішкі жиынтық
бағалаудан тұрады
ілім алушылардың
оқу
жетістіктерін бағалаудың жаңа жүйесі
педагогтер мен ата
аналар әртүрлі
қабы
лда
ды.
Сол себепті,
жыл бойы
сұрақтар
ндады.
Білім алушылар
дың оқу жетістіктерін критериалды бағалау жүйесі:
оқыту мен бағалаудың біртұтастығына негізделеді;
білім алуш
ылардың ілгерілеушілігі мен үлге
рімін қамтамасыз етуде
бір
тұтас тә
сілді қалыптастыруға бағытталады
оқу бағдарламаларына сәйкес дағдыларды да
мыту және білім алуға
дәлелдемелер жинақтау мен оқыту мақсаттарын жүзеге асыруды қамтамасыз
етеді;
әр
бір
сынып үшін пән бойынша оқу бағдарламасының мазмұны
негізінде бағалау түрлері мен әдіс
тәсіл
дерінің алуан түрлерін қамтиды.
Критери
алды б
ағалау жүйесі
оқыту
, оқу мен
бағалаудың өзара
байланысына негізделгенін есте сақтау маңызды. Кр
итериалды бағалаудың
нәтижелері білім беру процесін
тиімді жоспарлау мен ұйымдастыру үшін
пайдаланылады.
Критериалды бағалау білім алушылардың дағдыларының даму дәрежесін
бағ
алауға мүмкіндік береді.
Әрбір сабақ оқыту мақсаттары мен оларға жету критерийлерін
айту/көрсетуден басталуы керек. Білім алушы қойылған
у мақсатын
түсінуі,
ұғынуы
және оған қалай қол
жеткізуге болатынын білуі тиіс
Критериалды бағалау технологиясын пайд
алану қандай да бір
практикалық дағдының қ
алыптастырылғанын,
оқу материалының қаншалықты
табысты меңгерілгенін анықтауға мүмкіндік беретін анық айқындалған, алдын
ала белгілі критерийлермен білім алушылардың жетістіктерін салыстыру.
Осыған сәйкес
, әрбір бі
лім алушының
жалпы дайындық
деңгейінің өзгерістері
сияқты, оның алдыңғы жетістіктерімен салыстырғандағы табыстарының
динамикасын да тіркеуге мүмкіндік бар.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Мұғалімге критериалды бағалауды оқу процесін неғұрлым тиімді
ұымдастыру, білім алушыларға уақытылы қ
олдау көрсету және олардың
оқудағы жетістіктерін қамтамасыз ету, мүдделі тараптарға оқытудың
нәтижелері туралы ақпарат ұсыну үшін қолдану ұсынылады. Бағалаудың
бұндай жүйесі біріншіден балаларды табысты оқуға ынталандыруға,
біліміндегі олқылықтарды анықтау
ға және олардың өсуін көрнекті түрде
көрсетуге бағытталған
Критериалды бағалау жүйесінің үлкен артықшылығы
білім алу
шыға
түсетін
күйзеліс жүктемесінің төмендеуі болып табылады
. Бірлескен
ынтымақтастықта өзіндік, жұптық, топтық жұмыс дағдыларын иелену
проце
белгісінен, маңызды әлеуметтік құзыреттілікті дамытуға өзгереді.
Критериалды бағалау білім алушылардың оқуға
деген қызығушылығын
дамыту
оқытудың
ізгілікті, достық
ортасын құру,
оқу
процесінде
білім
ал
ушыларды қолдау
, білім алушыларды
оқуға
деген ынтас
ын одан әрі
нығайту
, зерттеу, шығармашылық іс
әрекеттерге қатысу
үшін
пайдаланылады.
Бағалаудың жаңа жүйесі
мұғалімнің ата
аналармен түсіндіру
жұмыстарын жүргізу
және ата
аналармен тығыз байланыс орнатуды талап
етеді
Білім алушылардың ата
аналарына
ғалаудың
жаңа жүйесінің мақсаты
мен негізгі принциптері түсіндіріледі, ата
аналар үшін пр
актикалық тренинг
немесе шеберлік
сынып
тары өтк
леді.

Мұғалім ата
аналар жиналысын критерийлері алдын
ала белгілі
тапсырмалар тарату, дескрипторларды талқылау жән
е ата
аналармен топтық
немесе жұптық жұмыс жүргізу арқылы, сабақ түрінде өткізуіне болады.
Сабақта
ата
аналарға да
олардың балаларына берілген сияқты
өзін
өзі бағалауға, өзара
бағалауға, нәтижелерді талқылауға мүмкіндіктер беріледі.
Мұндай жағдайда,
ата
налар
жаңартылған оқу бағдарламалары бойынша оқу процесімен
танысады, бағалау механизмдерін түсінеді, өз балаларының жетістіктерімен
бөліседі, жаңартылған бағдарлама туралы практикаға бағытталған нақты
ақпарат алады. Бұл тәжірибе
жаңа білім стандартын ата
аналардың түсінуі мен
қанағаттануын қамтамасыз етудің үлгісі болып табылады.
Ата
аналарға бағалаудың жаңа жүйесі білім алушылар үшін қолайлы
білім ортасын құруға ықпал ететінін түсіндірудің маңызы зор.
Мұғалім бағалауды өткізу кезінде
тек
мұғалімдерге ға
на емес,
сонымен
қатар ата
аналар мен
білім алушыларға да көмек ретінде әзірленген
кешенді
әдістемелік материалдар
ды
міндетті түрде пайдалануы керек
Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім
беруд
ің жалпы білім беретін
оқу бағдарламаларын жүзеге асыратын б
ілім беру ұйымдарында
білім
алушылардың үлгерімін
е ағымд
бақылау
, аралық және қорытынды
аттеста
ттау өткізудің үлгілік қағидалары (Қазақстан Республикасы Білім және
ғылым м
инистрінің 2008 жылғы
18 наурыздағы
№ 125 бұйрығына
қосымша,
2017 жылғы сәуір
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
2018 оқу жылында
Қазақстан
Республикасының жалпы білім
беретін
ұйымдарында
оқу
процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы»
әдістемелік нұсқау хат;
Бастауыш мектеп мұғалімдеріне арналған критериалды
бағалау
бойынша нұсқаулық;
Сыныптар, пәндер және тілд
ер
бөлі
нісінде
қалыптастырушы бағалауға
арналған тапс
рмалар жинағы;
Сыныптар, пәндер және тілдер бөлінісінде
жиынтық
бағалауға
арналған тапс
рмалар жинағы;
Сыныптар, пәндер және тілдер бөлінісінде
жиынтық
бағал
ау бойынша
әдістемелік ұсынымдама
Әдістем
елік нұсқаулықтар, жинақтар мен басқа да материалдар мектеп
кітапханаларында бар, олардың nao.kz, smk.edu.kz сайттарынан
табуға болады.
Барлық туындаған
мәселелер бойынша
өз басшыларыңызға, әдіскерлеріңізге,
критериалды
бағалау бойынша үйлестірушілер
іңіз
хабарласып
әрқашан
жау
п алуға,
көрсе
тілген сайттардағы
қолданыстағы айдарлар
сұрақ
жолдауларыңызға
болады.
Оқытудағы ілгерілік
туралы деректер жинау үшін
әр сабақ барысында
қалыптастырушы бағалау
жүзеге асырылады. Оны
ағымдағы немесе
қалыптастырушы бағ
алау деп
те
атауға болады.
Қалыптастырушы бағалау оқу
процесінде
білім алушылардың білімді
меңгеруі мен дағдылары қалыптасуы деңгейін анықтау үшін
қызмет атқарады,
білім беру процесін
түзетуге мүмкіндік береді, мұғаліммен кері байланысты
жүзеге асыру үшін
жүргізіледі. Кері байланыс
тың
формаларын, түрлерін
мұғалім
өзінің жинақта
ған тәжірибесін пайдаланып өз қалауы
бойынша
таңдайды.
сы
ған байланысты,
кері байланыс ұсынуда
тиімді және дұрыс
түрлеріне
көңіл аударған жөн.
Қалыптастырушы бағалауды өткізер алдынд
а білім алушыларды оқыту
мақсаттары және бағалау критерийлерімен таныстыру маңызды. Тап
сырманы
орындау кезінде не
ге назар аудару қажет екені
білім
алушыларға түсінікті
болу үшін
бағалау критерийлерінің мағ
насын түсіндіру қажет.
Оқыту процесінде
білім алу
шының қойылған
оқыту мақсат
тарын
түсінгендігін растау ретінде
басқа
да
оқу міндеттері қойылып және тиімді
сыныптық пікірталас қалыптасқаны маңызды. Мұғалімнің т
ұрақты түрде кері
байланыс жасауы
білім алушыларды
алға
қарай жылжуға, жақсы нәтижеге
жетуге ын
таландыратын болады.
Ойлау
дағдыларын
деңгейін
дәл бағалай білу критериалды бағалаудың
маңызды аспектісі болып табылады.
естеде
оқу
бағдарламасына
енгізілген
ойлау
дағдыларының
деңгейлері
және
қалыптастырушы
және
жиынтық
бағалау
барысында
қарастырылған
даму
немесе
қалыптасу
дәрежесі
берілген.
есте
Блум
таксономиясы
бойынша
ойлау
әрекетінің
деңгейлері
Дағдылар
Сипаттамасы
Біл
Нақты фактілерді, ақпараттарды және олардың
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
сипаттамасын білу және көрсету
Түсіну
Ақпаратты дұрыс көрсету
, болжау
немесе
түсіндіру
арқылы ұғынуды
көрсету
Қолдану
Ақпаратты және бұрын алынған
білім
аңа немесе
таныс емес мәнмәтінде немесе жағдаятта қолдану
Талдау
Ақпараттық материалдарды құрылымдық бөліктерге
бөлу қабілетін көрсету, дәлелін немесе себебін анықтау
арқылы т
үрлі қорытынды алу үшін ақпаратты зерделеу,
жалпы ережелерді негіздеу үшін ой қорытындысын
және/немесе дәлелдер табу
@bgZlZm
;jug�ZeugZg�[ef^_j^�lje�['edl_jg�`ZZ�
f%gf%lg^_�ZclZ�
ZjZm
Z[e_lg�d'jk_lm
;ZZeZm
;_e]e_g]_g
djbl_jbce_j�[hcugrZ
b^_yeZj^u�g_f_k_�
nZdle_j^�fZ
ua^ueuu�lmjZeu�idj�ZeuilZklujm
Білім
алушылардың
дайындық
деңгейі
әрбір
білім
беру
саласы
бойынша
жобаланған
оқытудың
күтілетін
тижелері
арқылы
анықталады
Төмендегі
кестеде
ойлау
дағдыларының
барлық
деңгейлері
бой
ынша
күтілетін
нәтижелерді
анықтауға
арналған
етістіктерді
қолдану
үлгілері
берілген
кесте).
кесте
Блум бойынша ойлау да
ғдылары деңгейінің таксономиясы

Ойлау
дағдыларының
деңгейі
HceZm
^Z^ueZju
^_]_cg_
k%
cd_k
d_e_lg
_lkldl_j^
тізбес
Біл
Атап өту, есте сақтау, атау,
көрсету, аяқтау,
қайталау, елестету, әңгі
мелеу, еске түсіру және
т.б.
Түсіну
LZeueZm
ZgulZm
%]f_e_m
��k
jZm
lkg^jm
l`ujuf^Zm
lje_g^jm
'jk_lm�`%g_�l�[�
Қолдану
he^Zgm��_k_il_m��
'a]_jlm��lZ^Zm��`
dl_m��ZylZm��
d'jk_
lm��lZ[m��kZogZeZm��Zluklujm
��a_jll_m��
wdki_jbf_gl�'ldam��kmj_ll_jf_g�kmj_ll_m��
lkg^jm��kc_gm��`Zllulujm��ZjZ�ZlugZkug�
[_e]e_m��`hkiZjeZm��d'jk_lm��gh[Zc�`ZkZm�
шығару, пайдалану және т.б.
Талдау
лдау, топтастыру, есептеу,
санаттау, жіктеу
салыстыру, байланыстыру, қарама
қарсы қою,
талқылау,
саралау, ажырату, бөлу, зерттеу
эксперимент жа
сау, түсіндіру, қорытынды
шығару
, реттеу, күдіктену,
ара қатынасын
белгілеу, таңдау, бөлу, тексеру және т.б.
Жинақтау
LhilZklujm
`bgZm
ZjZeZklujm
jZklujm
`ZkZm
%aje_m
l`ujuf^Zm
`bgZlZm
[jdljm
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
ойластыру
түрлендіру
ұйымдастыру
жоспарлау
дайындау
ұсыну
қайта топтастыру
көшіру
белгілеу
алмастыру,
қайта анықтау және т.б.
Бағалау
Дәлелдеу, таңдау, салыстыру, қорытын
ды жасау,
сен
діру, дәлел келтіру, шығар
, негіздеу,
түсіндіру, өлшеу, болжау, ұсыну, белгілеу,
жинақта
у, қолдау, тексеру, бағалау, кең
ес беру,
эксперименттеу, рецензиялау, зерттеу, шығару
Мұғалім
білім
алушылармен
бірлесе
отырып
мақсатына
жету
дің
быс
критерийлерін
талқылай
алады
және
қажет
болған
жағдайда
оларды
толықтыра
Қалыптастырушы
бағалау
барысында
мұғалім
белгілі
дағдыларды
бағалаудың
тиімді
тәсілі
ретінде
топтық
жұмыстарды
қолда
алады.
Топтық
жұмыс
барысында
мұғалім
бір
топтағы
білі
алушылардың
талқылауын
тыңдайды
және
бақылайды:
кейбір
білім
алушылар
бағалау
критерийлеріне
сәйкес
мақсатына
жеткендігін
жылдам
көрсете
алады.
Мұғалім
одан
әрі
мақсатына
жетуге
ұмтылған
білім
алушылардың
іс
әрекетін
бақылауы
және
қосымша
сұрақта
қоюы
иіс:
Бұл
туралы
ойлайсыздар?
Сіздің
топта
талқыланғаны
туралы
түсінік
бере
аласыз
ба?
Егер
білім
алушылар
практикалық
жұмыс
орындаса,
онда
сұрақты
тапсырма
бойынша
қоюға
болады:
Сіздер
қазір
істеп
жатырсыздар
Сіздің
ойыңызша
ан
әрі
болады
Сіз
бұл
тапсырманы
орындау
барысында
ерекше
бірдеңе
байқадыңыз

Топтық
жұмыс
барысында
мұғалім
барлық
топтардың
жұмысын
бақылауы
тиіс.
Топты
бақылауды
тапсырманы
орындауға
қатысумен
бірге
жүргізуге
болады.
Жауаптарды
бағалаудан
кейін
ғалім
мақсатына
жетуге
ұмтылған
топтарға
қайтадан
келіп,
олардың
оқу
мақсатына
жетулеріне
тағы
бір
мүмкіндік
беруіне
болады.
Бұл
жағдайда
білім
алушыларға:
жаңа
идеяны
тұжырымдауды
екі
немесе
одан
көп
идеяны
салыстыруды
идеяларды
бағалауды;
топт
талқылаулар
негізінде
қорытынды
жасауды;
сұрақтарға
жауап
беруді
ұсынады.
Жоғарыда
айтылған
барлық
тармақтар
оқытудың
нақты
мақсатына
жетудің
дәлелі
болады.
Осылайша,
қалыптастырушы
бағалау
негізгі
бес
стратегиядан
тұрады:
күтілетін
нәтижелерді
және
бағ
алау
критерийлерін
түсіндіру;
білім
алушылардың
түсінігі
туралы
дәлел
беретін
сыныптағы
тиімді
талқылау
және
қарым
қатынасты
қалыптастыру;
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
білім
алушыларды
нәтижеге
жетуг
ынталандыратын
кері
байланыс
орнату;
білім
алушыларды
өзара
оқытудың
дерек
көзі
және
ресурсы
ретінде
қатыстыру;
білім
алушының
білімінің
«негізін
қалаушы»
ретінде
қалыптасуы.
Қалыптастырушы
бағалау
барысында
мұғалім
бағалаудың
жекелеген
тәсілін
қолдануы
тиіс.
Егер
мұғ
алім
кейбір
білім
алушыларға
қандайда
бір
дағдыны
дамыту
үшін
көп
уақы
қажеттігін
байқаса,
онда
оқудың
мақсатын
бағалау
туралы
шешім
қабылдауы
және
білім
алушылардың
жетістіктерін
бағалау
критерийлерін
әзірлеу
барысында
түзетулар
енгізуі
тиіс.
Сонымен
қатар
мұғалім
тілдік
пәндер
бойынша
сөйлеу
әрекетінің
түрін
бағ
алау
тиіс
екенін
есте
сақтауы
қажет
тыңдалым,
айтылым
жазылым
және
оқылым.
естеде
оқыту
процесінде
білім
алушыла
рдың
жетуі
тиіс
тілдік
дағдылар
сипатталған.
есте
Сөйлеу
әрекет
інің
түрлері
Дағдылар
Сипаттама
Тыңдалым
арқылы
коммуникация
(тыңдалым)
Оқу бағдарламасы аясындағы түрлі тақырыптарға
қатысты айтылған ауызша пікірлердің негізгі мазмұнын
түсіну және олардан негізгі ақпаратты бөліп алу;
сөйлеушінің пікірін түсіну; мәнмәтін бойынша сөздердің
мағынасын анықтау; түрлі стратегияларды
қолдану
арқыл
білім алушылардың деңгейіне сәйкес келетін
әр
түрлі мәтіндердің мазмұнын қабылдау және түсіну:
тыңдалған мәтіннің негізгі мазмұнын түсіну, таныс
сөздерге, фразаларға және сөйлемдерге сүйенумен
қажетті/нақты ақпаратты, мәтіннің бөліктерін таңдау
және түсін
@Zaueuf
Hm�[Z^ZjeZfZku�Zykug^Zu�lje�lZujuilZjZ�
[ZceZguklu�`Za[ZrZ�`fuklZj^u�`hkiZjeZm��`Zam��
j_^ZdpbyeZm�`%g_�la_lm��gZlu�`%g_�hc^Zg
шығарылған оқиғалар туралы жаза білу
, оқылған
туралы сыни пікірлер беру білігі; орфографиялық және
граммат
алық қателер жібермей барынша
сауатты
жазу; белгілі
стильді ұстану; түрлі байланыстырушы
сөздерді қолдану арқылы параграфтағы сөйлемдерді
байланыстыру
Hueuf�
Zjueu�
hffmgbdZpby
Оқу бағдарламасы аясындағы түрлі тақырыптардағы
әдеби және ғылыми мәтіндерді
ң негізгі мазмұнын түсіну
және олардан негізгі ақпаратты белгілеу, ақпаратты
іздеудің түрлі стра
тегияларын қолдану; мәнмәтін
бойынша
сөздердің мағынасын анықтау; автордың
қарым
қатынасын және пікірін түсіну; сөздердің мәнін
тексеру және оқығанды терең түсі
ну үшін қағаз және
электронды тасымалдағыштардағы түрлі дереккөздерді
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
қолдану
Айтылым
Оқу бағдарламасы аясын
дағы түрлі тақырыптардағы
сұхбаттасу
бары
сында ресми және ауызша сөйлесу
стильдерін қолдану; қажетті
ақпаратты алу үшін
неғұрлым күрделі
сұрақтар
қоя білу білігі; өз пікірін
айту; күтпеген түсінікке жауап беру; тапсырманы
орындау барысында құрдастарымен қарым
қатынас
жасау; арнайы лексиканы сауатты пайдалану; хикаялар
мен оқиғаларды мазмұндау
Қалыптастырушы
бағалауға
арналған
тапсырманы
мұғалім
здігінен
құрастыра
алады
немесе
қалыптастырушы
бағалау
бойынша
ұсынылған
апсырмалар
жинағын
қолданады
Қалыптастырушы
бағалау
бойы
нша
есептік
құжаттама
талап
етілмейді
Қалыптастырушы
бағалау
дың
нәтижелерін
тіркеу
нысанын
мұғалімнің
өзі
анықтайды
(сандық,
графикалық,
балдық)
Қалыптастырушы
бағалаудың
нәтижелері
мұғалімнің
есеп
беру
құжаттамасы
болып
саналмайды.
Тоқсандық
және
жылдық
иынтық
бағалау
кезегінде,
бөлім/ортақ
тақырыптар
бойынша
жиынтық
бағалау
тәртібін
қамтиды.
Жиынтық
бағалау
оқу
бағдарлам
асындағы
бөлім/ортақ
тақырыптарды
оқуды
аяқтағаннан
кейін
және
тоқсан
соңында
білім
алушылардың
ілгерілеуі
туралы
ақпаратты
балл
және
баға
қоя
отырып,
мұғалімдерге,
білім
алушыларға
және
ата
аналарға
(білім алушыларды жетістіктерін бағалау 3
тоқсанда
баста
латын 1
сыныптан басқаларында)
жеткізу мақсатында өткізіледі. Белгілеу
процесінде білім алушылардың оқу бағдарламасы мазмұнына сәйкес білімдері
мен дағдыларын көрсететін дәлелдер жинау жүзеге асырылады.
Бағалау тәсілдері пәннің мазмұнына және критериалды б
ағалаудың түріне
байланысты ерекшеленуі мүмкін.
«Өзін
өзі
тану»,
«Музыка»,
«Көркем
еңбек»,
«Дене
шынықтыру»
пәндері
бойынша
лыптастырушы
бағалау
өткізіледі
Оның
қорытындысы
бойынша
«есептелінді»/«есептелінген жоқ»
бағасы
қойылады.
Дене шынықтыру пәніне
әр тоқсанның және оқу ж
ылының
соңында, ал қалған үш пән
нен
жартыжылдықтың және оқу жылының
соңында
«есептелінді»/«есептелінген жоқ»
бағасы журналға қойылады.
Бөлім/ортақ
тақырыптар
және
тоқсан
бойынша
жиынтық
бағалаудың
тапсырмалары
білім
алушылардың
бағдарламаларындағы
тек
өткен
материалдарын
қамтуы
тиіс.
Жиынтық
бағалау
бойынша
жұмыстарды
орындау
барлық
білім
алушылар
үшін
міндетті.
Бөлім/ортақ
тақырыптар
және
тоқсан
бойынша
жиынтық
бағалауды
қайта
орындауға
рұқсат
етілмейді.
Тоқсан
бойынша
жиынтық
бағалаудың
тапсырмалары
тоқсандық
жиынтық
бағалаудың
ерекшеліктері
негізінде
әзірленеді.
Ерекшеліктер
барлық
орта
білім
беру
ұйымдары
үшін
тоқсандық
жиынтық
бағалаудың
құрылымы
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
мен
мазмұнына
және
оны
өткізуге
қойылатын
бірыңғай
талаптар
түрінде
беріледі.
Ерекшеліктерд
тоқсандық
жиынтық
бағалаудың
мақсаты,
шолу,
өтк
ізу
бойынша
нұсқаулық,
тоқсандық
жиынтық
бағалау
тапсырмаларының
үлгілері,
тапсырмалардың
орындалуына
ойылатын
балдардың
кестесі
қамты
лады.
Жиынтық
бағалаудың
тапсырмаларын
мұғалім
бетінше
дайындайды
немесе
«Назарбаев
Зияткер
лік
мектептері»
ДББҰ
әзірлеген
Жиынтық
бағалау
бойынша
әдістемелік
ұсынымдамаларда
ұсынылған
тапсырмаларды
пайдаланады.
Мұғалім
ынтық
жұмыстардың
бірнеше
нұсқалар
пайдалана
алады.
Тілдік
пәндер
бойынша
жиынтық
бағала
сөйлеу
әрекетінің
төрт
түрі
(тыңдалым,
айтылым,
оқылым,
жазылым)
бойынша
өткізіледі.
Тыңдалым
мен
айтылымды
бағалау
жиынтық
бағалауды
өткізу
жоспарланған
апта
ішінде
сабақ
барысында
жүргізіледі.
Білім
берудің
барлық
деңгейлері
ндегі
мұғалімдер
үшін
әзірле
нген
иынтық
бағал
ау
бойынша
әдістемелік
ұсынымдама
НЗМ
мен
Ы.Алтынсарин
атындағы
Ұлттық
білім
академиясының
сайтына
орналастырылған
бөлімдер/ортақ
тақырыптар
және
тоқсандық
ынтық
бағалауды
ұйымдастыру
мен
өткізудің
тәсілдерін
көрсетеді.
Құжаттан
келес
ақпаратты
табуға
болады:
бөлім/ортақ
тақырыптар
үшін
жиынтық
бағалауға
арналған
тапсырмалард
әзірлеу
бойынша
ұсынымдар
дескрипторлары
мен
балдары
берілген
бөлім/ортақ
тақырыптардан
жиынтық
бағалауға
арналған
тапсырмалардың
үлгілері;
тоқсан
дық
жиынты
бағалаудың
тапсырмалар
әзірлеу
және
рәсімді
өткізуге
арналған
ерекшелік;
балды
қою
кестесі
берілген
тоқсандық
жиынтық
бағалауға
арналған
тапсырма
лардың
үлгілері.
Тоқсандық
жиынтық
бағалау
бойынша
білім
алушылардың
оқу
нәтижелерін
бағалаудың
анықтығы
мен дәлдігін қамтамасыз ету үшін
мұғалімдер
модерация
процесін
өткізеді.
Модерацияны
бағалауды
стандарттау
мақсатында
бір
пән
және
параллель
сынып
тар
бойынша
білім
алушылардың
жиынтық
жұмысының
нәтижелерін
талқылау
үшін
мұғалімдер
жүргізеді.
Модерация
про
цесін
пән
мұғалімдері
бір
пәннің
және
бір
сыныптың
ішінде
бағаны
стандарттау
ақсатында
жартыжылдықтың
соңында
және
жылдық
қорытынды
баға
қоюдың
алдында
өткізеді.
Жиынтық
бағалауды
өткізу
мен
модерацияны
өткізудің
арасындағы
уақыт
жұмыс
күнінен
артық
бол
мауы
тиіс.
Модерация нәтиже мен білім беру процесінің сапасын арттыруға
мүмкіндік береді.
Модерация
бойынша
өткізілетін
отырыст
мұғалімдер
балл қою кестесіне
сәйкес
жиынтық
жұмыстарды
талқылайды,
қажет
болған
жағдайда
балл қою
кестесіне
ұжымдық
түрде
өзге
рістер
және/немесе
толықтырулар
енгізеді.
Модерация аяқталған соң
хаттама
толтырылады.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Модерация
қорытындысы
бойынша
балдарын
өзгертуге
жататын
білім
алушылардың
жиынтық
жұмыстары
қайта
тексеріледі.
Модерация
қорытындысы
бойынша
жиынтық
жұмысқа
қойылған
жоғары балға,
сондай
ақ, төмен балға
өзгертілуі
мүмкін.
Бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білім берудің жалпы білім беретін оқу
бағдарламаларын жүзеге асыратын білім беру ұйымдарында білім
алушылардың үлгеріміне ағымдық бақылау, аралық және қорытынд
аттестаттау өткізудің үлгілік қағидаларына сәйкес
иынтық бағалауды өткізу
күні белгілі себептермен
(ауыруына, жа
қын туыстарының қайтыс болуына
конференция
, олимпиада
және ғылыми жарыстарға қатысуына байланысты)
келмеген
білім алушы
мектепке келген
соң е
кі апта ішінде жиынтық бағалаудан
өтуі тиіс
Білім
алушы
екі
аптадан
артық
белгілі себептермен
(ауыруына, жақын
туыстары
ның қайтыс болуына
, конференция
, олимпиада
және ғылыми
жарыстарға қатысуына байланысты)
болмаған
жағдайда
мектеп құрған жеке
естеге сәйкес жиынтық бағалаудан өтуі тиіс
Бөлім
ортақ
тақырып
және
тоқсан
бойынша
жиынтық бағалаудың
нәтижелері
болмаған
жағдайда
білім
алушы
уақытша
аттестатталмаған
болып
есептеледі.
Үлгерім
бойынша
есеп
беру
кезінде
уақытша
аттестатталмаған
білім
лушылар
ескерілмейді,
олардың
үлгері
бойынша
есеп
қосымша
тапсырылады
ілім
алушылардың
жиынтық
бағалау
бойынша
балл
түріндегі
нәтижелері
балдарды
бағаға
ауыстыру
шкаласына
сәйкес
тоқсандық
және
жылдық
бағаға
ауыстырылады.
Бөлім/ортақ тақырыптар бойынша
жиынтық бағалау нәтижелері туралы
ақпарат
білім
алушылар
мен
ата
аналарына
немесе
олардың
өзге
де
заңды
өкілдерін
қағаз
месе
электрондық
түрде
беріледі
(айдарлар,
шолулар
және
т.б.)
сыныпта бірінші жартыжылдықтың оқу материалын меңгеру деңгейіне
жиы
нтық бағалау жүргізілмей
ді
, тиісінше т
оқсандық бағалар тек
ші және
ші
тоқсандарда қойылады.
Тоқсандық
баға 50% де 50% пайыздық қатынасында б
өлім/ортақ
тақырыптар бойынша жиынтық бағалау нәтижелерінің негізінде
қойылады. Бұл
білі
м алушы тоқсандық бағаның 50%
ын бөлімдер/ортақ тақырыптар бойын
ша
жиынтық бағалау нәтижелері
, 50%
ын
қсандық жиынтық жұмыстың
нәтижелері бойынша
жинайтынын білдіреді. Осы екі бөліктің қосындысы
тоқсанға қойылатын қорытынды бағаны көрсетеді.
сыныпта
жылдық баға 3
ші және 4
тоқсандардағы бөлім/ортақ
тақырыптар бойынша жиынтық бағалау және тоқсандық жиынтық бағалау
нәтижелерінің негізінде 50% де 50% пайыздық қатынасында қойылады.
Жылдық бағаны есептеу үшін білім алушының бөлімдер/ортақ тақырыптар
үшін а
лған жиынтық бағалауының және тоқсандық жиынтық бағалауының
жалпы балдары қосылады.
Бұдан әрі
оқу
жылының
балдық
пайыздық
мазмұны
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
пайыздық қатынаста
(50%:50%)
анықталады.
Бағаларды
санау
электрондық
журналға
енгізілген
формула
бойынша
автоматты
түрде
жүзе
асырылады.
Тоқсандық
және
жылдық
бағаларды
қайта
қарауға
рұқсат
етілмейді.
Білім алушыларды денсаулығына байланысты дене шынықтыру
сабағынан босату о
лардың
келесі сыныпқа көшірілуіне әсер етпейді.
Электронды
журнал
дың
формасы
кесте
түрінде
берілген,
кестеге
білім
алушылардың
тоқсан
барысындағы
жетістіктері
енгізіледі
(бөлімдер
бойынша
және
тоқсандық
жиынтық
бағалауының
балдары),
сонымен
қатар
балдарды
бағаға
ауыстыруды
қарастыратын
шкалаға
сәйкес
автоматты
түрде
бағаны
санау
жүзеге
асырылады
(тек
тоқ
сан
және
оқу
жылының
қорытындысы
бойынша)
сурет).
Білім
берудің
барлық
деңгейлері
бойынша
әр
бір
оқу
пәні
үшін
тоқсандағы
бөлімдер
бойынша
жиынтық
жұмыстардың
саны
көрсетілген
электронды
журналдың
өзіндік
форматы
әзірленген.
сурет
Электронды
журналдың үлгісі
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Мұғалім элек
тронды журналдың келесі тор көздерін
толтырады:
1. Мектеп
2. Білім алушының
жеке сәйкестендіру нөмірі (ЖСН) туралы мәліметтер
берілген баған
3.
Білім алушының Т.А.Ә.
берілген баған
4.
Сынып/литер
5.
Бөлім бойынша жиынты
қ бағалаудың максималды
балын
енгізу өрісі
6.
Бөлім үшін жиынтық бағалау бойынша
жиналған балдарын енгізу
бағаны
7.
Тоқсан үшін жиынтық бағалау бойынша
жиналған балдарын енгізу
бағаны
8.
Мұғалім туралы мәліметтер
9.
Директордың оқу
тәрбие ісі жөніндег
і орынбасары туралы мәліметтер
сурет).
сурет
Электронды журналдың мұғалі
мдер толтыруға арналған тор
көздері
Төменде жаңартылған білім мазмұны аясындағы білім алушы
күнделігінің үлгісі берілген, бұл күнделікте бес
күндік оқу аптасына өту
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
ескері
лген және алтыншы күн мұғалімнің түсіндірмесін жазуды қарастырған
сурет).
сурет
Білім алушы
күнделігінің үлгісі
Үш тілде оқыту туралы
Заманауи жағдайда үш тілде білім берудің әдіснамасы алдымен, тарихи
және әлеуметтік
педагогик
алық алғышар
ттармен, сондай
ақ
гводидактикалық тұжырымдамалармен анықталады. Алғашқылары:
1) кеңестік
Қазақстандағы тілдік жағдай орыс
қазақ (қазақ
орыс емес)
қостілділігін тарихи қалыптастырды, сондықтан орыс тілін ана тілі және ана
тілінен өзге тіл ретінде оқытуд
ың ғылыми
әдістемелік базасы өте жоғары
деңгей
де әзірленген;
2) Тәуелсіздікке дейін Қазақстанда орыс тілінде оқытатын мектептер
басым болған және ол мектептерде қазақ тілі оқытылмаған, бұл оның
функцио
налдық белсенділігін дамытудың
тежеуші факторына ай
налды және
қазақ тілін (сонымен қатар ана тілінен өзге тіл ретінде) оқыту мәселесіндегі
педагогикалық тәжірибенің жетіспеушілігіне апарды;
3) қазақ тілінің мемлекеттік тіл мәртебесін алуы және оның іс жүзіндегі
қолданыс деңгейі Типтік оқу жоспарында оқу с
ағаттарының мөлшерін
көбейтуге мүмкіндік берді, дегенмен қазақ тілінің лингводидактикалық
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
аспектілерін теориялық және қолданбалы ғылыми зерттеулер бүгінгі күнге
дейін жеткіліксіз;
4) Әлемдік экономикаға бірігуге қажетті көлемде оқытуды талап ететін
ағылш
ын тілінің қазақстандық қауымдастықтың лингвокоммуникативтік
кеңістігіне белсенді еніп келе жатқаны да, қазіргі кездегі тілдік жағдайды
күрделендіре түсті.
Барлық көрсетілген ұстанымдар Қазақстанда тілдердің үштұғырлылығы
идеясын енгізудің алғышарты болып
, келесі формуламен айқындалды:
мемлекеттік тілді дамытамыз, орыс тілін қолдаймыз және ағылшын тілін
үйренеміз.
Бұл ретте қазақ тілі Қазақстан халқының бірігуінің жетекші факторы
болып табылады. Қазақ тілі мемлекеттік тіл ретінде бірлік жолында азаматтық
бірізділікті қалыптастыру үшін маңызды. Қазақ тілін білу
қазіргі әр
қазақстандықтың өзіндік ерекшелігінің кепілі.
Дәл осы идея
қазақ т
ілін оқытудың тиімді әдістерін
іздеу қажеттілігін
туғызды.
Үш тілде білім берудің негізгі
стратегиялық мақсаты
хал
ықаралық
стандартқа сәйкес қазақстандықтар
бір уақытта үш тілді меңгеруіне қажет
ті
жағдай жасау, нақты айтқанда:
қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде білу, ол азаматтардың үйлесімді
бірлесуіне ықпал етеді;
орыс тілі, қазақ тілімен қатар қолданылатын ресм
и тіл ретінде;
ағылшын тілін әлемдік экономикаға бірігу құралы ретінде үйрену.
Білім процесінде барлық үш тіл (екінші және үшінші тілдер, яғни,
қазақ
тілі
(Т2), орыс
тілі
(Т2), ағылшын
тілі
(Т3
) бәсекелестікте емес, бірлікте дамуы
тиіс. Осыған орай, үш
мақсатты тілге оқытудың негізгі тәсілдемесі белгіленді.
Ең біріншісі
мақсатты тілдерді
деңгейлеп оқыту. Бұл
мақсатты үш
тілде оқыту CEFR («Common European Framework of Reference: Learning,
Teaching, Assessment»
«Шетел тілдерін меңгерудің жалпыеуропа
лық
құзыреттіліктері: меңгеру, оқыту, бағалау») деңгейлік оқыту моделіне сәйкес
жүргізілетінін және білім жүйесінің барлық деңгейлерінде бірлік, сабақтастық
және үздіксіздік қамтамасыз етіл
етінін білдіреді. Ү
ш тілде білім беру
дің
қазақстандық
моделі CEFR
дің
аналогі
емес, бірақ бұл құжат негізге алынып
және оның идеялары мен негізгі ережелері ұлттық білім беру жүйесінің нақты
жағдайларына бейімделеді.
Осыған сәйкес мақсатты үш тілде оқытудың деңгейлері төменгідей
белгіленген:
кесте
CEFR
сәйкес үш т
ілде оқытудың салыстырмалы деңгейлері
(Common European Framework of Reference
Шет тілдер
меңгерудің
жалпыеуропалық құзыреттіліктері)
CEFR
деңгейлері
Сынып
тар
Ағылшын тілі
Сыныптар
Қазақ тілі (Т2)
Орыс тілі (Т2)
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
алық
Қарапайым
деңгейі
сынып
бағытындағы
жұмыс
сынып
бастапқы
сынып
төмен
сынып
орта
сынып
орта
сынып
ілгері
сынып
жоғары

сынып
бастапқы
орта
Негізгі деңгей
сынып
төмен
орта
сынып
орта
ілгері
сынып
орта
жоғары
сынып
бастапқы
сынып
төмен

сынып
орта
Орта
Орта деңгей
сынып
орта
сынып
ілгері
сынып
жоғары
сынып
бастапқы
сынып
В2 төмен

сынып
В2 орта
Ортадан
жоғары деңгей
сынып
орта
сынып
ілгері
Ағылшын тілі бір қадамға артта екеніне
назар аудару қажет, өйткені
қазақ тілі мен орыс тілі табиғи лингвистикалық ортада оқытылады.
Заманауи Қазақстанның тілдік жағдайына орыс
қазақ және қазақ
орыс
қостілділігі тән және соң
ғысының қолданыс аясы кеңейтілуде. Оған қазақ
тілінің мемлекеттік тіл мәртебесін алуы себеп болды. Сонымен қатар,
Қазақстан тәуелсіздігінің 25 жылы ішінде бір миллионнан астам
этностық
қазақтар
тарихи отанына қайта оралды.
Деңгейлік оқытуда сөйлеу қызм
етінің төрт дағдысын дамытуға көңіл
бөлінеді: тыңдалым (ауызекі тілді тыңдап отырып түсіну), айтылым, оқылым
және жазылым.
Үш тілде оқытудың келесі әд
ісі
коммуникативтік тәсіл
. Ол мыналарды
білдіреді:
біріншіден, мақсатты тілдерді оқыту оқытылатын тіл
дің ауызекі сөйлеу
нормасын меңгеруге бағытталған, сондықтан бірінші сыныпта, ең алдымен,
тыңдалым мен айтылым дағдыларына көңіл бөлінеді; оқылым мен жазылым
дағдыларын ана тілінде немесе оқу тілінде (мектептің оқу тілі) дамыту арқылы
жүзеге асырылады;
кіншіден, тілді оқыту грамматикалық ережелермен шектелмейді, яғни
өзге тілді алғаш үйренушілерге «бастауыш»,
«баяндауыш», «морфология»,
«синтаксис» т.б. білу маңызды емес. Бала грамматикалық құрылымдарды
білмей тұрып, оқу мен жазуды білмесе де сөйлей баста
йды, тіпті сөйлемдерді
де дұрыс құрайды.
Ол жай ғана сөздерді айтады, сөздердің мағынасын түсінеді,
айналасындағы адамдармен тілдесе бастайды. Уақыт өте келе оның сөздік қоры
молаяды, қоршаған адамдардың басым бөлігі оны түсінетіндей деңгейде
сөйлесе алад
ы. Содан кейін ғана бала оқу мен жазуды үйренеді. Мектепте ана
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
тілінен өзге тілді үйренудің негізі осында жатыр.
Ана тілінен өзге тілдерді оқытқанда ана тілін (немесе бірінші тілді)
қолдану
орынды, бұл коммуникативтік тәсілдеменің ережелерін бұзбайды: егер
ана тілінде 5 минут ішінде ережені түсіндіруге болатын болса, онда шет тілінде
оны түсіндіруге сабақтың барлық
уақытын зая жіберудің қажеті жоқ.
Мұндай оқытудың негізгі мақсаты грамматикалық құз
ыреттілікті
қалыптастыру емес (
сөз тіркестері мен сөйлемдерді
сауатты құру, мез
гіл
шақтарын дұрыс қолдану, әр
түрлі
сөйлемдерді
құру түрлерін білу),
коммуникативтік құзыреттілікті қалыптастыру. Сөзсіз
, грамматикалық
құзыреттілік маңызды, бірақ коммуникативтік тәсілдемеде грамматикалық
ережелерді іс жүзіндегі қарым
атынаста қолдануға негізделген.
Коммун
икативтік құзыреттілік тілді әр
түрлі мақсат пен функцияда
қолдануды, түрлі сипаттағы және типтегі мәтіндерді құру, оқу және түсіну,
шектеулі лекси
калық және грамматикалық базасы
болғанның өзінде әңгімеге
араласуды қамт
амасыз етеді.
Коммуникати
втік тәсіл
де, ең біріншіден, тілдік құрылымд
ардың
дұрыстығына емес, диалогті
әрі қарай өрбіту нұсқасын
ұғыну, жалпы
коммуникативтік мақсатқа жету, өзгертіп айту дағдысын дамыту
параметрлеріне назар аударылады.
Коммуникативтік оқ
ытуда
білім алушы тек қана тіл туралы білімді
меңгермейді, сонымен қатар, мәдени
әлеуметтік компонентті де меңгереді:
қоғамдағы тәртіп үлгісі, сол елдің мәдениеті мен мәдениет нормалары
туралы білімі, осылардың бәрі шынайы қарым
қатынастың
жағдаяттарында с
өйлеушімен
өзара қарым
қатынас жасауға
көмектеседі.
Мақсатты үш тілді оқытуда қолданылатын келесі әдістемелік тәсіл
мәдениетаралық
коммуникативтік
тәсіл. Бұл тәсілде
тілдерді оқытуда тұлғаның
мәдениетаралық қарым
қатынасқа
қажетті қасиеттерін дамытуға кө
ңіл бөлінеді.
Мұндай тәсіл бірнеше міндеттерді шешуге мүмкіндік береді:
туған жері, оның ерекшелігі, мәдениеті, салт
дәстүр
і туралы түсінік
қалыптастыру.
Бұл білім алушының когнитивті тәжірибесін кеңейтуге және
құндылық жүйесінің бағдарын, оның ішінде ө
з еліне, өлкесіне деген
сүйіспеншілік, ұлттық мәдениетке, тілге құрметпен қарауын қалыптастыру
үшін қажет;
өз жерінің тарихы, мәдениеті, салт
дәстүрі туралы алынған ақпаратты
тарату үшін жағдай жасау;
мәдени
білім кеңістігінде тұлғаның өзін
өзі іске асыру
ын қамтамасыз
ету.
Осы тәсілдердің негізінде үш
тілде оқыту келесі қағидаттардан
құрылады:
тіл мен мәдениетті бірге оқыту қағидаты, бұл
тілді мәдениет аралық
қатынас құралы ғана емес, сонымен қатар, әлеуметтік құндылық, мәдени
ұлттық мұраның бейнесі, қ
оршаған ақиқатты тану құралы ретінде оқыту;
білім беру мазмұнындағы қазақ тілі (мемлекеттік) және орыс тілінің
теңгерілімділік қағидаты, біріншіден, нақты аймақтың әлеуметтік
лингвистикалық жағдайының ерекшеліктерін есепке алу қажеттілігін білдіреді.
Көп ж
ағдайда, Қазақстанның әр аймағындағы тілдердің қолданыс белсенділігі
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
бірдей емес. Өйткені еліміздің оңтүстік аймағында орыс тілінің белсенділігі
төмендеу, керісінше, солтүстік аймақтарда қолдану аясы кеңірек;
«білімге екі жақ
ты ену» қағидаты
біріншіден
тіл білім беру
үрдерісінде әрі оқыту құралы, әрі оқу пәні ретінде қолданылатынын біліреді
3.1.
тіл оқу бағдарламалары аясында оқу пәні ретінде қазақ тілді емес
мектептер
де «Қазақ тілі» (1
сыныптарда), «Қазақ тілі мен әдебиеті»

сыныптарда);
оқыту орыс тілді емес мектептерде «Орыс тілі»

сыныптарда),
«Орыс тілі мен әдебиеті» (5
сыныптарда
); оқыту тіліне
қарамастан барлық м
ектептерде «Ағылшын тілі» (1
сыныптарда)
оқытылады;
3.2.
тіл оқыту
құралы ретінде тілдік пәндердің басқа пәндермен кірігу
механизмі болып қолданысқа енеді, сондықтан негізгі мектепте оқыту тіліне
қарамастан «Қазақ тілі мен әдебиеті» және «Қазақстан тарихы» пәндері қазақ
тілінде, «Орыс тілі мен әдебиеті» және «Дүниежүзі
тарихы» пәндері орыс
тілінде,
жоғары сыныптарда «Жаратылыстану», «Информатика», «Физика»,
«Химия», «Биология» пәндері ағылшын тілінде оқыту жоспарланған.
Мектептердің үш тілде оқытуы бойынша дайындығын анықтау үшін
2018 жылы мониторинг өткізу жоспарлануда
. Осыған дайын мектептер
2019 жылдан бастап белгіленген пәндерді ағылшын тілінде беруге құқығы
бар.
Сонымен бірге, білім алушылар мен ата
аналар өз
дерінің
лауларын
білдірген жағдайд
, ағылшын
тілінде оқыту жүзеге асырылады.
Мұны
қаламаған
білім ал
ушылар
бұл
пәндерді оқыту тілінде оқиды
Аталған пәндерді мектепте ағылшын тілінде оқытуға дайын
дық
барысында және оқуға тілек білдірушілер болған жағдайда 2017 және 20
18
оқу жылында іске асырылуы мүм
кін.
«Kүнделік» электронды мектеп журналдары жүйесі туралы
Қазіргі уақытта «Kүнделік» электронды мектеп журналдары жүйесін
Қазақстанның 4000
нан
аса мектептері қолданады. Жоба 14 облыс, сонымен
қатар Астана және Алматы қалалары аумағында жұмыс істейді.
«Kүнделік» жүйесіне елдегі кез келген қалалық, ауылдық мектепт
ердің
тегін қосылуға мүмкіндігі бар, сонымен қатар, осы мектептердің барлық білім
алушылары, ата
аналары бағаларын, үй тапсырмасын, сабақ кестесін, мектеп
жаңалықтарын және басқа да пайдалы ақпараттарды тегін алу мүмкіндігіне ие
болады.
Портал «Күнделік» Қ
азақстан Республикасы білім беру ұйымдарының
білім алушыларына арналған электронды журналдар мен күнделіктердің
бірыңғай ақпараттық жүйесі» пилоттық жобасын енгізу туралы» Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрлі
нің 2016 жылғы 29 тамыздағы №
536
бұйрығы негізінде білім беру ұйымдарымен жұмыс істейді
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
«Күнделік» журналын қолдану бойынша бірқатар сұрақтар туындауда,
сондықтан Әдістемелік нұсқау хат аясында ең қажетті ақпараттар ұсынылған.
«Kүнделік»
урнал
ы тегін болып табылады.
Kundelik.kz
сайты
қолдануға а
бонент
тік
төлем алынбайды
Ата
аналарға әрқашан
Kundelik.kz
сайтында өзінің логині мен құпия сөзі арқылы «Балалар»
«Күнделік»
бөліміндегі өз баласының электронды күнделігіне кіріп, бағалары мен үй
тапсырмалары туралы білуге тегін мүмкіндік б
еріледі. Сайтты пайдаланғаны
үшін мектептен де ешқандай төлем алынбайды.
Алдыңғы барлық жобалардан ерекшелігі Kundelik.kz жобасы бюджеттен
қаржыландырылмайды
. Сонымен, Kundelik.kz жүйесін әзірлеу, қолдау және
дамытуға Қазақстан салық төлеушілері мен азамат
тарының қаражаты
жұмсалмайды.
Ешқандай жоба қаржыландырусыз мүмкін болмайды, сондықтан,
болашақта ақылы қосымша міндетті емес қызметтер пайда болады деп
болжануда. Бұл мысалы, білім беру қосымшалары және контент болуы мүмкін.
«Білім алушы рейтингі» осында
й міндетті емес қызмет үлгісі болып табылады.
Әр ата
ана оған өз қалауымен қосылуға құқылы, ол ата
анаға нақты пән
бойынша өз баласының үлгерім деңгейін сыныптың басқа да білім
алушыларының үлгерімімен салыстыруға мүмкіндік береді. Бұл опцияның
баланың бағ
асын электронды күнделік түрінде әрқашан тегін кез
келген
уақытта қолжетімді түрде көрсетуге еш қатысы жоқ.
Тұтынушы деректерін қорғауға қатысты. Kundelik.kz сайты және
тұтынушылардың барлық мәліметтері «Қазақстан Республикасы Білім және
ғылым министрлігі
» ММ бекітілген және «Ұлттық ақпараттақ технологиялар»
АҚ мемлекеттік ақпараттық жүйесі операторына тиесілі ақпараттық
есептеу
ресурстарында, яғни Қазақстан Республикасы территориясында жабық
қорғалған
мерзімі
орталықта
орналастырылады. Тұтынушылар деректе
рі
Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің тікелей қарауында
болады. Kundelik.kz жүйесіне кіру ешқандай деректер қолжетімді емес жабық
болып табылады.
Kүнделік. kz ішінде әлеуметтік желі бар. Бұл байланыстың заманауи
құралы
, соның арқасында
тұтынушылар жүйе ішінде бір бірімен қарым
қатынас жасай алады. Осы әлеуметтік желіде басқа әлеуметтік желілер сияқты
анонимді тұлғалар өз бетімен тіркеле алмайды. Әр тұтынушыны мектеп
тіркейді. Сондықтан, Күнделік желісіне балаларға қауіп төндіретін анони
мді
тұлғалар шыға алмайды, бұндай тұтынушы бірден анықталып, бұғатталады
және оған Қазақстан Республикасы Заңнамасы қолданылады.
Сонымен қатар, әр тұтынушы өз профилін өзінің деректері ешкімге
көрінбейтіндей күйге келтіруді таңдай алады. Бұл Kundelik.kz
і жасөспірімдер
қарым
қатынасы үшін біршама қауіпсіз білім беру ортасына айналдырады.
Тіркеу барысында ЖИН қолдануға байланысты бірқатар мәселелер
туындады.
Тұтынушының ЖИН
і тіркеу үшін негізгі алаң болып табылмайды.
Ата
аналарға тіркелу үшін атын, әкесі
нің атын, туған күнін және жынысын
тегін хабарлауы қажет болады. Басқа деректер міндетті емес және тіркелу үшін
талап етілмейді.
Ата
аналардың тіркелуі өз қалауы бойынша іске асады, себебі,
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
үлгерім
туралы ақпаратпен қатар, ата
ана мұғалімдер және мектеп
әк
імшілігінен жеке хабарлама да ала алады. Сөйтіп, ата
аналар мен педагогтер
арасында тікелей онлайн қарым
қатынас орнайды. Сонымен қатар, болашақта
ата
аналарға арналған, мысалы, Ата
аналар Кеңесі және т.б. ақпараттық
бөлімдер пайда болады.
Электронды журна
лмен қатар қағаз
нұсқада есеп беруді қолдануға
қатысты.
Мектеп әкімшілігінің мұғалімдерден электронды және қағаз журналды
қатар
жүргізуін талап етуге сәйкес қандай да бір нормативтік құжаттар жоқ.
Мұғалімдердің қалауымен бір электронды журналды немесе элек
тронды
және қағаз журнал
дар
ды қатар жүргізуге рұқсат беріледі.
Назар аударыңыз!
Қазақстан
Республикасы Білім және ғылым министрі міндетін
атқарушының 2007 жылғы 23 қазандағы № 502 «Білім беру ұйымдары білім
беру қызметінде
пайдаланатын қатаң есептіліктегі құжаттардың
нысанын бекіту туралы» бұйрығына 2016 жылғы 29 тамыздағы № 531
бұйрығымен өзгерістер енгізілді. Соған сәйкес жаңартылған бағдарлама
бойынша мұғалім жүйелі түрде әр сабақта 1
4, 5
11(12)
сынып
оқушыларының саб
аққа қатысын белгілеп отырады. Мұғалім ашық
журналдың сол жақ бетіне сабақты өткізген күнін жазады, сабаққа
қатыспаған білім алушыларды «ж» әрпімен белгілейді. Мұғалім ашық
журналдың оң жақ бетіне білім алушылардың бөлім/ортақ тақырыптар,
тоқсан, тоқсан бо
йынша алған бағалар есебінің нәтижесі бойынша
жиынтық бағалаудың максималды алған балын қояды, өтілген сабақтың
тақырыбын және үй тапсырмасын жазады . «Мұғалімнің ескертпесі»
бағаны жекелеген білім алушылардың тәртібі, оқудағы жетістігі немесе
артта қалу
шылығы туралы мұғалімнің ескертулерін жазуға арналған.
Білім алушылардың бөлім/ортақ тақырыптар, тоқсан, тоқсан бойынша
алған жиынтық бағалау балы аталған жұмыстарды орындаған соң екі
күнтізбелік күннің ішінде журнал бағанына қойылады.
Түсіндіру жұмы
сы мақсатында ата
аналар мен білім алушылар тарапынан
жиі кездесетін сұрақтар сараланды.
Қалай
тіркелуге болады? Жүйеге қалай кіруге болады?
Білім алушылар және ата
аналарға тіркелуге арналған логин және құпия
сөз алу үшін мектептегі мәліметтерді Жүйеге ен
гізуге
жауапты тұлға, яғни
әкімгер болып табылатын қызметкерге өтінішпен баруы қажет. Егер әкімгер
туралы ақпарат болмаған жағдайда мәліметтерді алу үшін сынып жетекшісіне
өтінішпен барады.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Жүйеге тіркелу бойынша нұсқау тұтынушыларға қолдау көрсету
порталы
нда:
https://help.kundelik.kz/hc/ru/articles/217862948
қолжетімді
орналасқан.
Не үшін профилді
теңшеуде
өз Т.А.Ә өзгертуге болмайды және
қажет болғанда оларды қалай өзгертуге болады?
Тұтыну
шылардың Т.А.Ә, туған күнін, және жынысын редакциялау
құқығының болмауы, жоғары тұрған инстанцияға ұсыну үшін
«Kundelik.kz»
ААЖ көмегімен білім алушы, ата
аналар және қызметкерлер туралы
мәліметтерді жинау автоматты түрде іске асуымен шартталған. Білім бер
саласындағы электронды құжат айналымының мәні осы
да.
Берілген ақпараттың дұрыстығын қамтамасыз ету үшін жеке мәліметтерді
редакциялауға тек келесі құқықтары бар мектеп қызметкерлері:
әкімгер
сынып жетекшісі ғана құқылы.
Бағаларды, үй тапсырмасын және
сабақ кестесін қалай көруге
болады?
Білім алушы оқу ақпараттарына өту үшін экранның жоғарғы жағындағы
навигациялық жолақтан «Білім беру»
«Күнделік» бөлімін таңдауы қажет
Ата
аналар үшін сол навигациялық жолақта «Балалар» бөлімі бар.
Берілген сілтемені б
асқанда ол барлық мәліметтер жиналған бетке түседі.
Күнделік
сілтемесі бойынша
күнделікті (ағымдағы аптаның әдепкі қалпы бойынша сабақ, баға және
тапсырмасы жөніндегі ақпараттар);
статистиканы (осы есеп беру кезеңіндегі оқыған пәндері бойынша
сарала
нған бағалар («5», «4», «3», «2») саны және жақсы бағалар пайызы);
пән бойынша статистиканы (фильтрде таңдалған пәндер және есеп беру
кезеңі бойынша барлық бағалар туралы жиынтық ақпарат);
семестр/тоқсан/ триместр бойынша статистиканы (берілген есептік
кез
еңде оқытылған пәндер бойынша барлық бағалар және қатыспағаны туралы
жиынтық ақпарат);
қорытынды
статистиканы (қазіргі уақытта қойылған барлық
қорытынды бағаларының жиынтық тізімдемесі) көруге болады.
Үй тапсырмасы «Үй тапсырмасы» бөлімінде қолжетімді, ал
қоңырау және
сабақ кестесін «Сабақ кестесі» бөлімінен табуға болады.
Мұғалімдер тарапынан біршама жиі қойылатын сұрақтар.
Біз «
Kundelik.kz
» жүйесіне тіркелдік. Әрі қарай не істейміз?
Мектеп профилін қосу жөніндегі негізгі нұсқаулық «Әкімгер
басшылығы» бо
лып табылады, ол мектепті әкімгермен қосудың негізгі кезеңі
туралы айтады.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Тұтынушыларға қолдау көрсету порталындағы мақалада:
https://help.kundelik.kz/hc/ru/articles/218048528
мектеп профилін
қосу сызбасы
берілген және ақпаратты енгізу кезеңдері көрсетілген.
Жүйеге мұғалімдердің, білім алушылардың және олардың ата
аналарының деректерін қалай жаппай енгізуге болады?
Мектеп профилін толтыру кезінде қызметкер уақытын үнемдеу үшін
жүйеде мұғалімд
ердің, білім алушылардың және олардың ата
аналарының
деректерін
импорттауға болады. Тұтынушыларға қолдау көрсету порталындағы
мақалада:
https://help.kundelik.kz/hc/ru/articles/218493437
қажетт
і үлгідегі тұлға
импорты бойынша нұсқаулық бар.
Жүйеде жұмыс істеу үшін қандай браузерді пайдалану қажет?
Арнайы бағдарламалық қамтамасыз етуді орнату қажет пе?
Жоқ, Жүйеге кіру және жұмыс істеу қарапайым браузермен іске асады.
Тұтынушыларға қолдау көрсет
у порталындағы «Ұсынылатын браузерлер»
мақаласында:
https://help.kundelik.kz/hc/ru/articles/218352647
Жүйенің дұрыс
жұмыс істеуіне кепілдік беретін және қолдайтын браузерлер тізбесі бар. Мақал
ақпараттары ай сайын жаңартылып отырады.
Kundelik.kz пайдалануға қатысты кез келген сұрақтар, қиындық
туындаған жағдайда
https://help.kundelik.kz/hc/ru
адресіндегі Тұтынушыларға
қолдау көрсету орталығына х
абарласуға болады
Сонымен қатар
www.kundelik.kz
сайтында көрсетілген компания Call
орталық да көмек көрсетеді.










��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
12 ЖЫЛДЫҚ БІЛІМ БЕРУГЕ КӨШУ. МЕКТЕПАЛДЫ ДАЯРЛЫҚ
СЫНЫПТАРЫНДА ЖӘНЕ ТОПТАРЫНДА ТӘРБИЕЛЕУ МЕН
ОҚЫТУ
ПРОЦЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту баланы жас ж
әне жеке
мүмкіндіктеріне сәйкес
жан
жақты дамытуға, әлеуметтік дағдыларға қол
жеткізуді қамтамасыз ететін адамгершілік нормаларын қалыптастыруға
бағытталған білім
беру жүйесінің негізі.
Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың
2016
2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы
(бұдан әрі
БҒДМБ)
аясында мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың басты міндеті балаларды
мектепке сапалы дайындауға
бағытталған мектепке дейінгі тәрбие мен
оқытудың мазмұнын жаңарту.
алаларды мектепке
сапалы
дайындауды
қамтамасыз ету мақсатында
Қазақстан Республикасының
мектепке де
йінгі тәрбие мен оқыту жүйесіндегі
басым бағыттары айқындалған:
білім беру ұйымдарында
педагог кадрлардың сапалық құрамын
жақсарту және
мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқыту
педагог
кәсібінің беделін
көтеру;
демографиялық жағдайды ескере отырып, мектепке дейінгі ұйымдардың
желісін ұлғайту;
балаларды мектепке сапалы дайындауға бағытталға
н мектепке дейінгі
тәрбиелеу мен оқыту мазмұнын жаңарту.
2017
2018 оқу жылында
меншік нысанына қарамастан
мектепалды
даярлық сын
ыптарының (топтарының
барлық түрлері мен нысандарында
білім
беру процесі
ҚР Үкіметінің 2016 жылғы 13 мамырдағы № 292 қаулысымен
бекітілген
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың жалпыға міндетті
мемлекеттік стандартына (бұдан әрі
МТОМЖБС
),
ҚР Білім және ғылым
министрінің 2016 жылғы 12 тамыздағы № 499 бұйрығымен бекітілген
Мектепке
дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарлама
сына
(бұдан әрі
Үлгілік
бағдарлама)
ҚР Білім және ғылым министрлігінің 2016 жылғы 22 маусымдағы
№ 391 бұйрығымен бекітілген
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік
оқу жоспарына
(1 қосыша) және
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік
оқу бағдар
ламасына
арналған
әдістемелік нұсқаулыққа (бұдан әрі
Нұсқаулық)
сәйкес ұйымдастырылады.
Үлгілік бағдарламаның мазмұнын игеру балалардың жас және жеке
ерекшеліктерін ескеріп оларды жан
жақты дамытуға бағытталған
«Денсаулық»,
«Коммуникация», «Таным», «Шығ
армашылық»
және
«Әлеумет» білім беру
салаларын кіріктіру арқылы мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың
жаңартылған мазм
ұнын енгізуді қамтамасыз етеді.
Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың жаңартылған мазмұнын енгізу
білім беру ұйымдарында білім беру процесін
жетілдіруге ықпал ететін жаңа
тәсілдерді талап етеді.
Ұйымдастырылған оқу қызметтері Перспективалық жоспар мен Үлгілік
оқу жоспарына сәйкес іске асырылады.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Нұсқаулықта мектепалды даярлық сынып
тарының (топтары
ның
педагогтеріне
білім беру әрек
етін жоспарлы
және
үйелі түрде ұйымдастыруға
мүмкіндік беретін перспективалық
ортақ
жоспарлау ұсынылған.
спективалық жоспар
білім беру салалары бойынша ортақ тақырыптар
арқылы
балалардың күтілетін нәт
ижелерге
жететін көрсеткіштері
оқу жылының
әрбір айына
жасалады
кесте
Перспективалық жоспар білім беру салалары бойынша ортақ
тақырыптар арқылы балалардың күтілетін нәтижелерге жететін көрсеткіштері
Тақырыптардың атаулары
Айы
Балабақша
Қыркүйек
енің отбасым
Қазан
Дені саудың жаны сау»
Қараша
енің Қ
аза
стан
Желтоқсан
Табиғат әлемі
Қаңтар
Бізді қоршаған әлем
Ақпан
Салт
дәстүрлер
мен
фольклор»
Наурыз
Біз еңбекқор баламыз
Сәуір
Әрқашан күн сөнбесін
мыр
Кіріктіру принципіне сәйкес
бір саланың білім беру әрекеті бар
ысында
басқа білім беру салаларының міндеттерін бір мезгілде шешу қажет.
«Денсаулық» білім беру саласының міндеттерін
іске асыру кезінде
бір мезгілд
«Әлеумет», «Таным», «Коммуникация» білім беру салаларына қатысты
дағдылары қалыптасады. Білім беру салалар
ы мазмұнын кіріктіру балалардың
жас ерекшеліктеріне сәйкес олардың міндеттерін біріктіру әдістерімен жүзеге
асырылады. Кіріктіру
принципін іске асыру балалардың танымдық
белсенділігін дамытудың тұтас жүйесін құруға мүмкіндік береді, оның
табиғатына сәйкес
қоршаған ортаны
тұтастай қабылдауды қамтамасыз етеді.
Білім беру процесін құру балалардың жастарына сәйкес жұмыстың
түрлері мен әдістеріне негізделуі қажет. Жұмыстың түрлері мен әдістері
таңдауды педагог
өздігінен және білім беру ұйымы бағытының ерекшелі
гіне,
оның жабдықталу
ына (материалдық
техникалық база
), мә
дени және аймақтық
ерекшеліктерін
е, педагогикалық процеске қатысушылардың жұ
мыс тәжірибесі
мен педагогтердің
шығармашы
лық әлеуетіне байланысты таңдай
ды.
ысалы,
«Табиғат әлемі» тақырыбын оқу кезін
де
педагог
ұйымдастырылған оқу қызметі барысынд
сондай
ақ
басқа білім беру
сала
рымен кіріктіре оты
рып,
балалардың
табиғат, жануарлар мен өсімдікте
туралы түсініктерін кеңейтеді.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
кесте
«Табиғат әлемі» тақырыбы
ақырып
Табиғат әлемі
Денсаулық
«Коммуника

Таным
Шығарма
шылық

Әлеумет
Табиғат
жағдайларын
да тұрмыста,
көшеде
қауіпсіз
мінез
құлық
дағдыларын
қалыптастыру
табиғат
туралы алған
білімдерін
ойын
әрекетінде
(түр
лі
қимылды
ойындарды
ұйымдастыру
және
өткізу)
бейнелеу
«Жәндіктер
Қосмекенділе
», «Аялайық
гүлдерді»,
«Жануарлар
әлемі», «Құстар
біздің
досымыз»,
«Жыл
мезгілдері»
және т.б.
тақырыптық
топтар
бойынша
балалар
шығармашылы
арқылы
сөздік қорды
байыту
Өсімдіктер
мен
жануарлар
дың тірі
табиғат
бөлігі
екендігін
анықт
ау,
байқаған
заңдылық
тарды айта
білу және
қорытынды
жасау;
адам
өміріне
өсімдіктің
маңызын
түсіндіру
Ішкі жан
дүниесін
табиғат
туралы өнер
құралдары
мен байыту
Көркем және
музыкалық
әрекет
арқылы
табиғаттың
күрделі емес
суретін
бейнелеу
Әлеуметтік
таға
бейімделе
білуін
қалыптастыру,
экологиялық
мәдениет
негіздерін
дамытуға
ықпал ету;
табиғат
сұлулығы ө
те
құнды,
сондықтан
оны қорғау
ажет екенін
түсіндіру
Мектеп жасына дейінгі балалардың
біліктері мен дағдыларының
дамуына мониторинг
ұйымдастыру
әне өткізу
ектепке дейінгі білім беру саласындағы
БҒДМБ
негізгі бағыттарының
бірі
мектеп жасына дейінгі балалардың біліктері мен дағдыларының дамуын
қадағалау бойынша индикаторлар жүйесін жетілдіру болып табылады.
«Индикатор» түсінігі
МТОМЖБС
да
балан
ың даму деңгейінің көрсеткіші
ретінде айқындалған.
Баланың даму деңгейлерінің көрсеткіштері Үлгілік
бағдарламада жартыжылдықтар бойынша білім беру салаларының күтілетін
нәтижелері ретінде қарастырылған.
МТОМЖБС
сәйкес
балалардың даму деңгейлерін қадағалау
бала
жетістіктерінің мониторингі негізінде
жүзеге асырылады және 3 деңгейде
ұсынылады:
ші
деңгей
бала белгілі бір қимыл мен біліктерді қайталай алады;
ші
деңгей
бала не істеп жатқанын түсінеді, белгілі
бір
білім қорына
ие;
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
ші
деңгей
бала өзіні
білетінін жасай алады, білімін өз бетінше
және
шығармашылықпен қолданады.
Мектепалды даярлық сыныптарының (топтарының)
педагогтеріне
«Үлгілік оқу бағдарламасы
ның
мазмұнын игеру бойынша балалардың
біліктері
мен дағдыларының дамуына мониторинг жүргізу
» әд
істемелік ұсынымдамасын
басшылыққа ала отырып,
диагностика
жүргізу ұсынылады
( құрал «Мектепке
дейінгі балалық шақ» ММ сайтына орналастырылған)
Диагностика
оқу жылының басында, ортасында және
соңында жүргізу
ұсынылады
(бастапқы
бақылау
10 қыркү
йек, аралық
20 қаңтар
қорытынды
30 мамыр). Н
әтижелері
Бақылау парағына
толтырылады.
Алынған деректер
негізінде Баланың жеке даму картасы толтырылады.
Бастапқы бақылау ересек топтың қорытынды бақылауы нәтижелері
(ІІ жартыжылдықтың күтілетін нәти
желері) бойынша жүргізіледі. Осы
диагностика
ның
негізінде педагог
психолог және педагог
мамандармен бірлесе
отырып
баланың жеке даму деңгейін анықтайды, сондай
ақ,
бір жыл бойына
балаға педагогикалық қолдау қажет ететін жұмыстың міндеттері
н анықтай
ды.
жартыжылдық қорытындысы бойынша аралық диагностика (қаңтарда)
жүргізіледі. Педагогикалық аралық диагностика жүргізудің мақсаты білім беру
стратегиясында балаға қатысты дұрыс таңдалған бағалау және даму
динамикасын анықтау болып табылады. Диагностиканың бұ
л тү
рінің нәтижесі
бойынша педагогте
р қажет болған жағдайда педагогикалық
процеске түзетулер
енгізуі мүмкін
Қорытынды
диагностика ІІ жарты
жылдықтың күтілетін нәтижесі
негізінде оқу жылының соңында (мамырда) жүргізіледі.
Мониторинг
нәтижелері бойынша Үлгі
лік оқу бағдарламасы мазмұнын игеру деңгейі
бағаланады және баланы дам
ытудың жаңа міндеттерін ескере отырып
бұдан
әрі
дагогикалық процестің перспективасын
анықтайды.
Мектеп жасына дейінгі балаларды дам
у мониторингі
оның дамуының
түрлі кезеңдерінде
өзгерісті
белгілеуге, балалардың жеке дамуына сауатты
педагогикалық қолдау көрсетуге және балалармен
одан
әрі
зету жұмысын
жүргізуге мүмкіндік береді.
Мектепке дейінгі білім берудің ж
аңартылған
мазмұнын іске асыру
барысында
балаларда мектепалды даярлық с
ыныбы (тобы) түлегінің моделін
сомдайтын мынадай дағдылар қалыптасады:
1) дене бітімі дамыған;
2) білуге құмар;
3) белсенді;
4) эмоциялық елгезек;
5) үлкендермен және құрдастарымен қарым
қатынас жасау құралдары
мен өзара іс
қимыл тәсілдерін меңгерген;
6) ө
зі, отбасы, қоғам (жақын әлеумет), мемлекет (елі), әлем және табиғ
ат
туралы
алғашқы түсініктері бар;
7) мектепте оқуға қажетті біліктер мен дағдыларды игерген.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Педагогикалық процесті ұйымдастыруға қойылатын талаптар
МТОМЖБС
талаптарын іске асыру үшін ә
рбір мектепалды даярлық
сыныбында (тобында) әр балаға оның жас ерекшелік мүмкіндік
тері мен
жеке
қабілеттерін неғұрлым толықтай ашуға жағдай жасау ұсынылады.
Психологиялық
педагогикалық жағдайларға қойылатын талаптар:
тәрбиелік, дамытушылық және білімдік
мақсаттары мен міндеттерінің
бірлігін қамтамасыз етуі тиіс;
білім беру
процесі
перспективалық жоспарлау негізі
нде
ортақ
тақырыптарға сәйкес
білім беру салаларын кіріктіру
принциптерін ескере
отырып құрылады
(аталған тәсіл
тәрбие мен оқыту жүйесінің тұтас
тығын
қамтамасыз етеді және және практика
, эксперимент жүргізу үшін
мүмкіндікт
ерд
і кеңейтеді,
ұғымдық
ойлаудың негізгі дағдыларын
дамытады);
ақпараттық ресурстарды қолданады
(масс
медиа, интернет
және т.б.);
жобалау
міндетті түрде
балалардың жас ере
кшеліктерін,
қызығушылықтарын,
ұйымдастырылған
оқу әрекетіндегі (ҰОӘ)
өңірлік
компонентті және балалардың
бірлескен және дербес әрекеттерін
дегі режимдік
сәттерін
ескере отырып, жүзеге асырады
балаларға шамадан тыс
жүктеме жүктеуге болмайды
нақты
жүкт
еме
мен
қамтамасыз ету
тәрбиеленушілерде
түрлі іс
әрекеттерге қатысуға
деген ынта
қалыптасады
лгілік оқу бағдарлама
сының
мазмұнын игеру
және балалармен түзету
жұмысын жүргізу бойынша диагностика
уақытында жүргізіледі
балалар мен олардың ата
аналар
ы үшін
білім беру процесінің
қолжетімділігі
, ашықтылығы мен тартымдылығы қамтамасыз етіледі
Заттық
кеңістік дамытушы ортаға қойылатын талаптар
Мектепалды да
ярлық сыныптары (топтары) өз
қызметінде «Балаларды
мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқыту объектіле
ріне қойылаты
н санитариялық
эпидемиологиялық
алаптар» Санитариялық қағидалар
(ҚР ҰЭМ 2015
жылғы 17 наурыздағы № 217 бұйрығы) басшылыққа алады.
мазмұны қауіпсіздік, вариативтілік, қол жетімділік, ашықтық және
икемділік принциптеріне, гендерлік ерекшел
іктерге, баланың қаж
еттіліктеріне
сәйкес келуі тиіс;
мазмұны «Мәңгілік Ел» жалпы
ұлттық идеясына негіз
делген жалпы
адами құндылықтарға, патриотизм мен толеранттылыққа
тәрбиелеуге ықпал
ету
і тиіс
оқу жылы бойы
өзгерм
ейтін
аймақтарды
қатаң
реттеуден
бас тарту
қажет
қоршаған орта
баланың
жеке тұлғасын дамытуға
, балаға зерттеушілік
бағытты игеруге
ал
ған білімдерін өмірде қолдана білуге ықпал етуі тиіс
аймақтардың көркем безендірілуі және дизайны эстетикалық талғамға
сәйкес және әдемі болуы ти
іс.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Педагогикалық процестің мазмұнына қойылатын талаптар:
Мектепалды даярлық сыныптарында (топтарында) оқу
процесі
бес
күндік жұмыс аптасы бойынша жүзеге ас
ырыл
ады.
Мектепалды даярлық сыныптарының (топтарының) педагог
қызметкерлері білім беру процес
ін ұйымдастыру
төмендегі
құжаттарды
басшылыққа алады:
перспективалық жоспарлау;
циклограмма;
мониторинг (
Бақылау парақтары мен Баланың жеке
даму
картасы).
Педагог перспективалық жоспардың негізінде ортақ
тақырыптарға сәйкес
бір аптаға циклограмма
жасайды.
Педагог
перспективалық жоспарды негізге ала отырып
(айлық
ортақ
тақырыптар, апталық тақырыпшалар
циклограмма құрастыру кезінде алға
қойылған мақсаттарды іске асыру үшін
бойынша әдебиеттерді, оқу
әдістемелік құралдарды,
тақырып бойынша
иллюстр
ацияларды, өлеңдер,
жұмбақтар, ойындарды
және т.б.
таңдайды.
Одан әрі ол ҰОӘ ерекшеліктеріне
сәйкес оқыту мен тәрбиелеудің құралдарын, әдістерін және тәсілдерін
анықтайды.
мазмұнын педагог құрастырады, ол
І. Кіріспе бөлім (тақырыпқа ену:
балалардың
өткен
материал
дар
ды қалай
игергенін білу үшін жетелеуші сұрақтар, жаңа тақырыпқа біртіндеп көшу);
II. Негізгі бөлі
м (жаңа материал (ойын түрінде);
жаңа материалды бекіту
сұрақтары (ойын түрінде);
III. Қорытынды бөлімнен (сабақ бойы не өткенін, есте сақтаға
нын, не
ұнағанын балалармен есіне түсіру, бекіту сұрақтары, жаң
а материалды бекіту
ойындары) тұрады.
барысында
оқу қызметі, ойын әрекеті,
күн тәртібінің сәттері
барысында педагог балаларды
дамуын бақылап, мәселелерді анықтайды.
Бақылау мәлімет
тер
і ди
агностиканы жүргізуге негіз бола
ала
ды.
Педагог Үлгілік оқ
у бағдарламасының мазмұнын меңгеру
бойынша
балалардың біліктері мен дағдыларының да
муына мониторинг жүргізу
жөніндегі
әдістемелік ұсынымда
мала
рға сәйкес
әрбір баланың даму
динамикасы мен болашағы
н Баланың жеке даму картасында және Бақылау
парағында
белгілейді.
Мектепалды даярлық сынып
тарында
(топтарында)
жұмыс істейтін
педагогтерді
қызметін ұйымдастыру
БҒДМБ
сәйкес мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың басты
міндеттерінің бірі педагог
кадрларды
сапалы
құрамын жақсарту мен педагог
кәсібінің беделін көтеру болып табылады.
Мектепке дейінгі ұйым қызметкерлерінің құқығы мен міндеттері
азақстан
еспубликасының
Конституциясымен, «Білім туралы»
азақстан
еспубликасының
Заңымен, Мектепке дейiнгi ұй
ымдар қызметiнiң үлгілік
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
қағидалары
(07.04.2017 жылғы өзгерістер мен толықтырулар
ымен
), Білім беру
ұйымдарының жарғысымен және басқа да нормативтік актілермен реттеледі.
Педагогикалық қызметке
білім деңгейі мен біліктілігін
тиісті деңгейдегі
мемлекеттік үл
гідегі құжат
тармен
растайтын
тиісті бейіні бойынша арнайы
педагогикалық немесе кәсіптік білімі бар адамдар жіберіледі.
Білім беру процесінің тиімділігін арттыру мақсатында мектепалды
даярлық сыныптарында (топтары
нда) жұмыс істейтін педагогтерге
тәрбие
ленушілердің жас ерекшеліктері мен даму мақсатына сәйкес
оқыту мен тәрбиелеудің технологияларын таңдау;
тәрбиеленушілерге педагогикалық қолдау көрсету тәсілдерін әзірлеу,
кедергілер мен қиыншылықтарды жеңе білуге көмектесу;
ақпараттық ресурстарды
масс
медиа, интернет және т.б.
) қолдану;
вари
тивтік бөлімде
баламалы авторлық бағдарл
амалард
ы,
МДТОМЖС
талаптарын сақтау барысында тәрбие
леудің
, оқыту
дың
және
сауықтырудың жаңа технологияларын
өздігінен
таңдау және қолдану
өз қызметіне талдау жасау;
білім беру ұйымдары тәрбиеленушілерінің, ата
аналары
мен
қызметкерлерінің
қарым
қатынасы
ынтымақтастық
, өзара сыйластық негізінде
және жеке басының ерекшеліктеріне сәйкес тәрбиеленушіні еркін дамытуды
ұсынуды ескере отырып құру
ұсынылады
«Білім туралы»
азақстан Республикасының
2007 жылғы 27 шілдедегі
Заңының
негізінде мектепалды сыныптарда
апталық
нормативтік
оқу жүктемесі
24 сағатты құрайды (
мемлекеттік жалпыға міндетті білім стандартының
бес
білім беру саласының мазмұнын іске асыруға бағытталған негіз
гі оқу
жүктемесіне 20 сағат, мектепке дейінгі ұйымның күн тәртібіне сәйкес жүзеге
асырылатын басқа
да
іс
әрекет түрлерін
е (ойын, өзіндік
, шығармашылық, жеке
жұмыс және т
.б.) 4 сағат көзделген
Мектепалды даярлық топтары мен сыныптарда ұзақтығы 25
30 минут
болатын сабақтардың саны бестен артық болмауы керек. Бірқалыпты қарқында
қимылды ойындар ұйымдастырылатын сабақтардың арасындағы үзіліс
тердің
ұзақтығы
12 минут
болуы тиіс
Мектепке дейінгі ұйымдар
дың
қызметін реттейтін нор
мативтік
құқықтық құжаттар тіз
бес
1. «Білім туралы» Қазақстан Республикасының Заңы
(27.07.2007
ж. № 319
III, 13.01.2015 жылғы өз
ерістер және толықтыруларымен
2. «
Қазақстан Республикасындағы
Тіл туралы» Қазақстан
Республикасының Заңы
(11.07.
1997 ж. № 151, 30.01.2014 жылғы өз
ерістер
және
толықтыруларымен
3. «Қазақстан Республикасының мемлекеттiк рәмiздерi туралы»
Қазақстан Республикасының
аңы (2012 жылғы 28 маусымдағы
№ 23
4. «Ойыншықтардың қауіпсіздігі туралы» Қазақстан Ре
спубликасының
Заңы (2007 жылғы 21 шілдедегі
№306)
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
5.
«Кемтар балаларды әлеуметтiк және медициналық
педагогикалық
түзеу арқылы қолдау туралы» Қазақстан Рес
публикасының Заңы (2002 жылғы
11 шілдедегі №
343)
6. Қазақстан Республикасында білім беруді және ғылымды дамытудың
2016
2019 жылдарға арналған мемлекетті
к бағдарламасы (ҚР Президентінің
2016 жылғы 1 наурыздағы № 205 Жарлығы)
7. «Балаларды мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқыту объектілеріне
қойылатын санитариялық
эпидемиологиялық талаптар» санитариялық
қағидалары (ҚР ҰЭМ 2015 жылғы 17 наурыздағы № 217 бұйры
ғы)
8. «Мектепке дейінгі балалар ұйымдарына жіберу үшін мектепке дейінгі
(7 жасқа дейін) жастағы балаларды кезекке қою» мемлекеттік көрсетілетін
қызмет стандарты (Қазақстан Республикасы
Үкіметінің
жылғы 7 сәуірдегі
№ 172 қаулысы
9.
Мектепке дейінгі
тәрбие мен оқыту саласында жергілікті атқарушы
органдар көрсететін мемлекеттік
қызметтер стандарттарын бекіту т
уралы

� J�;F������`ueu���k%mj^_]�‹�����[cjuu
10.
Қазақстан Республикасының м
ектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың
мемлеке
ттік жалпыға міндетті стандарты (ҚР Үкіметінің 2016 жылғы

���fZfuj^Zu�‹�����Zmeuku�\f
11. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы

� J�;ef�`%g_�ueuf�fbgbkljg�f�Z�������`ueu����lZ
fua^Zu�‹�����
[cjuu
12. Мектепке дейінгі ұйымдар қызметінің үлгілік қағидалары

� �����������`ueu�'a]_jkl_j�`%g_�lheulujmeZjuf_g
13. Ойыншықтарды психологиялық
педагогикалық сараптамадан өткізу
ережесі (Қ
Р БҒМ 2008 жыл
ғы 10 маусымдағы №
337 бұйрығы).
14. Білім және ғылым саласындағы азаматтық қызметшілерді
аттестаттаудан өткізу қағидалары мен шарттарын, сондай
ақ Мектепке дейінгі,
бастауыш, негізгі орта, жалпы орта білімнің жалпы білім беретін оқу
бағдарламаларын, техни
калық және кәсіптік, орта білімнен кейінгі білім беру
бағдарламаларын іске асыратын білім беру ұйымдарында жұмыс істейтін
педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген тұлғаларды аттестаттаудан
өткізу қағидалары мен шарттары (Қ
азақстан
еспубликасы Білім ж
әне ғылым
министрі міндетін атқарушының 2013 жылғы 7 тамыздағы № 32
3 бұйрығы)
15. Қазақстан Республикасында мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың
үлгілік оқу жоспарлары
(ҚР БҒМ
2016
жылғы 22 маусымдағы
№ 391
бұйрығы
ның 1
қосымшасы
16.
Мектепке дейінгі тәрб
ие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасына
әдістемелік нұсқаулық.
«Мектепке дейінгі балалық шақ» республикалық
орталығы
Астана,
2017 ж.
17.
Үлгілік оқ
у бағдарламасының мазмұнын меңгеру
бойынша
балалардың біліктері мен дағдыларының дамуына мониторинг
жүргізу
бойынша әдістемелік ұсынымдар.
«Мектепке дейінгі балалық шақ»
республикалық орталығы
Астана, 2017 ж.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
ЖАЛПЫ БІЛІМ БЕРУ ҰЙЫМДАРЫНДАҒЫ ТӘРБИЕ
ЖҰМЫСЫНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
Орта
білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысының басты міндеттерінің
бірі
еліміздің болашағының біртұтас іргетасын және жалпыазаматтық
біріктіруші мақсат жүйесінің негізін құратын жаңа идеологиялық
тұжырымдама
«Мәңгілік Ел»
жалпыұлттық патриоттық идея
мен
Патриоттық Актісін жүзеге асыру болып табылады.
«Мәңгілік Ел»
ұлттық с
ана
сезім мен отаншылдықтың дамуының
жоғары деңгейіндегі, инновациялық экономика жағдайында табысты еңбек
ететін, жалпыадамзаттық және ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген, елінің
тағдыры үшін жауапкершілік сезімі бар қоғамның әлеуметтік белсенді
мүшелерін
тәрбиелеу. «Мәңгілік Ел»
жалпыұлттық патриоттық идеясы
құндылықтарының қоғамдық санада, білім беру және тәрбие жүйесінде бекуін
қамтамасыз ету керек.
Осы мақсатта мектеп басшылары мен тәрбие жұмысын
ұйымдастырушыларға көмек ретінде «Мәңгілік Ел»
жалпыұлтт
ық идеясын
жүзеге асыруды әдіснамалық және ғылыми
әдістемелік қолдау бойынша
жұмыс
тар
жүргізілуде.
Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы «2016
2017 оқу
жылында Қазақстан Республикасының жалпы орта білім беретін ұйымдарында
оқу процесін ұйымдастыру
дың ерекшеліктері туралы» әдістемелік
нұсқау хат»
әзірлеп, оған «Мәңгілік Ел» Патриоттық Актісі» тарауын енгізді.
«Мәңгілік Ел»
жалп
ыұлттық идеясы» тарауы қосылған
Тәрбиенің
тұжырымдамалық негіздері әзірленіп, бекітілді.
«Мәңгілік Е
л» Патриоттық Актісі а
ясында 2016 жылғы 1 қыркүйек
Білім күні
«Мен елімнің патриотымын
» атты
Бірыңғай сабақ өткізу
бойынша
барлық аумақтарға әдістемелік құрал жіберілді. 2017 жылғы 1 қыркүйекте
өтетін
Бірыңғай сабақ бойынша
әдістемелік ұсынымдар осы
дістемелік
нұсқау хатта б
еріліп отыр.
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім а
кадемия
2017 жылғы

���gZmjua^Z�
ZaZklZg�
_kim[ebdZku�IZjeZf_gl�F%`ek
депутаты
ның
, ҚР
Білім
және ғылым министрлігі, өңірлік
білім басқармалары өкілдері, еліміздің
барлық облы
старынан, Астана және Алматы қалаларынан педагогикалық
жұртшылықтың
қатысуымен білім беру ұйымдарында «Мәңгілік Ел»
жалпыұлттық патриоттық идеясының негізгі принциптерін іске асыру бойынша
республикалық онлайн
конференция өткізді.
«Мәңгілік Ел»
идеясы мект
еп мазмұнына академиялық пәндер,
зерттеушілік және сабақтан тыс іс
әрекет, қосымша білім, элективті курстар
арқылы енеді.
Бастауыш білім деңгейінің 1
сынып
пәндері бойынша Үлгілік
оқу
бағдарламаларының «Оқу процесін ұйымдастыруға педагогикалық
тәсілдер

бөлімінде «Орыс тілі» (оқыту орыс тілінде емес мектептер үшін),
«Жаратылыстану», «Дүниетану», «Музыка», «Көркем еңбек», «Дене
шынықтыру» пәндері бойынша «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясының
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
құндылықтары енгізілген.
Бастауыш білім дең
гейінің 1
сыныптарына
арналған «Дүниетану» пәнінің
Үлгілік оқу бағдарламасында оқыту
мақсаттары
ның
ішінде
Қазақстанның ресми емес рәміздерінің маңызын
түсіндіру («Алтын адам», «Бәйтерек» монументтері, «М
әңгілік Ел» салтанат
қақпасы).
Осындай жұмыс
тар н
егізгі және
жоғары мектеп
пәндерінің Үлгілік
оқу бағдарламаларында да жалғасады
Мектептердің 2017
2018 оқу жылындағы тәрбие жұмысының тағы бір
ерекшелігі
Мемлекет басшысы Н.Ә. Назарбаевтың «Болашаққа бағдар:
рухани жаңғыру» атты мақалас
ындағы
қоғамды рухани жаңғыртудың
ауқымды идеялары мен тұжырымдамалық
тәсілдерді терең зерделеу және білім
алушылар арасында таратуды ұйымдастыру болып табылады. Елбасы:
Мақсатқа жету үшін біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын
жаңғырып оты
руы тиіс. Бұл саяси және экономикалық жаңғыруларды
толықтырып қана қоймай, олардың өзегіне айналады»,
деп атап көрсетті.
Қазақстан Республикасының
Президенті Н.Ә. Назарбаев бағдарламалық
құжаттың
ХХІ ғасырдағы ұлттық сана туралы»
бөлімінде
тұтас
қоға
мның және әрбір қазақстандықтың санасын жаңғыртудың бірнеше бағытын
атап өтеді.
1. Бәсекелік қабілет
Қазіргі таңда жеке адам ғана емес, тұтас халықтың өзі бәсекелік қабілетін
арттырса ғана табысқа жетуге мүмкіндік алады.
2. Прагматизм
Нақты мақсатқа жетуге
, білім алуға, сала
атты өмір салтын ұстануға,
кәсіби тұрғыдан жетілуге басымдық бере отырып, осы жолда әр нәрсені
ұтымды пайдалану
мінез
құлықтың прагматизмі деген осы.
Бүгінде радикалды идеологиялар ғасыры келмеске кетті.
еализм мен
прагматизм ғана та
яу онжылдықтардың ұраны болуға жарайды.
3. Ұлттық бірегейлікті сақтау
Ұлттық жаңғыру деген ұғымның өзі ұлттық сананың кемелденуін
білдіреді.
4. Білімнің салтанат құруы
Мақалада
құндылықтар жүйесінде білімді бәрінен биік қоятын ұлт қана
табысқа жете
тіндігі
баса айтылады
5. Қазақстанның революциялық емес, эволюциялық дамуы
Мемлекет Басшысы ХХ ғасыр халқымыз үшін қасіретке толы, зобалаң да
зұлмат ғасыр болғандығын атап өтті.
Біріншіден, ұлттық дамудың көнеден жалғасып келе жатқан өзімізге ғана
тән жолы біржол
а күйретіліп, қоғамдық құрылымның бізге жат үлгісі еріксіз
таңылды.
Екіншіден, ұлтымызға адам айтқысыз демографиялық соққы жасалды.
Оның жарасы бір ғасырдан бері әлі жазылмай келеді.
Үшіншіден, қазақтың тілі мен мәдениеті құрдымға кете жаздады.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Төртіншіден
, еліміздің көптеген өңірлері экологиялық апат аймақтарына
айналды.
Мұндай жағдайда білім алушылармен
апат қауіп
қатерінің азаюы мен
іпсіздік мәдениетін қалыптастыру мәселелерін талқылау маңызды.
Сонымен қатар, Президент ХХ ғасыр Қазақстанға бірқатар и
гіліктерін де
бергеніне назар аударды.
Бүгінде революциялар өңін өзгертіп, ұлттық, діни, мәдени, сепаратистік
перде жамылды. Бірақ, бәрі де, түптеп келгенде, қантөгіспен, экономикалық
күйреумен аяқталатынын көріп отырмыз.
«Сондықтан,
деп жазады
Н.Ә. Наза
рбаев
әлемдегі оқиғаларды ой
елегінен өткізіп, қорытынды жасау
қоғамның да, саяси партиялар мен
қозғалыстардың да, білім беру жүйесінің де ауқымды дүниетанымдық, рухани
жұмысының бір бөлігі».
6. Сананың ашықтығы
Сананың ашықтығы зерденің үш ерекшелігі
н білдіреді.
Біріншіден, ол дүйім дүниеде, Жер шарының өзіңе қатысты аумағында
және өз еліңнің айналасында не болып жатқанын түсінуге мүмкіндік береді.
Екіншіден, ол жаңа технологияның ағыны алып келетін өзгерістердің
бәріне дайын болу деген сөз. Таяудағы
он жылда біздің өмір салтымыз
түбегейлі өзгереді. Біз бұған да дайын болуымыз керек.
Үшіншіден, бұл
өзгелердің тәжірибесін алып, ең озық жетістіктерін
бойға сіңіру мүмкіндігі.
азақстан
еспубликасының
Президенті Н.Ә. Назарбаев өзінің іргелі
еңбегінің
Таяу жылдардағы міндеттер»
тарауында
алдағы жылдарда мықтап
қолға алу қажет болатын бірнеше жобаны ұсынады.
Біріншіден, қазақ тілін біртіндеп латын әліпбиіне көшіру жұмыстарын
бастау
қажет
Екінші
, қоғамдық және гуманитарлық ғылымдар бойынша «Жаңа
гуманит
арлық білім. Қазақ тіліндегі 100 жаңа оқулық»
жобасы
Ең алдымен, жүз мыңдаған студентке
жаңа сапалық деңгейде білім беруге
мүмкіндік береді.
Жаңа мамандар ашықтық, прагматизм мен бәсекелік қабілет
сияқты сананы жаңғыртудың негізгі қағидаларын қоғамда орны
қтыратын басты
күшке айналады. Осылайша, болашақтың негізі білім ордаларының
аудиторияларында қаланады.
Үшіншіден, Президент «Туған жер» бағдарламасын қолға алуды
ұсынады. Оның ауқымы ізінше оп
оңай кеңейіп, «Туған елге» ұласады.
Туған жерге, оның мәдение
ті мен салт
дәстүрлеріне айрықша іңкәрлікпен
атсалысу
шынайы патриотизмн
ің маңызды көріністерінің бірі.
Бұл кез келген
халықты әншейін біріге салған қауым емес, шын мәніндегі ұлт ететін мәдени
генетикалық кодының негізі.
Патриотизмнің ең жақсы үлгісі ор
та мектепте туған жердің тарихын
оқудан көрініс тапса игі.
Төртіншіден,
Елбасы
жергілікті нысандар мен елді мекендерге
бағытталған «Туған жер» бағдарламасынан бөлек, біз халықтың санасына одан
да маңыздырақ
жалпыұлттық қасиетті
орындар ұғымын сіңіруіміз
қажет деп
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
санайды.
Ол үшін «Қазақста
ның қасиетті рухани құндылықтары» немесе
«Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы керек.
Бағдарламалық құжат авторы Ұлытау төріндегі жәдігерлер кеше
нін, Қожа
Ахмет Ясауи кесенесін
, Тараздың ежелгі ескерткіштер
ін, Бекет ата кесенесін,
Алтайдағы көне қорымдар мен Жетісудың киелі мекендерін және басқа да
жерлерді өзара сабақтастыра отырып, ұлт жадында біртұтас кешен ретінде
орнықтыруды ұсынады.
Бесіншіден, «
Мемлекет басшысы ұсынып отырған тағы бір жоба
Жаһандағы з
аманауи қазақстандық мәдениет» жобасын іске асыруға тиіспіз.
Әлем бізді қара алтынмен немесе сыртқы саясаттағы ірі
бастамаларымызбен ғана емес, мәдени жетістіктерімізбен де тануы керек.
Алтыншыдан, Н.Ә. Назарбаев ақылымен, қолымен, дарынымен заманауи
Қазақ
станды жасап жатқан нақты адамдарды қоғамға таныту үшін
«Қазақстандағы 100 жаңа есім» жобасын іске асыруды ұсынды.
Мемлекет Басшысы, қорытындылай келе, екі дәуір түйіскен шақта
Қазақстанға түбегейлі жаңғыру және жаңа идеялар арқылы болашағын баянды
ете
түсудің теңдессіз тарихи мүмкіндігі беріліп отырғандығына сенім білдіреді.
ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың
«Болашаққа бағдар: рухани
жаңғыру» атты
еңбегін
жалпы білім берет
ін оқу мекемелерінде оқытуда білім
алу
шылардың психологиялық және жас ерекшеліктерін
ескеру, тұлғаны оның
рухани мәдениеті, танымдық қызығушылығы, әлеуметтік ақпаратты объективті
қабылдауға мүмкінді
к беретін
сын тұрғысынан ойлау
және
әлеуметтік
рөлдердегі практикалық қызмет көзқарас жағынан дамытуға назар аудару
қажет.
2017 жылы Қазақстан
Республикасы
ЭКСПО
халықаралық көрмесін
қабылдаған барлық
кеңестен кейінгі
елдер арасында бірінші мемлекет болып
отыр.
Адамгершілік
және көшбасшылық қасиеттері бар азамат пен патриотты
қалыптастыру мақса
тында білім беру ұйымдарында
шын мәнінде ғаламшарлық
ауқымдағы оқиғаға арналған іс
шараларды кеңінен өткізу керек.
Тәрбие жұмысында Қазақстан Республикасы Білім және ғылым
министрінің 2015 жылғы 22 сәуірдегі №
227 бұйрығымен бекітілген Тәрбиенің
тұжырымдамалық негіздерін басшылыққа алу керек.
Сынып сағатт
арын өткізу кезінде тәрбиенің жаңа технологиялары мен
белсенді формаларын өнімді пайдалану ұсынылады. Ресурс ретінде отандық
әдебиеттерді, кинематограф
публицистиканы
, поэзияны, өзінің өмірлік
жағдаяты туралы шығармаларды қолдану ұсынылады.
Мұғалімдерг
е, сынып жетекшілеріне, тәрбиешілер мен ата
аналарға
көмек ретінде
білім беру ұйымдарындағы тәрбие процесіне әдіснамалық қолдау
көрсету бойынша әдістемелік ұсынымдар әзірленіп, Академияның сайтында
орналастырылды (
www.nao.kz
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
2017
2018 оқу жылында Қазақстан Республикасының
жалпы орта білім беру ұйымдарында «Мен
өз елімнің
патриотымын» тақырыбы бойынша
Білім с
абағын өткізуге
әдістемелік ұсынымдама
Мазмұны
1.
Сабақтың тұжырымдамалық идеясы. Т
аңдау негіздемесі.
. Сабақты
ң мақсаты және кешенді
міндеттері.
3. Сабақтың ресурстық картасы.
. Сабақ өткізу бойынша ұсынымдамалар
концентрі: 1
сыныптар,
концентрі: 5
сыныптар
концентрі: 8
сыныптар
5. Қосымша.
5.1. Сабақта жұмыс істеу үшін инновациялық тәсілде
рдің «қоржыны»
5.2. Глоссарий.
1. Сабақтың тұжырымдамалық идеясы. Таңдау негіздемесі.
«Мен
өз елімнің патриотымын» тақырыбы бойынша білім сабағының
тұжырымдамалық идеясы
қоғам мүддесінде
азаматтық, әлеуметтік әрекеттерге
дайындықты қамтамасыз ететін өске
лең ұрпақты патриотизмге тәрбиелеу
дің
қажеттілігі
идеясы
болып табылады
Таңдау негіздемесі.
МӘҢГІЛІК ЕЛДІҢ жеті берік негізі ретінде
Жаңа Қазақстандық
Патриотизмді түсінуге арналған
мемлекет орнатудың белгілері
1)
Тәуелсіздік
және Астана, Жалпыұлттық
бірлік;
2) Б
ейбітшілік пен келісім;
Зайырлы Мемлекет және Жоғ
ары Руханият;
Инновация н
егізінде
гі тұрақты Экономикалық Өсім
5) Жалпыға ортақ Еңбек Қоғамы;
арихтың, мәдениет пен тілдің ортақтығы;
7)
Ұлттық қауіпсіздік және
Қазақстанның
жалпы әл
мдік және өңірлік
проблемаларды
шешуге жаһандық тұрғыдан қатысуы.
Мемлекет басшысы Н.Ә.Назарбаев «БОЛАШ
АҚҚА КӨЗҚАРАС:
ҚОҒАМДЫҚ САНАНЫ
ЖАҢҒЫРТУ» мақаласында «Туған жерден»
ауқымдырақ «Туған елге» көшеті
н ұлттық сана
сезімді
жаңарту бағдарламасын
ұсынды.
«Туғ
ан жер» бағдарламасы
біріншіден, туған өлкенің тарихын зерттеу
, тарихи
мәдени
ескерткіштер мен жергілікті ауқымдағы мәдени объектілерді қалпына
келтіру
екіншіден, елдің басқа өңірлеріне қоныстанған
бизнесмендер,
шенеуніктер, зиялы қауым өкі
лдері және жастардың жәрдемдесуімен кіші
отанын қолдау
(аймақты жасылдандыру, мектептерді компьютерлендіруге
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
көмек көрсету, жергілікті мұражайлар мен галереялар
дың көркемөнер
қорларын қолдау
және т. б.);
үшіншіден, демеушілік көмекті қоса алғанда кіші
отанына көмектесетін
түрлі қолдау және әлеуметтік құрмет нысандарын іздеу
төртіншіден, «Қазақстаның қасиетті рухани құндылықтары» немесе
«Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы арқылы хал
ықтың
жалпыұлттық киелілік
санасын нығайту
, киелі же
рлердің мәдени және рухани
мұрасы «бірыңғай өріс, бір тізбек» құрылған кезде;
бесіншіден, «отандық
мәдениет БҰҰ
ның алты тілінде:
ағылшын, орыс,
қытай, и
спан, араб, француз тілдерінде
естілсін деп «Жаһандағы заманауи
қазақстандық мәдениет» жобасын іске ас
ыру
бағытталған.
.. Бұл үлкен
аудармашылық жұмыс
және біздің мәдени жетістіктерімізді
жетілдірудің
арнайы әдістері
кітаптар, пьесалар, мүсіндер, суреттер, музыкалық
шығармалар, ғылыми жаңалықтар
және т. б.»;
алтыншыдан, «Қазақстанның 100 жаңа адамы»
жобасын іске асыру
арқылы қоғамның назары біздің замандастарымыздың тарихына бағытталатын
болады
«бұл осы қарқынды жылдары табысқа қол жеткізген түрлі
аймақтардағы, әртүрлі жастағы және түрлі ұлттағы 100 нақты
адамның тарихы
болып табылады
2.
Сабақты
ң мақсаты және кешендік міндеттері.
Мақсаты
қоғамда өздерін көрсете
және өз еліне пайдалы бола алатын,
Жаңа Қазақстандық Патриотизмнің құндылықтар
мен мұраттар
жүйесін
иеленетін
білім ал
ушы
патриот тәрбиелеу.
Кешенді міндеттері:
білім ал
ушылардың жа
ңа білім
ді
, ақпараттық ресурстарға сүйене
отырып зияткерлік қажеттіліктерін меңгеруін қамтамасыз ету;
білім ал
ушылардың ұлттық рәміздер, негізгі құндылықтар, жаңа
қазақстандық патриотизм, мәдени
генетикалық код
, «Мәңгілік Е
л», жаңғырту,
ұлттық сана, бәсе
кеге қабілеттілік, прагматизм, ұлттық бірегейлік,
меритократикалық қоғам
білімнің салтанат құруы
ұғымдарын
меңгеруге
көмектесу;
білім ал
ушылардың зерттеу, шығармашылық, коммуникативтік
құзыреттіліктерін дамыту;
білім ал
ушыларды зиятк
ерлік және шығ
армашылық
дамыту;
жастардың бойында жоғары патриоттық сананы қалыптастыру;
Қазақстандық патриотизмді және белсенді азаматтық
ұстанымды
ынталандыру.
кесте
Сабақтың ресурстық картасы.
Ресімдеу
Мемлекеттік Елтаңба
Мемлекеттік Ту
бейнеленген
лакат
тар
Қазақстан Республикасының картасы (физикалық
саяси)
аза
стан
экономик
асының
әртүрлі сала
сына
үлес
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
қосқан атақты адамдардың
уреттер
және т.
б.
Музыкалық және бейне
көркемдеу
Мемлекеттік
Әнұранның,
Атамекен
«Менің
Қазақстан
ым» ә
ндер
інің
аудио
жазбасы
«Менің
Қазақстаным»
бейнеоролигі
5 ғимарат
Astana
EXPO
2017»
бейнесі
абақтың
ехникалық
құрал
жабдықтар

Интерактивті тақта
Бейнепроектор
Компьютер
Үлестірмелі
материал
дар
Патриотизм, Отан туралы өлеңдер мен нақыл
сөздер, тіл туралы, еңбе
к туралы мақал
мәтелдер
және т.
Эпиграф
�©&a�HlZgugu�iZljbhlu�[
hem�
[e�ZaZklZg^u�
'a�`j_]g
^_�klZm��ª
Н.Ә. Назарбаев
«Патриот болу нені білдіреді?
Сүю
иә, бірақ тек өз жерін ғана емес, бірақ оған
міндетті түрде нақты бір нәрсе істеу".
Ш. Уә
лиханов
Тақырыптық көрмелер
мен ақпараттық
стендтер
ен
Қазақстанның патриотымын
зақстан
әлемдік қоғамдастық
жолында
«Қазақстанның болашағы
менің болашағым»,
«Материалд
ық мәдениет
ұлттың қазынасы» және
б.
Дайындыққа арналған
дебиет
Назарбаев Н.Ә.
«Болаша
ққа бағдар: рухани
жаңғыру»
мақаласы
2017
ылғы 12 сәуір
http://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/press_c
onferences/memleket
basshysynyn
bolashakka
bagdar
ruhani
zhangyru
atty
makalasy
2016 жылы 26 сәуірдегі Қазақстан халық
тары
Ассамблеясының XXI сес
сиясында қабылданған
«Мәңгілік Е
патриоттық актісі.
3. http://www.metod
kopilka.ru/klassnyy_chas_po_kazahstanskomu_patriot
izmu_quotya_
_patriot_rkquot
22113.htm
4. http://collegy.ucoz.ru/publ/65
15615
5.
http://collegy.ucoz.ru/publ/41
22272
6. Мыңбаев А.К.
Садвакасова З.М.
Инновационные методы обучения, или КАК
ИНТЕРЕСНО ПРЕПОДАВАТЬ.
Алматы, 2007.
7. Карты ума
правила составления
http://rumapping.ru/mind
maps
/creation/mindmaps
pravila
8. Двуличанская Н.Н. Интерактивные методы
обучения как средство формирования ключевых
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
компетенций // Наука и образование: электронное
научно
техническое издание.
2011.
http://flatik.ru/patrioticheskoe
vospitanie
shkolenikov
celi
zadachi
10.http://festival.1september.ru/articles/565945/
. Сабақ өткізу бойынша ұсынымдамалар
Білім с
абағын
ұйымдастыру кезінде
білім ал
ушылардың жас ерекшелі
ктерін;
пәнаралық байланыс
және білім алушылардың әдебиет, та
рих,
география және т.б.
абақтарда ал
ған білімдерін;
● жеке педагогикалық іс
тәжірибені;
● патриоттық тәрбиенің
бағыттарын
ескеру керек
ілім беру ұйымдарында патриоттық тәрбие жүйесіндег
негізгі
бағыттар:
Рухани
адамгершілік
Білім ал
ушылардың патриоттық тәрбие
процесінде
жоғары құндылықтарды, әлеуметтік маңызды процестердің және нақты өмір
құбылыстарының идеалдары мен бағдарларын, оларды анықтайтын принциптер
ретінде басшылыққа алу қа
білетін, тәжірибелік қызмет ұс
танымдарын ұғынуы.
Мәдениет пен
білімділікті арттыру; Отанға лайықты қызмет көрсетуге дайын
екендіктерін көрсететін идеяны түсіну; жоғары адамгершілік мінез
құлық
нормаларын, жауапкершілік және ұжымшылдық, маңызды рухани
ад
амгершілік және мәдени
тарихи құндылықтарды дарыту.
Тарихи
өлкетану.
Білім алушыл
арды оқыту мен патриоттық тәрбие
процесінде
өткенге қатысты сезімтал тәжірибенің деңгейінде тарихи
мәдени
негіздерді тануы; Отанның қайталанбайтындығын, оның тағдырын,
тұтаст
ықты, ата
бабалардың және замандастарының істеріне қатысты
мақтанышты, сондай
ақ қоғамда және мемлекетте болып жатқан тарихи
жауапкершілікті ұғыну.
Азаматтық
патриоттық
. Білім алушы
тұлғасында қоғамдық өмірдің
толыққанды қатысушысы болуға мүмкіндік береті
н қасиеттерді қалыптастыру.
Құқықтық мәдениетке және заңды орындауға, жоғары адамгершілік пен жалпы
мәдениетке, мемлекет пен қоғамдағы саяси және
құқықтық оқиғалар мен
процес
тер
ді бағалау дағдыларына, азаматтық ұстанымға, өз халқына саналы,
жанқиярлық,
ерікті қызмет көрсетуге үнемі дайын болуға және өзінің
конституциялық міндетін орындауға тәрбиелеу.
Әлеуметтік
патриоттық.
Ұрпақаралық рухани
адамгершілік және
мәдени
тарихи сабақтастықты жандандыру, өмірлік
белсенді
ұстанымды,
аяушылық сезімдерін және егд
е жастағы адамдарға қатысты қамқорлықты
қалыптастыру.
Әскери
патриоттық.
Жастардың бойында
жоғары патриоттық сана,
Отанға қызмет идеясын, оның қарулы қорғаныс қабілетін; отандық армияның
әскери дәстүрлерін, әскери қызметті, әскери киімді құрметтеуді
қалып
тастыруға тәрбиелеу процесін
бағдарлау.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Ерлік
патриоттық.
Ерлік
кәсіпт
ерд
і, отан тарихындағы көрнекті
қайраткерлер және кең танылған батырлық күндерді
насихаттауға тәрбиелеу
процесін
бағдарлау.
Спорттық
патриоттық.
Тәрбиелеу
проце
сінде жұмысқа қабілет
ті
адамды қалыптастыру; білім алушының
тұлғ
алық моральдық
жігерлік
қасиет
терін дамыту (күш, ептілік, төзімділік,
бәсекеге қабілеттілік және т.
б.);
дене шынықтыру сабағында және спортпен айналысу арқылы Отанға қызмет
ету және отанды қорғауға дайындық тәжірибес
ін қалыптастыру. Осы бағыт
бойынша тәрбие жұмысының жүйесі
аурулардың алдын алу құралдарының
бірі, денсаулықты нығайту және жағымсыз және зиянды әдеттерді болдырмау.
Бірінші сабақтан бастап,
ПАТРИОТ
өз мемлекетінің жерінде, елінде,
тарихына ат салыса
тын
адам
екенін атап өту маңызды.
ПАТРИОТИЗМ
ген арқылы қаланбайды, бұл
жеке тұлға, азамат, патриот
ретінде өзін
өзі білдіру, мемлекет өміріне белсене қатысу арқылы барлық
қоршаған ортамен қалыптасатын әлеуметтік сапа.
Мұғалімге сабаққа дайындық кезін
де патриотизмге үш негізгі
құрылымды қамтитын тұлғалық қасиеттер жүйесі ретінде назар аудару
қажет:
1.
Сезімдерді қамтитын с
езімдік
эмоционалдық
қасиеттер
кіші отанына деген сүйіспеншілік;
өз халқының мүмкіндіктері мен күштеріне сену;
өз ұлтына т
иесілі болғанына мақтаныш;
Отанның тарихтағы рөлі мен ұлылығын түсіну;
ұлттық мәдениетке деген махаббат;
Отанын қорғауға дайын болу;
мемлекет пен халықтың мәселелеріне қатыстылық;
этностың, әлеуметтік топ ішінде жеке тұлғалардың
өзара жақын бо
луы
және т
2.
Тұлғалық құндылықтар жүйесінің көрсеткіштерін қамтитын р
ухани
құндылықтық
қасиеттер
Отан игілігі үшін өзін
өзі құрбан ету;
Отан мүддесін жекеден жоғары қою қабілеті;
ұлттың рухани
адамгершілік мұрасын өте құрметтеу;
құндылық б
ағытында мемлекеттік деңгейдегі құндылықтардың басым
болуы;
ұлттық
конфессиялық рухани құндылықтар, адалдық.
3.
Тұлғаның п
атриоттық санасын көрсететін
практикалық қызметін
қамтитын практикалық
қызметтік
өз өміріне қауіппен Отан мүддесін қорғауға шын
ымен дайындығы;
сайлау, сауалнамалар, референдум кезінде патриоттық ұстанымын
нақты білдіру;
қоғамның, әлеуметтік топ, жеке тұлғаның құндылық бағдары жүйесінде
мемлекеттік деңгейдегі құндылықтардың басым болуы;
практикалық
әрекеттердің декларация
ланған құндылықтар
мен
сезімдеріне сәйкес келуі;
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
белгілі бір этникалық топпен және ішкі ұлттық бірлігін жоғары
дәрежесімен өзін
өзі сәйкестендіру;
ұлттық
мемлекеттік мүдделерін ұғынуы және оларға қоғамда бұқаралық
әлеуметтік іс
әрекеттер сәйке
стігі
абақ Қазақст
ан Республикасының Мемлекеттік Ә
нұранымен ашылады,
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік хаттамасына сәйкес рәміздерге
Елтаңба, Туға ресімдеуге қойылатын талаптар орындалады.
Сабақ практикаға бағытталған
құрылымға сәйкес болуы тиіс:
білу
үсіну
қолдану.
Инновациялық технологиялар, әдістер, интерактивті
тәсілдерді
пайдалану ұсынылады: «Идеялар себеті», «Блумның алты сатысы»
«Ыстық орындық» әдісі, «Кластер», «Синквейн жазу», «Ақыл картасы»,
«Түрлендірілген дебаттар», «Жобалау пікірталасы».
Рефлексия әрбір
білім ал
ушымен
«Тегтер бұлты» инновациялық тәсіл
көмегімен жүргізіледі, онда мыналар толтырылуы қажет:
Мен ...............................................
таныстым
Маған ................................................оңай болған жоқ.
ен
.........................................................қол жеткіздім.
ен
...........................................................істей алдым.
..................................................
болса жақсы болар еді
енің
............................
...........................есімде қалды.
ен
...........................................................
істеп көремін
4.1
сыныптар
концентрі
Сабақтың тақырыбы: «Мен
патриот
Сабақ арқауы: МЕН
КІШІ ОТАНЫМНЫҢ ПАТРИОТЫМЫН.
блок.
Уәждемелік
Білім ал
ушылар өз бетінше
синквейн құрайды, шамамен мынадай
мазмұндағы:
Патриот
Аса өнегелі
, жауапты
Еңбектенеді, жасайды, күреседі,
Өз Отанын сүйеді,
Азамат.
блок.
Практикаға
бағдарланған
Осы сыныптар концентрі
білім ал
ушылары
үшін белсенді әуестік,
эмоц
ионалды әсершілдік тән, осыдан Білім с
абағын өткізудің келесі түрлері
арқылы патриотизм құндылықтарын бағдарлану ұсынылады:
ᴥ Өзінің туған қаласы, ауылына арналған «Менің қалам
(менің ауылым)
кеше
бүгін
болашақта» атты
суреттердің көрме конкурсы
, қорғ
алынуы керек;
ᴥҰжымдық шығармашылық іс: «Менің қаламның, ауыл
мны
ң тарихын
жазамыз» (
«Қала, ауыл тарихы» (
таныс оқиғалар, қызықты адамдар, мақтануға
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
тұрарлық «кіші Отан
» патриоттар
ы ұжымдық кітаб
ын шығару) және басқа да
ұжымдық шығармашылық істер
ᴥ «Мен
ің жерлестерім және олардың біздің қала, ауыл үшін еңбектері»,
«Қала, ауылды түрлендіруге менің отбасымның үлесі»
(әркім өз суреттерін
қорғайды) фото
көрмесі
ᴥ «Мен
қала құрлысшысы
мын
рөлдік ойыны
«Лего» конструкторынан
қала, ау
ылдың жаңа бөлігінің м
акетін жасау) және т.
б.
ІІІ блок. Рефлексия.
«Тегтер бұлты» инновациялық тәсілі.
Сабақ өткізу
нәтижесінде білім алушылар
патриотизмге өз анықтама
сын бере
тарихи оқиғаларды атау және патриотизмге байланысты кіші Отан
ның
тарихымен байланы
сты тұлға
лармен мысалдар
келтіре
патриотизм мен
оның к
өріністеріне өз ұстанымын ұстана алады
Зерттеу әдістері:
«Ойлану». «Басқа адамнан сұрау». «
Қадағалау (Фото,
сурет)
«Ақпаратты кітаптардан, газет
журналдар
дан алу», ата
аналармен
бірл
сіп бейнефильмдер түс
іру.
сыныптар
концентрі
Сабақтың тақырыбы: «Мен
патриотпын».
Сабақ
тың
арқауы: МЕН
МӘДЕНИ
ҰЛТТЫҚ
ИГІЛІКТЕР
ПАТРИОТЫМЫН.
блок. Мотивациялық
«Ассоцация» тәсілі
Әр
білім ал
ушыға «Патриот» ұғымы кіммен немесе немен
байланыстырылатынын ойлану ж
әне
сөйлемдерді жалғастыру
ұсынылады
Патриот
бұл....
Болжамды жауаптар:
1. Өз елін жақсы көретін, құрметтейтін және қорғауға дайын адам.
2. Өз үйін, қаласын, дүниеге келген және өскен жерін жақсы көретін адам.
3. Ұлттық рәміздерді
Әнұраны, Ту
ы, Елтаңбасын және өз елінің
Президентін мақтан тұтатын адам.
4. Әлемдегі спорттық және басқа да біздің жеңістермен мақтанатын адам.
5. Туған жері үшін ерлік жасауға дайын адам.
6.
ай жерде жүрсе де
Отанын есінде сақтайтын а
дам.
7.
үшін
өз еңбегіме
н к
өп нәрсе жасай алады
8. Мемлекеттік және ана тіл
дерін, өз мәдениетін жақсы көрет
н және
білет
н адам
9.
Заңдарға бағынады
және Отанымыздың игілігі үшін бәрін жасайды.
10.
з Отанына берілген,
елі үшін құрметті және қажет адам
11. Елі әлемдегі ең үзді
к ел болуын және барлығы
лайықты өмір сүрсе
деп армандайт
н және сол үшін бәрін жасайтын адам
12. Ұлы
Отан соғысының батырлары сияқты
Отанға жанын арнайды.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
13. Өз елінің тарихын, салт
дәстүр
ін, ұлттық мерекелерін
біледі, ата
бабаларын мақтан тұтады.
4. Жақсы оқиды, себебі алған білімдері қоғамға пайда әкелуі мүмкін.
блок.
Практикаға
бағдарланған
Осы жас аралығындағы білім алушылардың бойында
мінез
құлық
қалыптасады,
қарым
қатынас, диалог арқылы
практикалық іске деген
мотивация пайда болады
Осы
сыныптар концентрі үшін мынадай
сабақ түрлері ұсынылады:
ᴥ «Жібек жолы»
іскерлік ойыны
ауда керуені жолымен
білім алушылар
қалаларға біздің ұлттық бірегейліктің базасын құрай
тын
еж
елгі ескерткіштер
орналасқан қалаларға
аялдама жасайды. Шағын топтарда жұм
ыс істей отырып
осы ескерткіштер туралы п
остер дайындайды және қорғайды.
Ұлытау төріндегі
жәдігерлер кешенін, Қожа Ахмет Яс
ауи
кесенесін
, Тараздың ежелгі
ескерткіштерін, Бекет ата кесенесін, Алтайдағы көне қорымдар мен Жетісудың
киелі мекендерін және ежел
гі Отырар қаласы, ЮНЕСКО
ның Бүкіләлемдік
Мұра
лар
ізіміне енгізілген Тамғалы археологиялық кешені айналасындағы
ескерткіштерді сипаттау ұсынылады;
ᴥ «Шығыс ш
еберлері» жәрмеңкесі
. Қ
азақ халқының жарқын тарихы бар
сәндік
қолданбалы өнер бұйымдары, ол
ардың а
расында ежелгі шеберлерд
бұйымдар
ы да
болуы мүмкін, мысалы,
Қарғалылық олжа
, қазіргі заманғы
белгілі шеберлер
дің жұмыстары.
Білім алушылар
бұйымдардың шығу тарихын,
оларды
шеберлер қалай жасағанын айтады. Мүмкіндігін
қарай
шеберлік
сынып
тарын
көрсетед
і, мысалы, қыш заттар
ы қалай дайындалатындығы
туралы
ᴥ «Мұражай алаңы». Қазақстан мұражай залдарында тарихи
реконструкциялау элементтері бар театрл
андырылған экскурсия ұсынылады
ұражай экспонаттарым
ен таныстыратын білім алушы
экскурс
сия жетекшісін
даярл
ауды қарастыру; сабаққа музыкалық шығармалар, суреттер, слайд
шоу,
мультимедиялық през
ентацияла
р енгізіп экспозиция ресімдеу. Білім
ал
ушылардың тақырыпты
және экскурс
сия
материал
дар
толық
«тереңірек
меңгеру
үшін театрландырылған сценарий және
түрлі е
ст
е қалатын
костюмдердегі білім алушы
топтарын дайындау
ІІІ блок. Рефлексия.
«Тегтер бұлты» инновациялық тәсілі.
Сабақ өткізу
нәтижесінде білім алушылар
«патриотизм» ұғымымен тығыз байланысты ассоциативті қатар құру
сәндік
қолданбалы өнер зат
тарын сипаттау және патриоттық сананы
ынталандыратын тарихи оқиғаларды қайта жаңарту
мұражай сайты материалдарын пайдалану
ды орындай алады
Зерттеу әдістері:
«Тарихи қа
йта қалпына келтіру», материалды
«тереңірек меңгеру
сайттар, мұражай әдебиеті
материалдарын зерделеу
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
4. 3.
сыныптар
концентрі
Сабақтың тақырыбы: «Мен
патриотпын».
Сабақ
тың
арқауы: «МЕН
ПАТРИОТ
АЗАМАТ
блок.
Уәждемелік
Білім алушыларға
адамн
ың азаматтық
патриоттық ұстанымын
сипаттайтын адам
ның қасиетін
анықтау және
кес
тені толтыру ұсынылады:
кесте
Білім алушыларға адамның азаматтық
патриоттық ұстанымын
сипаттайтын адамның қасиетін анықтау
Патриотқа тән
қасиет
Патриот емес адам
ның
қасиеті
Маған тән
қасиеттер
(алдыңғы бағандардан
Болжамды жауаптар:
• жауапкершіл
ік;
• әділеттілік;
• төзімділік;
• адалдық;
• батылдылық;
• шыдамдылық;
• ризашылдық;
• зейінділік
Болжамды жауаптар:
өзі өмір сүріп жатқан
қоғамды құрметтемеу;
жауапсыздық;
• отбасы алдындағы
борыштың болмауы;
берекесіздік
бағда
рсыздық
(өз елі
туралы дұрыс пікірде
болмау
және оны
жақсарту үшін ештеңе
жасамайды);
арамтамақтық
, жұмыс
істегісі келмеу;
• Отанға
деген
сүйіспеншілік
тің
болмауы.
Кестені
олтырып болғаннан кейін
білім ал
ушыларға
«Сіз қандай қасиетті
ең басты деп ой
лайсыз және неге?» деген сұраққа жауап беру ұсынылады.
блок. Практикаға бағдарланған
Жастық кезең белсенді өмірлік ұстанымның, өзін
өзі анықтау, өз
маңыздылығы түсінудің қалыптасуымен байланысты. Осы жас категориясы
үшін болашақ кәсібін таңдау және о
ның еліміздің бүгінгі өмірімен байланысы
маңызды болып табылады.
Аталған сыныптар концентрі үшін мынадай сабақ түрлері ұсынылады:
ᴥ «Жастардың азаматтық бастамаларға құқығы бар» пікірталасы.
ᴥ «Белсенді азаматтық ұстаным керек пе?» подиум
пікірсайысы.
кірсайыс үшін
білім ал
ушылар азаматтық қоғамдастықтар бойынша бірігеді.
Мынадай қоғамдастықтар ұсынылады: «Таза қала» экологиялық қозғалысы,
жануарларды қорғау жөніндегі бастамашыл топ, «АРГО» азаматты
қ қоғамды
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
дамыту қауымдастығы, Оff
line қоғамдастығы,
Азаматтық құқық»
қоғамдастығы. Әрбір қоғамдастық өз спикерлерін ұсынады.
ᴥ Ұсынылған мысалдар азаматтық мінез
құлықтың көрсеткіші болып
табылатындығы туралы қысқаша пікірсайыс:
1) егер ол азамат болса, ол туған өлкесінің табиғаты құрып бара
жатқанына немқ
ұрайлы қарай алмайды, ол экологиялық отрядта жұмыс істейді
және ағаштар егеді. Ол өз ауласын тәртіпте ұстауға көмектеседі және ешқашан
қағазды жерге тастамайды. Кешке саябақта ол орындыққа аяғымен шығып
отырмайды және кетерде оны сындырып кетпейді.
2) аз
амат елінің өткен тарихын сақтайды, көне ескерткіштерді қалпына
келтіруге қатысады;
3) азамат адамдар ешқашан тең болмағанын, сондықтан бай адамдарды
қызғанудың дұрыс еместігін түсінеді. Ол табандылық, мақсаткерлік, жұмыс
қабілеттілігі және кәсібилік көрс
ету арқылы материалдық әл
ауқатқа және
тәуелсіздікке жете алады;
ᴥ Келесі әрекеттерді азаматтық әрекеттер деп айтуға болатындығы
туралы қысқаша пікірталас:
1)
білім ал
ушылар тоғайларды тазалау бойынша сенбілік өткізді және
тұрғындарға өз қаласының жасыл же
лектерін аялап ұстуға үндеу дайындады;
2) жастар ғибадатхананы қалпына келтіруге қатысады;
3) білім алушылар
соғыс ардагерлері
не арналған госпиталдерді
қамқорлыққа ал
ды;
ᴥ Жобалық пікірталас. Елестетіп көріңізші, сіз мұндай жағдайда не істер
едіңіз:
1) К
өршілерде өрт болды...
2) Науқасқа шұғыл қан тапсыру қажет болды...
3) Бөтен адам үшін дәрі
дәрмекке барып келу қажеттігі туындады...
ᴥ Отанға қызмет жасауда менің болашақ мамандығым. Шағын топтарда
кластермен жұмыс істеу және оны қорғау.
ІІІ блок. Рефл
ексия.
«Тегтер бұлты» инновациялық тәсілі.
Сабақтың нәтижесінде білім алушылар
құндылықтарды декларациялау
(мысалы,
«Патриот болу
бұл азаматтық
ұстанымы
ның
болуы»);
құндылықты оған қол сұғушылықтан қорғау
әрекеттерді білдіретін құндылық қар
қатынас
(мысалы, көмекке
келу немесе адамға көмектесуді сұрау);
құндылықтарға деген нақты көзқарасты іс жүзінде іске асыруды
ұйымдастыру
(мысалы, ұсыныс: «Іс
шаралар өткізетін жер болуы үшін
мектеп айналасын тәртіпке келтіру»)
меңгереді
Зертте
у әдістері:
обаны, кластерді қорғау мен дайындау әдісі
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
5. Қосымша
5.1 Сабақта жұмыс істеу үшін «Қоржын» инновациялық әдісін
қолдану
«Идеялар қоржыны»
«қызығушылықтар өрісін» анықтайтын әдіс.
«Идеялар қоржынымен» жұмыс жасау алгоритмі:
Сабақтың
тақырыбы жарияланады.
Жеке жұмыс. Әр
білім ал
ушы тақырып бойынша өзінің білгенін дәптеріне
қысқаша жазады. Бұл кезең
3 минутқа созылады.
Топпен немесе жұппен жұмыс жасау. Қатысушылар қай жерде
ойларының сәйкес келгенін және сәйкес келмегенін түсіндір
е отырып ақпарат
алмасады. Жүргізілу уақыты
3 минут.
Сыныппен жұмыс. Бұл кезеңде әрбір топ тақырып бойынша өз білімдерін
көрсетіп, пікірлерін білдіреді, берілген сұрақтар бойынша идеяларын айтады.
Оның үстіне жауаптар қайталанбауы тиіс. Барлық айтылғанд
арды мұғалім
тақтаға
қысқаша жазып тұрады.
«Қоржынға» тақырыпқа қатысты: идеялар, есімдер, күндер, фактілер,
жорамалдар, терминдер және тағы басқалары салынады.
«Блумның алты қадамы» әдісі.
Әрбір қадамға сұрақтар беріледі:
1. Неге?
Why?
2. Түсіндір
Explain
3. Ата
Tell
4. Ұсын
Offer
5. Ойлан тап
Invent
6. Бөліс
Share
«Ыстық орындық» әдісі.
Берілген әдіс проблемаларды талдау
дағдыларын дамытуға, өз ұстанымын негіздеуге көмектеседі.
Жүргізілу реті:
бір
білім алушы
барлық
білім ал
ушылардың алдынд
а орындықта отырады,
қалғандары жарты шеңбер құрып отырады.
Жүргізілу алгоритмі:
Бір оқушы
алға шығып, өз ойын айтып, тақырып бойынша сұрақтарға жауап береді.
Өзіндік көзқарасы бар
білім ал
ушыларға немесе сұраққа қосымша қосатын ойы
бар оқушыларға шығып ж
ауап беруіне болады.
Білім ал
ушылар белгілі бір
адамның рөліне кіріп ойнай алады.
Кластер
белгілі өз сипаттары бар, дербес бірлік болып саналатын,
бірнеше біртектес даналарды бір топқа графикалық түрде біріктіру. Ол оқу
материалдарын жүйелеп, қорытуға ы
қпал ететін бейнені білдіреді.
«Синквейн жазу» әдісі.
«Синквейн» француз тілінен аударғанда белгілі
бір ережемен жазылатын бес жолдан тұратын өлең дегенді білдіреді. Синквейн
жазылу тәртібі:
Бірінші жолға бір сөзден тұратын
зат есім. Бұл синквейннің т
ақырыбы.
Екінші жолға синквейннің тақырыбын ашатын
екі сын есім.
Үшінші жолға си
нквейннің тақырыбына қатысты іс
әрекетті сипаттайтын
үш етістік.
Төртінші жолға
білім ал
ушы тақырыпқа қатысты білдіретін бірнеше
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
сөздерден құралған сөйлем. Ол қанатты сөз
дер, дәйексөз немесе
білім ал
ушы
тұрғысынан айтылатын мәнмәтіндегі сөйлем болуы мүмкін.
Соңғы жол
бұл түйіндеме
сөз, тақырыпқа жаңа интерпретация беріп
және оған өзінің жеке қатынасын білдіруге мүмкіндік береді. Мүмкіндігінше
синквейннің тақырыбы эмоцион
алды болуы тиіс.
«Ақыл картасы» әдісі.
Ақыл картасымен жұмыс істеу технологиясын
Тон
и Бьюзен қатысушылардың визуалды
ойлау қабілетін дамыту үшін
құрастырған.
Ережелер орындалуы керек. Қағаз көлденең жатуы тиіс. Ең негізгі
элементі ең ортасында орналасады.
Осы карта
туралы
адамның аты, кітапт
атауы, жоспардың атауы. Орталық
міндетті түрде түрлі
түсті болуы тиіс, кем
дегенде ү
ш түсті! Ал қалғандары осы орталықтың
айналасында орналасады.
Карта
бұл ағаш. Тұтастық
ол дөңгелек. Дөңгелек
тұтастықтың белгіс
Барлық тақырыпшалар міндетті түрде бір
бірімен байланысты болуы
керек. Әйтпесе ол карта емес, тағы мәтін болып кетеді. Әсіресе центрдегі
тақырыпты басқа тақырыпшалармен байланыстыратын сызықтар маңызды. Бұл
сызықтар әрқайсысының өзіндік түсі, формасы бо
лады және бұл сызықтарда
сөздер (тек сөйлем емес) жазылуы мүмкін. Мысалы, тақырыпшаларды гүл
түрінде құрастыруға болады. Жасыл түсте
аса маңызды емес шаруалар, көк
түсте
міндетті шаруалар, қызыл түсте
шұғыл шаруалар. Суреттер ақыл
картасындағы ең ма
ңызды элеме
ттер, осының арқасында картаны оқу және
түсіну біршама жылдам болады.
Әрбір маңызды желі немесе тораптан келесі топикт
ң желі сызықтары
тарайды (бұл, мысалы, шеңбер, немесе сопақша, немесе ромб).
Өзгертілген Дебаттар.
Бұл Дебат нысанының бе
лгілі бір элементтерін пайдалану немесе
ережелеріне біраз өзгерістер енгізілген Дебат түрі.
сөйлеу регламентінің қысқаруы,
командадағы ойыншылар санының көбеюі,
аудиториядан сұрақ қою мүмкіндігі бар,
тайм
аут кезінде аудиториямен сөйлесуге мү
мкіндік болуы,
ойынның соңында ымырашыл, дұрыс шешім қабылдайтын топтың
құрылуы,
ойынның жүргізушісі мұғалім болады.
Жобалық дискуссия. Бұл
белгілі бір тақырыпта жоба
дайындау және
қорғау әдісіне негізделген. Топтық талқылаудың тиімділігін асыру үші
н қажет
әдістерді дискуссия жасау арқылы білуіміз керек:
1. Ойды дәлелдеуге және рәсімдеуге арналған нақтылайтын сұрақтар
(«Сіз мұнымен нені айтқыңыз келіп тұр...?», «Сіз мұның дұрыс екенін қалай
дәлелдейсіз?»).
2. Парафраз
айтылғандарды түсініп, нақтыл
ау және қайта ойластыруға
ынтылындыру үшін кейбір сөздерді қайталау («Сіз былай деп
айттыңыз...сонда?», «Мен сізді былай түсіндім...?»)
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
3. Түсініспеушілік таныту
қатысушылардың пікірлерді нақтылап
түсінуге, қайталауға итермелеу («Мен сізді түсінбедім, с
із не дегіңіз келіп тұр,
өтінемін, түсіндіріңізші...?»).
4. «Күмәндану»
әлсіз және мұқият ойластырылмай айтылған ойларды
сиретеді («Солай ма еді?», «Сіз осы айтқаныңызға сенімдісіз бе?»).
5. «Баламалы
жүргізуші қарама
қарсы жағдайға назар аударып бас
қа
көзқарасты ұсынады.
6.
Ешбір қисынға сыймайтын жағдайға дейін
жеткізу»
жүргізуші
айтылған бекітумен келіседі де, бірақ содан кейін одан
қисынға сыймайтын
қорытындылар шығарады.
«Тарихи қайта қалпына келтіру»
қазіргі немесе ежелгі тарихи дәуірді
аңадан жасау және ғылыми талдау мен зерттеу мақсатында археологиялық,
суретті, жазбаша көздерді пайдалана отырып аймақты жаңадан жасау арқылы
материалдық және рухани мәдениет объектілерін терең зерттеу үшін арналған
рөлдік ойындар әдісі. Келесі ережелер
ді орындау керек. Біріншіден,
экспозицияларда тұрмыс
тіршілік қана емес, сонымен қатар әртүрлі заттардың
қызметтерін, сондай
ақ халық мәдениетін сипаттайтын үдерістер мен
құбылыстарды көрсетуге тырыс
амыз. Екіншіден, мәдени ландшаф
ты
модельдеу, үй жануарл
арын асырау, мұражайлық экспозицияларды «тірілту»
мақсатында дәстүрлі қолөнердің қайта тууы және ұлттық қолданбалы өнер
маңызды және перспективалық міндет болып табылады.
5.2 Глоссарий
Мемлекеттік рәміздер
(ұлттық) (греч. sym
bolon
белгі)
конституци
ямен немесе арнайы заңмен бекітілген
белгілі бір мемлекеттің
өзіндік өмір салтын, бүкіл болмыс ерекшелігін, айрықша арман
аңсарын,
басқалармен байланыс мұратын, белгілі бір идеологиялық мағынаны білдіретін
белгілер.
Ең негізгі рәміздерге мемлекеттік ту, ме
млекеттік елтаңба,
мемлекеттік әнұран, мемлекеттік түстер, мемлекет басшысының байрағы,
мемлекеттік мөр, мемлекеттік ұраны жатады.
Негізгі ұлттық құндылықтар
бұл белгілі бір ұлтқа тән халық ғасырлар
бойы жинақтаған, ұрпақтан
ұрпаққа берілетін адами қаді
қасиет, әлеуметтік
тарихи, мәдени отбасылық дәстүрлер жүйесі.
Өркениеттік (әлеуметтік
мәдени, мәдени
генетикалық) код
белгілі
бір өркениетке тән тұрақты мәдени
генетикалық белгілердің жиынтығы.
Азамат
белгілі бір мемлекетке заңды түрде тиесілі тұлғ
а.
Азаматтық патриотизм
Отанға деген мемлекеттік ауқымындағы
сүйіспеншілік, ұлттық және құқықтық сана
сезім, азаматтық мораль: өз
отбасымен, үйімен, өз халқымен, ауласымен, спорт клубымен, қаласымен,
аймағымен, елімен мақтануы.
Азаматтық қоғам
өзін ба
рлық деңгейде
жергілікті ұйымдардан жалпы
халықтық (мемлекеттік) деңгейге дейін қалыптастыра алатын, өзінің
сұраныстары мен қызығушылықтарын таңдаулы демократиялық билік
органдары, өзін
өзі басқару органдары, сондай
ақ азаматтық қоғам
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
институттары арқылы
ашық көрсете алатын қоғам. Тәрбие білім берудің басты
мақсаты болып табылатын, азаматтық қоғам онда жауапты азаматтың міндетті
түрде болуын болжайды.
Жаңа қазақстандық патриотизм
«Қазақстан
2050» стратегиясындағы
қазақстандық даму үлгісі негізінде көпұл
тты қоғамның, идеологиялық, мәдени
және рухани шоғырландыру идеологиясы мен стратегиясы болып табылады.
Патриотизм
өзінің жеке мүдделерінен мемлекеттің мүдделерін жоғары
қоятын, оған адал қызмет ететін, өз мемлекетінің жоғары дәрежелі бірегей
азаматы.
Ұлтт
ық таным
өзінің ұлттық қызығушылықтарын қоғамның танып
білуі. Ұлтты, өмір сүретін территориясын, экономикалық ресурстарын, рухани
құндылықтарын қорғау.
Меритокра
тия
(«лайықтылар билігі», от лат. meritus
лайықты және
басқа.
греч.
κράτος
билік, басқ
ару)
әлеуметтік шығу тегі мен қаржылық
жағдайына қарамастан, билік басында қабілетті адамдар отыруы тиіс деген
ұстанымдағы басқару түрі. Көбінесе екі түрлі мағынада қолданылады.
Терминнің бірінші мағынасы аристократия мен демократияға қарама
қайшы
келеті
н, басшылар арнайы әзірленген таланттар ішінен алынатын жүйеге сәйкес
келеді. Екіншісі, неғұрлым кең таралған
дарынды және еңбекқор адамдарға
болашақта бәсекеге қабілетті, қоғамда жоғары лауазымға ие болуға мүмкіндік
беру үшін бастапқы шарттарды қоя білу
Меритократикалық қоғам
бұл істеген еңбегі, д
емек, адал еңбегі,
әскери немесе азаматтық ерлігі, қайырымдылығы үшін
марапатталатын қоғам
Мәңгілік Ел
Болашағы Біртұтас Ұлт.
Лейтмотив
жетекші мотив (адам әрекетіндегі, оқиғалар тізбегіндегі
үстем бас
тама деген кеңірек мағынаға ие).




��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
2012 ЖЫЛҒЫ МЖМБС ЖӘНЕ 2013 ЖЫЛЫ ЕНГІЗІЛГЕН ОҚУ
БАҒДАРЛАМАЛАРЫ БОЙЫНША ОҚИТЫН МЕКТЕПТЕРДЕ БІЛІМ
БЕРУ ПРОЦЕСІН ҰЙЫМДАСТЫРУ
ДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2017
2018 оқу жылы
нда
ші және 2
ші сынып оқушылары жаңартылған
білім мазмұны бойынша оқитын болады.
3, 4
сыныптардың білім алушылары 2012 жылғы МЖМБС бойынша
оқуды жалғастырады.
Бастауыш сынып мұғалімдерінің негізгі міндеті
оқу, шығ
армашылық,
көркемдік, еңбек, спорттық іс
әрекеттерде дербестікті қалыптастыру, алдына
мақсат
қойған
, еңбексүйгіш, салауатты өмір сүруге ұмтылатын, өз жұмысын
жоспарлай алатын және өздігінен білім ала алатын, негізгі мектепте оқуға
(білім алуға) дайын оқушы
ны тәрбиелеу.
сыныптың білім алушыларын оқытуда білім беру процесіне оқытудың
белсенді түрлерін (дәлелдерді құру, жалпы сыныптық, топтық, жұптық
жұмыстарды ұйымдастыру, диалог әдісі, бір сабақ аясында әртүрлі
тапсырмаларды қолдану) енгізуге ерекше назар
аудару қажет. Әсіресе оқу,
жазу, математика және жаратылыстану бойынша функционалдық
сауаттылықты қалыптастыруға ерекше назар аудару қажет, өйткені 4
сынып
оқушылары бастауыш сыныпты аяқтаған соң, 5
сыныпта жаңартылған
бағдарлама бойынша оқитын болады.
Білім алушының сабақтағы іс
әрекеті мұғалімнің іс
әрекетінен басым
болуын қамтамасыз ету өте маңызды. Бұл міндетті шешуде оқуға ынтасы
жоғары және оқуда қиындықтары бар балалар үшін сабаққа арналған
тапсырмаларды дайындауда оқытудың қосымша ресурстарын тар
ту, оқыту
түрлерінің көптүрлілігі, бақылау және өзіндік бақылау жұмыстарының түрлері
көмектеседі. Сын тұрғысынан ойлау стратегиясын қолдану әр оқушының
жұмыс істеуіне және сол арқылы оқытудың тиімділігін арттыруға мүмкіндік
береді.
Бастауыш білім берудің м
азмұны жеті білім саласын құрайды:
«Тіл және әдебиет»;
«Математика»;
«Жаратылыстану»;
«Адам және қоғам»;
«Өнер»;
«Технология»;
«Дене шынықтыру».
«ТІЛ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТ» БІЛІМ САЛАСЫ
Қазақ
тілі
азақ тілі» пәні
бастауыш сынып оқушылары
н алғашқы тілдік білім
негіздерімен қаруландыратын, тіл арқылы қарым
қатынас жасау қызметінің
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
барлық дағдысын (
тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым
) меңгертетін және
олардың ақыл
ойын дамытатын пән.
сыныптарда «Қазақ тілі» пәнін оқытудың мақсаты
алғаш
қы тілдік
мағлұматтарды меңгерту, сауатты жазу, оқу дағдыларын жетілдіру, ақыл
ойы
мен шығармашылық қабілеттерін,
ауызекі және жазба тілде қарым
қатынас
жасау дағдыларын жетілдіру
, жеке тұлғаның қалыптасуы мен дамуына
мүмкіндік жасау.
Оқу бағдарламасындағы
материалдар жүйелi
шоғырланған ұстанымға
негiзделiп, кешендi сипатта берілген. Пән мазмұны «Тіл және сөйлеу», «Дыбыс
және әріп», «Мәтін», «Сөйлем», «Күрделі сөздер», «Сөз және оның мағынасы»,
«Сөз құрамы», «Сөз таптары», «Сөйлеу мәдениеті» бөлімдерінен тұ
рады.
«Қазақ тілі» пәні 3, 4
сыныптарда аптасына 4 сағаттан оқытылып,
жылдық жүктемесі 136 сағатты құрайды.
«Қазақ тілі» пәні бойынша оқушылардың жетістік деңгейін бағалау
жазбаша жұмыс түрлері арқылы жүргізіледі:
диктант;
грамматикалық тапсырмалар;
ақылау ретіндегі көшіру;
бақылау мазмұндамасы;
бақылау шығармасы;
тест тапсырмалары.
Диктантты ұйымдастыру және өткізу
Диктантқа арналған мәтіндер орфографиялық тұрғыдан оқушыларға
таныс болуы керек, яғни өтілген сабақтардың материалдары негізінде алына
ды.
Егер мәтін құрамында өтілмеген емле, тыныс белгілері немесе айтылуы
мен жазылуы қиын сөздер кездессе, олар түсіндіріліп, тақтаға жазылады;
мұғалім диктант мәтінін орфоэпиялық нормаларға сүйеніп, кідіріс
жасап, оқиды;
оқушыларға оқылған дыбыс, буын, сөз
және сөйлемнің мән
мағынасын
түсініп, іштей қайталап, қалай жазылатынын еске түсірген соң жазуға кірісу
ұсынылады;
жазу барысында 6
8 сөзден құралған сөйлемдер қайталанады;
мәтінді түгел жазып болған соң мұғалім диктант мәтінін әр сөйлемнен
кейін кідіріс
жасай отырып, қайта толық оқиды.
Оқушылардың грамматикалық талдау дағдыларын тексеру мақсатында
алынған бақылау жұмыстарында 2
3 грамматикалық талдау тапсырмалары
болады.
3, 4
сыныптарда грамматикалық тапсырмалары бар бақылау жұмыстары
40 минут өткізіле
Бағаның төмендеуіне әсер ететін қателер мен кемшіліктердің
жіктелуі:
Қателер
сөздегі әріптердің орнын ауыстыру, алмастыру, артық әріптерді қосып
жазу, сөздердің жазылу ережесін бұзу сияқты өрескел қателер;
емле ережесі бойынша қате жазылған сөздер;
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
мә
тінде өтілген тыныс белгілерінің болмауы (сөйлемнің соңында) және
бас әріптің сөйлем басында жазылмауы;
орфографиялық ережелер бойынша жіберілген қателер; бір ережеге
сәйкес келетін сөздердің әртүрлі сөзде кездесуі екі қате болып саналады;
бірдей әріптен ж
іберілген қате үш рет қайталанса, екі қатеге
есептелінеді, екі рет жіберілсе, бір қатеге есептелінеді;
мазмұндама жазу кезінде шығарманың мәнін, мазмұнын өзгертетіндей,
алшақтайтындай авторлық мәтіннен айтарлықтай ауытқулардың болуы;
бөлімдердің арасында б
айланыстың болмауы, сөздік қоры жұтаң,
мазмұнының негізгі бөлімінің болмауы, автор мәтінінде көрсетілген маңызды
оқиғалардың қалдырылуы;
мазмұндамада сөздердің сәйкес мағынада қолданылмауы.
Диктантта мына қателер бір қате ретінде саналады: екі түзету; ек
і
пунктуациялық қате; бір сөзден жіберілген қатенің қайталануы; екі өрескел
емес қате.
Өрескел емес қателер:
сөзде бір әріптің қайталануы; сөздің қате
тасымалдануы; сөйлемде бір сөздің екі рет қайталанып жазылуы, аяқталмаған
сөз.
Кемшіліктер:
келесі сөйлем
бас әріппен жазылған жағдайда сөйлем
соңында тыныс белгісінің қойылмауы; азат жолдың болмауы; мазмұндама жазу
кезінде авторлық мәтіндегі оқиға қисынының шамалы бұзылуы.
Диктант үшін ұсынылатын мәтіндер орфографиялық тұрғыдан таныс
болмаған жағдайда, яғни
жіберілген қателер өтілген сабақтардың
материалдарында қарастырылмаған жағдайда жіберілген қателер
диктантта
қате деп саналмайды.
«5» бағасы оқушы барлық тапсырмаларды қатесіз орындаған,
түсініктерді, анықтамаларды, ережелерді саналы түрде меңгеруін анықт
аған
және жұмысты орындау барысында білімін өз бетінше қолдана алған жағдайда
қойылады;
«4» бағасы оқушы ережелер мен анықтамаларды саналы түрде меңгерсе;
сөз, сөйлем талдау барысында білімдерін қолдана білсе, кемінде
тапсырмалардың 3/4 бөлігін дұрыс орынд
аса (1
2 қате жіберілсе), қойылады;
«3» бағасы оқушы оқылған тақырыптардың белгілі бір бөліктерін
меңгерген, тапсырмалардың жартысынан артығын дұрыс орындаған жағдайда
5 қате жіберілсе) қойылады;
«2» бағасы оқушының оқу материалын нашар білетіні анықтал
са,
көптеген грамматикалық тапсырмаларды орындай алмаса (5
тен артық қате
жіберілсе), қойылады.
Мазмұндаманы, шығарманы ұйымдастыру және өткізу.
3, 4
сыныптарда оқушылардың өз ойын жазба тілде тиянақты түрде
жеткізу білігін тексеру мақсатында мазмұндама,
шығарма жазуға үйрететін
жұмыс жүргізіледі. Осы жұмыстарға 1 сағаттан кем емес уақыт бөлу
ұсынылады. Үйрету сипатындағы шығармашылық жұмысты жүргізудің
кезеңділігі
шамамен 15 күнде бір рет.
Мазмұндама тақырыптарының көлемі диктант мәтіндерінің көлеміне
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
қарағанда шамамен 15
20 сөзге артық болуы тиіс.
Шығарма тақырыбын таңдауда оның өмірмен байланыстылығы, балалар
тәжірибесі мен қызығушылығына жақындығы, мазмұнының, мәтін құрылысы
мен оның тілдік безендірілуінің қолжетімділігі ескерілуі қажет.
Бастауыш сы
ныптарда мазмұндама мен шығарма үйретушілік сипатта
болатынын ескере отырып, үйретушілік сипаттағы шығарма мен мазмұндама
үшін қанағаттанарлықсыз баға қойылмайды, қанағаттанарлықсыз баға тек 4
сыныптың бірінші жартыжылдығы соңында бақылау мақсатындағы шыға
рма
үшін және оқу жылының соңында бақылау мақсатындағы мазмұндама үшін
қойылады.
cыныпта мазмұндама, шығарманы тексергенде,. 1 баға қойылады; 4
сыныпта мазмұндама және шығарма үшін 2 баға қойылады: 1 баға
мазмұны
үшін, 1 баға сауаттылығы үшін.
«5» деге
н баға автордың мәтіні (мазмұндама) жүйелі әрі дұрыс баяндалса;
тақырып толығымен ашылған болса, сөздік қоры бай және сөздерді қолдануда,
сөз тіркестері мен сөйлемдерді құруда кемшіліктер жоқ болса; сондай
ақ
орфографиялық қате (1
2 түзету рұқсат етіледі)
жіберілмесе, қойылады.
«4» деген баға жұмыста автор мәтіні (мазмұндама) дұрыс, барынша толық
берілген, мәтін мазмұны ашылған (шығарма), бірақ ойды баяндаудың бірізділігі
шамалы ауытқыған, аздаған (1
2) фактілік және сөз қателері, сондай
ақ 1
2 емле
қате,
2 түзету болған жағдайда қойылады.
«3» деген баға мәтін мазмұнында ауытқушылықтар бар (мазмұндама),
тақырыптан біршама алшақтаған (шығарма), ойдың баяндау бірізділігі
бұзылған жағдайда, 2
3 сөйлем құрылысында кейбір кемшіліктер болғанда,
сөздік қоры аз,
6 қате және 1
2 түзету болғанда қойылады;
«2» деген баға қорытынды мазмұндама мен шығармалар мазмұнынан
айтарлықтай алшақтаған, қателері көп, ой жүйесі сақталмаған, бөлімдер
арасында байланыс жоқ, сөздік қоры жұтаң, 6
дан артық қате және 3
5 түзету
болғ
ан жағдайда қойылады.
Үйрету
мақсатындағы мазмұндама мен шығарма сыныпта мұғалімнің
басшылығымен орындалады. Оқушыларға (3, 4
сыныптар) мазмұндама жазғызу
оқулық мәтіні және таныс емес мәтіндер негізінде кезектестіріп жүргізілуі
керек.
Сөздік диктанттар ағ
ымдағы тексеру жұмысы және бақылау (тоқсанына 1
рет) ретінде өткізіледі. Сөздік диктанттардың мазмұны жазылуы ережемен
реттелмейтін сөздерден құралады.
Сөздік диктантқа берілетін сөздер саны:
сыныпта
10 сөз;
сыныпта
12 сөз.

Сөздік диктантты бағалау:
«5»
қатесіз;
«4»
1 қате, 1 түзету жіберілсе;
«3»
2 қате бар, 1 түзету жіберілсе;
«2»
5 қате жіберілсе.
Тест тапсырмаларын бағалау
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Оқушыларды тапсырманы орындауға алдын ала дайындау қажет. Ол үшін
алдыңғы са
бақтардың бірінің соңындағы 10
15 минутты бөлу керек.
Тестілеудің тапсырмаларына ұқсас 1
2 тапсырманы тақтаға жазып қойып,
оларды оқушылармен бірге орындау ұсынылады.
кесте
Тест тапсырмаларын бағалау нормасы
Базалық деңгей
60%
100%
бағасы
«2»
бағасы
«3»
бағасы
«4»
бағасы
«5»
Төмендегі
кестеде тоқсандар
бойынша қазақ тілінен ұсынылат
ын
қорытынды бақылау жұмыстарының саны көрсетілген.
кесте
Қорытынды
бақылау жұмыстарының саны (грамматикалық
тапсырмалары бар дикта
нттар)
Тоқсан
сынып
сынып
Тақырыптық
Бақылау
Тақырыптық
Бақылау
Барлығы
кесте
Қорытынды
бақылау жұмыстарының түрлері
Жұмыс
түрлері
Сыныптар
жартыжылдық
жартыжылд.
жартыжылдық
жартыжылд.
әтінді
бақылау
ретінде
көшіру
;ZueZm�
ruZjfZku
;ZueZm
fZafg^ZfZku
;ZueZm
k'a^d�
^bdlZglu�

��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Төмендегі
кестеде 3, 4
сынып оқушылары үшін ұсынылатын диктант
мәтінінің көлемі көрсетіл
ген.
кесте
Диктант мәтінінің көлемі
Сыныптар
Тоқсандар
сөздер саны
сынып
сынып
Грамматикалық тапсырманы орындағандағы бағалау нормасы
«5» бағасы барлық тапсырмалар қатесіз орында
лса, қойылады.
«4» бағасы оқушы кемінде тапсырмалардың 3/4 бөлігін дұрыс орындаса,
қойылады.
«3» бағасы егер оқушы тапсырмалардың 1/2 бөлігінен артығын дұрыс
орындаса, қойылады;
«2» бағасы егер оқушы кемінде тапсырмалардың 1/2 бөлігін дұрыс
орындаса, қой
ылады.
Мәтінді көшіріп жазудан (оқулықтан, тақтадан және т.б.) тұратын
оқушылардың жазбаша ағымдық және қорытынды тексеру жұмыстарын
жүргізуде төмендегі нормалар қолданылады:
кесте
Мәтінді көшірудің көлемі
Сыныптар
Тоқсандар
сыны
сынып
кесте
Мәтінді көшірудің бағалау нормалары
Бағалар
сынып
сынып
«5»
қатесі жоқ
қатесі жоқ
«4»
1 қате, 1 түзету
1 қате, 1 түзету
«3»
2 қате, 1 түзету
2 қате, 1 түзету
«2»
3 қате, 1
2 т
үзету
3 қате, 1
2 түзету
Әдебиеттік
оқу
«Әдебиеттік оқу» пәні
бастауыш сынып оқушыларының ауызша және
жазбаша тілін дамытуды, яғни сөздік қорын байытуды, байланыстыра және
грамматикалық тұрғыдан жүйелі сөйлеуге үйретуді, сөйлеу мәдениетін
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
қалыптастыру
ды көздейді. Ұлттық тәрбие, рухани
мәдени құндылықтар, ана
тілі және қазақ халқының салт
дәстүрі негізінде сусындаған жеке тұлғаны
қалыптастыруға ықпал етеді.
«Әдебиеттік оқу» пәнін
оқытудың ерекшелігі
дұрыс, мәнерлеп және
шапшаң оқуды меңгерту, оқушыны
шығарма авторының көзқарасын түсінуге
жетелеу және мәтінді қабылдаушы оқырман ретінде тәрбиелеу
, көркем
шығармашылық және танымдық қабілеттерін дамыту, сөз өнеріне деген
қызығушылығы мен эстетикалық талғамын қалыптастыру, сөйлеу әрекетінің
барлық түрін же
тілдіру, ұлттық
және жалпыадамзаттық құндылық пен
рухани
адамгершілік тәрбие беру.
Пән м
азмұны
балалар әдебиеті (
уызекі, жазба) үлгілерін, жазушылар
өмірбаяны мен шығармашылығы туралы қысқаша мәліметтерді, ғылыми
танымдық шығармаларды оқытып үйретеді, ма
қала
, естелік, өмірбаян туралы
түсінік қалыптастырады, әдеби
теориялық білімдерді меңгертеді, монолог,
диалог құруға дағдыландырады.
«Әдебиеттік оқу» пәні
3, 4
сыныптарда аптасына 4 сағаттан оқытылып,
оқу жылы бойынша әр сыныпта 136 сағатты құрайды.
Қоры
тынды тексеруді ұйымдастыру үшін және оқыту нәтижелерін
бағалау үшін әртүрлі тапсырмалар қолданылады:
кешенді әртүрлі деңгейлі жұмыстар (ағымдағы тексеру үшін);
әдебиеттік
диктанттар (әдеби білімін және сауаттылығын тексеру
үшін
өтілген
шығарма, тақырып
, бөлім бойынша тест тапсырмалары;
дауыстап және іштей оқу дағдыларын жаппай тексеруге арналған
сұрақтары мен тапсырмалары бар мәтіндер;
оқу әрекеттерінің қалыптасуын тексеруге арналған диагностикалық
тапсырмалар және тест тапсырмалары;
дауыстап оқу дағдыс
ын жеке тексеруге арналған мәтіндер мен
тапсырмалар (әр жартыжылдық соңында);
іштей оқу дағдысын тексеруге арналған мәтіндер мен тапсырмалар (3,
сыныптардың соңында);
оқырмандық біліктерінің және білімділігінің деңгейін тексеру бойынша
кешенді әртүрлі де
ңгейлі
қорытынды жұмыстар (әр жартыжылдық соңында);
қорытынды
тест тапсырмалары (кешенді әртүрлі деңгейлі қорытынды
жұмыстардың бір түрі);
сыныптан бастап
балалар кітабымен жұмыс бойынша тапсырмалар
оқыған
шығармаларды білуі және
ағымдық және қорытынд
ы тексерудегі
білімділігі
жатады.
кесте
Тексеру және бақылау жұмыстарының саны
Тоқсан
сынып
сынып
Тексеру
Бақылау
Тексеру
Бақылау
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Барлығы
Бағаның төмендеуіне әсер ететін қате мен ке
мшіліктердің жіктелуі
Қателер:
қате оқу (әріптердің орнын ауыстыру, алмастыру, сөздерді, әріптерді
тастап кету, сөздерді, буындарды, әріптерді қосып оқу);
әтінді толығымен мағыналық кідіріс жасамай оқу;
дауыстап оқығанда, сөздің ай
тылу ырғағы мен
анықтығын бұзу;
белгіленген оқу уақытында оқылған мәтіннің жалпы мағынасын
түсінбеу;
мәтін мазмұнына сай сұрақтарға жауап бере алмау, оқылғаннан негізгі
ойды бөліп көрсете алмау, оқылған мәтіннен негізгі мазмұнды түсінгенін
білдіретін мәтіндегі сөзде
р және сөйлемдерді таба алмау;
мазмұнын айтуда шығарма оқиғасының бірізділігін бұзу;
жатқа айтуға дайындалған мәтінді шала білу; бірсарынды оқу; мәнерлеп
оқи алмау.
Кемшіліктер
дауыстап оқуда мағыналық кідіріс, ырғақ пен сөздердің айтылу
анықтығы
ның шамалы бұзылуы;
оқылған мәтінді белгіленгеннен көбірек уақытта түсінуі;
шығарманың негізгі ойын тұжырымдаудағы дәлсіздік;
мәнерлеп оқуды мақсатты қолдана алмауы, кейіпкердің мінезін
көрсетуде мәнерлеудің жеткіліксіздігі.
сыныптағы бағалау
нормалары:
Оқушыға «5» деген баға егер ол оқыған мәтіннің мазмұнын түсінген;
мәтінді мәнерлеп оқуда дауыс ырғағын сақтаған; өздігінен мәтіндерді
бөліктерге
бөле алатын
; бастысын бөліп көрсететін, оқытылған мазмұнды
жеткізе алатын, сөйлеу тілін грамматикалы
қ дұрыс қоя білетін, мәнмәтіндегі
сөз мағынасын түсінетін, мәтіннен өздігінен кейіпкерлер мен табиғатты
бейнелеу үшін автор қолданған әрекеттегі тұлға мен сипаттауды сөз бен
сөйлемдерін таба алатын, өлеңді жатқа айтатын және оны мәнерлеп оқыған
жағдайда қо
йылады.
Оқушыға «4» деген баға мәтінді саналы түрде мәнерлеп оқыған; оқуда
және кішігірім қажет оқиғаларды табуда 1
2 өрескел емес қателер жіберілген;
оқығаннан негізгі мәнін дұрыс түсінген, бірақ анық жеткізе алмайтын, өлеңді
жатқа білген, оны мәнерлеп оқ
итын, бірақ шамалы қателер жіберген
(қайталаулар, ұзақ кідіріс және тағы басқа) жағдайда қойылады.
Оқушыға «3» деген баға оқыған мәтіннің мазмұнын дәйекті түрде
жеткізетін, негізгі ойды көрсетіп, мұғалімнің көмегімен жетелеуші сұрақтары
арқылы мәтінді бөлі
ктерге бөле алатын; мазмұндау барысында мәтіннің
мазмұнын сақтамай қателесіп, оны мұғалімнің көмегімен түзететін; мәтінді
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
жатқа айтатын, бірақ оны толық білмейтін; өлең мәтінін бірсарынды оқитын
жағдайда қойылады.
Оқушыға «2» деген баға сөздерді толық оқығ
ан; 6 және одан да көп қате
жіберген; негізгі ойды көрсете алмайтын және қосымша сұрақтар арқылы
мәтінді бөліктерге бөле алмайтын; өлең мәтінін жатқа толық білмейтін сөздерді
нақты айтпайтын жағдайда қойылады.
сыныптағы бағалау нормалары:
Оқушыға «5» дег
ен баға әдеби сөздерді оқудың барлық негізгі
нормаларын сақтай отырып, жылдам, түсініп, саналы, дұрыс оқыған; дұрыс
ойын дауыс ырғағы арқылы жеткізіп, мәтінді толық, қысқаша және таңдап
айтып беретін; өздігінен қарапайым жоспарларды құратын, оқыған мәтінні
негізгі ойын анықтай алатын; белгілі тақырыпқа сай (табиғат, оқиға,
кейіпкерлер туралы) әңгіме құрастыра алатын; өлеңді жатқа мәнерлеп айтатын
жағдайда қойылады.
Оқушыға «4» деген баға мәтінді түсіне отырып, жылдам әрі мәнерлі
оқыған, кідірістер мен логи
калық екпінді дұрыс қолдана алған, оқығанда және
кідірістер мен логикалық екпінді анықтағанда 1
2 қате жіберген, мәтінге сай
жоспар құрастыра алған, мәтін мазмұнын толық айтқан; өздігінен мәтіннің
негізгі ойын анықтай алған, өлең мәтінін мәнерлеп жатқа айт
қан, бірақ шамалы
дәлсіздіктер жіберілген жағдайда қойылады.
Оқушыға «3» деген баға саналы түрде және бірсарынды оқыған,
жеткіліксіз мәнерлеп оқитын, оқуда 3
тен 5
ке дейін қате жіберілген; мәтін
мазмұнын толық және қысқаша жеткізетін, мұғалімнің жетелеуші
сұрақтары
арқылы жоспар құрастыра алатын, мәтінді жатқа айту барысында жіберілген
қателерді мұғалімнің көмегімен түзететін жағдайда қойылады.
Оқушыға «2» деген баға жеке сөздерді толық оқыған, көп мөлшерде
сөздерді және буындарды ауыстырып, тастап кету қа
теліктерін жіберген, мәтін
мазмұнын жетік меңгермеген, сөздерді толық оқи алмаған, 6 және одан да көп
қате жіберген (ІІ жартыжылдықта), мәтіннің мазмұнын тікелей, қысқаша және
өз қалауынша айта алмайтын, мұғалімнің жетелеуші сұрақтары арқылы
өздігімен жосп
ар құра алмайтын, жатқа айту барысында өлеңді толық жеткізе
алмаған жағдайда қойылады.
Оқушылардың үйде оқуын бағалауда алдын ала дайындықсыз оқуға
қарағанда жоғарырақ талаптар қойылады.
Сабақ барысында оқу үшін баға оқушының ауызша жауабы мен өз бетімен
қуы негізінде қойылады. Бағаға оқу көлемі: 3
сыныпта
1/3 беті; 4
сыныпта
1/2 беті болуы керек.
Оқушының оқу дағдысын қорытынды тексеру жылына үш рет: кіріс
тексеру, І және ІІ жартыжылдықтың соңында жүргізіледі.
кесте
Оқу техникасының нормасы (мин
утына оқылатын сөздер саны)
Сыныптар
сынып
сынып
І жартыжылдық
60 сөз және одан артық
сөз және одан артық
ІІ жартыжылдық
сөз және одан артық
сөз және одан артық
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Ескерту:
Шылау, одағай, еліктеу сөздер, қос сөздер жеке сөз ретінде
саналад
кесте
Жартыжылдықтар бойынша оқу техникасын бағалау
сыныптағы оқу техникасы
Бағасы
І жартыжылдық
ІІ жартыжылдық
ꬵ묀
60 сөз және одан артық
65 сөз және одан артық
ꬴ묀
ꬳ묀
ꬲ묀
45 сөзден кем
50 сөзден к
ем
сыныптағы оқу техникасы
Бағасы
І жартыжылдық
ІІ жартыжылдық
ꬵ묀
75 сөз және одан артық
80 сөз және одан артық
ꬴ묀
ꬳ묀
ꬲ묀
60 сөзден кем
65 сөзден кем
Бастауыш сынып оқушысының дайындық деңгейіне төмендег
і талаптар
қойылады:
сыныпта көлемі 200
250 сөзден тұратын мәтін мазмұнын толық,
қысқаша және жоспар бойынша таңдау және әңгімелеу; халық ауыз әдебиеті
үлгілерін және 3
4 өтірік өлеңді, 4
5 өлеңді жатқа айту; 15
20 мақал
мәтел мен
жұмбақ, жаңылтпашты
жатқа айту; 30
35 сөзден тұратын мазмұндама мен
шығарма жазу;
сыныпта көлемі 300
350 сөзден тұратын мәтін мазмұнын толық, қысқаша
және жоспар бойынша таңдау және әңгімелеу; көркем шығармадан алған әсерін
10 сөйлеммен жазбаша түрде орындау; 40
45 сөзден
тұратын мазмұндама мен
шығарма жазу.
Орыс тілі (
оқыту орыс тілінде емес сыныптар үшін
Учебный предмет «Русский язык» в школах с нерусским языком обучения
закладывает фундамент общего филологического образования учащихся как
целостной системы, изучающей
духовную культуру народа, выраженную в
языке и литературном творчестве.
Роль русского языка в системе образования определяется как язык
межнационального общения в многонациональном государстве.
ели обучения русско
му
язык
формирование и развитие эле
ментарной русской речи на ограниченном
лексико
грамматическом материале;
взаимосвязанное обучение видам речевой деятельности (аудирование,
говорение, чтение, письмо);
практическое усвоение элементов уровней русского языка (фонетики,
графики, орфоэпии,
лексики, грамматики, словообразования, орфографии,
пунктуации);
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
воспитание средствами русского языка коммуникативной, нравственной
и эстетической культуры.
Задачи:
научить учащихся строить простейшие типовые предложения, широко
употребляемые в русской
речи, обогатить словарный запас учащихся (в
пределах лексико
грамматического минимума);
научить распространять простейшие типовые предложения за счёт
ранее усвоенных слов и словосочетаний по законам синтаксического строя
русского языка;
формировать эле
ментарные навыки активного пользования
синтаксическими конструкциями для выражения собственных мыслей, чувств и
наблюдений в рамках тематики для чтения и развития речи;
совершенствовать навыки чтения и письма, полученные на уроках
родного языка; дифференц
ировать звуки и буквы в системе гласных и
согласных с учётом различий в фонетических системах родного и русского
языков.
Содержание учебного предмета «Русский язык» состоит из трех блоков:
речевой деятельности, языкового материала и текстов для чтения и р
азвития
речи, охватывающих сферы общения: учебную, социально
бытовую,
социально
культурную, игровую. Так как текст выступает как единица
обучения и развития речи, для отбора рекомендуются адаптированные тексты
из произведений детских писателей прозаическог
о характера, стихотворения, а
также произведения малого жанра (пословицы, поговорки, загадки), сказки.
При отборе содержания обучения русскому языку как второму следует
учитывать сферу речевой деятельности учащихся начальных классов,
уровневые минимумы (л
ексический, грамматический, тематико
ситуативный,
фонетико
орфоэпический и др.) для начального этапа обучения, явления
транспозиции и интерференции.
Ведущими компонентами при отборе языкового материала являются
словарь (список слов для активного усвоения)
и тематика для чтения и развития
речи.
На начальном этапе обучения русскому языку как второму учащиеся
должны усвоить 1000 лексических единиц (в каждом классе примерно
450
500 слов).
Особенности предмета русского языка.
Содержание предмета состоит из
рех блоков: речевой деятельности, языкового материала и текстов для чтения и
развития речи, охватывающих учебную, социально
бытовую, социально
культурную, игровую сферы общения. Так как текст выступает как единица
обучения и развития речи, для отбора реком
ендуются адаптированные тексты
из произведений детских писателей прозаического характера, стихотворения, а
также произведения малого жанра (пословицы, поговорки, загадки, сказки).
В содержание
предмета
внесены следующие коррективы:
дано подробное поясн
ение к структуре речевых моделей
(синтаксических конструкций на основе единого грамматического минимума);
внесены дополнительные лексические единицы, список слов для
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
активного усвоения на основе учёта как речевой деятельности, так и единого
лексического
минимума по русскому языку для начального этапа обучения
русскому языку как второму.
В тематику для чтения и развития речи учащихся внесены новые темы
это «День за днём», «Ключ к счастью
в труде» и другие.
Материал фонетики дан с учётом дифференц
аци
и звуков и букв,
представляющих трудность для учащихся начальных классов школ с нерусским
языком обучения.
В соответствии с действующим базисным учебным планом общее
количество часов распределено по разделам.
Учебный предмет «Р
усский язык» вводится с 3
о класса, для итогового
контроля после 4
го класса разработаны требования к владению речевыми
умениями и навыками (аудирование, говорение, чтение, письмо), а также
усвоению языковых знаний (элементарные сведения по фонетике, грамматике,
лексике и синтакси
су).
На основе текстового материала выявляются знания о символике РК и
этнокультуроведческ
ие
материал
Учащиеся 3
го класса должны понимать прослушанное сообщение, речь
учителя, звукозапись продолжительностью звучания 1
2 минуты; составлять
высказывание
из 2
4 предложений; сознательно, плавно читать вслух
небольшие тексты, соблюдая паузы, словесные ударения; учить наизусть
небольшие стихотворения; задавать друг другу вопросы, отвечать на
поставленные вопросы; пересказывать прочитанный текст; писать по об
разцу и
под диктовку слова и предложения, написание которых не расходится с
произношением.
В 3
м классе проводятся контрольные (письменные) работы: контрольное
списывание в первом полугодии 2 раза в четверть и 1 раз в третьей четверти;
контрольный словар
ный диктант; контрольный диктант (без грамматического
задания в общеобразовательных школах и с грамматическим заданием в лицеях
и гимназиях) 1 раз в третьей четверти и 2 раза в четвёртой четверти.
Учащиеся 4
го класса должны уметь
выделять основную мысль
структурные элементы текста, пересказывать прочитанное;
составлять
связное
монологическое высказывание из 3
х предложений,
составлять рассказ
описание, рассказ
повествование;
писать под диктовку небольшие тексты из 30
40 слов
изложение из 5
6 предло
жений;
зрительные, зрительно
слуховые,
словарные, картинные диктанты
ст
роить диалог; выразительно читать текст
;
знать
наизусть не менее трёх стихотворений в четверти
В 4
м классе проводятся контрольные (письменные) работы:
контрольный словарный диктант
; контрольный диктант (без грамматического
задания в общеобразовательных школах и с грамматическим заданием в лицеях
и гимназиях) 1 раз в четверть, изложение во втором полугодии 1 раз в четверть.
Итоговый контроль осуществляется в конце четверти и учебно
го года.
Учебная нагрузка по предмету «Русский язык» для школ с нерусским
языком обучения составляет:
1) в 3 классе
2 часа в неделю, в учебном году
68 часов;
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
2)
в 4 классе
2 часа в неделю, в учебном году
68 часов.
Шет
тілі
Бастауыш сыныптарда
ағылшын тілін оқытудың мақсаты қарапайым
деңгейде
меңгеруге бағытталған
және
Шет тілдерін меңгерудің
жалпыеуропалық құзыреттіліктері (CEFR)
бойынша
А1 қарапайым деңгейіне
Breakthrough
) сәйкес келеді.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі
аптасына 1 сағат, о
қу жылында 34
сағатты құрайды.
3, 4
сыныптарда пәндік нәтижелер екі аспектіде көрсетілген:
сынып оқушылары
1) кемінде 120 жаңа лексикалық бірлікті;
2) синонимдер мен антонимдерді;
3) зат есімнің көпше түрін жасауды; деректі/дерексіз зат есімдерді;
e,
any
белгісіздік есімдіктерін,
no
болымсыз есімдігін пайдалануды;
can, may
модальдық етістіктердің болымды және болымсыз түрлерін; реттік сан
есімдерді, 100
ге дейін есептік сан есімдерді; сұраулы сөйлемдердің түрлерін
(жалпы, арнайы, альтернативті);
4)
клише
репликаларды, сөйлеу этикетінің нормаларын;
5) ағылшын тіліндегі балалар әдебиеті шығармаларын (ертегі, өлең,
ұйқастырма
, санамақ, әндерді) білуі тиіс.
сынып оқушылары
1) болымды, болымсыз, сұраулы сөйлемдерді дұрыс интонациялау (дауыс
ырғағын
келтіре сөйлеу);
2) қатаң және үнді дауыссыздар, ұзақ және қысқа дауысты дыбыстар,
ағылшын тіліндегі ерекше дыбыстарды ажырата білу;
3) сөйлеуде жаңа лексиканы қолдану;
4) 3
4 репликадан тұратын этикеттік сипаттағы диалог жүргізу; диалог
көлемі диалог
көлемі әр сұхбаттасушы тарапынан 3
5 репликадан тұратын
сұрастыру диалогін, әрекет етуге түрткі болатын диалогті, пікір алмасу
диалогін жүргізу;
5) нақты тақырыптық жағдайлар шеңберінде пікірін қарапайым сөздермен
жеткізу;
6) қоршаған ортаға қатысты эмоци
ялық
бағалық қатынасын білдіру;
7) аудио
бейнематериалдардың негізгі мазмұнын түсіну, мәтіннің
дыбысталу уақыты
1 минутке дейін;
8) көлемі 40 сөзден аспайтын қарапайым мәтіндердің мазмұнын түсінуі;
9) жеке хат жазу, өзі туралы қысқаша ақпаратты баяндау
коммуникативтік міндеттерге сәйкес мәтіннен үзінді жасауды білуі тиіс.
сынып оқушылары
1) көлемі 450 сөзді құрайтын жаңа лексикалық бірліктерді;
2) оқылған грамматикалық материалды (қарапайым сөйлемнің құрылымы,
өздік
есімдіктер, сын есімнің шырай
лары);
3) оқытылатын тілдің елінде күнделікті қарым
қатынас жағдайларында
қабылданған мінез
құлық этикеті бойынша клише
репликаларды (сөйлеу
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
этикеті және іс
қимыл этикеті) білуі тиіс.
сынып оқушылары
1) болымды, болымсыз, сұраулы сөйлемдерді дұрыс инт
онациялау (дауыс
ырғағын келтіре айту);
2)
er,
est,
жұрнақтары арқылы сын есімдер жасау, күрделі зат есімдер
жасау:
toy shop, shoe shop, etc
3) әр сұхбаттасушы тарапынан
5 репликадан тұратын этикеттік
сипаттағы диалог, сұрастыру диалогін, әрекет е
туге түрткі болатын диалог,
пікір алмасу диалогін жүргізу;
4) өзі, туыстары, достары туралы (жұмыс түрі, кәсібі, қызығушылықтары
мен әуестігі, мектептегі оқуы туралы және т.б.), үй және жабайы жануарлар
туралы, жыл мезгілдері туралы ақпараттарды ұсыну;
5) монолог көлемі 5
6 сөйлемді құрайды;
6)
аудио
, бейнематериалдардың негізгі мазмұнын түсіну, мәтіннің
дыбысталу уақыты
1 минутке дейін;
7) дұрыс дауыс ырғағымен және дұрыс екпінмен дауыстап мәнерлеп оқу;
8) оқудың негізгі түрлерін ажырата білу (та
нысу, зерделеу және, іздеу
қарау), мәтін көлемі 50
60 сөзден артық емес;
9) жеке және электрондық хаттарды жазу, хаттың көлемі
40 сөзге
дейін; өзі туралы қысқаша ақпаратты баяндау, коммуникативтік міндеттерге
сәйкес мәтіннен үзінді көшірмелер жасай бі
луі тиіс.
сыныптан бастап шет тіліндегі сөздер мен сөйлемдерді жазуға арналған
сөздіктерді енгізу ұсынылады. Оқушылардың жаттығулар мен грамматикалық
тапсырмаларды орындауға арналған жұмыс дәптерлері болуы қажет.
Бақылау жұмыстарының ұсынылатын нормалары
Алған білімдерінің динамикасын анықтау мен мониторингін жасау үшін
әрбір тоқсанның аяғында бақылау жұмысын жүргізу ұсынылады.
Бұл бақылау жұмысы тіл дамытудың барлық бағыттарын есепке ала
отырып, әрбір тоқсанда меңгерген материалды қамтиды. Лексика және
рамматика бойынша 15 тапсырма, тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
тапсырма. «5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
балл, «3» деген
баға
13 ба
лға қойылады.
Жазба жұмыстарының ұсынылатын нормалары
Жұмыстың бұл түрі оқушылардың сын тұрғысынан
ойлауын және жазу
дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Мысалы, жеке хат, электрондық хат,
суреттегі адам туралы бірнеше сөйлем жазуды ұсынуға болады (оқушы бұл
адамның аты
жөнін, мекенжайын ойдан шығарады), мәтінді ағылшын тілінде
көшіріп жазу, оқу мінде
тіне сәйкес одан сөздерді теріп жазу немесе оған
сөздерді қойып жазу, үлгіге қарап оты
рып, қысқаша құттықтаулар жазу:
сыныпта
25 сөзге дейін,
сыныпта
40 сөзге дейін.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
«МАТЕМАТИКА» БІЛІМ САЛАСЫ
Математика» оқу пәні бастауыш білім беру де
ңгейінде
«Математика»
білім саласының кіріктірілген оқу пәні болып табылады. Оны оқып
білу нөл
мен 1 000 000 көлеміндегі натурал сандардың арифметикасын, маңызды
шамаларды, сондай
ақ негізгі орта білім беру деңгейінде одан әрі қарай
оқытуды жалғастыру үшін
алгебра және геометрияның қарапайым алғашқы
түсініктерін қамтиды.
Математика
Оқу пәні
ұлттық және жалпыазаматтық құндылықтар негізінде тұлғаның
интеллектуалды дамуының қажетті деңгейіне жетуге бағытталған
математиканың базалық негізін сапалы меңгеруді, к
өрнекі
бейнелік, логикалық
және абстрактылы ойлауды қалыптастыруды, негізгі орта білім деңгейінде
алгебра мен геометрияны меңгеруге практикалық негіз жасауды қамтамасыз
етеді.
сыныпта
қайталауға
берілген
сағаттар
саны
сағаттан
сағатқа
дейін
артты.
сыған
байланысты
алғашқы
сабақтың
мазмұны
толығымен
өзгертілген.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
3, 4
сыныптарда
аптасына 5 сағат, оқу жылына 170 сағатты құрайды.
кесте
Тексеру және бақылау жұмыстарының саны
Қорытынды бақылау
жұмыстарыны
саны
(құрама бақылау
жұмысы
kugui
kugui
LZujuilu
;ZueZm
LZujuilu
;ZueZm
LhkZg
;Zjeuu
Кіріс бақылау жұмысындағы қиын тапсырмалар қосымша тапсырма
ретінде беріледі және тек қана
«4» немесе «5» деген баға қойылады; кіріс
жұмысы үшін журналға «2» бағасы қойылмайды.
Қатемен
жұмыс жасау барысында міндетті түрде есепті шығарудың
жолдарын талдау қажет.
кесте
ақылау ауызша есептеу және математикалық диктанттардың
саны
Жұмыс түр
сынып
сынып
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
I жарты
жылдық
II жарты
жылдық
I жарты
жылдық
II жарты
жылдық
Ауызша
септеу
Мате
мати
калық
иктант
Ауызша есептеу мен математикалық диктанттың бағалау нормалары
Бақылау ауызша есептеу
: «5»
бағасы
қатесіз
; «4»
бағ
асы
қате
«3»
бағасы
4 қате.
Бақылау математикалық диктанты: «5» бағасы
қатесіз; «4» бағасы
қате және 1
2 кемшілік; «3» бағасы
4 қате және 1
2 кемшілік; «2» бағасы
5 және одан көп қате.
Бағалау нормасы
Бағаның төмендеуіне әсер етет
ін қате мен кемшіліктердің жіктелуі
Қателер:
тапсырманы орындау негізінде немесе оны орындау барысында
қолданылатын негізгі ұғымдардың анықтамасын, ережелерін, алгоритмдерін
білмеу және дұрыс қолдана алмау;
амал, тәсілдерді дұрыс таңдамау; тапсырманы
ң мақсаты есептеу білігі
мен дағдысын тексеру кезінде қате есептеу;
дұрыс жауап алуға әсер ететін математикалық есептеулер, амал,
тәсілдерді қалдырып кету;
түсіндірме мәтіннің, тапсырма жауабының, шама атауының орындалған
амал мен алынған нәтижеге сә
йкессіздігі, орындалған өлшеулер мен
геометриялық құрылымның берілген параметрге сәйкессіздігі.
Кемшіліктер
мәліметтерді (таңбалар, сандар, бел
гілеу, шамалар) дұрыс көшірмеу;
математикалық ұғымдардың, шамалардың қате жазылуы;
тапсырма жауабының бо
лмауы немесе жауабында жіберілген қателер;
егер
2 кемшілігі болса, ол 1 қатеге саналады.
Өрескел қателер
мысалдар мен есептердегі есеп қателері, арифметикалық амалдарды
орындау тәртібін білмеудегі қате;
есепті қате шығару
(амалдарды орындамау, амалд
арды дұрыс таңдамау,
артық амалдар);
есепті немесе мысалды аяғына дейін шығармау; орындалмаған
тапсырма.
Өрескел емес қателер
есептеудің тиімсіз тәсілдері; есепті шығаруда амалға сұрақтың дұрыс
қойылмауы;
қате тұжырымдалған есептің жауабы;
мәл
іметтерді қате көшіру (сан, белгі); түрлендірулерді аяғына дейін
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
жеткізбеу.
Математика бойынша жұмыста жіберілген грамматикалық қате үшін баға
төмендетілмейді.
Дұрыс
безендіріл
ме
ген жұмыс
, каллиграфия ережесін
сақтамағаны үшін 1 балл төмендетіледі, бірақ 3
тен төмен емес.
Жазбаша жұмыстарды бағалау
Мысалдардан құралған жұмыс:
«5»
қатесіз; «4»
1өрескел қате және 1
2 өрескел емес қате; «3»
3 өрескел және 1
2 өрескел емес қате немесе 3 және
одан да көп өрескел емес қате; «2»
4 және одан да көп өреск
ел қатемен
орындалған жағдайда қойылады.
Шартты есептерден құралған жұмыс:
«5»
қатесіз; «4»
2 өрескел
емес қате; «3»
1 өрескел және 3
4 өрескел емес қате; «2»
2 және одан да көп
өрескел қате болған жағдайда қойылады.
Құрама есептер:
«5»
қатесіз
; «4»
1 өрескел және 1
2 өрескел емес
қате (есептің шешуінде өрескел қателер болмауы қажет); «3»
3 өрескел
және 3
4 өрескел емес қате, бірақ есептің шығару жолдары дұрыс болуы қажет;
«2»
4 өрескел қатемен орындалған жағдайда қойылады.
Амалдардың ор
ындалу ретін
анықтауда жазба жұмысын бағалау: амалдар
тәртібі қате таңдалса, арифметикалық амалдар дұрыс орындалмаса, қате болып
саналады.
«5»
қатесіз; «4»
2 қате; «3»
3 қате; «2»
4 және одан да көп қате
болған жағдайда қойылады.
Теңдеуді шешу
азба жұмыстарын бағалау: шешудің қате жолы,
амалдардың дұрыс орындалмауы, тексеру дұрыс орындалмаса, қате болып
саналады
«5»
қатесіз; «4»
2 қате; «3»
3 қате; «2»
4және одан да көп қате
болған жағдайда қойылады.
Геометриялық материалдармен байланы
сты
жазба жұмыстарын
бағалау: егер оқушы геометриялық фигураны қате құрса, өлшем бірліктерін
ескермеген жағдайда, өлшем бірліктерін қате өрнектегенде, егер сызу
құралдарын дұрыс пайдалана алмағанда қате болып саналады.
«5»
қатесіз; «4»
2 қате; «3»
3 қате; «2»
4 және одан да көп қате
болған жағдайда қойылады.
Ауызша жауаптарын бағалау
Оқушылардың ауызша жауабын бағалау көрсеткіші: жауаптың
дұрыстығы, негізділігі, өз бетінше орындағаны, толықтығы.
Қателер
: қойылған сұраққа қате жауап; қойылған сұр
аққа жауап бере
алмау немесе мұғалімнің көмегінсіз тапсырманы орындай алмау; тапсырманы
дұрыс орындаған жағдайда оны толық жеткізіп, түсіндіре алмау.
Кемшіліктер:
қойылған сұраққа толық әрі нақты жауап бермеу; дұрыс
жауап берген жағдайда өздігінен толық дұ
рыс жеткізе алмау; тапсырманы баяу
орындау; математикалық ұғымдарды қате айту.
Оқушыға «5» деген баға меңгерген оқу білімін дұрыс және өздігінен
қолдана алған; есептеулерін дұрыс әрі жылдам қолданған; өздігінен
тапсырмаларды құрастырған (жоспар құрап, есеп
теп, есептің шығару жолдарын
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
түсіндіріп және есептің сұрағына нақты жауап беру); тәжірибелік жұмыстарды
дұрыс орындаған жағдайда қойылады.
Оқушыға «4» деген баға «5» деген бағаның талаптарына сай болып, бірақ
жауабында дәлдіктер болмаған; есептеуде тиімді
тәсілдерді қолданбаған; осы
кемшіліктерді оқушы мұғалімнің сілтемелерімен өздігінен түзете алған
жағдайда қойылады.
Оқушыға «3» деген баға өтілген сұрақтардың жартысынан көбін
меңгерген, есепті шығару барысында қателер жіберген және сол қателерді
мұғалімні
ң көмегімен түзеткен жағдайда қойылады.
Оқушыға «2» деген баға оқу бағдарламасын меңгермеген және
мұғалімнің көмегімен есепті шығара алмаған жағдайда қойылады.
Оқушының күнделікті жұмысына мұғалімнің жүргізген бақылауы,
ауызша сұрақтар, ағымдық және қорыты
нды бақылау жұмыстарының
нәтижелері қорытынды баға қоюға негіз болады. Дегенмен ағымдық және
қорытынды бақылау жұмыстарына көп мән беріледі.
«ЖАРАТЫЛЫСТАНУ» БІЛІМ САЛАСЫ
Дүниетану
Оқу пәні қоршаған әлем тұтастығы туралы білім мен адамзаттың
табиғатпен
қарым
қатынас жүйесі негізінде жалпы адами құндылықтарды
қалыптастыруға бағытталған.
«Дүниетану» пәнін меңгеруде бастауыш сынып оқушылары биология,
экология, география пәндерінің қарапайым ұғымдарымен танысады.
«Дүниетану» пәнінің сабақтарында мұғалімге з
ілзалалардың, экологиялық
апаттардың қауіп
қатері жағдайында қауіпсіз іс
әрекет ету мәселелерін
талқылау ұсынылады.
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі
3, 4
сыныптарда аптасына 1 сағат,
оқу жылында 34 сағатты құрайды.
Оқушылардың білім, білік, дағдылары ау
ызша сұрақтар, бақылау, тест
жұмыстары, тәжірибелік жұмыстар мен диктанттардың нәтижелері бойынша
бағаланады.
Оқушыға «5» деген баға, егер ол оқу материалын табиғаттағы
құбылыстарға жасалған бақылауларды ескеріп, жүйелі де логикалық түрде
байланыстыра отыр
ып баяндаған (бағдарлама көлемінде), тәжірибелік
жұмыстарды дұрыс орындап және қойылған сұрақтарға толық жауап берген
жағдайда қойылады.
Оқушыға «4» деген баға, егер оның жауабы «5» деген бағаның
талаптарына сай болғанда, дегенмен оқушы нақты материалды ба
яндауда,
кейбір практикалық жұмыстарды қолдануда жекелеген дәлсіздіктер жібергенде,
қойылады. Осы кемшіліктердің барлығын мұғалім көрсеткеннен кейін
оқушының өзі түзетеді.
Оқушыға «3» деген баға, егер ол оқу материалының негізгі мазмұнын
меңгеріп, бірақ н
ақты қателер жіберсе, табиғаттағы құбылыстарды бақылау
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
нәтижелерін қолдана алмаса, бағдарламада қарастырылған табиғаттағы
құбылыстар мен нысандар арасындағы байланысты орнатуда, практикалық
жұмыстарды орындауда қиналса, бірақ мұғалімнің көмегімен аталған
емшіліктерін түзете алса қойылады.
Оқушыға «2» деген баға, егер оқу бағдарламасының көп бөлігін
меңгермесе, мұғалімнің көмегімен де тәжірибелік жұмыстарды орындай алмаса
қойылады.
кесте
ексеру және бақылау жұмыстарының саны
Тоқсан
сынып
сынып
Тексеру
Бақылау
Тексеру
Бақылау
Барлығы
Тест жұмысын бағалау
Тест қиындығы жағынан орташа деңгейлі тапсырмалардан тұрады. Қатені
табу; дұрыс жауапты таңдау; айтылған ойды жалғастыру немесе т
үзету
түріндегі тест тапсырмаларын қолдануға болады.
Тест жұмыстарын орындау үшін оқушыларды алдын ала дайындау қажет.
Ол үшін алдыңғы сабақтардың бірінің соңында 10
15 минут уақыт бөлу керек.
Тақтада өтілетін тест тапсырмаларына ұқсас 1
2 тапсырманы тақта
ға жазып
немесе іліп, оны оқушылармен бірге орындау ұсынылады.
кесте
Тест тапсырмаларын бағалау
Базалық деңгей
㘰─
㜷─
㤰─
㄀〰─
Баға «2»
Баға «3»
Баға «4»
Баға «5»
«АДАМ ЖӘНЕ ҚОҒАМ» БІЛІМ САЛАСЫ
Өзін
өзі тану
«Өзін
өзі тану» оқу п
әнінің
мақсаты оқушылардың өз ішкі әлемін танып
білуіне мүмкіндік беру және өзімен, қоршаған ортамен үйлесімді қарым
қатынасын құруы болып табылады.
«Өзін
өзі тану» пәнінің базалық білім беру мазмұны төрт негізгі бөлімді
қамтиды:
зін
өзі тану бақыты
Ада
ми қарым
қатынасқа үйренейік
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
Адам болам десеңіз
Әсемдік
әлемінде.
Оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі
3, 4
сыныптарда
1 сағат,
оқу жылында барлығы 34 сағатты құрайды.
Білім берудің барлық деңгейлерінде 33
сабақтар қорытынды қайталау
ретінде кө
рсетілген, ол курс аяқталғаннан кейін өтілген материалды жалпылау
мен жүйелеуді білдіреді.
Қорытынды қайталау сағаттарын
білім алушылардың
жобалық іс
әрекет
аясындағы шығармашылық жұмыстарының нәтижелерін таныстыруға берілген
мүмкіндік ретінде де қарастыр
уға болады
Шығармашылық жұмыстар жеке, топтық және ұжымдық сипатқа ие
«Өзін
өзі тану» пәні бойынша білім алушылардың білімін бағалау білім
алушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптар негізінде жүргізіледі.
Бұл талаптар білім алушылардың танымдық
қызметін
дамыту мониторингінің,
өмірде жалпыадамзаттық құндылықтарға және қоғамға қызмет ету
дағдыларына ұмтылудың өлшемшарты болып табылады.
Оқыту қорытындысы бойынша
білім алушыларға
«сынақ»/ «сынақ емес»
қою кезінде
білім алушының
жобалық іс
әрекетке қа
тысуы ескеріледі.
Орындалған жобалардың сапасын талдау кезінде
білім алушылардың
ұжымдық
және топтық шығармашылықтағы белсенділігіне, сондай
ақ жеке
шығармашылық іс
әрекетте мәселенің тереңдігін ұғынуына, жобаның мұраты
мен мазмұнының жалпыадамзаттық құнды
лықтарға бағдарлануына, сабақта
қойылған мәселенің шешімін адамға және қоршаған ортаға деген сүйіспеншілік
негізінде іздеуіне назар аударылады
«ӨНЕР» БІЛІМ САЛАСЫ
Музыка
«Музыка» пәнінің мақсаты білім алушылардың музыкалық мәдениетін
тәрбиелеуге, азам
аттық тұлғасын, көркемдік талғамы мен шығармашылық
қабілетін қалыптастыруға, алған білімдерін сабақта және өмірде пайдалана
білуіне негізделген. Пәнді оқытуда «Қазақ халық музыкасы», «Музыкалық
аспаптар», «Концертке және театрға саяхат», «Қазақстан
менің
Отаным»
сынды ең негізгі тақырыптарға аса мән беріледі. Пән мазмұны тереңдей түсіп,
музыкалық
құбылыстардың ауқымы кеңейеді.
Оқытудың әдістемелік жүйесі заманауи технологияларды пайдалануға
негізделген. «Мұғалім
оқушы» технологиясы шынайы шығармашылық
арым
қатынас қалыптастырады. «Жетістік» технологиясы оқушылардың
шығармашылық биігіне көтерілуіне көмектеседі. Бастауыш сыныптарда саяхат
сабақ, концерт
сабақ, ой бөлісу сабағы, репортаж
сабақ және т.б. әртүрлі сабақ
түрлерін пайдалану ұсынылады.
Музыка»
пәні бойынша барлық сағат саны
3, 4
сыныптарда
аптасына 1
сағаттан, жылына барлығы 34 сағатты құрайды.
Музыка сабағында жұмысты бағалау
«5» бағасы
аталған үш критерийлерге немесе алғашқы екеуіне сәйкес
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
болғанда қойылады: музыкаға қызығушылық таныту, оға
н тікелей
эмоционалды жауабы, тыңдаған немесе орындалған шығарма туралы өз ойын
айту; іздену жағдайы барысында анықт
алған, оқушының белсенді жігері
және
музыканы қабылдау барысында ең алдымен бастапқы білімдерін қолдану білігі;
орындау дағдысының өсуі, бұл
оқушының дайындық деңгейі мен сабақтағы
белсенділігін есепке ала отырып, бағаланады.
«4» бағасы
екі немесе бір критерийлерге сәйкес болғанда;
«3» бағасы
берілген критерийлерге сәйкес болмағанда;
«2» бағасын қоюға жол берілмейді, себебі ол баланың қызы
ғушылығын
және соған сәйкес сұлулық пен мейірімділікке деген қажеттілігін жояды.
Бейнелеу өнері
Пәнді оқыту эстетикалық сезімдерін, бейнелеу өнеріне қызығушылығын
тәрбиелеу; өнегелі тәжірибесін байыту, ізгілік туралы ойларын дамыту;
адамгершілік сезімдер
ін тәрбиелеу, Қазақстан және басқа елдердегі
халықтардың мәдениетін құрметтеу; қиялын, кез келген іске шығармашылық
тұрғыдан қарау ниеті мен икемділігін, өнер мен қоршаған әлемді қабылдау
қабілетін, көркемдік қызметте бірлесіп жұмыс істеу шеберліктері мен
дағдыларын дамыту; халық шығармашылығына деген қызығушылығы мен
сүйіспеншілігін тәрбиелеу; аңғарымпаздығы мен көріп есте сақтау қабілетін
дамытуға бағытталған.
Бағдарламадағы оқу материалы көркемдік білімнің іскерлік сипаты мен
адамгершілік болмысын көрсет
етін блоктармен ұсынылған: «Көркемдік қызмет
түрлері», «
Көркемдік сауат негіздері
», «Қоршаған әлемді тану», «Көркем
шығармашылық қызмет мазмұны».
Барлық блоктар кешенді түрде жалпы көркемдік білім мен тәрбие
міндеттеріне бағытталған.
Пән
бойынша
жүкт
емесінің көлемі 3
сыныптарда
аптасына 1
сағаттан, жылына барлығы 34 сағатты құрайды.
Бағалау нормалары:
«5» бағасы: оқушы сабақтың қойылған мақсатын толық орындай алады,
меңгерілген материалды дұрыс түсіндіреді және алған білімін іс жүзінде
қолдана ала
ды; сурет композициясын дұрыс шешеді, яғни бейненің барлық
компоненттерін өзара үйлесімді қиылыстырады, бейнені айрықша аңғарады
және жеткізе сипаттай алады.
«4» бағасы: оқушылар бағдарлама материалын толық меңгерді, бірақ
қосымша сипатта жеткіліксіз мазмұ
ндайды; бейненің барлық компоненттерін
өзара үйлесімді қиылыстырады, бірақ бейнені нақты сипаттай алмайды.
«3» бағасы: оқушылар сабақтың қойылған мақсатын толық орындай
алмайды; меңгерілген материалды мазмұндауда дәлсіздік жібереді.
«2» бағасы: материалды
мазмұндауда өрескел қателер жібереді; сабақтың
қойылған мақсатын орындай алмайды.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
«ТЕХНОЛОГИЯ» БІЛІМ САЛАСЫ
Еңбекке баулу
Оқу пәні бастапқы технологиялық білім, еңбек білігі мен дағдысын, іс
әрекетті жоспарлау және ұйымдастыру тәсілдерін меңгерту; сен
сорика, қол
саусақтарының ұсақ моторикасын, кеңістік қиялын, ақпарат түрлерінде
бағдарлау қабілеттерін дамыту; қоршаған әлем өзгерісіндегі адам еңбегінің рөлі
туралы білімді меңгерту; адам және адам еңбегіне құрметпен қарауға,
еңбексүйгіштікке тәрбиелеуге
бағытталған.
сынып оқулығында «Сым темірмен жұмыс», «Фольгамен әшекей
бұйымдар жасау», «Қошқар мүйіз оюының орындалу реті» тақырыптары
қарастырылмауына орай, мұғалім пәнді оқытуды жоспарлауда бұл
тақырыптарды оқу бағдарламасына сәйкес басқа тақырыптарме
н алмастыра
алады.
«Еңбекке баулу» пәні бойынша оқу жүктемесі
3, 4
сыныптарда аптасына
2 сағаттан, жылына 68 сағатты құрайды.
Бағалау нормалары:
Бағалар жалпы орындалған не жасалған бұйым, жеке технологиялық
операциялар; жұмыс жоспарын құра білу, тәжір
ибе жасау, материалдардың
қасиетін анықтау, материалдар мен құралдарды дұрыс атау, олардың міндетін
анықтау, олармен қауіпсіз жұмыс ережесін атау білігі үшін қойылады.
Жалпы алғанда бұйымды орындау
«5» бағасы құралдармен қауіпсіз жұмыс ережесін сақтай отыр
ып, қатесіз
және мұқият жасалған бұйымға қойылады (қолданылатын материал бойынша
құралды таңдау, сонымен қатар, сабақ бойы жұмыс орнында тазалықты сақтау
білігі ескеріледі).
«4» бағасы осы талаптар есебінен қойылады, бірақ бұйым құрылымын
бұзбай түзетуге ж
ол беріледі.
«3» бағасы бұйым мұқият орындалмаған, бірақ құрылымы бұзылмаған
жағдайда қойылады.
Көрсеткен дербестігі мен шығармашылықпен орындалған жұмыс үшін
бағаны бір баллға көтеріп қоюға болады немесе қосымша бағаланады.
Құрылымы бұзылған, өз мақсатына
сай емес бұйым бағаланбайды, оны
түзетуге, қайта жасауға болады.
Тексеру жұмысы кезінде дайын бұйым үшін баға барлық оқушыларға
қойылады. (Тексеру жұмыстары әр тоқсан сайын және жыл соңында
жүргізіледі. Олар белгілі бір сабақтар санынан кейін жеке операц
ияларды
меңгеруін тексеру немесе жұмыс түрлері бойынша қорытынды сабақ болуы
мүмкін).
Жеке технологиялық операциялар
«5» бағасы әртүрлі белгілеулердің, материалдарды пішудің нақтылығына,
бүгудің дұрыстығына, тегіс сырылуына; үлгіге немесе суретке сәйкес
онструктор бөлшектерінен бұйымды орындау дәлдігіне; материалдарды,
құралдарды олардың мақсатына сәйкес бұйым құрылымына ұжымдық талдау
жасағаннан соң жеке жұмыс жоспарын құруға (3
сынып); жоспар құру,
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
бұйымға өздігімен талдау жасауына (4
сынып), түсіндірум
ен көрсету білігіне
(3, 4
сыныптар) қойылады.
«4» бағасы, егер оқушы белгілеу кезінде дәлсіздікті жіберсе (3 мм дейін),
пішуде 1 мм дейін белгілеу жолынан ауытқыса, материалды үнемсіз қолданса;
жұмыс орнындағы тәртіпті мұғалімнің ескертуінен кейін сақтаса;
жұмыс
жоспарын мұғаліммен бірге құрса (3
сынып), алдағы жұмыс жоспарын
өздігімен 1 қатемен құрса (4
сынып) қойылады.
«3» бағасы, егер оқ
ушы белгілеу кезінде дәлсіздік
жіберсе: 2мм
ден 5 мм
ге дейін
сыныпта, 5 мм
ге дейін
сыныпта; материал мен құра
лдарды
тиімсіз қолданса (3
сынып), мұғаліммен бірге жұмыс жоспарын құру кезінде 3
логикалық қате жіберсе (3
сынып), бұйымды жасаудың жұмыс жоспарын
өздігімен құруда 2 логикалық қате жіберсе (4
сынып) қойылады.
Оқушылардың білімі мен біліктерін әділ бағалау
үшін әр баланың
бағдарлама материалын меңгеруін есепке алу қажет. Егер мұғалім сұрау мен
бақылауды жоспарлаған жағдайда баға әділ болуы мүмкін. Сабақтың
жоспарында бақылайтын 3
4 оқушының аты
жөнін жазады, олардың сабақ
бойы жұмыс орнында тәртіпті қалай с
ақтайтынын бақылайды, 3
4 оқушының
материал бойынша нақты бөлшектерін нақты белгілей алу ептігін бақылайды,
келесі 3
4 оқушының желіммен мұқият жұмыс істеу ептілігін, сабақтағы
құралдармен қауіпсіз жұмыс істеу тәртібін сақтай отырып сыруды орындауын
немесе
жұмыс істеуін бақылайды.
Егер оқушы мұғалім берген тапсырманы орындай алмаса, мұғалім
жұмысты қалай орындау керек екенін оқушыға қайтадан көрсетуі тиіс. Бұл
жағдайда баға бірнеше сабақтан соң қойылады.
Осылайша, бір сабақта мұғалім бірнеше бағалайды, біра
қ олар оқушының
нақты білімі мен білігіне қойылады.
«ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ» БІЛІМ САЛАСЫ
Дене шынықтыру
«Дене шынықтыру» оқу пәні
бұл дене шынықтыру қызметі,
оқушылардың дене және психикалық саулығын сақтау туралы білімдер жүйесі.
Пәнді оқыту қимыл
қозғалы
с негіздерін меңгеру арқылы оқушылардың
дене мәдениетін қалыптастыру; өз денсаулықтарына ықтиярлықпен қараудың
қажеттілігін қалыптастыру; дене бітімінің және психикалық қасиеттерінің
толық дамуы; салауатты өмір салтын ұйымдастыруда дене тәрбиесі құралдарын
шығармашылық жолмен қолдануға бағытталған.
«Шаңғы дайындығы» және «Жүзу» тараулары бойынша сабақтарды толық
мәнінде жүргізуге мүмкіндігі жоқ республиканың аймақтарында оларды алмастыру
ұсынылады. Мектеп ұжымының педагогикалық кеңесінің шешімі бойынша бұл
сабақтар тиісінше дала жарысымен (кросс дайындығымен) және гимнастикамен
(ырғақты, атлетикалық, кәсіби
қолданбалы) алмастырылуы мүмкін.
Дене дамуында жетіспеушілігі бар балаларды сауықтыруға бағытталған
дене шынықтыру пәнінен қосымша сабақтар немесе оқуш
ылар мен ата
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
аналардың сұраныстары және қызығушылықтары ескерілген спорт түріндегі
сабақтар оқу бағдарламасының вариативті жүктемесі арқылы орындалады.
«Денсаулық күні» оқу жылы ішінде 3
4 рет өткізіледі және каникул
кезінде ұйымдастырылады.
«Дене шынықт
ыру» пәнін
оқыту барысында оқушыларды топқа бөлу
медициналық тексерістің нәтижесі көрсетілген анықтаманың негізінде іске
асырылады.
«Дене шынықтыру» пәні сабақтарын ұйымдастыру және өткізу мәселелері
бойынша мұғалімдерге әдістемелік көмек көрсету мақсатынд
а
Ұлттық
ғылыми
практикалық дене тәрбиесі орталығы әдістемелік құралдар әзірлеп, орталықтың
сайтына орналастырылды (
www.nnpcfk.kz
Пән бойынша оқу жүктемесінің көлемі 3
, 4
сыныптарда
әр сыныпта
аптасына 3 сағаттан, барлығы 102 сағатты құрайды.
Бағалау
нормалары:
Оқушы іс
әрекетін бағалау кезінде олардың жеке ерекшеліктері мен
психосоматикалық мүмкіндіктері ескеріледі.
Егер оқушы денсаулығының жағдайына байланысты практикалық
тапсырмаларды орындай алмаса, оған теориялық тапсырмалар беріледі.
«5» бағасы,
егер оқушы тапсырманы өзінің психосоматикалық
мүмкіндіктеріне сәйкес өздігімен орындай алса қойылады.
«4» бағасы, егер оқушы тапсырманы өзінің қабілеттері мен
психосоматикалық мүмкіндіктеріне сәйкес өздігімен орындай алса, бірақ
мұғалімнің көмегіне шамалы
сүйенген жағдайда қойылады.
«3» бағасы, егер оқушы тапсырманы өзінің ерекшеліктері мен
психосоматикалық
мүмкіндіктерінен төмен орындаса
қойылады. Тапсырманы
орындауда мұғалімнің көмегіне үнемі сүйене береді.
«2» бағасы оқушы тапсырманы орындамағанда, мұға
лімнің көмегін
қолданбаған жағдайда қойылады.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
3.1
НЕГІЗГІ ОРТА БІЛІМ ДЕҢГЕЙІНДЕГІ ПӘНДЕРДІ ОҚЫТУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ (6, 8, 9
сын
ыптар)
«ТІЛ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТ» БІЛІМ САЛАСЫ
«Тіл және әдебиет» білім саласына «Қазақ тілі», «Қазақ әдебиеті», «Орыс
тілі», «Орыс әдебиеті»,
«Ана тілі», «Әдебиет»,
«Шет тілі» оқу пәндері және
«Абайтану» курсы кіреді.
«Қазақ тілі» (оқыту қазақ тіліндегі
сыны
птар үшін
сыныптарда оқу процесі
ҚР Білім және ғылым мини
стрінің
2013
жылғы 03 сәуірдегі № 115 бұйрығымен бекітілген
(ҚР Білім және ғылым
министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы № 393 бұйрығымен өзгерістер мен
толықтырулар енгізілген
) «Қазақ тілі»
пәнінің үлгілік оқу бағдарламасымен
жүзеге асырылады.
«Қазақ тілі» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
сынып
аптасына 3 сағат, оқу жылында
102 сағат;
сынып
аптасына 3 сағат, оқу жылында
102 сағат;
сынып
аптасына 1 сағат, оқу жыл
ында
34 сағат.
Әрбір тоқсанда алынатын бақылау диктантының саны сол сыныптағы
апталық сағат санымен
сәйкес келуі керек.
Жалпы білім беретін мектеп білім алушыларға терең білім берумен қатар,
олардың ауызекі тілі мен жазбаша тілін дамыту, ойын жүйелі ай
тып орамды
сөйлеп әрі дұрыс жаза білуді талап етеді. Сондықтан қазіргі оқу процесі арқыл
білім алушылардың жазбаша тіл
мәдениетін дамытып, жүйелі жазу дәрежесін
көтеру мақсатын қояды.
Әрбір мұғалім қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында жазба жұмыстарын
үйре
тіп, тіл дамыту сабақтарын шығармашылықпен жүргізіп, дұрыс
ұйымдастыра білуде ең негізгі мәселенің бірі
білім алушының жас ерекшелігі
мен білім қорына байланысты жазба жұмысын үйретудің міндеті мен көлемін
анықтау болып табылады. Мұғалім сол міндет пен к
өлемге байланысты
жазбаша тіл дамыту жұмысының түрін, көлемін, оның әдіс
тәсілдерін
белгілейді, анықтайды.
Жазба жұмысына қойылатын талаптар
(диктант)
кесте
Жазба жұмыстарының оқу тоқсандары бойынша бөлінуі
Сыныптар
Жазба жұмыстардың
түрлері
Оқу т
оқсандары
Барлығы
Диктант
Диктант
Диктант
Барлығы:
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Диктант
білім алушылардың орфографиялық және пунктуациялық
сауаттылығын тексерудің негізгі формаларының бірі. Білім алушылардың
ауы
зша жауаптары және жазба жұмыстары бойынша бағдарламалық
материалдарды қаншалықты деңгейде меңгергендігін ескере отырып, әр
сыныпта белгілі бір нақты көлемде қорытынды жазба жұмыстары өткізіледі.
Диктант мәтіні үшін әдеби тіл нормаларына сай келетін мәтін
дерді
пайдалану ұсынылады .
кесте
Диктант нормасы
Сыныптар
Диктант
саны
Сөздер саны
Орфограмма
саны
Тыныс белгілері
㄀〰
110 сөз
㄀㈰
150 сөз
㄀㔰
170 сөз
Диктант белгілі бір тақырып бойынша білім алушылардың дайын
дығын
тексеру мақсатында жүргізілетіндіктен, сол тақырыптың негізгі орфограммалар
мен тыныс белгілері енгізіліп, сонымен қатар, бұрынғы алған дағдыларының
беріктігін көрсетуі тиіс.
Диктанттың мәтінінде:
7 сөзден артық емес
сыныптарда
10 с
өзден артық
емес
өткен сабақтарда меңгерілген
орфограммалар ғана енгізілуі қажет. Білім ал
ушылар жазылуы қиын сөздермен
және олардың емлесімен өткен сабақтарда таныс болуы тиіс
Жылдың, тоқсанның аяғында болатын қорытынды диктанттарды білім
алушылардың ба
рлық өткен тақырыптар бойынша білімдерін тексеруге
арналып құрылатындықтан қосымша тапсырмалар беру немесе бермеуді пән
мұғалімі өзі шешеді.
Диктантты бағалау төмендегі өлшемдерге негізделеді:
«5» деген баға еш қатесі жоқ немесе орфографиялық жеңіл 1 қа
теге
(1/0)
немесе тыныс белгісінен
1 қатесі (0/1) бар;
«4» деген баға емледен 3, тыныс белгісінен 3 қатесі бар (3/3) немесе
емледен 2, тыныс белгісінен 4
(2/4) немесе емледен 1 немесе
тыныс белгісінен 5
қатесі (1/5) бар, емледен бір типті (4/0) 4 қатесі
бар;
«3» деген баға емледен 6, тыныс белгісінен 5 қатесі (6/5) бар немесе
емледен 5, тыныс белгісінен 6 қате (5/6) бар немесе емледен 3, тыныс
белгісінен 8 қатесі
(3/8)
бар;
«2» деген баға емледен 9, тыныс белгісінен 5 қатесі (9/5) бар немесе
емледен
8, тыныс белгісінен 9 қатесі (8/9) бар диктанттарға қойылады.
Ескерту
: бағалау кезінде қателердің қайталануы мен біртектілігіне назар
аударылады. Егер қате бір сөздің құрамында немесе түбірлес сөздердің
түбірінде қайталанса, онда ол бір қатеге саналады.
ір типті
немесе
біртекті
қателер дегеніміз сөздің жазылуының грамматикалық, фонетикалық
ерекшелігіне байланысты бір ережеге негізделуі.
Алғашқы біртекті
үш қате
бір
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
қатеге саналады да, келесі сондай қателер дербес есептеледі.
Диктант мәтінінде 5
тен артық
түзету болса, бағасы 1 балға кемітіледі.
3 және одан артық түзетулер кездескен жағдайда
үздік баға
қойылмайды
Диктантқа баға қоярда түзетілгенімен, ескерілмейтін
орфографиялық және
пунктуациялық қателер:
1) сөзді тасымалдау;
2) мектеп бағ
дарламасына енбеген ережелер;
3) әлі меңгерілмеген ережелер;
4) арнайы жұмыс жүргізілмеген қиын сөздер.
Диктантты бағалауда қатенің сипатына мән берілген жөн. Қателердің
ішінен жеңіл қателерді яғни сауаттылық үшін аса маңызды емес қателерді
айырып алған дұ
рыс. Қателерді есептеу барысында екі жеңіл қате бір қатеге
есептеледі.
Жеңіл қатеге жатады:
1) ережеге бағынбайтын сөздер;
2) автор сөзін берудегі тыныс белгілері.
Ескерту:
диктант мәтінінде барлық цифрлар, оның ішінде мезгіл
көрсеткіштері де сөзбен жазыла
ды;
Диктантқа бір ғана баға қойылады.
Қосымша тапсырмаларды орындағаны
үшін бағалағанда төмендегі ұсыныстарды басшылыққа алу ұсынылады:
«5» бағасы
оқушы барлық тапсырмаларды орындағанда;
«4» бағасы
оқушы барлық тапсырмалардың 4/3 бөлігін орындағанда;
«3» бағасы
оқушы барлық тапсырмалардың жартысын орындағанда;
«2» бағасы
оқушы барлық тапсырмалардың жартысын орындамағанда
қойылады
Ескерту:
қосымша тапсырмаларды орындау барысында жіберілген
орфографиялық және пунктуациялық қателер диктантқа бағ
а қою барысында
ескеріледі.
Емлелік қателерді түзету әдістері. Білім алушылардың жазба жұмыстарын
мұқият тексеріп отыру олардың сауаттылығын арттыруға көмектеседі. Қатемен
жұмыс жүргізу жазба жұмысынан кейінгі келесі сабақтың 15
20 минутында іске
асырылады
. Оқу бағдарламасында «Қатемен жұмыс» түріне арнайы сағат
бөлінбегендіктен журналға жазылмайды.
Мұғалімдер оқушылардың орфографиялық қателерін түзеткенде негізгі
ескеретін жағдайлар:
мұғалім барлық қателерді түзетіп, соңғы өтілген тақырыптан кеткен
қателе
рдің астын сызып көрсетуге болады;
орфографиялық қателерді түзету үшін орфографиялық шартты
белгілерді қолдануға болады. Мұндай шартты белгілер оқушыларға таныс
болуы қажет;
түзетулер оқушының жіберген қателерін өзі сезетіндей дәрежеге
жеткізілуі, оның қа
білеттілігін арттыруға көмектесуі керек;
емлелік қателерді сызып тастап, оған қажетті әріпті үстіне жазу
жолымен түзету әдісі оқушылардың қателерін түзетудегі ең таңдаулы
тәсілдердің бірі;
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
сөздердің астын сызбай
ақ, дәптердің шетіне шартты белгі қоюға
бола
ды. Шартты белгі білім алушыға түсінікті болуы тиіс.
Білім алушы қате жазылған сөздің дұрыс нұсқасын ғана қайта көшіріп
жазады.
«Қазақ тілі» пәнінен д
әптер тексеру тәртібі:
Білім алушыларда болуы тиіс дәптерлер саны туралы мәліметтер
ұсынылады.
кесте
Білім алушы дәптерлерінің саны
Пән
Жұмыс
дәптері
Жазба жұмыс
дәптері
Барлығы
Қазақ тілі
Дәптер тексеру тәртібі:
1) 6, 8, 9
сыныптарда жұмыс дәптерлері аптасына бір рет тексеріледі;
2) 9
сыныптарда жұмыс дәптерлері 2 аптада бір рет тексерілед
«Қазақ тілі» пәнінен
барлық дәптерлердегі жазба жұмыстарын мынадай
тәртіппен орындау ұсынылады:
дәптерге ұқыпты, түсінікті жазу; көк сиялы қаламмен жазу және қажет
кезінде қара қарындаш пайдалану;
дәптер сыртын үлгі бойынша білім алушы өзі толтыру
ы қажет:
«Қазақ тілі» пәнінен жазба жұмыстарына арналған дәптері
(бұл дәптерге
диктанттар мен бақылау жұмыстары орындалады).
Дәптердегі барлық жұмыстар төмендегі талаптарды, ережелерді сақтай
отырып жүргізілуі керек:
ай аты мен күн реті жазбаша жазылад
күн реті мен жұмыс түрінен соң нүкте қойылмайды. Дәптердің басынан,
жол тасталмай, барлық жазбалар бір деңгейде жазылады.
жұмысы сынып жұмысының жалғасы деп есептелінеді де, күн реті
жазылмайды;
жаттығу (тапсырма) сөзі толық жазылады, мысалы: 15
аттығу
(тапсырма);
сынып немесе үй жұмысын орындағанда тапсырмалар арасында жол
қалдырылмайды;
мәтін азат жолдан басталады;
сынып жұмысы мен үй жұмысының арасында 2 жол қалдырылады;
талдау жасау тапсырмаларын орындағанда жақсы ұшталған қара
қарында
шпен орындаған жөн;
ереже, емлені белгілеу үшін жасыл сияны қолдануға болады.
Баға тапсырмадан кейін
дәптердің
сол жақ шетіне нүктесіз қойылады.
Талдау жұмыстар
қарындашпен орындалады
(сөз құрамына, сөйлем
мүшелеріне талдау).
Төл дыбыстарды дұрыс жаз
баса қызыл жолға дұрыс жазылуы көрсетілуі
тиіс.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Дәптерге мүмкіндігінше мұғалімнің ескертулері жазылып отырады
(Дұрыс жаз. Қатесіз көшір.).
Дәптерлерді тексеруден кейін келесі сабақта талдау жасалу қажет.
Дәптердегі барлық жұмыс қызыл сиялы қаламмен тексе
ріледі.
Диктанттан жіберілген қателер жол бойынша сол тұстағы қызыл жолға
көрсетілуі керек:
орфографиялық қате
/.
тыныс белгілер қатесі
Әдістемелік бірлестік отырыстарында қазақ тілі мен әдебиеті пәні
мұғалімдерінің кәсіби біліктілігін жетілдіру ү
шін
(әдістемелік бірлестік, жас
мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жетілдіру мектебі,
шығармашылық топ және т.б.)
пәнді оқыту әдістемесі мен теориясының
келесі мәселелерін қарау ұсынылады:
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнін оқытуды жоғары деңгейде ұйымд
астыру
үшін мұғалімдердің кәсіби біліктілігін жетілдіруде отандық және әлемдік
тәжір
ибедегі жаңа оқыту технологияларын
пайдаланудың артықшылықтары;
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнін топтық жұмыстар арқылы оқыту
жолдары;
Қазақ тілі мен әдебиеті
пәнін
құзыреттіл
ік
тұрғысынан оқыту
нәтижелері
туралы;
Білім алушылардың функционалдық сауаттылығын қалыптастырудың
дидактикалық ұстанымдары;
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні
мұғалімдерінің кәсіби құзіреттілігін
интербелсенді әдістер арқылы қалыптастыру;
Білім беруде қолданыл
атын сандық технологиялардың тиімділігі.
«Қазақ әдебиеті» (оқыту қазақ тіліндегі
сыныптар үшін
).
Мектепте білім алушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту
білім берудің басым мақсаттарының бірі. Оның нәтижесі білім алушылардың
алған білімдерін практ
икалық жағдайларда тиімді және әлеуметтік бейімделу
процесінде сәтті пайдалануға мүмкіндік беретін негізгі құзыреттіліктер жүйесін
меңгеруі болып табылады. Білім беру нәтижелеріне табысты қол жеткізуді,
алған білімін өмірлік жағдаяттарда қолдана алуын қамт
амасыз ететін тиімді
әдістерді білім беру процесіне оңтайлы енгізу
мектеп пен ұстаз қауымына
қойылып отырған жауапты міндеттердің маңыздысы.
«Қазақ әдебиеті» (оқыту қазақ тілді) пәнінен
оқу жүктемесінің көлемі
төмендегідей белгіленген:
сынып
аптас
ына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сынып
аптасына 3 сағат, оқу жылында
102 сағат.
Қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінен өткізілетін жазба жұмыстарының
нормалары
кесте
Жазба жұмысының, с
ыныптан тыс жұмыстардың саны
(мазмұндама, шығарма, сыныптан тыс оқу)
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Сыныптар
Жазба , сыныптан
тыс жұмыстардың
түрлері
Оқу тоқсандары
Барлығы
Мазмұндама
Шығарма
Сыныптан тыс оқу
Барлығы:
Шығарма
Эссе
Сыныптан тыс оқу
Барлығы:
Эссе
Шығарма
Сыныптан тыс оқу
Барлығы:
Мазмұндама
білім алушының өз ана тілі мен әдебиетінен алған білімін
тексеру
дің негізгі нысандарының бірі. Мазмұндама арқылы баланың өз ойын
жазбаша жүйелі баяндай білу қабілеті мен тіл байлығы, сауаттылық
деңгейі
айқын көрінеді
кесте
Мазмұндама мәтінінің көлемі
Сыныптар
Мәтін көлемі
㄀㔰
200 сөз
кесте
Мазмұн
дама
мәтінінің шартты белгілері
Мазмұ
ндама жаздыру арқылы оқушылардың тілдік материалдарды
орынды қолдана білуге, жазбаша сөйлеудің ерекшелігін, мәтіннің синтаксистік
Шартты белгілер
;_e]e_j
G_g�[e^j_^�"
_fe_�Zl_k�[_e]e_g_^
luguk�[_e]kg_g�d_ld_g�Zl_
Z[aZp�d_j_d�^_]_g�[_e]
Zjlu�hcueZg�Z[aZp
_d�rlu��hku�k'ce_f^�hceZg�^_]_g�[_e]
idj^�g_f_k_�nZdlg�[jf
ZeZm^Zg�d_ld_g�d_fred
hku�`_j]_�_j_dr_�d'e�Zm^Zj
Zmuklujm^u�d_j_d�_l_lg��[jg_r_��ZclZeZgZg�
k'a^_j�f_g�k'ce_f^_j
klbev^d�`ZugZg�^juk�juefZZg��`'g^_i�`Za�
^_]_g�[_e]
k'a�Ze^ujui�d_lk_��lkgdka�k'ce_f^_j^�[_e]e_c^
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
құрылысын меңгертуге, ең басты қайта жасау қиялын дамытуға игі ықпал етеді.
Осындай білім дағдыларын қалыптастыруда мазмұндама
ның мынандай
түрлерін жүргізуге болады:
дайын мәтін бойынша мазмұндама;
сурет бойынша мазмұндама;
аяқталмаған мәтін бойынша мазмұндама.
Мәтін мазмұнын мазмұндап жазу формалары әртүрлі болады:
мәтін мазмұнын дәлме
дәл жеткізіп жазу;
мәтін мазмұнын өз бет
терінше меңгеріп, өз сөздерімен құрастыру;
өз жанынан қосымша оқиға қосу;
мәтін формасын өз
герте мазмұндау, яғни, бірінші
жақ
, осы шақ
формасында немесе керісінше мазмұндау;
қысқарта мазмұндау, яғни, берілген мәтіннің тек түйінді, негізгі
мәселелерін
ғана мазмұндау, қажетсіз деп табылған детальдарды қысқарту;
кеңейте мазмұндау, яғни, мәтін мазмұнына байланысты дәйексөз және
эпиграф келтіре отырып мазмұндау;
берілген мәтін мазмұнына лайықты ой қорытындысын жасау.
Шығарма мен мазмұндаманы бағалау.
қушы шығармасын тексеру,
бағалау негізінен бес салаға бөлініп қарстырылады:
мазмұндылығы мен идеялылығы;

пікірдің жүйелі

тилі

рамматикалық сауаттылығы

әдеби материалдарды пайдалануы.
Бұлардың қай
қайсысы да
білім ал
ушы
ның
білімін бағалауда маңы
зды.
Білім алушылардың тақырыпты аша білу және
стильге сәйкес тілдік
құралдарды пайдалана алу дағдысы; тілдік нормалар мен сауатты жазу
ережелерінің сақталуы;
пікірдің жүйелілігі, шығарманың тақырыпқа
сәйкестігі, әрбір бөлімнің мөлшері мен пікір ұтымдыл
ығы; тақырыпты ашуға
байланысты сөз қолданысы, бір сөзді бірнеше рет қайталамауы, дәйексөзді
ұтымды қолдана білуі;
алынған әдеби материалд
арының, дәлелдерінің
нақтылығы,
тақырыпты ашуда тиімді қолдануы бағалауда ескерілу ұсынылады.
Шығарма мен мазмұндама е
кі бағамен бағаланады:
1) бірінші баға
мазмұны мен тіл шеберлігіне (көркем тілмен жеткізілуі);
2) екінші баға
сауаттылығына, яғни, орфографиялық, пунктуациялық
және тілдік нормалардың сақталуына қойылады;
3) баға дәптердің сол жақ шетіне қойылады;
4) ж
азба
жұмысының бағасы өткізілген күнгі журналдағы бағанға
қойылады.
«Қазақ әдебиеті» пәні бойынша дәптермен жұмысты ұйымдастыру.
Дәптерлерді тексеру тәртібі.
6, 8, 9
сыныптарда жұмыс дәптерлері
аптасына 1 рет тексерілуі қажет.
кесте
Білім алушы дәпт
ерлерінің саны
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Пән
Жұмыс
дәптері
Жазба жұмыс дәптері
Барлығы
Қазақ
әдебиеті
«Қазақ әдебиеті» пәнінен
дәптердегі жазба жұмыстарын мынадай тәртіп
бойынша орындау ұсынылады:
дәптерге ұқыпты, түсінікті жазу;
көк сиялы қаламмен жазу және қажет ке
зінде қара қарындаш пайдалану;
дәптер сыртын үлгі бойынша білім алушы өзі толтыруы қажет.
қазақ әдебиеті пәнінен жазба жұмыстарына арналған дәптері
(бұл
дәптерге ма
змұндама, шығарма, эссе
орындалады).
Дәптерлердегі барлық жұмыстар төмендегі талаптарды
, ережелерді сақтай
отырып жүргізілуі керек:
ай аты мен күн реті жазбаша жазылады;
күн реті мен жұмыс түрінен соң нүкте қойылмайды. Дәптердің басынан,
жол тасталмай, барлық жазбалар бір деңгейде жазылады;
сынып жұмысын немесе үй жұмысын орындағанда тапсы
рмалар
арасында жол қалдырылмайды;
мәтін азат жолдан басталады;
сынып жұмысы мен үй жұмысының арасында 2 жол қалдырылады;
дәптерлерді тексеруден кейін келесі сабақта талдау жасалу қажет;
дәптердегі барлық жұмыс қызыл сиялы қаламмен тексеріледі.
Оқу жылдам
дығы
білім алушы тұлғасының қалыптасуына әсер ететін
маңызды факторлардың бірі болып табылады. Оқу дағдысын дұрыс
қалыптастыру мынадай талаптардан туындайды:
оқу техникасы (сөздерді, сөйлемдерді дұрыс оқу және дыбыстау);
мәтінді түсінуі (оның мағынасын,
мәнін, мазмұнын ұғыну).
Бұл екеуі бір
бірімен тығыз байланысты. Өйткені оқу техникасын
жетілдірмей
түсіну, дұрыс оқу жүзеге аспайды.
Оқу жылдамдығын дамыту
мәтіндегі сөздерді қалай болса, солай
бастырмалатып немесе сөздердің ара жігін айырмай оқу емес.
Бұл
оқығанды
түсінетіндей қалыптағы шапшандықпен оқу.
Оқу жылдамдығы
дегеніміз
белгілі бір уақыт ішінде оқылатын мәтіннің
көлемі. Жалпы, оқу техникасымен жұмыс
ұзақ процесс, оған балалар үнемі
қызығушылық таныта қоймайды. Дегенмен жақсы оқу техника
сы болмайынша,
баланың жоғары сыныптарда білім алуы қиынға соғады.
Осыған орай,
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы
мұғалімдерге көмек
ретінде әзірлеген
«Бастауыш, негізгі орта және жалпы
орта мектеп деңгейлерінің оқыту тілдері
бойынша әдістеме
лік
ұсынымдама»
Академия сайтына (
www.nao.kz
) орналастырылды. Әдістемелік
құралда
оқу мәтіндерінің түрлері мен оқу техникасы, оқу әдістері
қарастырылып, негізгі мектептердегі оқу нормативтері мен оқу
жылдамдықтарын тексеруі
бойынша ұсынымдамалар берілген. Төменде
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
берілген ұсынымдамаларды 6, 8, 9
сынып білім алушыларының оқу
жылдамдықтарын дамыту барысында қолдану ұсынылады.
6, 8, 9
сыныптардағы оқу жылдамдығына қойылатын талаптар:
1) мәнерлеп оқу, логикалық екпінді ең маңызд
ы сөздерге қойып оқу;
2) оқу барысында сөзді бұзбай, автордың айтатын ойын дұрыс жеткізу.
сте
6, 8, 9
сыныптарға арналған оқу нормативтері
Сынып
Сөз саны
Таңба саны
сынып
105
110
720
780
сынып
120
130
840
900
сынып
130
155
900
1080
, 8, 9
сыныптарда оқу жылдамдығын тексерудің ерекшеліктері
Оқу жылдамдығын тексеруге арналған мәтіндер төмендегі талаптарға сай
болуы қажет:
нақты сюжеттік негізінің бар болуы;
күрделі емес құрылымда құрылған сөйлемдерден тұруы қажет;
мәтіндер диалогтер
ден, өлең жолдарынан, түсініксіз сипаттаулардан
болмауы керек ;
оқушыларға таныс сөздерден тұруы қажет;
мүмкіндігіне қарай эмоционалдық қарым
қатынастан бейтарап болуы
керек.
Оқу жылдамдығына талдау жасау барысында:

оқу тәсілі

оқу қарқыны

оқу сауаттылығы

түсініп оқуы

мәнерлеп оқуы
ескеріледі
Оқу жылдамдығын тексеруге таңдалатын мәтіндер бала танымына
жақын, етене таныс, күнделікті қарым
қатынас жасап отырған ортаға
байланысты таңдалады. Мәтіндер қызғылықты, қоршаған орта мен табиғатты
терең тануға ықпа
л ететін, дүниетанымын кеңейтетін, ұлттық рухты көтеретін,
батырлыққа, ерлікке жетелейтін, баяндалатын іс
әрекет пен оқиғалар сабақтаса
байланысқан, бірін
бірі толықтыратын болып келу жағы қарастырылады. Оқу
жылдамдығын тексеру барысында мына төмендегі мат
ериалдарды пайдалануға
болады:
1) жыл мезгілдері және олардың бір
бірінен өзгешеліктері, ерекшеліктері;
2) білім алушылардың өз бастарынан кешкен оқиғалары;
3) оқыған кітаптары, естіген әңгімелері, көрген кинофильмдері;
4) қоршаған орта мен табиғатты бақыл
аудан алған әсерлері мен ой
пікірлері;
5) балалардың еңбек әрекеттері, ойындары;
6) отбасы, ауылы, туған өлкесі;
7) үй жануарлары және олардың қасиеттері;
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
8) жабайы аңдар және құстар;
9) түрлі кәсіптер туралы;
10) туған елдің тарихы, ұлы ойшылдары мен ақын
жазушылары, билері
мен батырлары т.б.
«Қазақ әдебиеті» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды жоспарлау
және ұйымдастыру кезінде 2017
2018 оқу жылында аталып өтілетін
мерейтойлық күнтізбелік күндерге назар аударуды ұсынамыз:
15 тамыз
жазушы, әдебиеттану
шы, ғалым, сыншы, филология
ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасының еңбек
сіңірген ғылым қайраткері Тұрсынбек Кәкішевтің туғанына 90 жыл (1927
1984)
5 қазан
Ұлт азаттық қозғалысының басшысы, атақты батыр Сырым
Датұлының туғанына 275 жы
л 100 жыл (1742);
4 мамыр
әйгілі жырау, дана би, абыз, қазақ ауыз әдеби
шығармашылығының көрнекті өкілі Бұқар Жырау Қалқаманұлының туғанына
350 жыл
(1668);
25 маусым
Алаш қозғалысының қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің
жарқын жұлдызы Мағжан Бекенұлы Ж
ұмабаевтың туғанына 125 жыл(1893
1937);
15 тамыз
ақын, Қазақстан Республикасының халық жазушысы, ҚазКСР
Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Ғафу Қайырбековтің туғанына 90 жыл
(1928
1994
);
28 қазан
қазақ ақыны, ағартушы, қоғам қайраткері, ойшыл Сұлтанмахмұт
Шоқпытұлы Торайғыровтың туғанына 125 жыл(1893
1920)
Қазақ халқының әйгілі әнші
композиторы, ақын Ақан Сері (Ақжігіт)
Қорамсаұлының дүние
ге келгеніне 175 жыл (1843).
Оқыту қазақ тіліндегі мектептердегі қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің
мұғалімдеріне қосымша материалдар алу үшін ұсынылатын сайттар:
http://nao.kz
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының
ресми сайты;
http://ustazuni.k
z
ұғалімдерге
арналған сайт;
https://infourok.ru/
ұстаздарға арналған білім көтеру, ашық сабақтар
сайты;
http://abai.kz
ақпараттық
танымдық сайт;
http://u
s.kz
ұстаздар сайты;
http://ust
az.kz
ашық сабақтар сайты;
http://sabak
сайт творческих учителей Казахстана;
http://ojarovaroza.ucoz.kz
қазақ тілі мен әдебиеті пән мұғалімінің
портфолиосы;
http://sabaqtar.kz/k
azaksh/
Қазақстан ұстаздарына арналған әдістемелік
сайт;
http://bilimsite.kz/ustaz
білімділер сайты;
http://u
s.kz/publ/
ұстаздар сайты;
http://sabaq.kz
ұстаздарға арналған танымдық
әдістемелік сайт;
http://ped.kz
ұстаздардың әлеуметтік порталы;
http://oqu
zaman.kz
ұстаздар мен білім алушыларға арналған қосалқы
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
білімді сайт;
http://tarbie.org
ұстаздар сайты;
http://kazbilim
edu.kz
оқы
тудың жаңа әдіс
тәсілдерін қазақ тілі
сабақтарында тиімді пайдалану;
http://bilimtime.kz
ұстаздарға арналған сайт.
«Абайтану» курсы
ҚР Білім және ғылым министрінің 2013
жылғы
3 сәуірдегі №115
бұйрығымен бекітілген оқу бағдарламасы арқылы оқыту жүзеге а
сырылады.
Курстың білім мазмұны ұлы ақын шығармаларын терең де, жан
жақты
таныту арқылы елжанды, халқымыздың әдебиетін, өнерін, салт
дәстүрін,
мәдениетін, тілін ұлттық құндылық ретінде бағалайтын, эстетикалық талғамы
жоғары, білім, білік, дағдылармен қару
ланған, түйген ойларын іс жүзінде өз
кәдесіне жарата білетін, ұлттық сана
сезімі қалыптасқан, өркениетті қоғамда
өмір сүруге лайықты, терең ойлайтын дара тұлға қалыптастыруға бағытталған.
Курсты қазақ тілі мен әдебиеті немесе біліктілікті арттыру және қайт
а
даярлау бойынша арнайы курстардан өткен пән мұғалімдері жүргізеді.
Мұғалімдерге көмек ретінде «Абайтану» курсы бағдарламасының мазмұнын
жобалау мен өткізу бойынша әдістемелік құралдар әзірленіп, Академия
сайтына (
www.nao.kz
) орналастырылды.
Жалпы білім беретін мектептердің 9
сыныбына арналған «Абайтану»
курсын ҚР БҒМ 2012 жылғы 8 қарашадағы №500 бұйрығымен бекітілген негізгі
орта білім берудің үлгілік оқу жоспарларының вариативтік компоненті есебінен
жүргізу ұсынылады.
Курс
жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағатты құрайды.
Курс бойынша білім алушылардың оқу жетістігін ағымдық бағалау,
сондай
ақ емтихан жүргізілмейді.
Орыс тілі
оқыту орыс тілінде емес сыныптар үшін
Основная цель обучения
русскому языку в 6,8,9 классах
формирование
коммуникативной компетенции учащихся путем использования языкового и
речевого материала в контексте общения, умения пользоваться русской речью
при параллельном владении родным и английским языками; воспитание н
а
основе тематического содержания речевого материала языковой личности,
придерживающейся активной гражданской позиции, ориентирующейся на
нравственно
духовные ценности казахстанского общества, проявляющей
толерантное отношение к другим культурам, готовой к
сохранению и
приумножению природного богатства, ведущей и пропагандирующей здоровый
образ жизни, стремящейся к созидательному труду, обладающей
технологической культурой.
Введение обновлённых стандартов обучения есть необходимое условие
для формирования
гражданской позиции, духовной и культурной жизни
личности, чьи потребности и интересы находятся в соответствии с
государственными запросами. Благодаря ведущим целевым установкам и
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
ожидаемым результатом освоения дисциплины «Русский язык» (личностным,
метапр
едметным и предметным), становится возможным не только успешное
обучение
овладение коммуникативной, лингвистической и языковой,
культуроведческими компетенциями, но и социальная адаптация выпускника.
В основе реализации основной образовательной программы
лежит
системно
деятельностный подход, который предполагает:
воспитание и развитие качеств личности, отвечающих требованиям
информационного общества, инновационной экономики, задачам построения
гражданского общества на основе принципов толерантности, диа
лога культур и
уважения его многонационального, поликультурного и поликонфессионального
состава;
формирование соответствующей целям общего образования
социальной
среды развития обучаю
ихся в системе образования, переход на 12
летнее
обучение на основе ра
зработки содержания и технологий образования,
определяющих пути и способы достижения желаемого уровня (результата)
личностного и познавательного развития обучающихся;
ориентацию на достижение цели и основного результата образования
развитие на основе о
своения универсальных учебных действий, познания и
освоения мира личности обучающегося, его активной учебно
познавательной
деятельности, формирование его готовности к саморазвитию и непрерывному
образованию;
признание решающей роли образования, способов
организации
образовательной деятельности и учебного сотрудничества в достижении целей
личностного и социального развития обучающихся;
учёт индивидуальных, возрастных, психологических и
физиологических особенностей обучающихся, роли, значения видов
деяте
льности и форм общения при построении образовательного процесса и
определения образовательно
воспитательных целей и путей их достижения;
разнообразие индивидуальных образовательных траекторий и
индивидуальное развитие каждого обучающегося, в том числе од
арённых
детей, детей
инвалидов и детей с ограниченными возможностями здоровья.
Освоение курса русского языка согласно ГОСО, предполагает
достижение не только предметных, но и личностных, метапредметных
результатов.
К личностным результатам относятся:
пон
имание русского языка как одной из основных национально
культурных ценностей русского народа, определяющей роли русского языка в
развитии интеллектуальных и творческих способностей и моральных качеств
личности, его значения в процессе получения школьного о
бразования;
осознание эстетической ценности русского языка, стремление к
речевому совершенствованию;
достаточный объем словарного запаса и усвоенных грамматических
средств для свободного выражения мыслей и чувств в процессе речевого
общения; способност
ь к самооценке на основе наблюдения за собственной
речью.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
В связи с планируемыми личностными результатами при работе над
теоретическим материалом по предмету «Русский язык» необходимо создавать
условия не только для обучения школьников на практике лингвист
ическому
моделированию, но в большей степени для их положительной мотивации,
поскольк
механическое указание на языковой факт не может в полной мере
способствовать усвоению в полной мере лингвистического явления.
Метапредметными результатами освоения прогр
аммы по русскому языку
являются:
владение всеми видами речевой деятельности;
применение всех приобретённых знаний, умений и навыков в
повседневной жизни; способность использовать русский язык как средство
получения знаний по другим учебным предметам; п
рименение полученных
знаний, умений и навыков анализа языковых явлений на межпредметном
уровне;
коммуникативно целесообразное взаимодействие с окружающими
людьми в процессе речевого общения, совместного выполнения какого
нибудь
задания, участия в спорах,
обсуждение актуальных тем; овладение нормами
речевого поведения в различных ситуациях формального и неформального
межличностного и межкультурного общения.
Говоря о надпредметной функции курса русского языка, следует
отметить нацеленность курса на формиро
вание важнейших общеучебных
умений, основу которой составляют все виды речемыслительной деятельности:
коммуникативные (владение всеми видами речевой деятельности и основами
культуры устной и письменной речи, базовыми умениями и навыками
использования языка
в жизненно важных для обучающихся сферах и ситуациях
общения), интеллектуальные (сравнение и сопоставление, соотнесение, синтез
и обобщение, абстрагирование, оценивание и классификация);
информационные (умение осуществлять библиографический поиск, извлека
ть
информацию из различных источников, умение работать с текстом),
организационные (умение формулировать цель деятельности, планировать её,
осуществлять самоконтроль, самооценку, самокоррекцию).
Научно
методическое обеспечение
образовательного процесса
При
наличии в классах 25 и более учащихся класс делится на две группы.
Соответственно предложенному
Государственном общеобязательном
стандарте образования Республики Казахстан в школах с казахским, узбекским,
уйгурским, таджикским языками обучения предмет «
Русский язык» изучается
в 6,
9 классах по 2 часа в неделю. Объем учебной нагрузки в каждом классе
за учебный год по предмету «Русский язык» составляет 68 часов.
Соотношение часов на изучение материала и письменные
работы. Объем
письменных работ
Формам
и письменной работы в 6,
9 классах являются диктант,
изложение, в 6 классе
сочинение
описание/сочинение
повествование/сочинение
рассуждение, с 8 класса можно включить сочинение
эссе. В каждой четверти проводится в среднем 1 диктант (в первой четверти
допускается 2 диктанта), 1 изложение или 1 сочинение. Сочинения
эссе могут
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
быть классными и домашними.
Объем письменных работ для 6 класса: текст контрольного диктанта
содержит 60/70 слов; словарный диктант состоит из 15
20 слов; текст для
подробного изло
жения включает 80
100 слов; текст для сжатого изложения
увеличивается до 110
150 слов.
Объем письменных работ для 8 класса: текст контрольного диктанта
содержит 80
100 слов; словарный диктант состоит из 25
30 слов; текст для
подробного изложения включает
120
140 слов; текст для сжатого изложения
увеличивается до 150
200 слов; примерный объем сочинения
1,5 страницы
(300
400 слов).
Объем письменных работ для 9 класса: текст контрольного диктанта
содержит 100
120 слов; словарный диктант состоит из 30
5 слов; текст для
подробного изложения включает 140
160 слов; текст для сжатого изложения
увеличивается до 170
220 слов; примерный объем сочинения
1,0
1,5 страницы
(350
500 слов).
В 6,
9 классах диктант оценивается одной оценкой, диктант с
грамматичес
ким заданием
двумя через дробь, изложение
двумя через дробь
и выставляется в предмет «Русский язык», сочинение по русскому языку
двумя оценками через дробь, выставляется в предмет «Русский язык».
Ведение ученических тетрадей, соблюдение единого орфо
графического
режима и нормы оценивания.
Для выполнения всех видов обучающих работ ученики должны иметь
следующее количество тетрадей по русскому языку в 6,
9 классах по русской
речи
2 рабочие тетради, в 6,
9 классах на усмотрение учителя возможно
едение тетради
словаря и тетради
помощницы.
Для текущих контрольных письменных работ по русскому языку 2
тетради (в том числе одна для контрольных работ (находится у учителя,
действует с начала и до конца года), другая 6,
9 классы
для работ по
раз
витию речи
сочинений, изложений по русской речи и литературе.
Диктант оценивается одной оценкой
Оценка «5» выставляется за безошибочную работу, а также при наличии в
ней 1 негрубой орфографической или 1 негрубой пунктуационной ошибки.
Оценка «4» выставл
яется при наличии в диктанте 2 орфографических и
пунктуационных ошибок, или 1 орфографической и 3 пунктуационных ошибок,
4 пунктуационных ошиб
при отсутствии орфографических ошибок.
Оценка «4» может выставляться при 3 орфографических ошибках, если
среди
них есть однотипные.
Оценка «3» выставляется за диктант, в котором допущены 4
орфографических и 5 пунктуационных ошибок, 7 пунктуационных ошибок при
отсутствии орфографических ошибок. В 5 классе допускается выставление «3»
за диктант при 5 орфографических
и 4
пунктуационных ошибках. Оценка «3»
может быть выставлена также при 6 орфографических и 6 пунктуационных
ошибках, если среди тех и других однотипные и негрубые ошибки.
Оценка «2» выставляется за диктант, в котором допущено до 7
орфографических и 7 пунк
туационных ошибок, или 6 орфографических и 8
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
пунктуационных ошибок, 5 орфографических и 9 пунктуационных ошибок,
орфографических и
6 пунктуационных ошибок.
При оценке контрольного словарного диктанта рекомендуется
руководствоваться следующим:
Оценка «5»
ставится за диктант, в котором нет ошибок.
Оценка «4» ставится за диктант, в котором ученик допустил 1
2 ошибки.
Оценка «3» ставится за диктант, в котором допущено 3
4 ошибки.
Оценка «2» ставится за диктант, в котором допущено до 7 ошибок.
При оценке дикт
анта исправляются, но не учитываются орфографические
и пунктуационные ошибки:
1) на правила, которые не включены в школьную программу;
2) на еще не изученные правила;
3) в словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не
проводилась специальная работа;
4) в передаче авторской пунктуации.
Исправляются, но не учитываются описки, неправильные написания,
искажающие звуковой облик слова, например: «рапотает» (вместо
работает
),
«дулпо» (вместо
дупло
), «мемля» (вместо
земля
При оценке диктантов важно также у
читывать характер ошибок.
Среди ошибок следует выделять негрубые, т.е. не имеющие
существенного значения для характеристики грамотности. При подсчете
ошибок две негрубые считаются за одну.
К негрубым относятся ошибки:
1) в исключениях из правил;
2) в напи
сании большой буквы в составных собственных наименованиях;
3) в случаях слитного и раздельного написания приставок в наречиях,
образованных от существительных с предлогами, правописание которых не
регулируется правилами;
4) в случаях раздельного и слитного
написания
не с
прилагательными и
причастиями, выступающими в роли сказуемого;
5) в написании
после приставок;
6)в случаях трудного различия
ни
Куда он только не обращался!
Куда он ни обращался, никто не мог дать ему ответ. Никто иной не...; не
кто
иной, как; ничто иное не...; не что иное, как
и др.);
в собственных именах нерусского происхождения;
8) в случаях, когда вместо одного знака препинания поставлен другой;
9) в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в
нарушении их посл
едовательности.
Необходимо учитывать также повторяемость и
однотипность ошибок.
Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных
слов, то она считается за одну ошибку.
Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора
правильного написания заключены в грамматических (
в армии, в здании;
колют, борются
) и фонетических (
пирожок, сверчок
) особенностях данного
слова.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Не считаются однотипными ошибки на такое правило, в котором для
выяснения правильного написания одного слова
требуется подобрать другое
(опорное) слово или его форму (
вода
воды, рот
ротик, грустный
грустить, резкий
резок
Первые три однотипные ошибки считаются за одну, каждая следующая
подобная ошибка учитывается как самостоятельная.
Требования к оформл
ению и ведению тетрадей
Учащиеся пользуются стандартными тетрадями, состоящие из 12
листов. Тетрадь по предмету должна иметь аккуратный внешний вид. На ее
обложке (первой странице) делается следующая запись:
Тетрадь
для _________________________
______
________________________
ученика(цы) _____6 «А» класса
средней школы №2
Фамилия, имя ( в Р.П.)________________________
На обложке тетрадей для контрольных работ, работ по развитию речи,
делаются соответствующие записи.
При выполнении работ учащимся не ра
зрешается писать на полях.
Обязательным является соблюдение правила «красной» строки в тетрадях.
Дата выполнения работы и название месяца записывается в строку
прописными буквами с точкой (оформление назывных предложений). На
каждом уроке в тетрадях следу
ет записывать его тему, указать вид
выполняемой работы (классная, домашняя, самостоятельная, диктант,
изложение, сочинение и т.д.). При выполнении домашней работы в тетрадях
учащиеся должны делать следующую запись
Упражнение 34.
Устанавливается следующий
порядок пропуска клеток и линеек в
тетрадях:
по русскому языку
линейки внутри одной работы не пропускаются,
между домашней и классной работой пропускают 2 линейки.
Итоговые контрольные работы по русской речи выполняются в
специальных тетрадях, предназна
ченных для этого вида работ, поэтому слова
онтрольная работа» не пишутся: в тетрадях по русскому языку записывается
только вид работы (например, диктант). Учащиеся ведут записи в тетрадях
синей или фиолетовой пастой. Карандаш используется при подчеркиван
ии,
составлении таблиц и т.д. Учащимся запрещается писать в тетрадях красной
пастой. По русскому языку проводятся текущие и итоговые письменные
контрольные работы, самостоятельные работы, контроль знаний в форме теста.
Текущие контрольные работы имеют цель
ю проверку усвоения
изучаемого и проверяемого программного материала; их содержание и
частотность определяются учителем с учетом степени сложности изучаемого
материала, а также особенностей обучающихся каждого класса. Для
проведения текущих контрольных раб
от учитель может отводить весь урок или
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
только часть его.
Итоговые контрольные работы проводятся:
после изучения наиболее значимых тем программы;
в конце учебной четверти;
в конце полугодия.
В целях предупреждения перегрузки обучающихся время проведе
ния
текущих и итоговых контрольных работ определяется общешкольным
графиком, составляемым администрацией школы по согласованию с
учителями.
В один рабочий день следует давать в классе только одну письменную
текущую или итоговую контрольную работу.
При план
ировании контрольных работ в каждом классе необходимо
предусмотреть равномерное их распределение в течение всей четверти, не
допуская скопления письменных контрольных работ к концу четверти,
полугодия.
Запрещается проводить контрольные работы в первый и по
следний дни
четверти.
Самостоятельные работы или тестирование могут быть рассчитаны как на
целый урок, так и на часть урока, в зависимости от цели проведения контроля.
Порядок проверки письменных работ учащихся.
Тетради учащихся, в которых выполняются обу
чающие классные и
домашние работы, проверяются по русской речи:
первом полугодии 6 класса
после каждого урока у всех учеников;
во втором полугодии 6 класса и в 8,9 классах
после каждого урока
только у слабоуспевающих учащихся, а у сильных
лишь
наиболее значимые
по своей важности, но с таким расчётом, чтобы раз в неделю тетради всех
учащихся проверялись
Изложения и сочинения по русскому языку и литературе, а также все
виды контрольных работ по предметам проверяются у всех учащихся.
Проверка кон
трольных работ учителями осуществляется в следующие
сроки:
контрольные диктанты в
классах проверяются и возвращаются
учащимся к следующему уроку;
изложения и сочинения в
8 классах проверяются и возвращаются не
позже, чем через неделю;
сочи
нения в 9 класс
проверяются не более 10 дней.
В проверяемых работах учитель отмечает и исправляет допущенные
ошибки, руководствуясь следующим:
на полях учитель обозначает ошибку определенным условным знаком

орфографическая ошибка,
пунктуационная).
При проверке изложений и сочинений в
классах (как
контрольных, так и обучающих) исправляются не только орфографические
ошибки, но и фактические, логические, речевые (речевые ошибки
подчеркиваются волнистой линией) и грамматичес
кие;
исправление ошибок производится учителем только красной пастой.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Исправляя письменные работы, учитель пользуется следующими
знаками:
Ошибка
Её обозначение на полях тетрадей
Орфографическая ошибка
Пунктуационная ошибка
Стилистическая неточност
Волнистая линия
Неясен, непонятен смысл
Речевой недочет
Нарушение начала абзаца
Фактическая ошибка
Грамматическая ошибка
Логические
Диктант как форма контроля может быть заменен тестом по предмету.
Итоговой работой в конце четверти до
лжен быть контрольный диктант (с
грамматическим заданием)
либо контрольная работа.
Орыс әдебиеті
Изучение учебного предмета «Русская литература» должно быть
направлено на формирование духовно
нравственных качеств и патриотических
чувств учащихся, формир
ование казахстанского патриотизма и стремления
воплотить в жизнь общенациональную идею «Mә
гілік Ел», развитие
толерантности и умения общаться в условиях межэтнической и межкультурной
коммуникации.
Планируемые результаты обучения в предметно
деятельностно
й форме
определены учебными программами в соответствии с требованиями
образовательного стандарта по учебному предмету
Русская литература
Подготовка учащихся предполагает формирование:
теоретико
литературных и историко
литературных знаний;
читательск
их умений;
системы эмоционально
ценностных отношений;
опыта литер
атурно
творческой деятельности.
Результаты учебной деятельности учащихся по русской литературе
оцениваются по следующим параметрам:
содержательность и глубина устного и письменного выск
азывания,
отражающая качество восприятия и понимания поэтического текста,
сформированность аналитических и речевых умений, способность применять
их на практике, самостоятельность оценок событий и характеров в
художественных произведениях, их аргументирован
ность;
выразительность чтения наизусть произведений разных жанров;
тех
ника чтения незнакомого текста.
Поурочный контроль результатов учебной деятельности учащихся
осуществляется в устной и письменной формах или в их сочетании
посредством проведения инд
ивидуального, группового и фронтального опроса
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
с использованием вопросов и заданий, содержащихся в учебниках, учебных,
учебно
методических пособиях, а также других способов контроля.
Работая над текстом художественного произведения по вопросам
учебника, уч
итель исправляет смысловые, а также речевые и грамматические
ошибки в ответах учеников. Аналитические вопросы учебника могут быть
предложены учащимся для письменного ответа после обсуждения их в устной
форме на предыдущих уроках. При оценке результатов уче
бной деятельности
учащихся учитываются их возрастные особенности.
Тематический контроль результатов учебной деятельности учащихся
осуществляется в устной и письменной формах или в их сочетании.
При оценке устных ответов и письменных работ учащихся (развёр
нутый
ответ на вопрос, пересказ, рассказ о герое и др.) учитываются:
правильность и мотивированность отбора эпизодов, картин, деталей для
решения поставленной учителем задачи;
понимание взаимосвязи событий, поступков и характеров персонажей и
важнейших
средств их изображения (в соответствии с требованиями
программы);
композиционная стройность и логика построения ответа;
речевая грамотность, культура произношения (соблюдение
орфоэпических норм, правильное интонирование).
Поощряется самостоятельность
мысли учащихся, аргументированность и
убедительность доводов, оригинальность подхода к решению задачи,
эмоциональность ответа, выразительность и образность языка.
Оценкой устных ответов и письменных работ по литературе необходимо
поощрять глубокое, индиви
дуально
личностное восприятие литературы как
искусства слова.
При обучении предмета «Русская литература» необходимо усилить
работу по развитию речи учащихся при изучении и анализе художественного
произведения, написании сочинений, эссе и изложений.
Объем у
чебной нагрузки по учебному предмету составляет:
6 класс
34 часа, из них на: чтение и изучение
26 часов, внеклассное
чтение
4 часа, развитие речи
4 часа;
8 класс
34 часа, из них на: чтение и изучение
27 часов, внеклассное
чтение
3 часа, раз
витие речи
4 часа;
9 класс
34 часа, из них на: чтение и изучение
26 часов, внеклассное
чтение
4 часа, развитие речи
4 часа.
Все литературные произведения, на которые отводятся часы,
предназначены для обязательного изучения.
По литературе у учащи
хся 6,
9 классов одна тетрадь в линию. В 6,
классах письменные работы по русской литературе носят обучающий характер.
Отметки за обучающие работы выставляются по усмотрению учителя только по
литературе и должны носить стимулирующий характер.
Отмет
ки за сочинение (выполняется в тетрадях по развитию речи) по
русской литературе выставляются в предмет «Русская литература» через дробь
в одну графу: первая
за содержание, вторая
за грамотность. Ошибки
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
выносятся графически на поля и подсчитываются. При
написании домашнего
сочинения или других творческих работ отметка за работу выставляется в
графу, соответствующую дате, когда давалось задание, или дате, когда
проходила защита творческой работы.
Для написания сочинения по литературе (6,
9 классы) мо
жно
использовать два урока литературы или один урок русского языка и один урок
русской литературы.
На учебных занятиях по русской литературе для работы с текстами из
списка для чтения и обсуждения следует использовать учебники и учебные
пособия более ранн
их лет издания, издания серии «Школьная библиотека», а
также интернет
ресурсы на сайтах.
Отметки за чтение наизусть выставляются на учебном занятии,
следующем за учебным занятием, на котором было дано задание выучить
наизусть, или на любом другом учебном з
анятии, тема которого включает
изучение данного произведения.
Порядок проверки письменных работ учащихся
Тетради учащихся, в которых выполняют обучающие классные и
домашние работы, проверяются по литературе:
9 классах
не реже 2 раз в месяц.
т тілі
Шет тілі бойынша
оқу бағдарламасының құрылымында «Ағылшын тілі»,
«Неміс тілі», «Француз тілі» пәндерінің базалық мазмұны маңызды аспекті
болып табылады. Неміс тілін немесе француз тілін таңдауды ата
аналар мен
білім алушылардың қажеттілігі мен сұран
ыстарын ескере отырып жалпы білім
беретін мектептер жүзеге асырады.
«Шет тілі» пәнінің тілдік жүйесі (фонетика, лексика, грамматика), сөйлеу
әрекетінің түрлері (тыңдалым, айтылым, жазылым, оқылым), оқылатын пәннің
мәдениаралық қызметі болып табылады.
Негі
згі орта білім деңгейіне арналған шет тілі курсы жалпы орта білім
деңгейінде оқыту дайындығына бағытталған, яғни ол шет тілін меңгерудің
жалпы еуропалық А1, А2, А2+ деңгейлеріне сәйкестендірілген:
сынып
А2+А2 («Бастапқы игерім 1»);
сынып
В1 («
Қалыптасу қарсаңындағы игерім 1.1»);
сынып
B1 («Қалыптасу қарсаңындағы игерім 2»).
Негізгі орта білім беру деңгейінде шет тілін оқытудың мақсаты
оқушылардың тілді меңгерудің жалпы еуропалық (А
, А
+, В1)қалыптасу
алдындағы деңгейге сәйкес білім алуш
ылардың тіл тасымалдаушылармен
мәдениаралық қарым
қатынас жасау коммуникативтік біліктерін дамыту,
оқушылардың функционалдық сауаттылықтарын қалыптастыру.
Бұл кезеңде келесі кезеңдердегідей танымдық процесс шоғырландырыла
ұйымдастырылады: берілген кезеңд
е әуелгі кезеңнің тақырыптары мен сөйлеу
аясы кеңейіп, оларға жаңа сөйлеу тақырыптары қосылады. Қатысымдық
сөйлеу
әрекеті бір кезеңнен екінші кезеңге өтіп, репродуктивті әрекеттен
репродуктивті өнімді әрекетке, кейіннен өнімді әрекетке қарай дамиды.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
сын
ыптарда айтылым дағдыларын (диалогтік және монологтік сөйлеу)
дамыту үшін репродуктивті және репродуктивті өнімді жаттығулар
қолданылады: диалог түріндегі сөзге үлгі
диалогтерді дыбыстау, фразалар,
клишелер, идиомалық сөз тіркестері, сөйлеу құрылымы (грамм
атика),
лексикалық бірліктер (лексика) қолданылуы мүмкін. Жаттығулар
шығармашылық сипатта болуы мүмкін. Монологтік сөйлеу дағдыларын дамыту
тірек сөздер, жоспар, логикалық сызба, ассоциациядан тұратын өнімді,
репродуктивті және репродуктивті өнімді деңгейд
е жүзеге асырылады. Оқу
материалын жақсы меңгеру үшін жаттығуларды алдымен жазбаша, кейін
ауызша түрде орындауға болады.
сынып оқушылары «Шет тілі» оқу пәнін игеруде белгілі бір нәтижеге
қол жеткізеді:
шет тілін меңгерудің уәжін қалыптастыру және «Ше
т тілі» білім беру
саласында өзін
өзі жетілдіруге ұмтылу;
шет тілі оқу құралдары арқылы өзін
өзі таныту мүмкіндігін сезіну;
өзінің жеке сөйлеу мәдениетін толықтай жетілдіруге ұмтылу;
мәдениаралық және этникалық қарым
қатынаста коммуникативтік
құзы
реттілікті қалыптастыру.
сыныптарда (А2+В
оқу деңгейі бойынша) қатысымдық
мәдениаралық құзыреттердің барлық компоненттерін дамыту жалғаса береді:
грамматикалық және лексикалық минимум кеңейтіледі, тілдік және сөйлеу
дағдылары нығайтылады, дискурсивті
және әлеуметтік
мәдени біліктері
дамиды. Бұл оқу деңгейінде өзіндік өмірлік тәжірибесі мен оқушылар білімін
ескере отырып, үлгіге қарамай, вербальдық тірексіз байланысқан сөйлем құрау
қабілеттерін қалыптастыру қажет.
Көптілді білім беруді енгізу жағдайынд
а ағылшын тіліне ерекше назар
аударылады.
сыныптарда лексикалық сөздік қорын қалыптастыру, тілдік емес пәндер
бойынша бастапқы терминологиялық түсініктерді әзірлеу ұсынылады.
сыныптарда лексикалық сөздік қоры кеңейеді, тілдік емес пәндер
бойынша тер
минологиялық түсініктерінің көлемі ұлғаяды.
Шет тілі сабақтарында білім алушылардың тұлғалық қасиетін
қалыптастырудың маңызды аспектісі «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясын іске асыру
болып табылады:
білім алушылар бойында шет тілінің қазіргі адам өмірінде және
көп
мәдениетті әлемдегі рөлі мен маңыздылығы туралы таным қалыптастыру, шет
тілін қолдануда мәдениаралық қарым
қатынаста басқа халықтар әлемі мен
мәдениетін тану құралы ретінде жаңа тәжірибе жинақтау;
азаматтық теңдікті, өз халқы, туған өлкесі, өз елі
үшін патриоттық және
мақтаныш сезімін, өз этникалық және ұлтқа қатыстылығын сезіну, тілдерді
және мәдениетті меңгеру арқылы жалпы қабылданған адамзаттық және базалық
ұлттық құндылықтарды дамыту;
коммуникативтік құзыреттіліктері мен мәдениетін қалыптасты
ру, яғни
өзінің сөйлесу мүмкіндігі мен қажеттілік деңгейінде ауызша (айтылым және
тыңдалым) және жазбаша (оқылым және жазылым) әртүрлі үлгіде тілді
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
тасымалдаушымен қарым
қатынасқа дайын болуы және коммуникативтік
міндеттер мен әңгімелесу әдебіне сәйкес сө
йлесу және сөйлесуден басқа
құралдарды барынша кең көлемде пайдалану;
басқа елдердің мәдениетімен танысу арқылы өзге (бөгде) мәдениетке
құрметпен қарау қарым
қатынасын қалыптастыру;
ауызша және жазбаша қарым
қатынаста шет тілінде өзінің төл
мәдениетін
таныстыру қабілетін одан әрі дамыту.
Ауызша және жазбаша сөйлеу мәдениетін қалыптастыру мақсатында шет
тілі пәні мұғалімдеріне:
оқыту материалдарының түпнұсқасын пайдалану (аудио
бейнежазбалар, фильмдер, әндер, ғылыми және ойын
сауық журналдарынан
ақалалар);
шет тілінде сипаттама беру, мінездеме беру, салыстыру, талдау, диалог
жүргізу, пікірталас, қажетті дәлелдемелер келтіру, жинақтау және қорытынды
жасау дағдыларын қалыптастыру үшін БАҚ материалдарымен жұмыс жасау;
оқушылардың сөздік қорын ба
йыту мақсатында өз бетінше
анықтамалармен және энциклопедиялық әдебиеттермен, электронды
ресурстармен жұмыс
істеу дағдыларын қалыптастыру;
ілім алушылардың қауіпсіз мәдениетті тәртібін қалыптастыру үшін
қауіп
қатер жағдайындағы және түрлі жағдаяттардағы
мінез
құлықтары туралы
мәтіндерді жұмыс үшін қолдану ұсынылады.
Шет тілі бойынша апталық оқу жүктемесінің көлемі:
6, 8, 9
сыныптарда аптасына 2 сағаттан, жылына әрбір сыныпта 68
сағатты құрайды.
Білім алушы дәптерлерінің саны мен түрлері.
Білім алушыла
рдың оқытудағы барлық жұмыс түрлерін орындауы үшін
келесі дәптерлер саны болуы керек:
-
сыныптарда шет тілі бойынша сыныпта жұмыс істеуге арналған
2 жұмыс дәптері (егер оқулықпен бірге арнайы дәптерлері болса, онда 2 жұмыс
дәптері
н жүргізу қажет емес, өйткені жұмыс кітабы тақырыптар бойынша
толық жаттығулар жиынтығын қамтыған, осыған орай 1 дәптерді жүргізу
ұсынылады);
шет тіліндегі сөздерді жазу үшін 1 сөздік дәптер, бақылау және жазба
жұмыстарына арналған 1 дәптер (кабинетте жыл
бойына сақталады).
сыныптарда сыныптағы жұмысқа арналған 1 жұмыс дәптері, шет
тіліндегі сөздерді жазу үшін 1 сөздік дәптері;
бақылау және жазба жұмыстарға арналған 1 дәптер (жыл бойына
кабинетте сақталады).
Білім алушы дәптерін жүргізуге қойылатын
негізгі талаптар:
дәптердің тысы оң жақтағы жоғарғы бұрышына қаланың, мектептің,
сыныптың, пәннің атауы мен оқушының тегі, аты шет тілінде жазылып
толтырылады;
дәптердегі жазулар тек шет тілінде жүргізіледі;
ай аты мен күн реті жазбаша толық жазылад
міндетті түрде жаттығу нөмірі мен беті көрсетіледі;
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
мұғалім білім алушының қателері мен түсініктемелерін көрсетіп, бағаны
сол жаққа қояды;
білім ал
ушылар дәптерлеріне жазуды көк немесе күлгін сиялы қаламмен
жүргізеді;
қара және жасыл сияларды,
қарындашты астын сызуға немесе кесте
құрғанда және т.б. қолдана алады;
білім алушыларға дәптерге қызыл сиямен жазуға болмайды;
сөздіккке сөздер реттік нөмірі бойынша жазылады.
Дәптерлерді тексеруге қойылатын негізгі талаптар:
Мұғалім білім алушылардың
жұмыс дәптерлерін тексергенде келесі
тәртіпті ұстанады:
6, 8, 9
сыныптар, маңызды деген жұмыстарды аптасына 1 рет;
сөздіктер: 6, 8, 9
сыныптар
бір тоқсанда 1 рет;
бақылау жұмыстары мен жазба тапсырмаларының барлық түрлері
барлық оқушыларда тексерілед
і.
Мұғалім бақылау жұмыстарын тексеруде келесі мерзімді ұстану керек:
барлық сыныптардың білім алушыларының барлық бақылау жазба
жұмыстарын келесі сабаққа дейін тексеріледі; мұғалім тексергеннен кейін
қатемен жұмыс жүргізеді; білім алушылардың бақылау жұм
ысы дәптерлерін
жыл бойына сақтайды.
Мұғалім 6, 8, 9
сыныптарда шет тілі бойынша тексерген жұмыстарда
білім алушының жіберген барлық қателерін түзеуде келесі ережелерді
басшылыққа алады:
орфографиялық қатені сызып, үстіңгі жағына қажетті әріпті жазады;
қаж
ет емес пунктуациялық қате сызылады, қажеттісі қызыл сиямен
жазылады;
6, 8, 9
сыныптарда эссе тексеру барысында орфографиялық және
пунктуациялық қателермен қатар, нақты грамматикалық және тілдік қателерді
де белгілейді.
Ұсынылатын бақылау жұмыстарының но
рмалары
Алған білімдерінің динамикасы мен мониторингін анықтау үшін оқу
жылына 7 бақылау жұмысын жүргізуді ұсынамыз.
№ 1 кіріспе тест. Бұл жұмыс түрі өткен оқу жылында алған білімдердің
диагностикасы мен бақылауын қарастырады, тек лексикалық
грамматикалық
аспектілерін қамтиды
. Тест тапсырмаларының саны
, жауаптар
нұсқаларының саны
5. «2» деген бағаны қою ұсынылмайды, өйткені оқу
жылының бірінші күндерінен бастап оқушының пәнге деген қызығуш
ылығы
мен ынтасын
төмендетуі мүмкін.
№ 2 бақылау жұмысы 1
тоқса
н қорытындысы. Бұл бақылау жұмысы тіл
дамытудың барлық бағыттарын есепке ала отырып, 1
ші тоқсанда меңгерген
барлық материалдарды қамтиды. Лексика және грамматика бойынша
тапсырма, тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
тапсырма.
«5» деген баға
25 балл,
«4» деген баға
0 балл, «3» деген баға
балл.
№ 3 бақылау жұмысы
тоқсанның қорытындысы. Бұл бақылау жұмысы
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
тіл дамытудың барлық бағыттарын есепке ала отырып, 2
ші тоқсанда меңгерген
материалды қамтиды. Ле
ксика және грамматика бойынша 15 тап
сырма,
тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
тапсырма.
«5» деген баға
25 балл, «4»
деген баға
20 балл, «3» деген баға
балл.
№ 4 диагностикалық тест
(бақылау жұмысы)
. Бұл алдыңғы екі оқу
тоқсанында алған білімдердің бақылау мен динамикасын қарас
тырады, тек
лексикалық
грамматикалық аспектісін қамтиды. Ле
ксика және грамматика
бойынша 15 тапсырма, тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
тапсырма
. Тест
тапсырмаларының саны
, жауаптар нұсқаларының саны
5.
«5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
20 балл, «3» деген баға
балл.
№ 5 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы. Бұл бақылау жұмысы тіл
дамытудың барлық бағыттарын есепке ала отырып, 3
ші тоқсанда меңгерген
материалды қамтиды. Ле
ксика және грамматика бойынша 15 тапсырма,
тыңдалым
5 тап
сырма, оқылым
тапсырма. «5» деген баға
25 балл, «4»
деген баға
20 балл, «3» деген баға
13 балл.
№ 6 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы. Бұл бақылау жұмысы тіл
дамытудың барлық бағыттарын есепке ала отырып, 4
ші тоқсанда меңгерген
мате
риалды қамтиды. Ле
ксика және грамматика бойынша 15 тапсырма,
тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
тапсырма.
«5» деген баға
25 балл, «4»
деген баға
20 балл, «3» деген баға
балл.
№ 7 бақылау жұмысы
жылдық қорытындысы. Бұл бақылау жұмысы
жыл б
ойына өтілген
барлық тақырыптық материалдарды қамтиды. Ле
ксика
және грамматика бойынша 15 тапсырма, тыңдалым
5 тапсырма, оқылым
тапсырма.
«5» деген баға
балл,
«4» деген баға
0 балл, «3» деген
баға
балл.
Ұсынылатын жазба жұмыстары
ның нормалары
Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту үшін жазба
жұмыстарын, соның ішінде эссе жазу ұсынылады. Жұмыстың бұл түрі
оқушылардың сын тұрғысынан ойлауын және жазылым дағдыларын дамытуға
мүмкіндік береді. Мысалы,
сынып оқушысына суреттегі
адам туралы бірнеше
сөйлем жазуды ұсынуға болады, оқушы осы адамның есімін, тегін мекенжайын
және т.б. ойлап жазуы мүмкін.
сынып білім алушысына бейнематериал
көрсетіп осы бейнематериал бойынша өз пікірін білдіруді ұсынуға болады.
Жұмыстың бұл түрін жұм
ыс дәптерлеріне ресімдеп, жылына 4 рет
ұйымдастыру ұсынылады.
Эссе жазуда келесі сөздердің нормаларын (барлық артикль сөздерді,
есімдіктер мен қосымшаларды ескере отырып):
сыныпта
60 сөз,
сыныпта
100
130 сөзді ұсынамыз.
Ағылшын
тілі бойынша
бітіруші сынып оқушыларын қорытынды
аттестаттау
Ағылшын
тілі
бойынша оқушыларды
қорытынды аттестаттаудың
негізгі ережелері:
шет тілін бесінші пән ретінде таңдаған 9
сынып түлектері
қорытынды
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
аттестаттауды емтихан түрінде тапсырады;
емтихан шет тілінд
е алған білімдері, біліктері мен дағдыларын
қорытынды бақылау ретінде қарастырады.
Шет тілі бойынша емтихан үш кезеңнен тұрады: лексикалық
грамматикалық тест, таңдау бойынша бір тақырыпқа айтылым және мәтінді
мазмұндау.
Лексика
грамматикалық тест 25 сұрақт
ан тұрады, оның 11 меңгерілген
лексиканы қамтиды, 11 сұрағы грамматика бойынша және 3 сұрақ оқып жатқан
тілдің елі, тарихы туралы.
«5» деген баға
25 балл, «4» деген баға
20
балл, «3» деген баға
балл. О
қушының пәнге деген ынтасын
арттырып,
оны қолдау үшін «2» деген баға қою ұсынылмайды.
Лексика
грамматикалық
тест тапсырмаларын орындауға 25
30 минут беріледі.
«Айтылым» кезеңі. Бұл кезеңге тақырып оқып жатқан оқу
бағдарламасынан алынады. Тақырыптар саны «Шет тілін» таңдап алған
оқушылар санын
а байланысты, яғни бір оқушы
бір тақырып. Емтихан
тапсырушылар саны аз болса 10
нан кем емес тақырып таңдалады, ал одан
артық болса, 25 тақырыптан көп емес. Айтылым 5 балдық жүйемен бағаланады.
«5» деген жоғары балды айтылымы 2
3 минуттан кем емес, сөйл
емдері
арасында логикалық байланыс бар, идиомалық тіркестерді, мақал
мәтелдер мен
нақыл сөздерді қолданатын, сөздерді дұрыс айтатын, емтихан алушының
сұрақтарына еркін жауап бере алатын, салалас және сабақтас құрмалас
сөйлемдерді қолданатын емтихан тапсыру
шы ала алады.
«4» деген бағаны тақырыпты толық көлемде аша алмаса, айтылымында
кідіріс бар, тіл құрылымын орынсыз пайдаланылған, салалас және сабақтас
құрмалас сөйлемдерді, идиомалық тіркестерді қолданатын, емтихан алушының
қарапайым сұрақтарына жауап бере
тін емтихан тапсырушы алады.
Егер тақырып толық ашылмаса, айтылымда логикалық байланыс болмаса,
тіл құрылымы дұрыс қолданылмаса, сөздерді дұрыс айтқанымен, емтихан
алушының сұрақтарына қиындықпен жауап берсе, онда емтихан тапсырушыға
«3» деген баға қойылад
«Мазмұндау» кезеңі. Мазмұндауға арналған мәтіндер, оқытылатын тіл
бойынша оқу бағдарламасын
толық қамтититын қосымша дереккөздерден
алынады. Мәтін көлемі 500
700 сөзден аспау керек. Мазмұндауға арналған
мәтін әдеби үзінді
әңгіме, тарихи дерек, мақала,
өмірбаян және т.б.
Мазмұндауға дайындалуға 10 минут беріледі. Емтихан тапсырушы мәтінді
кемінде 2 рет оқып шығып, мазмұндап беру керек. Бұл кезең «5», «4», «3» деген
бағалармен бағаланады.
Жоғары балл мәтінді логикалық тәртіпте, мәтіндегі уақытқа, деректе
рге,
сандарға ерекше мән беріп, жаңаша айтып берген емтихан тапсырушыға
қойылады. Емтихан тапсырушы мәтінді тек дайын үлгі бойынша ғана айтып
бермей, перифраз қолданады, кейбір сөздерге қосымша анықтама
береді,сөздерді нақты айтып, емтихан алушының қосымша
сұрақтарына еркін
жауап береді.
Мәтінді толық мазмұндап, сөздерді анық айтып, бірақ дайын үлгідегі
мәтіннен алшақтамай, яғни мәтіндегі лексиканы ғана қолданып, емтихан
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
алушының сұрақтарына қиындықпен жауап берген емтихан тапсырушығы «4»
деген баға қойылад
ы. Ең төменгі балл мазмұндауға берілген мәтіннің көлемін
сақтамаған, кейбір сөздерді қиындықпен айтатын, мәтіндегі маңызды
кезеңдеріне тоқталмайтын, емтихан алушының сұрақтарына қиындықпен жауап
беретін оқушыларға қойылады.
Барлық үш кезеңнің қорытындысы б
ойынша ортақ балл шығарылады.
Барлық үш кезеңнің бағалары хаттаманың қосымшасына қойылады.
Қосымшасыз хаттама жарамсыз болып табылады. Білім алушылардың тест
жұмыстары, қосымша жауаптар парақшалары хаттамамен бірге тігіледі.
Емтихан және қорытынды бағалар
ы журналға қойылады.
Бұл ережелер қай шет тілін оқуына қарамастан міндетті болып саналады.
Шет тілі мұғалімдерінің әдістемелік бірлестіктері
Кемінде 3 шет тілі мұғалімінен құрылған бірлестік шет тілі
мұғалімдерінің әдістемелік бірлестігі болып табылады. 20
2018 оқу жылында
әдістемелік бірлестік жұмысының негізгі бағыттары:
Мемлекеттік стандартты орындау;
жаңа нормативтік құқықтық құжаттарды зерделеу («100 нақты қадам»
Ұлт жоспарының 79
шы қадамы, Балалар құқықтары туралы конвенция,
«Еңбек туралы», «Білім
туралы», Қазақстан Республикасының Заңдары);
2017
2018 оқу жылына әдістемелік
нұсқау хатты зерделеу;
мұғалім
кеңесшінің, көмекшінің негізгі міндеттерін атқаруда
шығармашылық тәсілмен кәсіби құзыреттілікті жетілдіру;
оқытудағы жаңа технологиялар;
шет тілі
мұғалімдерінің біліктіліктерін арттыру және өздігінен білім
алуы;
шет тіліндегі жаңа үрдістер мен өзгерістер;
оқушылардың білім сапасын арттыру үшін шет тілі бойынша оқытуда
электронды білім беру ресурстарын пайдалану.
Шет тілі мұғалімдерінің әдістемелік
бірлестігі оқу жылының басында
әдістемелік бірлестіктің жұмыс жоспарында көрсетілетін бірқатар міндеттер
қояды. Әдістемелік бірлестіктің жоспары әдістемелік бірлестіктің барлық
мүшелерімен келісіліп құрылады, міндеттер өзара тең бөлінеді. Жоспар оқу
жылын
ың әр айына құрылып, оқу мекемесінің басты міндеттерімен тығыз
байланыстырылады. Әдістемелік бірлестіктің жоспары мектептің ғылыми
әдістемелік кеңесімен және әдістемелік бірлестіктің жетекшісімен бекітіледі.
Жоспарда әдістемелік бірлестік мұғалімдері жұмы
старының негізгі кезеңдері
қарастырылады. Оқу жылына әдістемелік бірлестіктің 6 отырысын өткізу
ұсынылады. Әдістемелік бірлестіктің әрбір отырысы ақпараттық
танымдық
сипатта болу керек: баяндамалар, пікірталастар, презентациялар мен
коучингтер түрінде болу
ы тиіс.
Жоспарға енгізу үшін ұсынылатын ісшаралар:
Ашық сабақтармен қатар оқу мекемесінде өткізілген ашық
ісшараларды (әдістемелік бірлестіктің барлық мұғалімдері қатысқан) қамтыған
әдістемелік бірлестіктің тақырыптық онкүндігі.
Пән бойынша олимпиаданың ме
ктеп ішіндегі кезеңін ұйымдастыру
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
және өткізу.
Дарынды және пәнге деген уәжі төмен балалармен жұмыс.
Егер бар болса жаңадан келген мұғалімдермен жұмыс.
Жас мамандармен жұмыс, аға тәлімгерді тағайындау; Жас маманмен
жүргізілетін тәлімгердің жұмыс жоспарын
бекіту.
Бірлестік мұғалімдерінің өзара тәжірибелерімен алмасуы (өзара
сабақтарға қатысуы), «Lessonstudy» өткізу.
Емтихандарға, байқауларға, олимпиадаларға, семинарларға дайындық.
Кіріс құжаттарымен жұмыс.
Мектепшілік бақылау.
Әкімшілік бақылау.
Біліктілік
санатын жоғарылататын, немесе растайтын мұғалімдермен
жұмыс.
Әр тоқсан және жыл қорытындысы бойынша оқушылардың
үлгерімдері мен білім сапаларының м
ониторинг
Бірлестік мұғалімдерінің рейтингісі.
Мұғалімдердің атқарған жұмыстары бойынша шығармашылық есебі
(жыл соңында).
Білім алушылардың білімдерін қорытынды аттестаттау бойынша
есеп.
Атқарылған жұмыстар туралы есеп ай сайын берілуі және әдістемелік
бірлестіктің отырысында көрініс табу қажет. Жыл соңында жан
жақты, толық
есеп беріледі (фотолармен, сызба
кес
телермен және диаграммалармен).
2017
2018 оқу жылында жаратылыстану
математикалық циклінің
(математика, биология, химия, география) мұғалімдерімен бірге кіріктірілген
тақырыптық онкүндіктер өткізу ұсынылады. Мұндай ісшараларды өткізу көп
еңбектенуді талап
етеді, бірақ кіріктірілген сабақтар пәнге деген
қызығушылықты арттырады. Мұндай онкүндіктер үш кезеңде өткізіледі:
бастауыш, одан кейін орта және жоғары сынып оқушыларымен. Аталған ісшара
пәннің аясында оқушылар мен мұғалімдерді жаңа жаңалықтарға
ынтыланды
рып қана қоймайды; мұғалімдердің өзара тәжірибе алмасуы
қолданылатын әдістердің жетілдірілуі мен кіріктірілуіне ықпал ететін болады.
Оқып жатқан тілде сол елдің мәдениеті мен тарихын терең зерделеу
мақсатында маңызды күндері мен мерейтойларына назар аудару
ұсынылады, ол
өз кезегінде, білім беру ұйымы базасында өткізілетін тақырыптық ісшараларда
тікелей көрініс табуы тиіс.
«МАТЕМАТИКА ЖӘНЕ ИНФОРМАТИКА» БІЛІМ САЛАСЫ
Негізгі орта білім деңгейінде «Математика және информатика» білім
саласы бойынша 6, 8, 9
ыныптарда пәндерді оқыту
ҚР МЖМБС
2012 және
2013 жылғы оқу бағдарламаларымен жүргізіледі
және келесі пәндер
оқытылады:
сынып
«Математика», «Информатика»;
сыныптар
«Алгебра», «Геометрия», «Информатика».
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Аталған пәндерді негізгі орта білім деңге
йінде оқыту практикалық
жағдайларда қолдану және салалас пәндерді игеру үшін қажет математикалық
білім мен біліктілік жүйесін меңгеруге; математикалық сауаттылықты,
алгоритмдік, операциялық және сындарлы ойлау қабілеттерін, ақпараттық
коммуникациялық техно
логиялар құралдары арқылы оқушылардың логикалық,
интеллектуалды
және шығармашылық қабілеттерін дамытуға; жеке, топтық
және өздігінен жұмыс істеу біліктерін қалыптастыру мен дамытуға
бағытталған.
ілім беру саласы
ның
пәндерін оқыту барысында әртүрлі адами

әрекеттер саласында кездесетін кең ауқымды өмірлік есептерді шешу үшін
білім мен біліктерді пайдалану дағдыларын кеңейтуге, яғни функционалдық
сауаттылықты дамыту бойынша жұмыстарға көңіл аудару керек.
«Математика» пәнін оқ
ыту барысында математикалық сауаттылықты
қалыптастыру мақсатымен
оқушыларға анықтамалықтарды қолдану, оқу, әдістемелік және
анықтамалық әдебиеттерден анықтамаларды, формулалар және басқа да
тұжырымдарды іздеу;
математикалық формулаларды қолдану, дерб
ес жағдайларды жалпылау
негізінде шамалар арасындағы тәуелділіктің формулаларын өздігінен
құрастыру;
игерілген математикалық білім, білік, есептеу, өлшеу және графиктік
дағдыларды пайдаланып практикаға бағытт
алған тапсырмаларды шешу;
дәлелдемелі пайым
дау жүргізу, талқылауға қатысу және логикалық
негізделген қорытындылар жасау;
математикалық мәтінмен жұмыс жасау (талдау, қажетті ақпаратты алу),
математикалық терминология мен символдарды қолдана отырып, өз ойын
ауызша және жазбаша түрде анық және нақт
ы түсіндіру іскерліктерін үйрету
ұсынылады.
«Информатика» пәнін оқыту барысында ақпараттық сауаттылық деңгейін
көтеруге (ақпаратты, оның ішінде мәтін, сан, дыбыс, көрнекілік түрде берілген
ақпараттарды іздеу, алу және көрсету әдіс
тәсілдерін меңгеру); ақп
араттық
есептерді шешуде АКТ
біліктілігінің негізіндерін (компьютерді және басқа да
АКТ құралдарын қолдану
) білу және түсіну; алгоритмдік және логикалық
ойлауды игеру
(алгоритмге сәйкес әрекет жасау және алгоритмді
құрастыру
) айрықша көңіл аудару кер
ек.
Математика және информатика
» білім саласының
пәндері
н оқыту
процесінде
білім сапасын жетілдіру мақсатында
жеке тұлғаға бағытталған
проблемалық оқыту,
саралап оқыту
тәсілдерін
сонымен қатар
әрекет
үрлер
мен тапсырмаларды ұқыпты іріктеу арқылы да
мыта
оқыту педагогикалық
тәсілдерін қолдану ұсынылады.
Пәнге деген қызығушылықты арттыру жолдарының бірі оқушылардың
жобалық іс
әрекеттерін дамыту жұмыстарын жүргізу болып табылады.
Жобалау технологияларын қолдану пәні бойынша оқу сапасын көтеріп
қана
қой
майды, пәнаралық байланысты жүзеге асырады және оқу пәнін игерудің
тиімділігін арттырады. Жобамен жұмыс істеу барысында оқушылар топтасып
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
немесе жеке жұмыстарын жоспарлауды, мақсат қоюды, қажетті ақпаратты
іздеуді, гипотезаны ұсыну және дәлелдеуді, тәжіриб
елер жүргізуді, о
рындалған
жұмыстың нәтижелерін
көрсетуді, талдау мен бағалауды, сонымен қатар өз
жобаларын қорғауды үйренеді.
2017
2018 оқу жылындағы 6
сыныпта «Математика»
және
«Информатика», 8
сыныптарында «Алгебра»
, «Геометрия»,
«Информатика»
пәндер
інен өткізілетін бақылау жұмыстарының үлгілік нормасы келесі

кестеде берілген.
есте
6, 8
9 сыныптарда математика, алгебра, геометрия және
информатика пәндерінен
өткізілетін бақылау жұмыстарының үлгілік нормасы
Сынып
Пән
атауы
Аптадағы
сағат саны
Оқу
жылындағы
сағат саны
Бақылау
жұмысының
нормасы
FZl_fZlbdZ
BgnhjfZlbdZ
:e]_[jZ
=_hf_ljby�
BgnhjfZlbdZ
:e]_[jZ
=_hf_ljby�
BgnhjfZlbdZ
Бақылау жұмыстарына пәндерге сәйкес жартыжылдық және жылдық
бақылау жұмыстары, практикалық жұмыстар кіреді.
Академия мұғалімдерге көмек ретінде
PISA, TIMSS
халықаралық
зерттеулеріне оқушыларды дайындауға арналған есептер жинағын әзірледі.
Жинақты
Академияның сайтынан
(www.nao.kz
) алуға болады.
«ЖАРАТЫЛЫСТАНУ» БІЛІМ
САЛАСЫ
Еліміздің Президенті «Қазақстанның Үшінші жаңғыруы: бәсекеге
қабілеттілік» (2017 ж.) Қазақстан халқына жолдауында
ең алдымен, білім беру
жүйесінің рөлі өзгеруге тиіс
екендігін атап өтті. «Біздің міндетіміз
білім
беруді экономикалық өсудің жаңа моделінің орталық буынына айналдыру.
Оқыту бағдарламалары
сын тұрғысынан ойлау
қабілетін және өз бетімен іздену
дағдыларын дамытуға бағыттау қажет. Сонымен бірге, IT
білімді,
қаржылық
сауаттылықты қалыптастыруға, ұлтжандылықты дамытуға баса көңіл бөлу
қажет». Бұның бәрі мемлекеттің дамуының жаңа кезеңінде өскелең ұрпақтың
бойында жаңа құзыреттіліктердің, өмірде қажетті дағдылардың қалыптасуына
ықпал етеді.
Сондықтан білім алушы
лардың ғылыми жаратылыстану білімі
ерекше және өзекті маңызға ие болады. Ол оқушылардың бойында табиғат
құбылыстары мен заңдылықтары туралы ұғым қалыптастырады, табиғатты
танудың ғылыми әдістерін ашады, оқушылардың табиғат әлемін тануы ғана
емес сонымен бі
рге өзгермелі әлемде өз орнын табуларына жағдай жасауға
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
бағытталған және олардың дүниетанымын, мәдениеттануын және тәжірибеге
бағдарланған сипаттамаларын қалыптастырады, интеллектуалдық және
шығармашылық қабілеттерін, функционалдық сауаттылықтарын дамыту
егізінде
сын тұрғысынан ойлау
қабілеттерін дамытады, тұлғалық сапасын
және құндылықтар жүйесін тәрбиелейді.
Білім саласының құрамына ғылыми жаратылыстану бағытының пәндері:
жаратылыстану, география, физика, химия және биология пәндері кіреді.
«Жаратылыстан
у» білім саласы пәндерін оқытудың ерекшеліктері:
жаратылыстану ғылымдарының қоршаған ортаға, адам қызметінің
экономикаға, технологияға, әлеуметтік және этикалық ортаға әсерін түсіну; оқу,
жобалау
зерттеушілік, эксперименттік, сабақтан және сыныптан тыс і
әрекеттер барысындағы қауіпсіздікті сақтап жұмыс істеу дағдыларын
қалыптастыру;
білім алушылардың оқу, жобалау
зерттеушілік, шығармашылық іс
әрекетке, өздігінен білім алуға ұмтылулары үшін қажетті жағдайлар жасау;
білім алушылар жаратылыстану ғылымын
ың заңдары мен
заңдылықтары туралы білімін адамның күнделікті іс
әрекетінде қолдану және
салауатты өмір салтын қалыптастыру дағдыларын қалыптастыру
білім алушылар іс
әрекетінде және шешім қабылдағанда жауапкершілік
қарымқатынаста болуға тәрбиелеу, қоршағ
ан ортаға өз ықпалының нәтижелерін
болжауға үйрету, табиғатқа қамқорлық көзқарасын қалыптастыру, өмір сүруге
Жер бетіндегі ең жоғарғы құндылық ретінде қарау, сонымен қатар адамның
өзінің өмірі мен денсаулығына жауапкершілікке тәрбиелеу.
Пәндердің оқу бағда
рламаларының құрылымы мен мазмұнын таңдау оқу
материалын оқудың бірізділігі принципі негізінде жүзеге асырылған.
Білім алушы тұлғасының функционалдық сауаттылығын қалыптастыру
«Жаратылыстану» білім саласы пәндерін оқытудың маңызды компоненті болып
табылады
. Оның негізгі компоненттерінің бірі ғылыми
жаратылыстану
сауаттылығы болып саналады. Білім алушылардың:
жаратылыстану ғылымындағы процестер мен құбылыстарды суреттеу,
түсіндіру және болжау біліктілігін;
дәлелдер мен шешімдерді түсіндіру
біліктілігін
ғыл
ыми әдістердің көмегімен зерттеу әдістерін түсінуге, шешілетін
сұрақтар мен мәселелерді анықтауды дамытуға қажетті жағдайлар жасалуы
тиіс.
География,
физика, химия және биология сабақтарында ғылыми
жаратылыстану сауаттылығын дамытуға қажетті танымдық
білік
тілігін
дамыту
үшін ерекше көңіл аударылады.
Білім алушылардың ғылыми
жаратылыстану сауаттылығын бағалау үшін
түрлі проблемалары бар жағдаяттар қолданылады. Олар адамдардың күнделікті
өмірімен, денсаулықты сақтаумен, техника мен технологияны дамыту үшін
жетті ғылыми
жаратылыстану білімін қолданумен, қоршаған орта
проблемаларымен байланысты болуы тиіс.
Білім алушылардың ғылыми
жаратылыстану сауаттылығын дамыту
жұмысын
арттыру қажеттілігіне байланысты
Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
сайтындағы әдістемелік құралд
ар ұсынылады
(www.nao.kz).
Мұғалімдердің басты мақсаты білім алушылардың пәндік білімді
тәжірибеде қолдану
біліктілігі
мен дағдыларын қалыптастыру, яғни тәжірибеге
бағытталған білім беру.
«Жаратылыстану» білім саласы пәндерінің практикалық бөлімі
бұл
мақса
ттарға жетуге мүмкіндік береді. Білім алушылардың ғылыми
жаратылыстану
біліктілігінің
қалыптасуына, өз білімдері мен
біліктілігін
күнделікті өмірде қолдануларына жағдай жасайтын есептер, тапсырмалар
оқытудың жан
жақты құралы болып табылады.
Мектеп оқушыл
арының ғылыми
жаратылыстану біліктілігі табысты
қалыптасуы үшін, мұғалімге оны қалыптастырудың келесі дидактикалық
шарттарын есепке алуы ұсынылады:
білім алушылардың білімдері мен біліктілігін кешенді қолдануы
бойынша өздіктерінен іс
әрекет жасауға бағытта
пәнішілік байланыстың көмегімен, білімді кешенді қолдану және
тасымалдау үшін білімді жүйелеу білігін қалыптастыру;
репродуктивті іс
әрекеттен, ғылыми
жаратылыстану пәндері бойынша
білім және біліктілігін кешенді қолдануға негізделген іс
әрекетке ауысу;
кешенді мәселелерді шешу барысында түрлі білім салаларынан
алынған білім және біліктілігін кеңінен қолдануға жағдай жасайтын және білім
мен біліктілігін кешенді қолдану шеберлігін бекіту үшін, оқушыларды
неғұрлым күрделі іс
әрекет түрлеріне араластыру.
ндер бойынша сабақтарда жүргізілетін практикалық және зертханалық
жұмыстарды талдау, жинақтау, бағалау, болжау, есептеу, түсіндіру,
құбылыстар мен процестердің сапалық және сандық сипаттарын анықтау,
жобалық тапсырмалар орындау, тәжірибелер және эксперимен
ттер жасау
дағдыларын қалыптастыруға бағытталған.
Өлшеуіш ресурстары бар дәстүрлі және электрондық форматтағы білім
және ақпарат көздерін, ақпараттық
коммуникациялық технологияларды (АКТ)
жан
жақты қолдану арқылы жүргізілген түрлі оқу жұмыстары тәжірибеге
бағытталған ойлауды дамытуға ықпал етеді. Сабақтарда білім берудің заманауи
технологияларын белсенді қолдану ұсынылады. География, физика, химия және
биология сабақтарындағы компьютерлік технологиялар:
оқу материалын зерделеу барысында мультимедиа
технолог
ияларды
пайдалануды;
білім алушылар мен мұғалімдердің күнделікті оқу жұмысында
компьютерлерді құрал ретінде өнімді қолдануды;
пәнаралық байланыс технологиясын жүзеге асыруды;
оқу телекоммуникациялық жобаларды орындау барысында білім
алушылардың өздігінен і
здеу және зерттеу жұмыстары әдісін әзірлеуді;
интернетті пайдалану арқылы оқу материалы аясындағы ақпаратты іздеу
және өңдеуді;
есептерді шығару үшін электрондық кестелерді пайдалануды;
виртуалды практикалық және зертханалық жұмыстар жүргізуді
қарастырады.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Ақпараттық
коммункациялық технологияларды қолданумен өткізілетін
сабақтарда оқу әрекетін жоспарлау барысында келесі аспектілерді ескеру
ұсынылады:
жалпы сабақтар жүйесіндегі орнын анықтау;
білім алушылардың дайындық деңгейін есепке алумен, оқу
бағдарламас
ының және сабақтың мақсаттарының талаптарына сәйкес, сабақ
мазмұнының ұтымды жағын анықтау;
сабақта және сабақтың жеке кезеңдерінде білім алушылардың
біліктілігін
және дағдыларының қалыптасу, ғылыми білімді меңгеру
деңгейлерін болжау;
сабақтың әр кезеңі
нде білім алушыларды ынталандыратын және
бақылайтын оқытудың неғұрлым тиімді әдістерін, тәсілдерін және құралдарын
таңдау;
білім алушылардың өздігінен білім алуға талпынуын, танымдық
белсенділігін қамтамасыз ететін, сабақ барысында топтық және жеке жұмыс
істеудің үйлесімді түрлі формаларын таңдау;

сабақта барлық дидактикалық принциптерді жүзеге асыру.
Сандық зертханалардың құралдары білім алушылар мен мұғалімдердің
уақытын үнемдейді, «дала жағдайында» өлшеу жұмыстарын жүргізуге ықпал
етеді.
Олар өлшеу ж
ұмыстарының параметрлерін жеңіл өзгертіп, оқушыларды
шығармашылыққа тартады. Сонымен бірге бейнеталдау жасауға арналған
бағдарлама бейне көріністерден деректер алуға, оқушылардың өздері түсірген
бейне көріністері, сонымен бірге оқу және танымал бейнефильмд
ердің
үзінділері өмірдегі нақты жағдайларды зерттеуге, оларды мысалдар ретінде
пайдалануға мүмкіндік береді.
Сабақтарда және сабақтан тыс уақытта, оқу
зерттеушілік және өмірлік
жағдаяттарда география, физика, химия және биология пәндерінен алған
білімдері
н қолдану
біліктілігін
дамытатын есептерді, тапсырмаларды және
жаттығуларды кеңінен қолдану ұсынылады. Оқу тапсырмаларын әзірлеу
барысында Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА басылымдарында ұсынылған,
халықаралық салыстырмалы PISA және TIMSS зерттеулерінде қолданыла
тын
тапсырмалар жүйесіне көңіл аудару қажет.
«Жаратылыстану» білім саласы пәндері аясында сыныптан тыс,
экскурсиялық
экспедициялық түрлі жұмыстар ұйымдастыру ұсынылады.
Сабақтарда міндетті түрде өлкетану аспек
тісі қарастырылып, сондай
ақ әр
түрлі
жағдаятта
ағы қауіпсіздікті сақтау
мәселесі
талқылануы тиіс. Сабақ
барысында білім алушылардың коммуникативтік дағдыларын, ұжымда жұмыс
істеу дағдылары мен
біліктілігін
дамытуға жағдай жасалуы тәжірибеге
бағытталған оқытуға тиімді әсер етеді.
Мектеп оқушыларының з
ерттеушілік қабілетін, зейінін және
байқағыштығын, логикалық ойлауын және шығармашылық қиялын, есте
сақтау, тілдік және көптілділік, пәндік оқу, ғылыми және әдістемелік, мерзімді
баспасөз басылымдардың, интернеттің, білім берудің сандық ресурстарының
ақпар
аттарын қолдану дағдыларын дамыту маңызды.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Сабақтарда тәжірибелер, эксперименттер және зерттеулер жүргізу кезінде
жүзеге асырылатын зерттеушілік дағдыларды дамыту барысында, тұлғаның
жеке қасиеттерін дамытуға бағытталған оқытудың мақсаттары жүзеге
асырылад
«Жаратылыстану» білім саласы пәндерін оқытудың ерекшеліктерін
есепке ала отырып, оқушылардың жеке зерттеушілік жобаларды орындауы
маңызды болып табылады. Білім алушылардың зерттеушілік қабілеттерін
дамыту бойынша жұмысты үш бағытта жүргізуге болады:
еориялық зерттеулер (ақпаратпен және модельдермен жұмыс істеуге
бағытталған танымның теориялық әдістерімен байланысты топтық және жеке
жұмыстар);
эмпирикалық зерттеулер (практикалық және зертханалық жұмыстар);
жеке зерттеушілік жобалар.
Практикалық жән
е зерттеу жұмыстары, зертханалық жұмыстар
эксперименттер жасау және эксперименттік есептер шығару, жобалар орындау,
модельдер құрастыру барысында табиғи және әлеуметтік
экономикалық
процестердің, құбылыстар мен заңдылықтардың мәнін түсіну тереңдетіледі.
ілім алушылар себеп
салдар байланыстарын көре білулері, қоршаған ортадағы
өзгерістерді анықтай алулары, нақты жағдаяттардың салдарынан болатын
қауіпті өзгерістердің алдын
алу тәсілдерін ұсына алулары тиіс.
Физика, химия және биология мұғалімдері кабинеттер
дің жабдықталуын
және оқытудың электрондық құралдарын ескере отырып практикалық және
зертханалық жұмыстардың, практикумдардың тақырыптарын өз беттерінше
таңдай алады.
Физиканы оқытудың практикалық бағыттылығын жүзеге асыру үшін

сыныпт
а
11 зертханалық жұмыс, 6 практикалық жұмыс, 4 бақылау жұмысы;
сыныпта 4 зертханалық жұмыс, 6 практикалық жұмыс, 6 бақылау жұмысы, 8
сағат зертханалық практикум жүргізіледі.
Биологияны
оқытудың практикалық бағыттылығын жүзеге асыру үшін

сыныпта
16 зертханалық жұмыс, 1
пра
ктикалық жұмыс
; 9
сыныпта

��a_jloZgZeu�`fuk���
практикалық жұмыс
жүргізіледі.
Химияны оқытудың практикалық бағыттылығын жүзеге асыру үшін
сыныпта
7 зертханалық ж
ұмыс, 5 практикалық жұмыс; 9
сыныпта
10 зертханалық жұмыс, 3 практикалық жұмыс жүргізіледі.
Виртуалды зертханалық жұмыстарды (компьютерлік моделдеу бойынша)
мүмкіндікке байланысты, стандартты құралдар қолданылатын басқа
практикалық
жұмыстармен алмастыру ұсынылады.
Зертханалық және практикалық жұмыстарды орындау барысында
(зертханалық жұмыстарға арналған дәптерде) сыныптың барлық
оқушыларының жұмыстары міндетті түрде бағаланады.
Практикалық жұмыстар
географияны оқыту процесінің ажы
рамас бөлігі, оларды орындау
географиялық
біліктілігін
қалыптасуына ықпал етеді.
Географиядан бағаланатын практикалық жұмыстар оқу бағд
арламасында
көрсетілген және нөмі
рлермен белгіленген.
«География» оқу пәні бойынша
бақылау жұмыстары қарастырылмаған.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
теп оқушыларына оқыту процесі барысында экологиялық білім және
тәрбие беру ең алдымен табиғаттың тұтастығы, ондағы құбылыстардың өзара
қарым
қатынасы және олардың шарттарының себебі туралы көзқарас
қалыптастырумен байланысты. Білім саласы пәндерінің курсын
оқытқан
кезінде оқушылар қоғамның, экономиканың және табиғаттың өзара байланысы
туралы, Жерде тіршіліктің болуы үшін біздің планетамыздың атмосферасы
және басқа да қабықтарының мәні, оны ластайтын негізгі ошақтар, ластанудың
қоршаған ортаға және тіршілік
процестеріне әсері, зиянды факторлардың
әсерінен тірі табиғатты қорғау шаралары, табиғи ортаны өзгертудің (сонымен
қатар оқушылардың өздері қатысатын жағдайларды қоса алғанда) апатты
салдары туралы нақты мағлұмат алулары тиіс.
Білім алушылар Жердің,
матери
ктің, елдің, өзінің туған өлкесінің табиғат кешеніндегі өзара байланысын
жақсы түсінулері тиіс.
Бұл ретте білім алушылардың кез келген күтпеген ахуалда және
зілзалалардың қауіпті жағдайында қауіпсіздікті сақтау әрекетінің мәдениетін
қалыптастыру маңызды.
ұл тәрбие жағынан қарағанда өте маңызды, себебі оқу пәндерін
«экологияландыру» білім алушыларды экология мәселелерімен таныстырып
қана қоймайды, сонымен қатар оларды табиғатты жауапкершілікпен қорғауға
тәрбиелейді. Табиғатты жауапкершілікпен қорғау көзқара
сы табиғатты
қорғаудың тәжірибелік іс
әрекеті барысында пайда болады.
Сабақтан тыс уақытта келесі экологиялық зерттеулерді жүргізу
ұсынылады:
табиғат кешендерінің экологиясы;
мектеп ішіндегі жарықты өлшеу;
түрлі сусындардың қышқылдылығын өлшеу;
ме
ктеп ішіндегі бөлмелер ауасының физикалық
химиялық параметрлерін
өлшеу;
сыныпты желдетудің микроклиматқа әсері;
топырақ құрамы қышқылдылығының өсімдік түрлерінің құрамына әсері;
ортаның абиотикалық факторлары;
урбандалған аумақтардың экологиясы;
гүлденген судағы оттегі концентрациясын анықтау;
қаланың түрлі ғимараттары ауасындағы оттегінің құрамын анықтау.
Пәндердің оқу бағдарламалары табиғаттағы процестер және адам іс
әрекеті туралы білімді қамтиды. Сабақтарда экологиялық проблемаларды
шешудің
және жаңа технологиялар негізінде қоғамның өндірістік күшін дамыту
мүмкіндіктерінің заманауи жолдары қарастырылуы тиіс.
Ақпаратты жинақтау және зерттеу үшін сабақ барысында газеттердің,
журналдардың, фильмдердің, бейнетаспа материалдарының, веб
сайттар ме
әдебиеттердің материалдарын қолдану ұсынылады.
Пән бойынша академиялық лексиканы қалыптастыру үшін сабақта
терминологияны қолдану жұмысын жүйелі жүргізіп отыру қажет.
Оқушылардың терминдерді дұрыс пайдалануын қамтамасыз ететін ауызша
және жазбаша тапсырм
алар қолдану ұсынылады. Білім алушылардың білім
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
жетістігін бағалау барысында академиялық лексиканың дұрыс қолданылуына
көңіл аудару қажет.
Сапалық және сандық есептерді шешуге бірдей деңгейде көңіл аудару
керек, себебі құбылыстардың, процестердің мәнін тү
сіну және олардың
шешімін табу дағдыларын қалыптастыру өте қажет.
Оқушылардың техника қауіпсіздігі ережелерін сақтай отырып, барлық оқу
құралдарын және техникалық құрал
жабдықтарды дұрыс пайдалануы маңызды
болып табылады.
Білім алушылардың ғылыми
зерттеуш
ілік дағдыларын дамыту үшін
жоғары оқу орындары мен мектеп оқушылар сарайлары жанындағы күндізгі
және сырттай мектептерге қатысу ұсынылады. Білім алушыларға атом
энергиясы бойынша «Росатом» мемлекеттік корпорацияның және
«Қазақстанның ядролық қоғамы» қоғам
дастығының іс
шараларына қатысу
ұсынылады, олар жыл сайын өткізетін «Kazatomexpo» көрмесінде жоғары
сынып оқушыларына арналған арнайы бағдарламалар ұйымдастырады.
Бұл бағдарламалар түрлі интерактивті форматтарды қамтиды. Оқушылар
атом электр станциясының ж
ұмысын зерделеуге мүмкіндік беретін, «басқа
планетадан келушілердің атомды шабуылынан
құйынға дейін» атты түрлі
ойын сценарийлерін жүргізумен, «Алақандағы АЭС» қосымшасымен таныса
алады. Сілтеме:
http://www.kazat
omprom.kz/
Энергияның балама көздері, оларды өндірудің заманауи тәсілдері туралы
ақпаратты
alternativenergy.ru
aqua
rmnt.com/otoplenie/alt
; http://www.helios
house.ru/alternativnaya
energiya.html сілтемелері бойынша алуға болады.
Георафия және биология сабақтарында «Қазақстан ұлттық географиялық
қоғамы» республикалық қоғамдық ұйымы ма
териалдарын пайдалану
ұсынылады.
Сілтеме:
kazgeography.org
kazgeography@nu.edu.kz
«ЭКСПО
2017»
көрмесі жұмысының бағыттары туралы, сонымен қатар
дүниежүзілік б
ұрынғы көрмелердің материалдарын келесі сілтемелер арқылы
алуға болады: skachatreferat.ru/poisk/
экспо
http://www.skachatreferat.ru/poisk/
«ЭКСПО
2017»
көрмесінде «Болашақтың энергиясы»
тақырыб
сәйкес
ең соңғы және ақылды технологиялар қолданылады:
1)
Smart Grid» деп аталатын электр желілерін басқару жүйесі
Адамдар
санын есептеуде әртүрлі сенсорларды қолдану және соған сайкес жарықты
бөлу, бұл энергия пайдалануды үнемдеуге мүмкіндік береді
. Аталған
технология автоматты режимде жүктемелерді бөлу бойынша шешімдерді
қабылдау үшін шынайы уақыт режимінде барлық ірі нысандардың энергия
тұтынуын қадағалауға мүмкіндік береді.
2) Деректерді өңдеу орталығы.
Көрме кешенінің аумағында ең соңғы
технолог
ияларды қолданумен құрылған Деректерді өңдеу орталығы (бұдан әрі
«ДӨО») құрылған. ДӨО қуаты ұйымдастырушының сервистік жұмыстары
үшін ғана емес, сол сияқты ресми қатысушылардың сервистерін өрістетуіне
мүмкіндік беру үшін де есептелген.
Деректерді хакерле
рдің шабуылынан,
қауіпсіздік периметрі ішіне дендеп енуден және вирустық қауіптен қорғау ең
соңғы бағдарламалық және аппараттық құралдардың көмегімен қамтамасыз
етіледі.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Жаңартылмалы энергия көздері
Күн энергиясы. Көрме аумағында күн энергиясы электр
энергиясы мен
жылуды түрлендіру үшін
белсенді түрде, сол сияқты Күннің табиғи әрекетін
ескере отырып
пассивті де пайдаланылады.
Сондай
ақ көрсетпелік
мақсаттарда қазақстандық өндірістің фотоэлектрлік панельдерін де қолданады.
Жел энергиясы. Көрме ны
сандарын жел энергиясынан электрмен
жабдықтау шусыз жел генераторларымен ұсынылған.
Жер энергиясы. Көрме нысандарына арналған жылыту жүктемелерін
алмастыру үшін геотермалды энергияны пайдаланады. Жасыл ғимараттарды
сертификаттау талаптарына сәйкес келуі
үшін
қазіргі заманғы әлемдік
стандарттарға жауап беретін және планетаның озон қабатына залалын
тигізбейтін хладагенттер
қолданылады
4) Көрме кешеніндегі барлық көлік қою орындары ең жаңа
технологияларды пайдаланумен автоматтандырылған. Көрме аумағына кіре
тін
көлік құралдарын сәйкестендірудің сан алуан әдістері қолданылады.
5) Телекоммуникациялық сервистер.
Көрменің мобильді сервистеріне
кірудің қолайлы болуы үшін Көрме кешенінің бүкіл аумағында WiFi ашық
желісі жұмыс істейді.
6) Ресми қатысушылардың ыңғайл
ы жұмыс істеуі үшін бөлінген
байланыс арналары (бұдан әрі
«PN») ұсынылады. Деректерді беру
арналарының қауіпсіздігі үшін PN туннельдерін ұйымдастыру нүкте
нүкте
әдісімен ұйымдастырылады. Сәйкестендіру және кіру үшін, мамандандырылған
бақылау және кіруд
і басқару серверлері қолданылады.
«Жаратылыстану» білім саласы пәндері сабақтарындағы
сын тұрғысынан
келесі дағдыларды дамытуды қарастырады: мәнмәтінді есепке ала отырып
тыңдау, бақылау, талдау және жинақтау арқылы дәлелдеуге үйрену. Сондықтан
оқушылардың
бақылау, талдау, пайымдау және түсіндіру дағдыларын
қалыптастыруларына жағдай жасау қажет. Ол үшін білім алушыларды:
пайымдау мен дәлелдеуді жіктеуге және жинақтауға;
олар туралы негізгі дереккөздерді бағалауға және сәйкес сұрақтар
қоюға;
тұжырымдама
лар және қорытындылармен қоса алғанда негізгі
дереккөздерді салыстыруға және талқылауға;
жеке тәжірибесінің артуына қарай өзінің көзқарастары мен
болжамдарын қайта қарауға қатыстыруға болады.
Мұғаліммен жұмысты талқылау, талдау және шешімдерді алдын
ала
қарастыру барысында білім алушылардың өздерінің оқу процесін жеткілікті
деңгейде түсінулеріне, сонымен қатар білімді бағалау, түсіндіру және
тануларына көмек көрсету ұсынылады. Оқушы әрекеті алгоритмінің үлгісі:
ақпаратпен
танысыңыз.
Тапсырма оқу барысын
да алынған ақпаратқа
да, оқулықтар, энциклопедиялар немесе
web
ай
тар тәрізді бірнеше
дереккөзден жинақталған ақпаратқа шолудың немесе сауалнаманың
қорытындысы болуы мүмкін;
аргумент негізінде жатқан зерттеудің құрылымын дәлелдейтін немесе
келесі әрекет
ті анықтайтын негізгі бөлімдерді, пікірлерді немесе болжамдарды
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
анықтаңыз;
көзбен және ауызша дәлелдеу, апараттың негізгі компоненттерінің
өзарабайналысын және біріктірілу принциптерін
талдаңыз;
жеке компоненттер арасындағы ұқсастықтарды және
айырмашыл
ықтарды
салыстырыңыз және зерттеңіз;
түрлі ақпарат көздерін, дәлелдерді немесе идеяларды біріктіру арқылы
білімді жинақтаңыз.
Түрлі ақпарат көздері арасындағы байланысты табыңыз;
дәлелдемелердің анықтығын және дәйектілігін, сонымен қатар
дәлелдердің бо
лжамдар мен туындаған идеяларды қолдайтынын немесе қарсы
келетінін
бағалаңыз;
сұрақтардың жауаптарын түсіндірудің нәтижесінде алынған
білімді
қолданыңыз;
тұжырымдалған шешімдерді
дәлелдеңіз,
олардың өзектілігі мен
маңыздылығын негіздеңіз.
Жаратылыстану
, география, физика, химия және биология
сабақтарындағы пәнаралық байланыстар, қоршаған әлемдегі процестер мен
құбылыстардың өзара байланысын көрсете отырып, бір пәнді оқу барысында
басқа пән бойынша білімді меңгеру процесінде қолдану білігін, жүйелі ойлау
ды
дамытуда ерекше рөл атқарады.
Пәнаралық байланыс
бұл түрлі оқу пәндерін сәйкестендіріп оқытуға
мүмкіндік беретін әдіс:
1) түрлі ғылымдарды кіріктіру процесі ретінде, заманауи ғылыми білімнің
ерекшеліктерін көрсету;
2) білім алушылардың сана
сезімінде
қоршаған әлемнің тұтас бейнесін
қалыптастыруды қамтамасыз ету.
«Жаратылыстану» білім саласы пәндерін оқытудағы пәнаралық
байланыстар келесі әдістемелік тәсілдер мен жолдарды қолдану арқылы жүзеге
асырылады:
пәннің маңызды заңдылықтарын ашу үшін географи
я, биология, химия,
физика пәндерінен алған білімдеріне назар аудару;
басқа оқу пәндерінен алынған білімді жүйелеу және қайта есіне түсіру
үшін кешенді сипаттағы мәселелер қою;
пәнаралық негіздегі арнайы тапсырмалар мен жаттығуларды орындау,
есептер шы
ғару
кестелер мен
иллюстрациялармен жұмыс істеу;
пәнаралық тақырыптарды зерделеу және пәнаралық жобалар орындау;
мектеп курстарынан алынған білімді қамтуды талап ететін ғаламдық,
аймақтық, жергілікті және табиғат нысандарының проблемаларына кешенді
сипаттама құрастыру;
мектеп оқушыларын туған өлкенің табиғатын қорғау мен зерттеудің
түрлі іс
әрекеттеріне қатыстыру.
Дидактика тұрғысынан пәнаралық байланысты жүзеге асыру оқытудың
ғылыми деңгейін арттырады, оқу материалының мазмұнына, мұғалім
қолданат
ын оқытудың әдістеріне, сонымен қатар оқушылардың өз бетімен
жүзеге асыратын оқу тәсілдеріне әсер етеді. Сонымен қатар, пәнаралық
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
байланысты белсенді пайдалану, жаратылыстану бағыты пәндерін оқыту
процесінде оңтайландыруға және білім алушыларға түсетін оқу
жүктемесін
жеңілдетуге мүмкіндік береді.
«Жаратылыстану» білім саласы пәндерінің сабақтарында пәнаралық
байланысты қолдану ғылыми
жаратылыстанудың негізін құрайтын
«өмір»,
«адам», «табиғат кешені», «экономика және экология», «зат», «дене»,
«энергия», «к
үш», «қозғалыс» және «даму» ұғымдарының қалыптасуында
маңызды рөл атқарады.
Пәнаралық байланыстар зерттеудің (эксперименттік әдіс, жобалық және
модельдеу әдісі және т.б.) жалпы әдістерінде қолданылуы мүмкін. Мұғалімге
пәнаралық байланыстың: бұрынғы, жалғас
палы және келешекті түрлерін
қолдану ұсынылады.
Бұрынғы пәнаралық байланыстар
басқа пәндерден бұрын алынған
білімдеріне сүйенуді қарастырады.
Жалғаспалы пәнаралық байланыстар
бұл байланыстар, көптеген сұрақтар
мен ұғымдар бір мезгілде бірнеше пәнде зер
деленуі мүмкін екенін қарастырады
(мысалы, дыбыс туралы түсінік физикада, ал есту органдары
биологияда
оқылады және т.с.с).
Келешекте пәнаралық байланыстар материалды бір пәннен оқу, сол
материалды басқа пәндерден оқудан бұрын жүзеге асырылады (мысалы,
томның құрылысы туралы ұғым физика пәнінде химияға қарағанда бұрын
оқытылады). Бұл жағдайда химия мұғалімі физикадан алынған білімге
сүйенеді.
«Жаратылыстану» білім саласы пәндерінде «тұрақты даму», «даму
стратегиялары», «индустриалды
инновациялық реформа»
, «жасыл экономика»,
«жасыл энергетика», «ел шаруашылығы», «таза технологиялар» терминдерінің
ғылыми
теориялық және практикалық мәнін зерделеу, аймақтық және
жергілікті аспектіде олардың қолданбалы ерекшелігін түсіну, «Мәңгілік Ел»
ұлттық идеясын жүзеге ас
ыру контексінде жаһандық геоэкономикалық
кеңістікте тұрақты дамып келе жатқан ел ретінде Қазақстан Республикасы
туралы ғылыми негізделген көзқарас қалыптастыру және дамыту маңызды
болып табылады. Сабақтардың тәрбиелік мақсаты «Мәңгілік Ел» идеясын
қамтып о
тыру тиіс.
Білім саласы пәндерінен қолданбалы курстардың немесе таңдау
курстарының ұсынылатын тақырыптар. Тақырыптар мұғалімдердің
мүмкіндіктері және жағдайларға байланысты өзгертілуі мүмкін:
Биология:
«Биологиялық модельдер және қолданбалы есептер»,
«Әлем
нің ғылыми
жаратылыстану эволюциялық бейнесі», «Биологиядағы
математикалық модельдер және әдістер»,
«Тамақтану және денсаулық»,
Экологиялық этика
»,« Биология және денсаулық», «Ә
лемнің заманауи
ғылыми
жаратылыстану бейнесі», «Биологиялық белсенді қоспалар», «Бәрі
біздің түп
тұқиямызда (генетика негіздері бойынша)», «Әлемнің інжу маржаны
сынып қыздарына арналған курс)», «
Менің денсаулығым
менің
қолымда», «Тірі жасуша жұмбақт
ары
», (Тұқым қуалаушылықтың
заңдылықтары»,
«Биологияның проблемалары»
, «Жасушалар және тері», «Үй
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
іргесіндегі телім», «Биогеография проблемалары», «Тері
денсаулық айнасы»,
«Заманауи микробиолог
ия», «Нанотехнологияға кіріспе».
География:
«Әлеуметтік
экономикалық географияның математикалық
модельдері және әдістері», «Картографиядағы математикалық модельдер мен
әдістер», «Қазақстан географиясын оқудағы жобалық технологиялар», «Туған
өлкедегі әлеуме
ттік
экономикалық процестерді модельдеу», «Дүниежүзілік
энергетика және саясат», «
Қазақстанның
энергетикалық әлеуетінің дамуы»,
«Еліміздің бүгінгі жасыл энергетикасы»,
«Медициналық экология»,
«Медициналық география», «Жобалық есептер мен тапсырмаларды орын
дау
әдісі», «География, тарих, өнер: қиылыстары және өзара байланысы»,
«Ауыртпалық қатерін төмендету және қауіпсіз орта».
Физика:
«Мектептегі физикалық практикум: бақылау, тәжірибе,
модельдеу»,
«Күрделілігі жоғары физикалық есептерді шығару»,
Физикада
жаңа
лықтар қалай ашылады
», «Физикадағы әдістер және математикалық
модельдер», «
Қоршаған
ортаның физикалық ластануы және оның адам өміріне
әсері
»,
«Физика және компьютер»,
«Өндірісті автоматтандыру негіздерін
зерттейтін қолданбалы физика курсы», «Ауыл шаруашылы
қ өндірісі
материалдарынан қолданбалы физика курсы», «Физика ғылымындағы іргелі
эксперименттер», «Физика
техникалық модельдеу», «Ғарыштану негіздері»,
«Ғарыштағы физика», «Биофизика элементтері», «Биохимиялық физика»,
«Заманауи ғарышкерліктің жетістіктері»
, «Радиациядан қорғану».
Химия:
«Мектептің химиялық практикумы: бақылау, эксперимент,
моделдеу», «Химияда жаңалық қалай ашылады», «Химияның әдістері және
математикалық модельдері», «Экологиялық химия», «Күрделілігі жоғары
химиялық есептерді шығару», «Жай с
удың жұмбақтары», «
Химия және
тамақтану
», «Ұзақ өмір сүру (кіріктірілген курс)», «Бейметалдар химиясы және
өмір», «Ойланып қалған химия», «Химия және
қоғам», «Химияның тарихы»,
«Химия, ғылыми фантастика шығармаларының негізі ретінде», «Химик
зертханашы мамандығымен танысу», «Химия және материалтану»,
«Агрономның химиялық құпиялары», «Химия және шаштараз өнері», «Химия
және с
интетикалық жуғыш құралдар
»,
«Тамақтық қоспалар: плюстері мен
минустері», «Косметика: кеше, бүгін, ертең», «Ас үйдегі химия», «Күнделікті
өмірдегі заттар және материалдар»,
«Химиялық есептерді шығару әдісі»,
«Химиядан эксперименттік есептерді шығарыу әдісі».
«Жаратылыстану» білім сала
сы пәндері сабақтарында
пайдалануға
ұсынылатын ресурстар:
1) «Қаза
томөнеркәсіп» ҰАК» АҚ
http://www.kazatomprom.kz/
) Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі: http://energo.gov.kz/
) «Қазақстан Ғарыш Сапары» Ұлттық компаниясы
» АҚ
http://gharysh.kz/n
ews/
4) «Эврика»
білім беру мекемелерінде авторлық эксперименталдық
бағдарламаларды жүзеге асыратын, 650
ден астам мектеп ұжымдарын
біріктіретін эксперименттік алаңдардың инновациялық білім беру желісі:
ttp://www.eurekanet.ru
5) Bookz.ru
электрондық кітаптар, журналдар және сөздіктер.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Навигацияның ыңғайлы болуы үшін, авторлардың алфавиттік каталогінен басқа
шығармалардың алфавиттік каталогы да қолжетімді, яғни кітаптарды
алфавиттік тізім бойынша іздеуг
е болады:
www.bookz.ru

6) EOLSS (Encyclopedia of Life Support Systems)
өмірді қамтамасыз ету
жүйелерінің энциклопедиялары. EOLSS (Encyclopedia of Life Support Systems)
өмірді қамтамасыз ету жүйелерінің эн
циклопедиялары. Көптеген
энциклопедияладан а
йырмашылығы EOLSS білімінің ауқымы тақырып болып
берілген. Пәндердің ішінде: математика, физика, энергетика, табиғатты қорғау
Жер және атмосфера туралы ғылым; экология, азық
түлік тағамдары және
ауыл шаруашылығ
ы туралы ғылымдар, адамзат ресурстары туралы, басқару
және т.б., тілі
ағылшын:
http://www.eolss.net/
7) Энциклопедиялар әлемі кітапханасы
http://
www.encyclopedia.ru/

8) Britannica School
мазмұны және ақпараттары кең ауқымы, онда
мыңдаған мақалалар, бейнелер, видео, түпдеректер, электронды кітаптар,
ұсынылатын веб
сайттар, тезаурус және дүние жүзінің атласы шығады. Барлық
контент оқытудың STEM
жүйесі әдістемесімен негізделген. Жұмыс барысында
оқушылар оқиды, жазады, зерттеулер жүргізеді және жаратылыстану
ғылымдары саласындағы өздерінің сөздік қорларын байытады. Кіріктірілген
«Мұғалімдерге арналған сабақ жоспары» аталған онлайн ресурстың
артықшы
лығы болып табылады, бұл жерде мұғалім өз «Жоспарын» жасауға
немесе басқа мұғалімдер құрастырған «Жоспарды» қолдануына болады.
Аталған ресурсты сынып режимінде де, сонымен қатар үй тапсырмасын
орындау барысында және олимпиадаларға қатысу үшін қажетті ғылым
и жоба
орындау үшін де қолдануға болады: (
http://school.eb.co.uk
).
9) «Сандардағы және картадағы дүниежүзі елдері».
Интерактивті
анықтамалықтарда дүние жүзінің алдыңғы қатарлы елдерін сипаттайтын
статистикалық ақпарат
және негізгі көрсеткіштер берілген:
http://www.sci.aha.ru

10) Рубрикон. Ірі
энциклопедиялық портал. Неғұрлым белгілі
энциклопедиялар, сөздіктер және анықтамалықтар, суреттер және карталар
берілген:
http://www.rubricon.com

11) Оқушылар оқу бағдарламасын меңгеру барысында А
Т қолдану
дағдыларын дамытады. «География» пәнінің оқу бағдарламасына сәйкес келесі
веб
ресурстар ұсынылады:
www.earthquakes.usgs.gov
www.rgo.ru
www.geo2000.nm.ru
www.geo.historic.ru
www.www.geografia.ru/
www.geographic
.org
www.mygeog.ru
www.e
cis.info
www.geography.about.com
www.hobitus.com
www.imf.org
www.kisi.kz
www.meteosputnik.ru
www.mfa.gov.kz
www.oecd.org
www.stat.gov.kz
www.theodora.com
www.un.kz
www.un.org
www.undp.kz
www.unesco.kz
www.unesco.org
www.unmultimedia.org
www.volcanodiscovery.com
www.worldbank.org
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
«Жаратылыстану» білім саласы пәндері бойынша сыныптан тыс
жұмыстарды жоспарлау және ұйымдастыру кезінде 2017
2018 оқу жылында
аталып өтілетін мерейтойлық күнтізбелік күндерге назар аударуды ұсынамыз:
Фернандо Магеллан (1522) басқарған алғашқы жер шарын айналу
экспедициясының аяқталғанына 495 жыл;
525 жыл бұрын Христофор Колумб экспедициясы Сан
Сальвадор
аралын ашты (Американың ашылуының ресми датасы) (1492 ж));
10 қыркүйек
Байкал көлі күні. Бұл к
1999 жылы бекітілген және сол
уақыттан бері жыл сайын тамыз айының төртінші жексенбісінде аталып
өтілетін, 2008 жылы Иркут облысының Заңнамалық Жиналысының шешімімен
Байкал күні қыркүйек айының екінші жексенбісіне ауыстырылды;
15 қыркүйек
халықаралы
экологиялық
«Гринпис»
ұйымының
Туған
күні (1971 жылдың 15 қыркүйегі
ядролық сынаққа қарсы экологтардың
ұйымдасқан бірінші акциясының өткен күні);
16 қыркүйек
озон қабатын қорғаудың халықаралық күні;
22 қыркүйек
ағылшын физигі Майкл Фарадейдің туғ
анына 225 жыл
(1791
1867);
24 қыркүйек
Бүкіләлемдік теңіз күні.
Бүкіләлемдік теңіз күнін 1978
жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы 10 сессиясының шешімімен
қабылдаған. Біріккен Ұлттар Ұйымының бүкіләлемдік және халықаралық
күндері жүйесіне кіреді
. 1980 жылға дейін 17 наурызда аталып келді, кейінірек
қыркүйек айының соңғы аптасының бір күнінде аталып өтетін болды;
1 қазан
аса көрнекті тарихшы, түркітанушы, географ
, этнограф,
жазушы Л.Н.Гумелевті
туғанына 105 жыл (1912
1992);
31 қазан
Қара
теңіз күні;
19 қараша
орыстың алғашқы бүкіләлемдік маңызы бар
жаратылыстанушы ғалымы, химик, физик, астроном, ақын, заманауи орыс
әдеби тілінің негізін салушы
Михаил Васильевич Ломоносовтың туғанына 305
жыл (1711
1765);
27 қараша
швед астрономы, фи
зигі, метеорологы Андерс Цельсийдің
туғанына 315 жыл (1701
1744);
29 қараша
табиғатты қорғаудың Бүкіләлемдік қауымдастығының
құрылған күні. 1948 жылы бұл күні «Бүкіләлемдік Табиғатты Қорғау Одағы»
негізін құраған, аталған ұйым табиғатты қорғаудың халық
аралық
коммерциялық емес ірі ұйымы, одақ 82 мемлекетті біріктіретін дүние жүзілік
ерекше серіктестік болып саналады.
«География» оқу пәнінің 6, 8, 9
сыныптардағы оқу жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сыныпта
тасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сыныпта
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат.
«Биология» оқу пәнінің 6, 8, 9
сыныптардағы оқу жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сыныпта
аптасына 2 сағат, оқу жылы
нда
68 сағат;
сыныпта
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
«Физика» оқу пәнінің 8
сыныптардағы оқу жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сыныпта
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат.
«Химия» оқу пә
нінің 8
сыныптардағы оқу жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сыныпта
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат.
«АДАМ ЖӘНЕ ҚОҒАМ» БІЛІМ САЛАСЫ
«Адам және қоғам» білім саласы
Қазақстан тарихы», «Дүниежүзі
тари
хы», «Адам. Қоғам. Құқық»
, «Өзін
өзі тану»
пәндерін қамтиды.
Қазіргі
қоғам мен өткенді байланыстыратын тарихи сана өскелең ұрпаққа
бүгінгі күнгі оқиғалардың мәні туралы түсінік қалыптастыруда маңызды рөл
атқарады. Тарихи сана
бұл тарихты білу, тарихи тә
жірибе мен оның
сабақтарын ұғынып түсіну, әлеуметтік болжау (бүгінгі күн жағдайының мәнін,
өткеннің инварианттылығы мен болашақтың баламалығын түсінуден), өз іс
әрекеті үшін тарихи жауапкершілікті түсіну. Оқу
тәрбие процесінің маңызды
құрамдас бөлігі болып
табылатын тарихи білім тұлғаның, азамат пен
патриоттың қалыптасуына септігін тигізеді.
«Қазақстан тарихы» және «Дүниежүзі тарихы»
пәндері бойынша оқу
бағдарламасының негізгі мақсаттарының бірі
білім алушылардың бойында
тарихи ойлау дағдыларын қалыптасты
ру мен дамыту болып табылады.
Осыған байланысты сабақта білім алушылардың «тарихи тұрғыдан
ойлау» білігін қалыптастыруға мүмкіндік беретін әр түрлі әдістер мен
тәсілдерді (мысалы, оқытудың белсенді және проблемалық әдістерін, жобалау
әдісін, тұжырымдамалы
тұрғыдан оқытуды) қолдану қажет.
«Тарихи тұрғыдан ойлау» өткен заманның кез
келген құбылысын сол
заманның контекстінде, бұрын болған және кейінгі тарихи оқиғалармен өзара
байланысында көру, анықтау, бағалау, талдау қабілетін білдіреді. Бұл қабілетке
ие
болу арқылы білім алушы өткен тарихқа қатысты білім мен түсінікке
негізделген өзіндік дәлелді ұстанымды қалыптастыра алады. Тарихи ойлау
дағдылары әрбір сабақта олардың біртіндеп кеңеюі мен прогрессиясы негізінде
дамытылуы қажет.
«Қазақстан тарихы» пәні б
ойынша оқу жүктемесі:
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты құрайды.
«Дүниежүзі тарихы»бойынша оқу жүктемесі:
сыныпта аптасына 1 сағат, оқ
у жылында 34 сағат;
сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат.
«Адам. Қоғам. Құқық.» оқу пәні бойынша оқу жүктемесі:
сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты құрайды.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Қолданыстағы оқу ба
ғдарламасына сәйкес Дүниежүзінің және
Қазақстанның ежелгі дүние тарихын жүйелі түрде оқу 6
сыныптан басталады.
Тарихты зерделеу білім алушыларда адамзаттың өткен тарихи жолы туралы
тұрақты білімін қалыптастыру үшін тиімді жағдай жасайтын оқиғалық
хронологи
ялық деңгейде іске асады. Бұл келесі сыныптарда күрделі тарихи
материалдарды, негізгі ұғымдарды жеңіл менгеруге мүмкіндік береді.
Жаңа заман тарихын оқыту 8
сыныптан басталады. Жаңа тарихты
оқытудың нәтижесінде, мұрағат материалдарын анықтау, тарихи оқиға
лар мен
жаңа процестерді талдау және салыстыру дағдылары қалыптасады.
«Алаш» қозғалысының 100 жылдығына байланысты «Алаш»
қозғалысының көшбасшысы Ә. Бөкейханов туралы тақырыпты «Алаш»
қозғалысы, «Алашорда үкіметі» оның қайраткерлері туралы қосымша
мәлімет
термен толықтыру ұсынылады.
сыныпта «Қазіргі заман тарихы» курсы ХХ ғасырдың басы мен ХХІ
ғасырдағы ең маңызды процестерге, құбылыстарға, ұғымдарға баса назар
аудару, адамзат дамуының жалпы бейнесі туралы түсінік қалыптастыруға
негізделген.
Сонымен қат
ар саяси, әлеуметтік
экономикалық және рухани
мәдени
дамуды, 1914
1918 жылдардағы бірінші дүниежүзілік соғыстан бастап қазіргі
заманға дейінгі тарихи процестердің пайда болуын түсіну және түсіндірумен
ерекшеленеді.
Алаш» партиясының құрылуы. «Алаш
Орда» ү
кіметі. Қазақ халқының
саяси көшбасшылары (Ә. Бөкейхан, А.Байтұрсынов, М.Дулатов, Б.Қаратаев,
М.Тынышпаев, М.Шоқаев). XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының
ғылыми еңбектері. «Алаш
Орда» үкіметі бойынша білім беруде білім
алушыларды «Алаш» партиясының ұл
ттық мемлекеттілікті жаңғыртудағы
саясатын талдауға; қазақ зиялыларының қоғамдағы рөлі мен қызметіне талдау
жасауға, ұлттық баспасөздің қоғамдық
саяси сананы оятудағы рөліне баға
беруге бағыттау ұсынылады. Білім алушылар қоғамдық сананың рөлін қазақ
зиялыл
арының шығармашылық мұрасын талдай білуі және оған баға беруі тиіс.
Осыған байланысты қызметі қазақ мәдениеті ошақтарын дамытуға, оқу
ағарту ісіне, қазақ халқының әдеби тілін қалыптастыруға және ғылыми
құндылықтарды сақтауға бағытталғанқуғын
сүргінге ұшыра
ған екі ұрпақ
алашордалықтар
Мұхамедхан Сейтқұлов пен Қайым Мұхамедханов туралы
жазылған «Хаттар сөйлейді» және «Әке мен бала
өз Отанының патриоттары»
кітап материалдарын; С. Әлжанова мен Г. Төлемісованың «Алаш» партиясы
идеологтері және көшбасшыларыны
ң бірі Отыншы Әлжанов туралы жазылған
«Алаш Орда бүркіті»; В. Могильницкийдің зиялы қауым өкілдері, саяси қуғын
сүргін құрбандары туралы «Атаусыз қызғалдақтар. Карлагтың ұлы
тұтқындары»көркем
деректі очерктерін пайдалану ұсынылады.
Аталған әдебиетте қаза
қ интеллигенциясы өкілдерінің өз халқына қызмет
жасаудағыжүріп өткен ауыр жолы көрінеді.
1937 жылғы саяси қуғын
сүргінге 80 жыл толуына
байланысты білім
алушыларды 1937 жылдағы әміршіл
әкімшіл жүйе саясатының зардаптарын
талдауға бағыттау ұсынылады.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Соным
ен қатар, мұғалімге білім алушылармен бірге түрлі жағдайлардағы
қауіпсіз мінез
құлыққа қатысты мәселелерді және саяси, әлеуметтік, табиғи,
экологиялық қауіп
қатер жағдайындағы дұрыс мінез
құлықтың маңыздылығын
талқылау ұсынылады.
Тарих сабағында дұрыс құр
астырылған сұрақтар маңызды орын алады.
Мұғалімдерге «сатылап сұрақ қою» әдісін қолдану ұсынылады. Бұл әдісте
дерекке немесе белгілі бір иллюстрацияға қойылатын сұрақтар жеңілден
қиынға қарай күрделенеді.
Тарих сабағында себеп
салдарлық байланыстарды анықт
ау кең таралған.
Берілген тарихи түсініктер бойынша тапсырмалар білім алушылар тарапынан
тек қана себеп пен салдарды анықтаумен шектелмей, бұл себептерді берілген
белгілері бойынша жіктеу (мазмұны, уақыты және рөлі бойынша), түрлі
себептер арасында өзара б
айланысты анықтау және оларды қатысты
(маңыздылық) деңгейі бойынша орналастыруға мүмкіндік беретіндей түрде
құрастырылуы қажет.
Білім алушылар белгілі бір тарихи оқиғалардың/ құбылыстардың/
процестердің маңыздылығын анықтай білуге үйренулері қажет. Мұғалім
нің
білім алушыларға маңыздылық сөзінде қандай мағына жатқандығын түсінуіне
қолдау көрсетуі тиіс.
Мұғалімнің сабаққа арнайы әзірлейтін тапсырмалары:
түсінікті болуы;
саралаудың ескерілуі;
сын тұрғысынан ойлауды дамытуға мүмкіндік беруі;
проблемалық оқытуғ
а негізделуі;
бағалау мүмкіндіктерінің бар болуы.
Картамен жұмысты тиімді деңгейде күшейту қажет. Ол үшін тарихи
карталар мазмұнын талдау бойынша тапсырмаларды пайдалану ұсынылады.
Білім алушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, презентация,
интеллект
карталар,
диаграммалар
жасауға
тапсырмалар берген дұрыс.
Тарихи тұлғаға сипаттама бергенде мынадай арнайы жадынаманы
қолдану ұсынылады:
тарихи қайраткердің сыртқы бейнесін суреттеу;
тұлғалық белгілерін сипаттау;
өмірінің ең жарқын мыңызды фактілері
н атау;
тұлғаның тарихқа қосқан үлесіне баға беру.
Бұл тарихи тұлғалардың іске асырған ерекше әрекеттерінің білім
алушының есінде ұзақ сақталуына мүмкіндік береді.
Пәнді оқыту кезінде барлық сынып білім алушыларының жұмыс жасауы
және үздік нәтижелерге қ
ол жеткізу үшін жеке, жұптық, топтық жұмыстарды
ұйымдастыру ұсынылады.
Оқыту процесін оңтайландыру мақсатында топтық жұмысты
ұйымдастыру өте тиімді болып табылады. Топтық жұмысты ұйымдастыру
кезінде әрбір оқушының қабілеттері мен психологиялық ерекшелікте
рін ескеру,
олардың топтағы атқаратын негізгі
міндеттерін
анық түсіндіру қажет. Сонымен
бірге топ мүшелерінің әрқашан өзгеріп отыруы да маңызды.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Жоғары сыныптарда түсіндіру және талдау дағдысын тереңдеп дамыту
үшін оқытудың жаңа әдістері ұсынылады. Деңгей
леп оқыту,
сын тұрғысынан
ойлауды қалыптастыру, тірек
сызба, салыстырмалы талдау және тағы басқалар.
Мысалы:
маңызды тарихи оқиғаларды талдауда
STEEPLE
талдауы
әлеуметтік,T
технологиялық, E
экономикалық, E
қоршаған орта, P
саяси,
құқықтық, E
этникалық факторлар) және т.б. қолдану ұсынылады. Бұл
білім алушылардың түсіндіру және талдау дағдысын тереңдеп дамытуға
мүмкіндік береді.
Білім алушылардың
мазмұны жағынан
мәндес
пәндерді оқу кезінде алған
білімдерін мақсатты және жүйелі түрде пайдалану
дағдысын қалыптастыруда
оқытудың кіріктірілген тәсілін қолдану тиімді. Ол үшін оқу
процесін
ұйымдастыру кезінде сабақтарды әртүрлі пәндерден алынатын мәліметтер
бірін
бірі толықтырып, тереңдететіндей түрде жоспарлау ұсынылады. Мысалы,
Отандық және дүниежү
зі тарихының кейбір тақырыптарын кіріктіруге болады.
Халықаралық қатынастар тарихы және Қазақстанның сыртқы саясаты, әлемдік
соғыстар тарихы, тарихтың жеке мәселелері, мәдениет т.б. тақырыптарын
кіріктіруге болады. Тарих пәндерін кіріктіре оқыту жүйесін қа
лыптастыру
оқыту процесінің коммуникативтік әлеуетін біршама арттырады.
Тарих сабақтарын жоспарлау және ұйымдастыру барысында оқытудың
тәрбиелік компонентіне ерекше назар аудару қажет. Материал мазмұны
«Мәңгілік Ел» идеясына сай болуы және Отанымыздың пат
риоттарын,
құқықтық, демократиялық мемлекеттің, жеке адамның құқықтары мен
бостандықтарын құрметтейтін, адамгершілігі мол, толерантты азаматтарын
тәрбиелеуге, қазақстандық қоғамның негізгі құндылықтарын бекітуге
бағытталуы қажет.
Білім алушылардың тарихи б
ілімін тәжірибеде нақтылау мақсатында
мүмкіндігінше мұражайларға, тарихи ескерткіш орнатылған жерлерге немесе
тарихи
археологиялық орындарға экскурсия ұйымдастыру ұсынылады.
«Қазақстан тарихы» пәні бойынша ұсынылатын сайттар:
http://www.tarih
begalinka.kz
http://www.e
history.kz
http://bilimsite.kz/tarih/
;
http://testcenter.kz/entrants
/for
ent/
«Дүниежүзі тарихы» пәнінен ұсынылатын сайттар:
http://www.world
history.ru
http://historic.ru
http://historyatlas.narod.ru
http://testcenter.kz/entrants/for
ent/
Сыныптан тыс оқу
тәрбие жұмыстары білім алушыларды қоғамдық
өмірге бейімдейтін, жұмыс тәжірибесін жинақтайтын, жаңа жағдайдағы қарым
қатынасқа үйрететін, қызығушылықтар мен
талаптарды іске асыратын
әлеуметтік ортаның бір бөлігі болып табылады.
«Қазақстан тарихы» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды
ұйымдастыру және жоспарлау барысында 2017
2018 оқу жылында
мерекеленетін мерейтойлық шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Қазақ хал
қының XII
XVIII
ғасырлардағы ұлы үш биінің бірі Қазбек
би Келдібекұлының
350 жылдығы(1667
1764);
Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы күрестегі әйгілі
батырларының бірі Тама Есет Көкіұлының 350 жылдығы (1667
1749);
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Алаш Орда үкіметінің құрылғаны
на 100 жыл (1917
2017);
Қазақстандағы саяси қуғын
сүргін құрбандарына
80
жыл (1937
2017);
Белгілі қолбасшы, қазақ халқының батыры
Қабанбай батыр
Қожақұлұлының
жылдығы
(1692
1770);
Бірінші ресми емес қазақ Конституциясына
Қазақ елінің Жарғысы»
105 жыл
(1912
2017);
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне
жыл
(1992
2017);
Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздеріне 25 жыл (1992
2017);
ЭКСПО
2017 «Болашақ энергиясы» Халықаралық
мамандандырылған көрмесі (маусым
қыркүйек, 2017);
Сыныптан тыс
жұмыстар төмендегі шаралар арқылы жүзеге асады:
базалық кәсіпорындарда, табиғат аясында, мәдени мекемелерде,
мұражайларда;
таңдауы бойынша еркін сабақтар, оқу пәндері бойынша сайыстар мен
олимпиадалар өткізу;
оқу бағдарламаларына сай қосымша арнаулы
сабақтар ұйымдастыру;
кіріктірілген және пәнаралық оқу сабақтарын жүргізу және т.б.
Сыныптан тыс жұмыстар білім алушылардың пәнге деген
қызығушылығын арттырып, алған білімдерін тереңдетіп, өздігінен іздене білуге
үйретеді. Сонымен қатар теориялық білімі
н кеңейтіп, толықтыра түседі және
білім алушылардың жеке қабілетін дамыта түседі.
Қоғамдық ғылымдар кешенін құрайтын кіріктірілген сипатқа тән
«Адам.
Қоғам. Құқық»
пәнін оқыту оқушылардың назарын қазіргі қоғамдық, саяси,
мәдени, әлеуметтік құбылыстарға, ол
арды реттеп отыратын заңдардың өзара
байланысына аударуға негізделген.
Оқу процесінде білім алушылардың бүгінгі күнгі өзекті қоғамдық және
құқықтық
мәселелерге қатысты пікірталасқа қатысу дағдыларын дамыту; сын
тұрғысынан талдау және қоғамдық және құқықты
қатынастармен байланысты
практикалық жағдаяттарды бағалау дағдыларын қалыптастыру мен дамытуға
көңіл бөлу ұсынылады.
Білім алушының талдау қабілетін, қызығушылығын, дербестігін,
жауапкершілігін дамытуға бағытталған оқытудың ұйымдастырушылық
әдістемелік т
үрлері:
мұқият іріктелген тапсырмалар мен іс
әрекет түрлері арқылы білім
алушыларды ынталандыра және дамыта оқыту;
білім алушылардың білім алуы «оқыту үшін бағалау» арқылы қолдау
көрсету;
білім алушыларды зерттеу және зерттеушілік жұмыстарын жүргізуге
нег
ізделген белсенді оқытуды ұйымдастыру;
білім алушылардың
сын тұрғысынан
ойлау дағдыларын
дамыту;
білім алушылардың жеке мүмкіндіктерін ескере отырып, деңгейлік
тапсырмалар құрастыру;
білім алушылардың жеке, жұптық, топтық және тұтас сыныптық
жұмыс түрле
рін ұйымдастыру.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Пәндерді оқытуда білім алушылардың басқа пәндерден: «Қазақ тілі»,
«Қазақ әдебиеті», «Дүниежүзі тарихы», «Қазақстан тарихы», «Физика»,
«Биология», «География» және т.б. алған білімдеріне сүйену қажет.
Оқыту білімді жүйелі меңгеру, оқыту мін
деттерін шешу процесінде
мұғалім мен білім алушының бірлескен әрекеті ретінде қызмет етеді. Бұл жерде
мұғалімнің қызметі оқыту үрдісін ұйымдастыру және басқарудан көрінеді.
«Өзін
өзі тану» оқу пәнінің мақсаты
білім алушыларды
рухани
адамгершілік дамыту;
оларға жалпыадамзаттық құндылыөтар туралы білімді
игерту;
білім алушылардың
әлеуметтік
маңызды тұлғалық қасиеттерін және
өмірлік дағдыларын қалыптастыру.
Біртұтас үдеріс ретіндегі өзін
өзі танудың
объектісі физикалық,
психикалық және рухани табиғаты қырл
ары аспектісінде қарастырылатын адам
болып табылады. Адамның осы қырларының біртұтастығы оның өзін
өзі
жігерлендіруін, өзін
өзі жүзеге асыруын және өзін
өзі жетілдіруін қамтитын
үйлесімді дамуын қамтамасыз етеді. Бұл өзін
өзі танудың пәндік аясын
анықтайд
ы, сол сияқты оқу пәнінің танымдық, дамытушылық және тәрбиелік
қызметін нақтылайды.
сыныптардағы «Өзін
өзі тану» базалық мазмұны төрт тарауды
қамтиды: «Таным қуанышы», «Адам болам десеңіз ...», «Адам және әлем»,
«Адамзаттың рухани тәжірибесі».
«Өзін
өзі тану» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат.
Рухани
адамгершілік білім берудің ерекшеліктеріне сәйкес сандық
емес, сапалық баға маңызды, сондықтан әрбір жартыжылдықтың
қорытындысы бойынша «Сынақ» бағасы қойылады.
Егер
білім алушы
бағдарламада көрсе
тілген дайындық деңгейіне
қойылатын барлық талаптарды орындап, ұзақ мерзімді жоба әзірлесе,
білім
алушыға
«Сынақ» қойылады.
«ӨНЕР» БІЛІМ САЛАСЫ
«Музыка»
пәнін оқытудың
мақсаты
білім алушылардың музыкалық
мәдениетін қалыптастыру, әлемнің музыкалық бейне
сін меңгерту, тұлғаның
шығармашылық қабілетін дамыту, музыкалық өнер шығармаларын бағалауда
алған білімдерін қолдану дағдысын қалыптастыру, адамгершілік пен Қазақстан
Республикасын
Отанын сүюге тәрбиелеу.
Пәнді оқытудың міндеттері:
дәстүрлі қазақ музы
касының өткен және қазіргі замандағы халық
өмірімен байланысы, оның кәсіби композиторлық шығармашылықтағы рөлі
туралы білім беру;
оқушылардың қазіргі замандағы музыкалық құбылыстарға
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
қызығушылығын дамыту, көркемдік талғамын мен музыкалық өнерге
құндылық
ретіндегі қатынасын қалыптастыру;
музыканың басқа өнер түрлерімен байланысын ұғына білуге үйрету;
музыкалық өнер арқылы білім алушыларды адамгершілік қасиеттерге
тәрбиелеу;
музыка өнерінің әртүрлі салаларында білім алушылардың
шығармашылық қабілеттер
ін
дамыту.
Пән мазмұны қазақ және түркі халықтарының дәстүрлі мәдениеті, шығыс
және батыс классикалық музыкасының, әлем музыкасының ең озық,
қазақстандық заманауи өнер туындыларына негізделген және оқушылардың
мәдени, құндылық, тұлғалық, зияткерлік қасиет
терін қалыптастыруға
бағытталған.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
музыка өнері туындылары бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында
орындалады.
Музыка» пәні пәнаралық интеграция принципін ұстана отырып, қазақ,
орыс тілдері және әдебиет, тарих, бейнелеу өнерімен байланыстарын көрсете
отырып, әртүрлі өнер түрлерінің өзара шартты байланысы туралы көзқарас
қалыптастырады.
Оқытудың әдістемелік жүйесі ү
здіксіздік принципіне байланысты
бастауыш пен негізгі мектеп арасындағы сабақтастық, жүйелілік пен
бірізділікке сүйене отырып, негізгі тақырыптардың кеңейтілген
мәдениеттанушылық деңгейде қайталануын қамтамасыз етеді. Музыкалық
білім берудің әдістемесі оқу
шылардың дербестігін, музыкалық өнерге тұлғалық
көзқараспен қарауын, мұғалім мен оқушы, оқушы мен оқушы арасында еркін
пікір алысуын қалыптастыруға бағытталған. Шығармашылық тәсіл оқушының
ән айтуы мен аспапта ойнау дағдысын қалыптастырудағы басты әдіс бол
табылады.
сыныпқа арналған оқу пәнінің базалық мазмұны:
Сөзбен өрілген саз. Музыка және поэзия»;
«Музыка және сурет»;
«Өнер тұлғалары»;
«Жаңа заманның жаңа әні»;
Музыкалық сауаттылық».
Оқушылардың дайындық деңгейлері пәндік,
тұлғалық,
жүйелік
әрекеттік
нәтижелер бойынша бағаланады.
Сабақтың, сабақтан тыс, сыныптан тыс іс
шаралардың тәрбиелік мақсатын
«Мәңгілік Ел» идеясымен ұштастырып жүзеге асыру ұсынылады.
«Музыка» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру және
жоспарлау барыс
ында 2017
2018 оқу жылының күнтізбесіне байланысты атап
өтілетін мерейтойлық шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Қазақстандағы саяси қуғын
сүргін құрбандарына 80 жыл (1937
2017);
Алаш Орда үкіметінің құрылғанына 100 жыл (1917
2017);
Қазақстан Республика
сының Қарулы Күштеріне 25 жыл (1992
2017);
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздеріне 25 жыл (1992
2017);
ЭКСПО
2017 «Болашақ энергиясы» халықаралық көрмесі (2017 жылғы
маусым
қыркүйек).
«Музыка» пәні бойынша оқушылардың үй тапсырмасын орындаула
ры
оқу процесінің қажетті элементтерінің бірі. Дұрыс ұйымдастырылған жағдайда,
үй тапсырмасы (мәтінмен жұмыс, ән салуға жаттығу, тамақ гимнастикасы және
т.б.) сабақта алынған білімді бекітуге және тереңдетуге, музыка мен ән салуға
қызығушылықты қалыптастыр
уға және оқушылардың вокалдық қабілеттер
жетілдіруге мүмкіндік береді.
«Музыка» пәні бойынша 6
сыныптарда
сағат саны аптасына 1 сағат, оқу
жылында барлығы 34 сағатты құрайды.
Бейнелеу өнерi
пәні тұлғаның эмоциялық
бейнелі, көркемдік ойлау түрін
қалыпта
стыруға бағытталған рухани іс
әрекетінің шарты болып табылады.
Оқыту мақсаттары:
эстетикалық сезімдерін, бейнелеу өнеріне қызығушылығын;
адамгершілік сезімін қалыптастыру, өнегелі тәжірибесін байыту, ізгілік пен
зұлымдық туралы ойларын қалыптастыру; Қаза
қстан және басқа елдердегі
халықтардың мәдениетін құрметтеу;
қиялын, кез келген іске шығармашылық тұрғыдан қарау ниеті мен
икемділігін, өнер мен қоршаған әлемді қабылдау қабілетін, көркемдік қызметте
бірлесіп жұмыс істеу шеберліктері мен дағдыларын дамы
ту;
өнер құралдарының көмегімен оқушылардың шынайы өмірге деген
эстетикалық көзқарасын тәрбиелеу және өмірлік түйсігін қалыптастыру;
халық шығармашылығына деген қызығушылығы мен сүйіспеншілігін
тәрбиелеу;
аңғарымпаздығы мен көріп есте сақтау қабіле
тін дамыту;
оқушылардың көркем композиция жасау мен орындалған жұмыстарды
сыныпта қарап, талқылау процесінде көркемдік талғамын, талдау қабілеттері
мен эстетикалық уәждемелерін дамыту.
Оқыту міндеттері:
қоршаған әлемге көзқарасын өзінің шығармашылық
жұмыстарында
көрсете білу қабілетін дамыту;
сурет, кескіндеме, композиция бойынша бейнелеу сауаты негіздерімен,
жылы және суық түстермен таныстыру және оларды айыра білуге үйрету;
бейнелеу өнерінің түрлерімен (графика, кескіндеме, сәндік
қолданбалы
ер, мүсін, дизайн, сәулет өнері) және жанрларымен (пейзаж, портрет,
натюрморт, анималистика және т.б.) таныстыру;
көркемдік дағдыларды меңгеру (әртүрлі материалдармен жұмыс істеу
және әртүрлі бейнелеу техникасын игеру);
шынайы өмірде көркем мәдениетті
ң көрінісін байқау және түсіне білу
қабілетін дамыту (мұражайлар, сәулет, дизайн, мүсін және т.б.);
балаларда сезімдік
эмоциялық белгілерді: зейінді, есте сақтауды,
қиялды, елестетуді дамыту;
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
оқушылардың қолдарының моторикасын, иілгіштігін, икемділігін
және
көзбен шамалау дәлдігін жақсарту;
өзінің көлемді композицияларын жасату немесе жазық және көлемді
кеңістіктік тәсілдер үйлесімдіктерін пайдалану арқылы көркемдік құрастыру
элементтерімен таныстыру.
«Бейнелеу өнері» пәні бастауыш мектеп бағдарламасы
мен сабақтастығын
сақтайды және өнерді мәдениеттің өзара байланысты екі түрінің біртұтастығы,
халықтық және кәсіби ретінде қарастырады.
Бағдарлама гуманитарлық пәндердің басқа базалық курстарымен тығыз
ықпалдастыруға бағытталған. Ол негізгі мектеп оқушыла
рының пластикалық
өнердің әртүрлі материалдары мен техникаларын қолданып көркем бейне
жасауына бағытталған көркем
шығармашылық қызметтің алуан түрлеріндегі
бейнелі тілін меңгеруді көздейді: «Өнер туындыларын қабылдау», «Графика»,
«Мүсін», «Кескіндеме»,
«Ко
мпозиция»,
«Сәндік
қолданбалы өнер», «Көркемдік
құрастыру, дизайн және сәулет өнері».
Білім беру
тәжірибесінде «Бейнелеу өнері»
кескіндеме, графика, мүсін
сияқты бейнелеу өнерлерімен қатар сәулет және сәндік
қолданбалы өнерді
қамтитын барлық пластикалық ө
нерлерді түсінеді.
Сабақтардың маңызды нәтижелері:
мектеп оқушыларының бейнелеу өнеріне қызығушылығы, суретте
немесе мүсінде нақтылы түрде көрсетілген суретші шығармасының ойын
түсіну және өзінше бағалау қаблеті, қазақ және әлемдік өнердің негізгі
стильд
ері мен бағыттарын айыра білуі;
өнер тарихында елеулі рөл атқарған шеберлердің шығармашылығымен
танысуы, әйгілі шығармаларды білуі болып табылады.
Сабақтар тұлғаның жеке қасиеттерін, зерттеушілік дағдыларын дамытуға
бағытталған мақсаттарда жүзеге асырыл
ады, бұл мақсаттар оқылатын тақырыптар
бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында орындалады.
Бейнелеу өнеріне
оқыту жеке тұлғаның өз ойын білдіруіне және дамуына, одан кейін әлемдік
көркем мәдениет үлгілерімен танысуына бағытталған.
Сабақта оқу қызметін
ің кез келген түрі өзіндік мәнге ие, оқушылардың
мүдделерімен келісіледі, оларды оқушы өмірінде нақты пайдалануға
бағдарланады. Өнерге деген қызығушылығы мен көркемдік талғамын дамыту
қалыптасқан шығармашылық іс
әрекеттің жеке тұлғалық тәжірибесі, өзіндік
эстетикалық эталондары, өнер тілін меңгеруі негізінде қалыптасады.
Бейнелеу өнеріне оқыту барысында оқушыларға шығармашылық
жұмыстың арқауын жасауда, қызмет түрлерін, көркем материалдарды, жеке
немесе топтық жұмыстарды, шығармашылық тапсырмаларды орындау
үрделілігін
, үй тапсырмасының формаларын және т.б. таңдауда көбірек
еркіндік беріледі
. Олар оқушының мәдени, құндылықты, тұлғалық және
зияткерлік қасиеттерін қалыптастыруға бағытталған.
Осылайша бөлімдерге бөлу ерекшелігі мынада, бірінші бөлім оқу
материал
ының мазмұнын ашады, екінші бөлім оны тәжірибеде іске асырудың
құралдарын береді, үшінші бөлім тапсырма тақырыбының рухани
адамгершілік, эмоциялық
құндылық бағыттылығын болжамдайды, төртінші
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
бөлім
бала көркемдік
шығармашылық тәжірибе алып шығатын қызмет тү
рлері
мен шарттарынан тұрады. Барлық бөлімдер өнердің әртүрлі: типологиялық,
тілдік, құндылыққа бағдарланған, қызметтік қырларын ашады. Олар (барлығы
бірге) әр сабақта әртүрлі шамада кездесіп отырады. Барлық бөлімдер кешенді
түрде жалпы көркемдік білім мен
тәрбие міндеттеріне бағытталған.
Оқу материалы көркемдік білімнің іскерлік сипаты мен адамгершілік
болмысын көрсететін:
«Өнер мен көркемдік қызметтің адам және қоғам өміріндегі рөлі»
«Өмір мен өнердің ру
хани
адамгершілік проблемалары»;
«Әсем
өнер
лер тілі және көркем бейне»;
«Әсем өнер түрлері мен жанрлары» бөлімдерімен ұсынылған.
Сабақтың, сабақтан тыс іс
шаралардың тәрбиелік мақсатын
«Мәңгілік Ел»
идеясымен ұштастырып жүзеге асыру ұсынылады.
«Бейнелеу өнері» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстард
ұйымдастыру және жоспарлау барысында 2017
2018 оқу жылында
мерекеленетін мерейтойлық шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Қазақстандағы саяси қуғын
сүргін құрбандарына 80 жыл (1937
2017);
Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздеріне 25 жыл (1992
2017
ЭКСПО
2017 «Болашақ энергиясы» Халықаралық көрмесі (2017жылғы
маусым
қыркүйек).
«Бейнелеу өнері» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі: 6
сыныпта
аптасына 1 сағат, жалпы саны
34 сағат.
«ТЕХНОЛОГИЯ» БІЛІМ САЛАСЫ
«Технология»
пәнін оқыту бағыты
білім алушыларды материалдық
құндылықтардың заманауи өндірісінің негізгі технологиялық процестерімен
таныстыруға, кейінгі кәсіптік білім алуға және еңбек етуге қажетті
дайындықтарын қамтамасыздандыруға негізделген.
Бағдарламаның мазмұны оқушының жеке тұлғ
асы, отбасы және
қоғамның қажеттіліктерін, қазіргі заманғы педагогикалық ғылымының
жетістіктерін ескере отырып белгіленген.
Пәнді оқытудың
мақсаты
техника мен технология саласында
оқушылардың заманауи өндірісінде алған білім жүйесінің нәтижелігіне
бағытта
лған функционалдық сауаттылығын қамтамасыз еті, технологиялық
ойлау қабілетін, орындаған жұмысына шығармашылық көзқараспен қарауын
дамыту.
Оқыту міндеттері:
1) техника, технология және заманауи өндіріс негіздерінен жүйеленген
білімін қалыптастыру;
2) құрыл
ымдық материалдарды өңдеу технологиясы, жобалауды іске
асыру бойынша жалпы еңбектік, жалпы өндірістік және арнайы икемділіктер
мен дағдыларын қалыптастыру;
3) технологиялық ойлау қабілеті мен еңбекке деген шығармашылық
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
көзқарасын дамыту;
4) оқып жүрген тех
нологиялармен байланысты мамандықтар әлемі, еңбек
нарығындағы олардың талап етілуі
туралы
түсініктерін қалыптастыру, өзінің
өмірлік және кәсіби жоспарларын саналы түрде анықтауына ықпал ету;
5) еңбек ету және кәсіби іс
әрекеті процесінде эстетикалық, адамг
ершілік,
экономикалық, экологиялық, дене және құқықтық тәрбие беру;
6) оқушылардың Қазақстан халықтарының ұлттық мәдениетіне, салт
дәстүрлеріне деген құрмет көзқарасын қалыптастыру.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға
бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында орындалады.
Оқушылардың дайындық деңгейіне қойылатын талаптарды оқыту
барысындағы нәтижелері, оқушылардың үлгерімдерін бағалауын, негіз
гі
мектепті аяқтайтын әр оқушының міндетті түрде меңгеруі тиіс білім мазмұнын
көрсетеді. Оқушылардың дайындық деңгейі үш түрлі аспектілер: пәндік,
тұлғалық, жүйелі іс
әрекет нәтижелері ескеріле отырып бағаланады. Осыған
байланысты 6,
сынып оқушыларына
(ер балалар) келесі бөлімдер бойынша
тақырыптар беріледі.
кесте
6, 8, 9
сыныптарда ер балаларға арналған бөлімдердің
тақырыптары
Ауыл мектептерінде
Қала мектептерінде
1. Қауіпсіздік техникасы және
еңбекті қорғау.
2. Ауылшаруашылық өндірісіндегі
ехника және технология.
3. Ағашты және ағаш
материалдарды қолмен және
механикалық өңдеу технологиясы.
4. Металды қолмен және меха
никалық өңдеу технологиясы.
5. Сәндік қолданбалы өнерінің
элементерімен
көркем
материалдарды
өңдеу
технологиясы.
6. Электр
отехника және
электроника негіздері.
7. Үй мәдениеті. Үй
шаруашылығын
дағы жөндеу
жұмыстары.
8. Шығармашылық жобалау
саласы.
9. Қазіргі заман өндірісі және те
хникалық кәсіби білім.
1. Қауіпсіздік техникасы және
еңбекті қорғау.
2. Ағашты және ағаш
мат
ериалдарды қолмен және
механикалық өңдеу технологиясы.
3. Металды қолмен және меха
никалық өңдеу технологиясы.
4. Сәндік қолданбалы өнерінің
элементерімен
көркем
материалдарды
өңдеу
технологиясы.
5. Электротехника және
электроника негіздері.
6. Үй мәден
иеті. Үй
шаруашылығын
дағы жөндеу
жұмыстары.
7. Шығармашылық жобалау
саласы.
8. Қазіргі заман өндірісі және те
хникалық кәсіби білім.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Білім берудің негізгі түрлері оқушылардың оқу
практикалық, жобалау
іс
әрекеті болып табылады. Жаттығулар, оқу
практика
лық жұмыстар, жобалау
әдістері
басым әдістер болып отыр. Бағдарламада қарастырылған барлық
практикалық жұмыс түрлері материалдарды өңдеудің әртүрлі технологияларын,
электромонтажды, құрылыс
әрлеу және жөндеу санитарлық
техникалық
жұмыстарын, тағам әзірле
у, жеңіл тігін өнеркәсібінің негіздерін, есептеу және
жобалау операцияларын меңгеруге бағытталған.
Мұғалім бар мүмкіндіктеріне сәйкес бағдарламада ұсынылған
технологиялық операциялар топтамасын қамтамасыз ететін еңбек нысандарын
таңдай алады. Сонымен қата
р оқушы жасының шамасына сәйкес еңбек
нысанын таңдап, оның қоғамдық және жеке құндылығы да ескеруі қажет.
Оқушылар орындайтын практикалық жұмыстардың түрлері түсінікті, ұтымды,
экологиялық талаптарға сәйкес болуы тиіс. Мұғалім жергілікті компонент пен
өзін
ің жеке эстетикалық қызығушылықтарына сәйкес өз тапсырмалары
нұсқаларын қосуға құқығы бар.
«Қазіргі заман өндірісі, техникалық және кәсіби білім беру» (9
сынып)
жаңа бөлімінде техникалық және кәсіптік білім беру мекемелерінің түрлері,
кәсіби іс әрекетке қо
йылатын жаңа талаптар, кәсіп туралы түсінік, мамандық
және жұмыскердің кәсіби дәрежесі, мамандық таңдауға тұлғалық қасиеттердің
әсері, аймақтық еңбек нарығы және білім саласында қызмет көрсету туралы
мәселелер қарастырылады.
Сабақтар ағаш, металл өңдеу шеб
ерханасында немесе
құрамдастырылған
шеберхана базасында өткізіледі. Технологиялық операцияларды орындау
барысында оқушылардың еңбек қауіпсіздігінің қамтамасыз етілуіне үлкен назар
аударылуы керек. Оқушылардың электр қауіпсіздігі, санитария мен жеке
гигиена
сын сақталуына ерекше назар аударылуы тиіс.
Сабақта қолдан жасалған электромеханикалық құралдар мен
технологиялық машиналар қолдануға тыйым салынады. Кіріктірілген
сипаттағы «Технология» пәні пәнаралық байланыстарды қолдану негіздерінде
құрылуын көздейді.
Есептеу операциялары және өлшем алуда алгебра және
геометриямен, материалдардың қасиеттерінің сипаттамасында химиямен,
машина мен механизмдердің жұмыс принциптерін және құрылымын оқытуда
физикамен, сәндік қолданбалы өнер технологияларын оқытуда тарих және
өнермен байланыстырылады.
Қала, ауыл және шағын жинақты мектептерде ұлдар мен қыздар тобына
бөлу сыныптың толымдылығына қарамастан жүзеге
асырылады. Осыған
байланысты 6,
8, 9
сынып оқушыларына (қыз балалар) келесі бөлімдер
бойынша тақырыптар беріледі.
кесте
6, 8, 9
сыныптарда қыз балаларға арналған бөлімдердің
тақырыптары
Ауыл мектептерінде
Қала мектептерінде
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
1. Кабинетте жалпы тәртіп сақтау,
қауіпсіздік техникасы ережелері,
санитарлық
гигиеналық талаптар және
еңбек қауіпсіздігі.
2. Тағам әзірл
еу технологиясы.
3. Маталармен танысу. Мата өңдеу
технологиясы. Тігін машинасымен
жұмыс жасау. Киімді жобалау,
дайындау және көркем әшекейлеу. Тігін
машинасымен жұмыс жасау. Тігін
машинасы элементтері. Киімді жобалау,
дайындау және көркем әшекейлеу
(бел
демше, шалбар).
4. Сәндік қолданбалы өнер
элементтерімен көркем материалдарды
өңдеу технологиясы.
5. Отбасы экономикасы. Кәсіпкерлік.
6. Тұрғын үйдің ішкі көрінісі.
7. Киім және аяқкиім күтімі. Жеке бас
гигиенасы.
8. Жеміс
көкөніс дақылдарын өсіру.
техн
ологиясы.
9. Көкөніс
жеміс өсіру негіздері.
Көкөніс саласындағы күзгі жұмыстар
10. Жоба.
11. Кәсіби қызмет ету саласының
технологиясы.
���DZ[bg_ll_�`Zeiu�l%jli�kZlZm��
Zmika^d�l_ogbdZku�_j_`_e_j��
kZgblZjeu
гигиеналық талаптар
және еңбек қауіпсізд
ігі.
2. Тағам әзірлеу технологиясы.
3. Маталармен танысу
Мата өңдеу
технологиясы. Тігін машинасымен
жұмыс жасау. Киімді жобалау,
дайын
дау және көркем әшекейлеу
(белдемше шалбар).
4. Сәндік қолданбалы өнерінің
элементерімен көркем материал
дарды өңдеу
технологиясы.
5. Отбасы экономикасы. Кәсіп
керлік.
6. Тұрғын үйдің ішкі көрінісі.
7. Киім және аяқкиім күтімі. Жеке
бас гигиенасы.
8. Жоба.
9. Кәсіби қызмет ету саласының
технологиясы.
Кез келген халықтың мәдениетін алға тартушысы
халықтың қолөне
рі.
Сол себепті оқушылардың білімін және еңбек дағдысын қалыптастыру
мақсатында, сабақтарда халықтардың және ұлттардың мыңдаған жылдық
қолөнерін қолдану және үйрету ұсынылады.
Сабақтың, сабақтан тыс, сыныптан тыс іс
шаралардың тәрбиелік мақсатын
«Мәңгілік
Ел» идеясымен ұштастырып жүзеге асыру ұсынылады.
«Технология» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру
және жоспарлау барысында 2017
2018 оқу жылында мерекеленетін
мерейтойлық шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Қазақстан Республикасының мемлекеттік
рәміздеріне 25 жыл (1992
2017);
ЭКСПО
2017 «Болашақ энергиясы» халықаралық көрмесі (2017жылғы
маусым
қыркүйек).
«Технология» пәні бойынша оқушылардың үй тапсырмасын
орындаулары оқу процесінің қажетті элементтерінің бірі. Дұрыс
ұйымдастырылған жағдайда
, үй тапсырмасы сабақта алынған білімді бекітуге
және тереңдетуге, сабақтарда қарастырылатын тақырыптарға деген
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
қызығушылықтарын қалыптастыруға мүмкіндік береді.
«Технология» пәні бойынша сағаттар саны:
сынып
аптасына
1 сағат, жылына барлығы
34 са
атты;
сынып
аптасына
1 сағат, жылына барлығы
34 сағ
атты;
сынып
аптасына
1 сағат, жылына барлығы
34 сағатты құрайды.
«Сызу»
пәні негізгі орта білім беру деңгейіндегі 9
сыныпта оқытылады.
Курс ойдың аналитикалық және жасампаз
компоненттер
ін қалыптастырып,
білім алушының
кеңістіктік ой қабілетін дамытатын негізгізі болып табылады.
Пәнді оқыту мақсаттары:
логикалық және кеңістіктік ойын дамыту;
геометриялық білімді негізінде тәжірибелік жұмыс дағдыларын дамыту;
еңбектену іс
әрекеті да
ғдыларын: ұзақ күш салуға және
интеллектуалдық жүктемеге қабілеттілікті, дербестікті және шыдамдылықты,
бастаған ісін аяғына дейін жеткізуді дамыту;
функционалдық графикалық сауаттылығын дамыту;
шығармашылық әлеуетін және эстетикалық талғамдарын дамыту
Оқыту міндеттері
бір, екі және үш проекция жазықтығына тік бұрыштап проекциялау
негіздері туралы білімді, сызбаны (эскизді) және аксонометриялық проекциялар
мен техникалық суреттерді құру әдістері туралы білімдерін қалыптастыру;
әртүрлі тетікбөлшект
ердің және модельдердің қарапайым сызбалары
мен эскиздерін, аксонометриялық проекциялары мен техникалық суреттерін
орындауды және оқуды үйрету;
заттың пішінін және оның құрылымдық ерекшеліктерін талдау арқылы,
онымен қоса кеңістіктік бейнені проекциялық
кескіндерінен және ауызша
суреттеу арқылы ойша қайтадан жасау әдістерін пайдаланып, статикалық және
динамикалық кеңістіктік ойлау қабілетін дамыту;
оқулық және анықтамалық материалмен өздігінше жұмыс істеуді,
Интернет
ресурстардан білім алуды үйрету;
кескіні бойынша затты ойша өзгерту жалпы интеллектуалдық қабілетін
қалыптастыру арқылы білім алушылардың кеңістіктік ойын дамыту;
графикалық білімдерін жаңа жағдайларда қолдана білу, графикалық
компьютерлік бағдарламаларда қарапайым сызба құруды үйрету
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
музыка өнері туындылары бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында
орындалады.
Бағдарлама міндетті графикалық жұм
ыстардың тізімін қамтиды, ол
негізгі білік, дағдыларды анықтауға бағдар береді.
Заттың пішінін талдау дағдыларын қалыптастыруға, яғни проекция
жазықтықтарына кескіндеуге, пайда болған кескіндерді талдауға, геометриялық
денелерді, тетік бөлшектерді тануды қ
амтамасыз ететін жеке белгілерін
анықтауға алғашқы сабақтан бастап ерекше назар аудару қажет.
Графикалық жұмыстың өнімсіз элементтерін болғызбауға тырысу керек
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
(мысалы, есеп шартын және дайын сызбаларды көшіріп сызу). Тапсырмаларды
орындау үшін пішімі А4 (
торкөз) жұмыс дәптерін пайдаланған дұрыс.
Салуларды орындауда білім алушылардың белгілі бір іс
әрекет
алгоритмін қалыптастыруын көздеу қажет. Бұл сызбаны тексеру кезінде де
өзекті мәселе болып табылады.
Оқу уақытының көбі практикалық жұмыс орындауға бөлін
уі тиіс.
Міндетті графикалық жұмыстардан тыс сызу пәні сабақтарында түрлі
графикалық есептерді қолданған дұрыс. Білім алушылардың танымдық
қызметін жандандыру оқытудың түрлі әдіс
тәсілдерін қолдануымен және
сабақтың әдістемелік қамтылуымен жүзеге асады
Сыз
уға оқыту барысында әр білім алушының өзіне тән ерекшеліктерін
(дарындылығын, ойлау қабілетін, жеке мүддесін) есепке алып, оқушылардың
интеллектуалдық даму деңгейін біртіндеп көтеру керек. Түрлі оқу құралдарын
кеңінен пайдалану ұсынылады (карточка
тапсырма
лар, анықтамалықтар,
плакаттар, кестелер, модельдер, тетік бөлшектер жиынтығы және ақпараттық
технологиялық құралдар).
Қазіргі қоғамның ақпараттандырылу жағдайына сай «Сызу» оқу пәнінің
аса маңызды бағыты ол білім алушылардың компьютерлік графикалық
сауат
тылығын қалыптастыру (мектептің мүмкіндігіне қарай, жергілікті
жағдайға лайықты компьютерлік бағдарламаны оқытуға болады).
Үй тапсырмасын орындау оқу процесінің қажетті элементтерінің бірі.
Дұрыс ұйымдастырылған жағдайда, үй тапсырмасы сабақта алынған білі
мді
бекітуге және тереңдетуге, оқуға деген қызығушылықтарын қалыптастыруға
мүмкіндік береді. Үй тапсырмасын тұжырымдау барысында к
елесі
жағдайларды ескеру қажет:
орындалуының түрлілігімен ерекшеленетін шығармашылық,
эксперименттік, проблемалық сипаттағы
есептерді, тапсырмаларды және
жаттығуларды кеңінен қолдану;
оқушыларды өздерінің оқу әрекеті нәтижелеріне талдау жасауға
бағыттайтын элементтері бар үй тапсырмаларын енгізу;
үй тапсырмасын анықтау барысында оқушылардың жеке және жас
ерекшелігін ескеру.
«Сызу» пәні бойынша апталық оқу жүктемесі
2 сағат, оқу жылында
барлығы
68 сағатты құрайды.
«ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ» БІЛІМ САЛАСЫ
Дене шынықтыру
оқу пәні
бұл дене шынықтыру қызметі,
оқушылардың дене және психикалық саулығын сақтау туралы білімдер жүйесі.
Пән
ді оқыту тұлғаны қалыптастыру, адамның танымдық белсенділігінің
дамуына бағытталған. Оқу бағдарламасының мазмұны оқушы, қоғам мен жанұя
сұраныстарын ескере, қазіргі педагогикалық ғылым жетістіктерін айқындайды
Оқыту мақсаты:
өз денсаулықтарына ықтиярлықп
ен қараудың қажеттілігін және қимыл
қозғалыс негіздерін игеру арқылы оқушылардың дене мәдениетін
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
қалыптастыру;
дене бітімі және психикалық қасиеттерінің толық дамуын;
салауатты өмір салтын ұйымдастыруда дене тәрбиесі құралдарын
шығармашылық жолмен қолдану.
Оқыту міндеттері:
денсаулықты нығайту, ағзаның қызметтік мүмкіндіктерін арттыру және
негізгі дене шынықтыру қасиеттерін дамыту;
дамыту және сауықтыру бағытындағы дене жаттығулары, базалық
спорт түрлерінің іс
қимыл әдістері мен техникасы арқылы қимылдық
жірибені байыту, қимыл
қозғалыс мәдениетін қалыптастыру;
дене шынықтыру және спорт туралы, олардың тарихы, қазіргі дамуы
және салауатты өмір салтын қалыптастырудағы рөлі туралы білімдерді игеру;
өз денсаулықтарына ықтиярлықпен қарау, денсаулықты сақтау мен
нығайту қажеттілігін қалыптастыруға тәрбиелеу;
тұлғаны оң қасиеттерге тәрбиелеу, оқу және жарыс әрекеттерінде
ұжымдық әрекеттестік пен ынтымақтастықтың межелерін сақтау.
Оқу бағдарламасы екі бөлімнен тұрады: «Дене шынықтыру туралы білім»
(ақпараттық компо
нент), «Денені жетілдіру» (әрекеттік компонент).
«Дене шынықтыру туралы білім» бөлімінің мазмұнында адамның таным
белсенділігінің дамуы туралы негізгі түсініктері және қауіпсіздік техникасын
қадағалау мен талап етудің ережелері берілсе, «Денені жетілдіру»
бөлімінде
оқушылардың дене дайындығын арттыруға бағытталған және жалпы дене
шынықтыру дайындығын жетілдіру құралдары туралы мәліметтер берілген.
Дене шынықтыру дайындығын жетілдіру құралдары ретінде бағдарламаға
айқындалған маңызы бар базалық спорт түрлері
нен (жүзу, шаңғымен жарысу,
спорттық ойындар, жеңіл атлетика, акробатика элементтерімен гимнастика)
дене шынықтыру жаттығулары мен қозғалыс әрекеттері берілген.
Қазақстандағы дене шынықтыру туралы тарихи ерекшеліктерді ашатын
«Ұлттық ойындар» тақырыбы енгі
зілді.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
музыка өнері туындылары бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында
орындалады.
Бағдарламаның ұйымдастыру
әді
стемелік талаптары:
мұғалім өз тәжірибесіне сүйеніп, балалармен нақты жағдайдағы жұмыс
дағдысына байланысты ұсынылған бағдарламаның қай бөлімін болмасын өзінің
материалдарымен толықтыруға (оқушыларға қойылатын негізгі талаптарды
жүзеге асыру барысында) құ
қылы;
«Гимнастика» тарауын («Жалпы дамытатын жаттығулар» және
«Ырғақты гимнастика» бөлімдерін) меңгертуде қатаң тәртіпті сақтау міндетті
емес;
мұғалім апта кестесіндегі сабақ санына сәйкес балалардың даярлығы
мен сабақтың нақты жағдайына қарай өз жұмысын ұ
йымдастырады;
оқушылардың тактикалық ойлауын дамытуға, дене қасиеттерін
тәрбиелеуге әсерін ескере отырып, ең оңтайлы қозғалыс ойындарының
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
мазмұны болуы қажет;
оқушылардың қозғалыс ойындарын игеруін тексеру мақсатында
бақылау
сынақ алу сабақтары өткізілуі т
иіс;
дене шынықтыру сабақтарының тиімділігі екі параметр бойынша
бағаланады:
а) жекелеген бақылау
оқу нормативтерін орындау
нәтижелері;
ә) мұғалімнің таңдауы бойынша
нормативтерді орындау нәтижелері
«Шаңғы дайындығы» және «Жүзу» тараулары бойынша сабақт
арды
толық мәнінде жүргізуге мүмкіндігі жоқ республиканың аймақтарында оларды
алмастыру ұсынылады. Мектеп ұжымының педагогикалық кеңесінің шешімі
бойынша бұл сабақтар тиісінше дала жарысымен (кросс дайындығымен) және
гимнастикамен (ырғақты, атлетикалық, кә
сіби
қолданбалы) алмастырылуы
мүмкін.
Оқу жылы ішінде 4 реттен кем емес жалпы мектептік «Денсаулық күні»
өткізіледі және каникул кезінде ұйымдастырылады.
«Дене шынықтыру» пәнін
оқыту барысында оқушыларды топқа бөлу
медициналық тексерістің нәтижесі көрсет
ілген анықтаманың негізінде іске
асырылады.
Оқушылардың дене шынықтыру бойынша үй тапсырмасын орындаулары
оқу процесінің қажетті элементтерінің бірі болып саналады. Дұрыс
ұйымдастырылған жағдайда, үй тапсырмасы сабақта алынған білімді бекітуге
және тереңд
етуге, сабақта қарастырылған тақырыптарға қызығушылықтарын
қалыптастыруға (қозғалыстарды қайталау, гимнастика жасау және т.б.)
мүмкіндік береді. Үй тапсырмасын тұжырымдау барысында оқушылардың
жеке және жас ерекшеліктерін ескеру қажет.
«Дене шынықтыру» пән
і сабақтарын ұйымдастыру және өткізу
мәселелері бойынша мұғалімдерге әдістемелік көмек көрсету мақсатында
Ұлттық ғылыми
практикалық дене тәрбиесі орталығы әдістемелік құралдар
әзірлеп, орталықтың сайтына орналастырған (
www.nnpcfk.kz
Сабақтың, сабақтан ты
с және сыныптан тыс іс
шаралардың тәрбиелік
мақсатын
«Мәңгілік Ел» идеясымен ұштастырып жүзеге асыру ұсынылады.
«Дене шынықтыру» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды
ұйымдастыру және жоспарлау барысында 2017
2018 оқу жылында
мерекеленетін мерейтойлық шара
ларға көңіл бөлу ұсынылады:
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 25 жыл (1992
2017);
Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздеріне 25 жыл (1992
2017);
ЭКСПО
2017 «Болашақ энергиясы» халықаралық көрмесі (2017 жылғы
маусым
қыркүйек).
«Дене
шынықтыру» пәні бойынша 6, 8, 9
сыныптарда оқу жүктемесінің
көлемі:
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты;
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты;
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты құрайд
ы.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
ЖАЛПЫ ОРТА БІЛІМ ДЕҢГЕЙІНДЕГІ ПӘНДЕРДІ ОҚЫТУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
«ТІЛ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТ» БІЛІМ САЛАСЫ
«Тіл және әдебиет» білім саласына «Қазақ тілі», «Қазақ әдебиеті», «Орыс
тілі», «Орыс әдебиеті»,
«Ана тілі», «Ұйғыр/Өзбек/Тәжік әдебиеті»,
«Шет тілі»
у пәндері және «Абайтану» курсы кіреді.
Қазақ тілі
(оқыту
қазақ тіліндегі сыныптар үшін)
Тіл
«Мәңгілік Ел» идеясының басты негізі. Ана тіліңді құрметтеу
ұлттық намысты ояту мен жаңғыртудың көзі.
Арнайы оқытуды талап ететін
қағидалар мен ережелер
бі
лім алушылардың тілге саналы көзқарасы мен
жауапкершілігін қалыптастырады. Келешекте тілдің иесі болатын жастардың
тілдік сезімін күшейту, әсіресе, қазіргідей жаһандану өріс алған қоғамда
өткірлене түсуде.
Дәл бүгінгі таңда жаһандану дәуірінің ұлттық құнды
лықтарға төндіріп
тұрған қаупі үнемі қаперде болуы ескеріліп, бүкіл ұлттық құндылықтардың
ұйытқысы қазақ тілін оқытуда басшылыққа алынған тенденциялары, оларды
жүзеге асыру жолдары мен тірек қағидалары мыналар:
1) қазақ тілін оқытуды мемлекеттің даму стра
тегиясымен бірлікте қарау;
2) тілді оқытуды белгілі бір пәндік дағдыларға емес, білім алушының
тұлғалық қабілеттерін дамытуға бағыттау;
3) тілдік білім мен біліктерді ХХІ ғасыр адамының бойында сөйлеу
мәдениетін, ойлау мәдениетін және адамгершілік мәдение
тті қатар дамытуға,
қарым
қатынас мәдениетін бейімдеп, құзіреттіліктер қалыптастыруға бұру;
4)
тілді ұлт болашағының мәдени иммунитетін қалыптастырудың тетігі
ретінде оқыту.
Тілге деген жауапкершілік пен патриотизмді тәрбиелеуге жаңа
прагматикалық көзқара
с тұрғысынан келу, тілді оқытудың құндылықтық
бағдарын сабақ барысында күшейту.
Тілді оқытуда жеткіншек ұрпақтың функционалдық сауаттылығын
қалыптастыруға басымдылық беру
Тілдік білімді оқушының сөйлеу тілінің
базасы ретінде меңгерту және тәжірибелік маш
ықтарды қалыптастыру
бағытында жетілдіру.
Қазақ тілін оқытуда білім мен ғылымның интеграциясын жүзеге асыру
олы
Қазақ тілі» пәнінің
білім мазмұнын қазақ тіл білімінің дамуына
сәйкестендіру арқылы тілді ғаламның бір бөлшегі ретінде таныту, тілді
оқытуд
ы Тарих
Білім
Мәдениет үштағанына негіздеу.
Қазақ тілі
мектепте оқытылатын барлық пәндердің, ғылымның кілті.
Ғаламды танытып отырған барлық ғылым табыстары қазақ тілі пәнінде
жаттығу мәтіні ретінде берілуі тиіс.
сыныптарда оқу процесінде
Қаза
қстан Республикасы Білім және
ғылым министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115 бұйрығымен бекітілген
(ҚР
Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы №393 бұйрығымен
өзгерістермен толықтырулар енгізілген
):
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамд
гуманитарлық бағыттағы
сыныптары үшін «Қазақ тілі» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы
жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану
математикалық
бағыттағы 10
сыныптары үшін «Қазақ тілі» пәнінен үлгілік оқу
бағдарламасы қолданылады.
Пән бойын
ша оқу жүктемесі:
қоғамдық
гуманитарлық бағыт:
сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат;
сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат.
жаратылыстану
математикалық бағыт:
сынып
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағат;
сынып
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағат;
Әрбір тоқсанда алынатын бақылау жұмысының (диктант, т.б.) саны сол
сыныптағы апталық сағат санымен сәйкес келуі керек.
Қазақ тіліндегі жазба жұмыстарының негізгі мақсаты
дұрыс, сауатты
жазуға, оқушының ауызша ж
әне жазбаша ойын, грамматикасын және
стилистикасы жағынан дұрыс сөйлем құрап, жүйелі сөйлеуге үйрету. Мұғалім
білім алушының ауызша және жазбаша тілін дұрыс дамытуда грамматикалық
ережелерді жақсы білуге, тыныс белгілерін дұрыс қоюға үйретіп, көркем
әдебие
тті көп оқуға бағыт беріп, оның үлгісін көрсетіп отыруы тиіс. Әр мұғалім
жазба жұмыстарын шығармашылықпен жүргізіп, дұрыс ұйымдастыра білсе, ол
білім алушының күнделікті өмірдегі құбылысты жан
жақты түсіне білуіне,
білгенін ауызекі сөздерінде қолдана білуі
не жағдай жасау болып табылады.
Жазба жұмысына
(диктант)
қойылатын талаптар.
кесте
сыныптарда ұсы
нылатын жазба жұмыстарының саны
Сыныптар
Оқу тоқсандары
Барлығы
Қоғамдық
гуманитарлық бағыты
Жаратылыстану
математикалық бағыты
Диктантты бағалау төмендегі өлшемдерге негізделеді:
«5» деген баға еш қатесі жоқ немесе орфографиялық жеңіл 1 қатеге (1/0)
немесе тыныс белгісінен 1 қатесі (0/1);
«4» деген баға ем
леден 3, тыныс белгісінен 3 қатесі (
3/3)
бар немесе
емледен 2, тыныс белгісінен 4 (
2/4)
, емледен 1, тыныс белгісінен 5 қатесі (
1/5)
бар, емледен бір типті 4 қатесі(4/0);
«3» деген баға емледен 6, тыныс белгісінен 5 қатесі (
6/5)
бар немесе
емледен 5, тыны
с белгісінен 6 қате (
5/6)
бар немесе емледен 3, тыныс
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
белгісінен 8 қатесі (
3/8);
«2» деген баға емледен 9, тыныс белгісінен 5 қатесі (
9/5)
бар немесе
емледен 8, тыныс белгісінен 9 қатесі
(8/9)
Ескерту
: бағалау кезінде қателердің қайталануы мен біртекті
лігіне назар
аударылады. Егер қате бір сөздің құрамында немесе түбірлес сөздердің
түбірінде қайталанса, онда ол бір қатеге саналады.
Бір типті немесе біртекті
қателер дегеніміз сөздің жазылуының грамматикалық, фонетикалық
ерекшелігіне байланысты бір ережег
е негізделуі.
Алғашқы біртекті үш қате бір
қатеге саналады да, келесі сондай қателер дербес есептеледі.
Диктант мәтінінде 5
тен артық түзету болса, бағасы 1 балға кемітіледі. 3
және одан артық түзетулер кездескен жағдайда үздік баға қойылмайды.
Диктантқа б
аға қоярда түзетілгенімен, ескерілмейтін
орфографиялық және
пунктуациялық қателер:
1) сөзді тасымалдауда;
2) мектеп бағдарламасына енбеген ережелер;
3) әлі меңгерілмеген ережелер;
4) арнайы жұмыс жүргізілмеген қиын сөздер.
Диктантты бағалауда қатенің сипат
ына мән берілген жөн. Қателердің
ішінен жеңіл қателерді яғни сауаттылық үшін аса маңызды емес қателерді
айырып алған дұрыс. Қателерді есептеу барысында екі жеңіл қате бір қатеге
есептеледі.
Жеңіл қатеге:
ережеге бағынбайтын сөздер;
автор сөзін беруде
гі тыныс белгілері жатады.
Ескерту:
диктант мәтінінде барлық цифрлар, оның ішінде мезгіл
көрсеткіштері де сөзбен жазылады.
Диктантқа бір ғана баға қойылады.
Қосымша тапсырмаларды орындағаны
үшін бағалағанда төмендегі ұсыныстарды басшылыққа алу ұсынылады:
«5» бағасы
оқушы барлық тапсырмаларды орындағанда;
«4» бағасы
оқушы барлық тапсырмалардың 4/3 бөлігін орындағанда;
«3» бағасы
оқушы барлық тапсырмалардың жартысын орындағанда ;
«2» бағасы
оқушы барлық тапсырмалардың жартысын орындамағанда
қойыла
Ескерту:
қосымша тапсырмаларды орындау барысында жіберілген
орфографиялық және пунктуациялық қателер диктантқа баға қою барысында
ескеріледі.
Емлелік қателерді түзету әдістері
.Оқушылардың жазба жұмыстарын
мұқият тексеріп отыру олардың сауаттылығын ар
ттыруға көмектеседі. Қатемен
жұмыс жүргізу жазба жұмысынан кейінгі келесі сабақтың 15
20 минутында іске
асырылады. Оқу бағдарламасында «Қатемен жұмыс» түріне арнайы сағат
бөлінбегендіктен журналға жазылмайды.
Мұғалімдер оқушылардың орфографиялық қателерін
түзеткенде негізгі
ескеретін жағдайлар:
мұғалім барлық қателерді түзетіп, соңғы өтілген тақырыптан кеткен
қателердің астын сызып көрсетуге болады;
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
орфографиялық қателерді түзету үшін орфографиялық шартты
белгілерді қолдануға болады. Мұндай шартты белгілер
оқушыларға таныс
болуы қажет;
түзетулер оқушының жіберген қателерін өзі сезетіндей дәрежеге
жеткізілуі, оның қабілеттілігін арттыруға көмектесуі керек;
емлелік қателерді сызып тастап, оған қажетті әріпті үстіне жазу
жолымен түзету әдісі оқушылардың қател
ерін түзетудегі ең таңдаулы
тәсілдердің бірі;
сөздердің астын сызбай
ақ, дәптердің шетіне шартты белгі қоюға
болады. Шартты белгі оқушыға түсінікті болуы тиіс.
«Қазақ тілі» пәні бойынша дәптермен жұмыс.
сыныптарда «Қазақ тілі» пәнінен арнайы дәптерл
ер болуы тиіс
және дәптерлері аптасына 1 рет тексерілуі қажет.
кесте
Оқушы дәптерлерінің саны
ән
ұмыс
дәптер
азба
жұмыс
дәптері
арлығы
Қазақ
тілі
«Қазақ тілі» пәнінен
дәптердегі жазба жұмыстары келесі тәртіппен
орындау ұсынылады:
дәпте
рге ұқыпты, түсінікті жазу; көк сиялы қаламмен жазу және қажет
кезінде қара қарындаш пайдалану;
дәптер сыртын үлгі бойынша оқушы өзі толтыруы қажет.
Дәптерлердегі барлық жұмыстар төмендегі талаптарды, ережелерді сақтай
отырып жүргізілуі керек:
ай аты ме
н күн реті жазбаша жазылады;
күн реті мен жұмыс түрінен соң нүкте қойылмайды. Дәптердің басынан,
жол тасталмай, барлық жазбалар бір деңгейде жазылады;
жұмысы сынып жұмысының жалғасы деп есептелінеді де, күн реті
жазылмайды;
жаттығу (тапсырма) сөзі толық
жазылады. Мысалы: 15
жаттығу
(тапсырма);
сынып жұмысын немесе үй жұмысын орындағанда тапсырмалар
арасында жол қалдырылмайды;
мәтін азат жолдан басталады;
сынып жұмысы мен үй жұмысының арасында 2 жол қалдырылады;
талдау жасау тапсырмаларын орындағанда жақс
ы ұшталған қара
қарындашпен орындаған жөн;
ереже, емлені белгілеу үшін жасыл сияны қолдануға болады;
баға тапсырмадан кейін сол жақ шетіне нүктесіз қойылады;
талдау жұмыстар қарындашпен орындалады
(сөз құрамына, сөйлем
мүшелеріне талдау);
төл дыбыстарды
дұрыс жазбаса жиек жолға дұрыс жазылуы көрсетілуі
тиіс;
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
дәптерлерді тексеруден кейін келесі сабақта талдау жасалу қажет;
дәптердегі барлық жұмыс қызыл сиялы қаламмен тексеріледі.
Диктанттан жіберілген қателер жол бойынша сол тұстағы қызыл жолға
көрсетіл
уі керек:
орфографиялық қате
/.
тыныс белгілер қатесі
Әдістемелік бірлестік отырыстарында қазақ тілі мен әдебиеті пәні
мұғалімдерінің кәсіби біліктілігін жетілдіру бойынша
(әдістемелік бірлестік,
жас мамандар мектебі, педагогикалық шеберлігін жет
ілдіру мектебі,
шығармашылық топ және т.б.)
пәнді оқыту әдістемесі мен теориясының
келесі мәселелерін қарау ұсынылады:
1. «Оқытуды ізгілендірудің мақсаты
оқушылардың өздігінен танымдық
әрекетін жүргізу»;
2. «Білім алушыны өз бетімен ізденуге үйрету ж
әне олардың
шығармашылық бейімділіктері мен икемділіктерін дамыту
деңгейлеп, саралап
оқытудың басты қажеттілігі»;
3. «
Оқытудың тиімділігін арттыру мақсатында жаңа білім парадигмасына
сүйену»
4. «Критериалды бағалау жүйесін енгізудің теориялық
әдістемелі
аспектілері»;
5. «Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімдерінің кәсіби құзіреттілігін
интербелсенді әдістер арқылы қалыптастыру»;
6. «Сыни ойлауды дамыту технологиясының дәстүрлі оқытудан басты
айырмашылығы туралы»;
7. « Эссе жазу стратегиясы туралы».
Қаз
ақ әдебиеті
(оқыту қазақ тіліндег
і сыныптар
үшін)
сыныптардағы оқу процесінде
Қазақстан Республикасы Білім және
ғылым министрінің 2013 жылғы 03 сәуірдегі № 115 бұйрығымен бекітілген
(ҚР
Білім және ғылым министрінің 2015 жылғы 18 маусымдағы № 393
бұй
рығымен өзгерістермен толықтырулар енгізілген
жалпы орта білім беру деңгейінің қоғамдық
гуманитарлық бағыттағы
сыныптары үшін «Қазақ әдебиеті» пәнінен үлгілік оқу бағдарламасы
жалпы орта білім беру деңгейінің жаратылыстану
математикалық
бағытт
ағы 10
сыныптары үшін «Қазақ әдебиеті» пәнінен үлгілік оқу
бағдарламасы қолданылады.
Пән бойынша оқу жүктемесі:
қоғамдық
гуманитарлық бағыты бойынша:
сыныпта аптасына 2 сағаттан, барлығы
68 сағат;
сыныпта аптасына 3 сағаттан, барлығы
102 сағ
атты құрайды.
жаратылыстану
математика бағыты бойынша:
сыныпта аптасына 2 сағаттан, барлығы
68 сағат;
сыныпта аптасына 2 сағаттан, барлығы
68 сағатты құрайды.
Пәнді оқытудың вариативті бөлігі қосымша оқу бағдарламасы арқылы
білім берудің мемл
екеттік жалпыға міндетті стандарты шеңберінде жүзеге
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
асады.
Жазба жұмыстарына
(эссе)
қойылатын талаптар.
кесте
сыныптарға ұсынылатын жазба жұмыстары мен
сыныптан тыс оқудың саны
Сыныптар
Жазба, сыныптан тыс
оқу
жұмыс
тарын
ың
түрлері
Hm�lhkZg
^Zju
;Zjeuu
Қоғамдық
гуманитарлық бағыт
Wkk_
KuguilZg�luk�hm
;Zjeuu�
Wkk_
KuguilZg�luk�hm
;Zjeuu�
Жаратылыстану
математикалық бағыт
Wkk_
uguilZg�luk�hm
;Zjeuu�
Wkk_
KuguilZg�luk�hm
;Zjeuu�
кесте
Эссе көлемі
Сынып
Көлемі (
оқушы дәптерінің беті)
8 бет
8 бет
Қазақстан Республикасы Б
ілім
және ғылым министрінің
2016 жылғы

16 қараша
дағы № 660 бұйрығына сәйкес 2016
017 оқу жылынан бастап
мектеп
бітірушілер үшін жоғары оқу орындарына түсу емтиханы болып
табылатын Ұлттық бірыңғай тестілеудің (бұдан әрі
ҰБТ) жаңа форматы
енгізілді. Қорытынды
аттестаттау
жалпы орта білім беру ұйымдарында
өткізілетін 11 (12)
сынып білім алушыларына арналған мемлекеттік бітіру
емтиханы.
11 (12) сынып білім алушылары қорытынды аттестаттауда ана тілі
және әдебиетінен (оқыту тілі) эссе нысанында жазбаша емтиха
н тапсырады.
Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы
http://nao.kz
азақ тілі
мен әдебиеті пәнінен эссе жазу
туралы
мұғалімдер мен оқушылар
көмекші
құрал р
етінде әдістемелік ұсынымдама
әзірленді.
Әдістемелік
ұсынымдамада
эссе термині, түрлері, қ
ұрылымы, ерекшелігі, талаптары және оның
шығармадан айырмашылығы жөнінде түсінік берілген. Сонымен қатар, эссе
тақырыптары, оны бағалау критерийлері және эссе жазу үлгісі ұсынылды.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Эссе
шығарма жанрының бір түрі
Эссе шығармашылық еркіндікті көздейді. Ке
з келген тақырыптың еркін
стильде жазылуы оның ең негізгі көркемдігі болып табылады. Эссе
автордың
жеке басының ойы, сезімі, әлемге деген көзқарасы. Бұл шығарманың басты
мақсаты.
Алайда, шығармашылықтың еркіндігіне қарамастан, эссе жанрында жазу
оңай ем
ес, сондықтан қандайда бір проблеманың басты идеясын табуда ерекше
көзқарастың болуы керектігін назарда ұстаған дұрыс.
кесте
Эссе мен шығарманың айырмашылығы.
Эссе
Шығарма
Анықтамасы
Эссе дегеніміз (
фр. тіл. essai
тәжірбие, лат.т. exagium
құра
у
философиялық, әдеби, тарихи,
публицистикалық, әлеуметтану,
саяси және тағы басқа саладағы
ғылыми
емес, автордың жеке
көзқарасын білдіретін прозалық
мәтін.
Шығарма
оқушының туған
халқының әдебиетінен алған
білімін өз ойымен, дүниетанымдық
көзқарас
ымен еркін ұштастыра
отырып
баяндайтын
шығармашылық төл еңбегі.
Оқушыдан көркем шығарманы
өзіндік ой
пікірі, көзқарасы
тұрғысында терең талдап
пайымдауы, әсерлі, көркем тілмен
жүйелі баяндауы талап етіледі.
Wkk_�
_jdg�dhfihabpbyeu�
jueufZ�g_]a^_e]_
g�g_f_k_�
d'jd_f
публицистикалық жанрдың
бір түрі
Шығарма
белгілі бір берілген
тақырыпқа арналған, міндетті
құрылымнан тұратын, тек пәндік
білімге
бағытталған
шығармашылық жұмыс.
Wkk_�ZlZ�lj^_�`hkiZjZ�
g_]a^_em�fg^_ll�_f_k�
RuZjfZ^Z�`hkiZj^u�`Za
fg^_ll�
kk_
`_d_�d'aZjZk��
kZjZilZfZ
^%e_e^_f_e_j]_g_]a^_e_^
Шығарма формасы оның түріне
байланысты, көбінесе көркем
мәтінді талдауға негізделеді.
Wkk_g�fZkZlu�
wkk_�`Zamrugu�
'ag^d�d'aZjZkug��kugb�hcug�
`_le^jm��klZgufug�^%e_e^�[_d
lm�
rg�`Zg
жақты білім алып,
ақпараттық қарулану, тақырыпты
ашуда метатанымдық білігін тиімді
қолдану, шығармашылық қабілетін
шыңдау, ой жүйелілігін реттеу, жазу
түрлеріне қарай жазу тәсілдерін
таңдай біліп, эссе түріне қарай жазу
стилін сақтау, ой жүйе
сінің
бірізділігін сақтауда сөз
Шығарманың мақсаты
`Zaueuf�
leg�^Zfulm��
eh]bdZeu�hceZm^u�
^Zfulm��ruZjfZrueud�
қиялды,
нақты нәрсені еркін, қызықты
түрде беруге ұластыру, әдебиетті
іштей түсіне отырып, оның мәні
мен құдіретті орнын өз дүниесінде
көркемдеп бере алу.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
оралымдарын тиімді қолдану,
шығармашыл жазбаларда сөздік
қорының байлығын дамыту, талдау
жұмыстарында қажетті термин
сөздерді тиімді қолдану.
Әдеби эссе
эссе түрлерінің ішіндегі ең күрделісі. Эссенің
әдеби
тақырыбы
таңдалған жағдайда авт
орлық ұстанымға сүйенуге және өзіндік
көзқарасты тұжырымдау ұсынылады. Тезистерін әдеби туындыларға сүйене
отырып, дәйектеу қажет. Әдеби эссенің мақсаты, өзіндік жазылу ерекшеліктері
бар. Мақсаты, жазылу ерекшеліктері эссе тақырыптары арқылы айқындалады.
ысалы,
«М.Әуезовтің «Көксерек» повесіндегі тосын және қатыгез
эмоцияларды автордың оқырманына жеткізу тәсілдерін талдап жаз».
Әдеби
эсседе автордың тосын және қатыгез эмоцияларды жеткізу үшін қолданған
тәсілдерін тауып, талдап жазады.
Еркін
тақырыптар фило
софиялық немесе адамгершілік мәселесі бойынша
эссе жазуды болжайды Эссенің
еркін тақырыбын
таңдаған жағдайда өз
ұстанымын көркем туындылардың мазмұнына, сондай
ақ, өзінің өмірлік
тәжірибесіне (жеке әсерлеріне, өзіндік ойларына, біліміне және т.б.) сүйенуім
ен
дәйектеуге болады.
Тақырыптардың біріне
пікір
эссе
жазған кезде білім алушы көркем
туындылардың мазмұнына да, өзіндік өмірлік тәжірибесіне де (сезімі мен
тақырыпқа қатысты ойларына және т.б.) сүйенумен дәйектер келтіруі мүмкін.
Мәдениет өкілдерінің бір
інің пікірін білдіретін дәйексөз түрінде
тұжырымдалған эссе тақырыптары еркін пайымдауды негіздейді, ол пікірдің
әділдігін растайтын дәйектерді де, сондай
ақ, басқа көзқарастың болу
мүмкіндігін дәлелдейтін қарама
қарсы дәйектерді де қамтуы мүмкін.
Оқушылар
өздері таңдаған тақырып бойынша көлемі 250
300 сөзден
тұратын эссе жазады. Оқушылар шимай парақты қолдана алады.
Эссенің композициясын мұқият ойластыру қажет.
Эссені анық және түсінікті етіп, сөйлеу тілі нормаларын сақтай отырып
жазу қажет.
Эссе
ол та
қырыпты түпкілікті және толық қамтуға есептелмеген нақты
мәселе бойынша жеке көзқарасты білдіретін шағын көлемдегі, еркін
композициялық прозалық шығарма. Эсседе ауқымды мәселелердің талдауы
болмайды. Ол бір мәселе бойынша жаңа, субъективтік көзқарас болып
табылады, ондай шығарма философиялық, тарихи
биографиялық,
публицистикалық, әдеби
сыни, ғылыми
көпшілік немесе беллетристикалық
сипатта болуы мүмкін. Эссенің мақсаты
өзіндік шығармашылық ойлау және
сол ойды жазбаша бере білу дағдыларын дамыту. Эссе мазмұ
нында ең алдымен
ойды нақты және сауатты тұжырымдау, ақпаратты жүйелеу, негізгі түсініктерді
қолдану, себеп
салдар байланысын және тәжірибені нақты мысалдармен
көрсете білу, ойларын қорытындылай білу бағаланады.
Эссе құрылымы оған қойылатын мынадай талапт
армен анықталады:
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
эссе авторының ойлары проблема бойынша қысқа тезистер ретінде
беріледі
ойлар дәлелді болуы тиіс, сондықтан тезистерден кейін дәйектер
жазылады
Дәйектер
қоғамдық өмірден, алынған фактілер, оқиғалар, өмірлік
жағдайлар мен өмірлік тә
жірибелер, ғылыми дәлелдер, ғалымдардың
пікірлеріне жүгіну және т.б. Әрбір тезиске екі дәйек келтіріледі, себебі бір
дәйек келтіру көп жағдайларда жеткіліксіз
дәйек ықшамдыққа және
көркемдікке бағытталған жанрда жазылған шығарманы
ауырлатуы
мүмкін.
онымен
, эссе
нің құрылымы (тезистер мен дәйектердің саны тақырыпқа,
құрылған жоспарға, ойды дамыту логикасына байланысты болады
кіріспе;
тезис,
дәйектер;
тезис, дәйектер;
қорытынды.
Кіріспе және қорытынды бөлімдерде қарастырылып отырған проблемағ
назар аударуы қажет (кіріспеде мәселе қойылады, қорытындыда автордың ойы
нақтыланады). Эссе тіліне эмоционалдық, экспрессивтік, көркемдік тән екенін
оқушылардың түсінулеруі аса маңызды. Сонымен қатар, эсседе сленгті,
шаблонды фразаларды, сөздерді қысқар
тудан аулақ болу қажет. Эссені жазуда
қолданылатын тіл жеңіл қабылданатындай болуы тиіс.
Эссені жазудың формальді ережесіне сәйкес атауының болуымен
ерекшеленеді. Эссенің ішкі құрылымы еркін болуы мүмкін. Бұл жазба
жұмысының шағын түрі болғандықтан, соңын
да қорытындылауды міндетті
түрде қайталау талап етілмейді, олар негізгі мәтіннің немесе атауының ішіне
енгізілуі мүмкін. Дәйектеме мәселені тұжырымдаудың алдында болуы мүмкін.
Мәселені тұжырымдау соңғы қорытындымен сәйкес келуі мүмкін.
Эссе жазу барысында
мынадай типтік қателіктер жиі кездеседі:
ұзақ кіріспе;
детальдар санының жетіспеушілігі;
мысалдары суреттелмей берілген пайымдаулар;
көпсөзділік, себебі, эссе көлемі нақты мөлшермен шектелген;
автордың шынайы ойын көрсете алмайын ұзын сөйлемде
рдің болуы,
қайта керісінше қысқа сөйлемдер үлкен әсер қалдырады. Эсседе ұзын
сөйлемдер мен қысқа сөйлемдер ауысып отырса, ол өте тиімді болады;
ғылыми терминдерді қолдану, энциклопедиялық сөздерді келтіру эссені
түсінуді ауырлатады және оқушының назарын
басқа жаққа ауд
арады, эссенің
мәні төмендейді.
есте
Эссе мазмұнын бағалау өлшемшарттары
Өлшемшарттар
Дескрипторлар
Балдары
Тақырыпты
ашу тереңдігі
ұсынылған тақырыпты ұғынуы
эссе тақырыпқа
сай
келмейді
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
және пікірлердің
сенімділігі
2 балл
роблеманы
көрсетуі
эссе проблемасы
ашылмаған
Дәйектемелер
3 балл
эссе тақырыбына
сәйкес
келетін
көркем
шығармадан
алынған
дәйектердің
болуы,
өркем
шығармадан
алынған
дәйектердің
болмауы
втордыңұстанымыннақтылайтынбасқадереккө
здерденалын
ғандәйектердіңболуы
втордың
ұстанымын
нақтылайтын
басқа
дереккөздерден
алынған
дәйектердің
болмауы
втордың
жеке
көзқарасының
болуы
втордың
жеке
көзқарасының
болмауы
Композициялық
тұтастығы және
логикалық
жүйелілігі
3 балл
композияциялы
қ тұтастықтың болуы,
пікірлердің бөліктері логикалық байланысты
ой біртіндеп дамиды
езистік
бөлімнің
болмауы
шкі
логиканың
болуы, жекеден
жалпыға,
жалпыдан
жекеге
өту
дағдысының
болуы
огикалық
байланыстың
болмауы
мағынасын
түсінуге
кедергі
келтіреді
сонылық, ерекшелік (қызықты
байланыстар,
ойламаған
бұрылыстар)
ығармашылық
көрініс
жоқ
Сөйлеу
мәдениеті
2 балл
көркем
бейнелеу
құралдарды
және
стилистік
сөздерді, бай лексикасын қолдану
өйлеудегі
бірыңғай
грамматикалық
құрылым
эмоционалдылық, тіл
шешендігі
өйлеу
тілінің
жұтаңдығы
арлық
балдардың
жиынтығы
Әдеби тақырып және еркін тақырып бойынша эссенің сауаттылығы келесі
кестеде көрсетілген өлшемшарттармен бағаланады
есте
Сауаттылықты бағалау өлшемшарт
тары
Өлшемшарттар
Дескрипторлар
Балдары
Орфография
3 балл
Орфографиялық қате жоқ, немесе
1 жеңіл қате
2 қате жіберілді
5 қате
жіберілді
тен көп
қате
жіберілді
Пунктуация
3 балл
унктуациялық
қате
жоқ,
немесе 1 қате
жіберілді
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
3 қате
жіберілді
5 қате
жіберілді
тен көп
қате
жіберілді
Грамматикалық
орманысақтау
2 балл
рамматикалық
қате
жоқ
немесе,
1 қате
жіберілді
3 қате
жіберілді
тен көп
қате
жіберілді
Стилистикалық
орманнысақтау
2 балл
тилистик
алық
қателері
жоқ, немесе 1
қате
жіберілді
3 қате
жіберілді
тен көп
қате
жіберілді
Барлық
балдардың
жиынтығы
Төменде бес балдық жүйе бойынша эссені бағалау шкаласы келтірілген
есте
Бес балдық жүйе бойынша эссені бағалау
Бағалу
дың
бес балдық
жүйесі
бойынша баға
«2»
«3»
«4»
«5»
Мазмұны
Сауаттылығы
Назар аударыңыз

Осылайша, эссеге екі баға қойылады: мазмұнына және
сауаттылығына. Бірінші баға «Қазақ әдебиеті» пәніне, екіншісі
«Қазақ тілі»
пәні бойынша журналға қойылады. Қорытынды баға
жылдық және емтихан бағасы негізінде қойылады.
Егер мектеп бітіруші таңд
ау пәні ретінде «Қазақ әдебиеті
пәнін
таңдаса,
әдебиет пәні бойынш
а алған бағасына
емтихан тапсыру барысындағы тест
ілеу
бағасы қосылады
Қорытынды баға жоғарыдағы принцип бойынша қойылады.
Кітап оқу тілдік іс
әрекет ретінде
коммуникаци
я тәсілінің маңызды бір
түріне жатады
Осыған байланысты сұраққа жауап беру ғана емес сұрақты қою
дағдыларын дамытуға,
драма
лық шығармаларды рөльге бөліп
оқуға қатысуға
сондай
ақ, мәтінді толық, қысқаша, таңдап, айтушыны
ң жағын өзгертіп айтып
беруге
ерекше мән беріледі.
Жоғары сыныптарда оқудың негізгі түріне
дауыстап оқу жатады
Дауыстап оқу оқудың қарқынын өңдеу үшін өнімсіз,
сондықтан оқылатын мәтін кө
лемін біртіндеп көбейту арқылы білім
алушылардың «іштен оқу» дағдыларын қалыптастыру қажет.
Жоғары кезеңде зерттеушілік және көз жүгірте оқу (қарап шығу)
біліктіліктері жетіле түседі
Мәтін ақпарат алу көзі ретінде қолданылады
Оқу с
тратеги
ялары
Оқушының
білім жолы мен іс
әрекет бағдарламасы оқу стратегиясы деп
аталады. Оқу стратегияларын үйрену ақпараттық деңгей иерархиясын ашу
біліктілігі ғана емес (дәлел, пікір, пайымдау), мәтін мағынасының иерархиясы
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
(негізгі ой, тақырып, тақырыпшалар, шағын тақырып
және т.б.), және әрине,
түсіну процесі (рефлексивтік ақпарат), яғни оқу барысындағы түсіну рәсімі.
Мәтіннің мағынасын түсініп оқу қабілетін дамытуға аналитикалық,
интерпретациялық және сыни оқу өнерін меңгеру көмектеседі. Мәтіннің
мағынасын түсініп оқу
қабілетін меңгеру әр уақытта кітап бойынша өнімді
оқуға мүмкіндік береді.
Стратегияны меңгеру барысында білім алушылардың тілдік қана емес,
коммуникативтік құзыреттілігі де топта және жұпта іске асады.
№ 1 стратегия. Бағытталған оқу.
Мақсаты: оқу мәтінін
мақсатты түрде оқу біліктілігін қалыптастыру.
роблем
алық сұрақтар қою, топта талдауға қатысу
1.
Өзектілігі
«Ассоциатив
бірлестік
тәсілі
мұғалім тақтаға түйінді сөзді немесе мәтін
тақырыбын жазады
білім алушылар бірінен кейін бірі өздерінің
ассоциац
яларын айтады, мұғалім тақтаға жазып отырады. Бұл тәсілді қолдану
білімді өзектендіреді, келесі іс
әрекетке деген қызығушылығын арттырады әрі
жұмыс жасауға ынталана түседі.
2. Білім алушылар шағын көлемді мәтінді немесе мәтін бөлігін іштерінен
оқиды да
белгіленген жерде тоқтайды.
3. Мұғалім оқылған мәтін бойынша проблемалық сұрақ қояды.
4. Бірнеше оқушының жауаптарын сыныпта талдайды.
5. Білім алушылар оқиғаның одан әрі қарай қалай өрбитінін болжайды.
№2
тратегия.
Жұппен оқу
жұпта талдап қорыту
Мақс
аты
негізгі ойды табу, оқығанын тезис түрінде талдап қорыту
проблем
алық сұрақтар қою дағдыларын қалыптастыру
1.
Білім алушылар мұғалім таңдап алған мәтінді немесе мәтін бөлігін
іштерінен оқиды
Мұғалім білім алушыларды жұпқа бөліп, нақты нұсқау береді
. Әрбір
білім алушы екі рөлді орындайды: баяндамашы
бір тезис түрінде мазмұнын
қорытындылайды және оқиды ; респондент
баяндамашыны тыңдайды және
нақты екі сұрақ қояды . Одан әрі рөлдермен алмасады.
3.Мұғалім талдауға барлық оқушыларды тартады.
№ 3.стр
атегия Оқимыз және сұраймыз.
Мақсаты: баспа ақпараттарымен өз бетінше жұмыс жасау, сұрақты
тұжырымдау, жұпта жұмыс жасау біліктіліктерін қалыптастыру.
1. Білім алушылар ұсынылған, мұғалім таңдап алған мәтінді немесе мәтін
бөлігін іштерінен оқиды.
2. Білі
м алушылар жұптасып оқылған мәтіннен қандай негізгі ойды алуға
болатынын талдайды.
(Мәтінде қандай сөз жиі кездесті? Неше рет? Қандай
сөз қалың шрифтпен белгіленген? Неге? Егер сіз мәтінді дауыстап оқысаңыз ,
осы сөйлемнің басты сөйлем екенін қалай түсінд
ірер едіңіз? Фразаны дауыс
арқылы бөліп көрсету туралы. Бұл жерде жаттап оқу бар).
3. Білім алушылардың бірі кілт сөзді пайдаланып сұрақты тұжырымдайды,
екіншісі оған жауап береді.
4.Кілт сөзді, сұрақтар мен жауапты сыныпта талдау. Түзету жұмыстары.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
№ 4 с
тратегия. Екі түрлі жазбаларға арналған күнделік.
Мақсаты: оқу барысында сұрақ қою, ақпаратты сын көзбен қарап бағалау,
оқылғанды өз тәжірибесімен салыстыру біліктілігін қалыптастыру .
1. Мұғалім білім алушылардың дәптерін екі бөлікке бөлуіне нұсқау береді
2. Оқу процесінде білім алушылар дәптердің сол жағына таңғалдырған,
әсер берген, фактілерді еске түсірген, көз алдына келтірген бір ассоциация
кезеңдерін жазады; оң жағына
бұл кезеңнің несімен таңғалдырғанын ,
қандай ойға жетелегенін, қандай ассоциа
ция туғызғаны туралы ықшамды
түсініктеме жазады .
№ 5. стратегия Белгілеп оқу.
Мақсаты: ойланып оқуын, ақпараттарды бағалап, автордың ойын өз
сөзімен тұжырымдап оқу біліктілігін қалыптастыру.
Мұғалім білім алушыларға келесі қадамдар бойынша ақпаратты
жұл
дызшалармен дәптердің жиегіне жазуға тапсырма береді :
Таныс ақпарат.
Жаңа ақпарат.
Мен басқаша ойлап едім.
Бұл мені таңғалдырды, одан да көп білгім келеді.
Бұл стратегия мұғалімге белсенді оқу іс
әрекетіне сәйкес қолайлы жағдай
туғызуға, ал оқ
ушыға алған ақпаратын жүйелеуге , автордың ойын өз сөзімен
тұжырымдауға, ойланып оқуға мүмкіндік береді
«Қазақ әдебиеті» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды жоспарлау
және ұйымдастыру кезінде 2017
2018 оқу жылында аталып өтілетін
мерейтойлық күнтізбелік
күндерге назар аударуды ұсынамыз:
4 мамыр
әйгілі жырау, дана би, абыз, қазақ ауыз әдеби
шығармашылығының көрнекті өкілі Бұқар Жырау Қалқаманұлының туғанына
350 жыл
(1668);
25 маусым
Алаш қозғалысының қайраткері, ақын, қазақ әдебиетінің
жарқын жұлдызы
Мағжан Бекенұлы Жұмабаевтың туғанына 125 жыл(1893
1937);
15 тамыз
Ақын, Қазақстан Республикасының халық жазушысы, ҚазКСР
Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, «Халықтар Достығы» ордені мен бірқатар
медальдардың иегері Ғафу Қайырбековтің туғанына 90 жыл
(1928
);
28 қазан
қазақ ақыны, ағартушы, қоғам қайраткері, ойшыл Сұлтанмахмұт
Шоқпытұлы Торайғыровтың туғанына 125 жыл(1893)
Қазақ халқының әй
гілі әнші
композиторы, ақын Ақан Сері (Ақжігіт)
Қорамсаұлының дүниеге келгеніне 175 жыл (1843).
Оқыту қазақ тіліндегі мектептердегі қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің
мұғалімдеріне қосымша материалдар алу үшін ұсынылатын сайттар:
http://nao.kz
Ы. Алтынсарин
атындағы Ұлттық білім академиясының
ресми сайты;
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
http://ustazuni.kz
ұғалімдерге
арналған сайт;
https://infourok.ru/
ұстаздарға арналған білім көтеру, ашық сабақтар
сайты;
http://abai.kz
ақпараттық
танымдық сайт;
http://u
s.kz
ұстаздар сайты;
http://ustaz.kz
ашық сабақтар сайты;
http://sabak
сайт творческих учителей Казахстана;
http://ojarovaroza.ucoz.kz
қазақ тілі
мен әдебиеті пән мұғалімінің
портфолиосы
http://sabaqtar.kz/kazaksh/
Қазақстан ұстаздарына арналған әдістемелік
сайт;
http://bilimsite.kz/ustaz
білімділер сайты;
http://u
s.kz/publ/
ұстаздар сайты;
http://sabaq.kz
ұстаздарға арналған танымдық
әдіс
темелік сайт;
http://ped.kz
ұстаздардың әлеуметтік порталы;
http://oqu
zaman.kz
ұстаздар мен оқушыларға арналған қосалқы
білімді сайт;
http://tarbie.org
ұстаздар сайты;
http
://kazbilim
edu.kz
оқытудың жаңа әдіс
тәсілдерін қазақ тілі
сабақтарында тиімді пайдалану;
http://bilimtime.kz
Ұстаздарға арналған сайт.
18.
https://kundelik.kz/
«Абайтану» курсы
«Абайтану» курсы
курсы оқу бағдарлам
асы ҚР Білім және ғылым
министрінің 2013 жылғы 3 сәуірдегі №115 бұйрығымен бекітілген оқу
бағдарламасы арқылы жүзеге асырылады.
Курстың білім мазмұны ұлы ақын шығармаларын терең де, жан
жақты
таныту арқылы елжанды, халқымыздың әдебиетін, өнерін, салт
дәст
үрін,
мәдениетін, тілін ұлттық құндылық ретінде бағалайтын, эстетикалық талғамы
жоғары,білім, білік, дағдылармен қаруланған, түйген ойларын іс жүзінде өз
кәдесіне жарата білетін, ұлттық сана
сезімі қалыптасқан, өркениетті қоғамда
өмір сүруге лайықты, терең
ойлайтын дара тұлға қалыптастыруға бағытталған.
Курсты қазақ тілі мен әдебиеті немесе біліктілікті арттыру және қайта
даярлау бойынша арнайы курстардан өткен пән мұғалімдері жүргізеді.
Мұғалімдерге көмек ретінде «Абайтану» курсы бағдарламасының мазмұнын
жобалау мен өткізу бойынша әдістемелік құралдар әзірленіп, Академия
сайтына (www.nao.kz) орналастырылды.
Жалпы білім беретін мектептердің 10
сыныбына арналған «Абайтану»
курсын ҚР БҒМ 2012 жылғы 8 қарашадағы №500 бұйрығымен бекітілген
жалпы орта білім
берудің үлгілік оқу жоспарларының вариативтік компоненті
есебінен жүргізу ұсынылады.
Курс жүктемесінің көлемі:
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағат;
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағатты құрайды.
Курс бойынша білім а
лушылардың оқу жетістігін ағымдық бағалау,
сондай
ақ емтихан және ұлттық бірыңғай тестілеу жүргізілмейді.
Орыс тілі
(оқыту орыс тілінде емес сыныптар үшін)
В соответствии с государственной задачей развития полиязычия в
Казахстане овладение русским языком
должно соответствовать среднему
уровню
3 подуровень (В 2.1
В 2.2)
10 класс и послесреднему уровню (В 2)
11 класс.
В 11 классе с углубленным изучением языков возможно (не обязательно)
достижение уровня С1: понимание объемных сложных текстов на разл
ичную
тематику, распознавание скрытого значения, владение спонтанной речью в
быстром темпе, отсутствие затруднений с подбором слов и выражений; гибкое
и эффективное использование языка для общения в научной и
профессиональной деятельности; умение создать т
очное, детальное, хорошо
выстроенное сообщение на сложные темы, владение моделями организации
текста, средствами связи и объединением его элементов.
Важнейшими задачами учебного предмета
«Русский язык»
в 10
11
классах являются: воспитание и развитие сре
дствами русского языка и
литературы интеллектуальной, духовно
нравственной личности, способной
жить и трудиться в условиях информационного и поликультурного общества;
воспитание гражданственности и патриотизма, сознательного отношения к
языку как явлению к
ультуры; воспитание интереса и любви к русскому языку и
литературе; развитие и совершенствование способности к речевому
взаимодействию и социальной адаптации, готовности к трудовой деятельности,
осознанному выбору профессии; навыков самоорганизации и самор
азвития;
информационных умений и навыков; совершенствование речемыслительной
деятельности, коммуникативных умений и навыков, обеспечивающих
свободное владение русским литературным языком в разных сферах и
ситуациях его использования; приобщение учащихся к
духовно
нравственным
ценностям русской литературы, развитие у них художественного мышления;
воспитание у учащихся средствами русской литературы интереса к чтению,
формирование эстетического вкуса, этических представлений и высокой
читательской культуры.
Ру
сский язык необходим гражданину Республики Казахстан как основное
средство общения с другими людьми. Литература, созданная на русском языке,
является носительницей важных для самосознания народа и отдельной
личности смыслов. Язык и литература фиксируют ист
орический опыт
поколений и передают его потомкам. Цель
формирование умений и навыков
свободного владения русским языком во всех видах речевой деятельности
(слушание, говорение, чтение, письмо), в избранных сферах применения языка;
формирование средствами
русского языка интеллектуальной, духовно
нравственной, коммуникативной, гражданской культуры учащихся. От качества
освоения языка, от умения читать и понимать зависит общая и специальная
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
грамотность человека (в том числе, математическая, естественнонаучна
я,
инженерно
техническая и др.). Таким образом, освоение русского языка
гражданами Республики Казахстан во всем его многообразии является
важнейшей для государства задачей.
При наличии в классах 25 и более учащихся, класс делится на две группы,
в течение
года при выбытии учащихся
группы не объединяются.
В 11
х классах с углубленным изучением языков возможно (не
обязательно) достижение уровня С1: понимание объемных сложных текстов на
различную тематику, распознавание скрытого значения, владение спонтанной
речью в быстром темпе, отсутствие затруднений с подбором слов и выражений;
гибкое и эффективное использование языка для общения в научной и
профессиональной деятельности; умение создать точное, детальное, хорошо
выстроенное сообщение на сложные темы, влад
ение моделями организации
текста, средствами связи и объединением его элементов.
Соответственно предложенному в государственном общеобязательном
стандарте образования Республики Казахстан в школах с нерусским языком
обучения предмет «Русский язык» изучаетс
я в 10
11 классах общественно
гуманитарного направления
по 2 часа в неделю (объем учебной нагрузки за
учебный год по предмету «Русский язык»: 10 класс (ОГН)
68 часов; 11 класс
(ОГН)
68 часов); естественно
математического направления
по 1 часу в
нед
елю (объем учебной нагрузки за учебный год по предмету «Русский язык»
составляет: в 10 классе ЕМН
в неделю 1 час, всего
34 часа; в 11 классе ЕМН
в неделю 1 час, всего
34 часа).
Формами письменной работы в 10
11 классах являются диктант,
изложение,
сочинение, в том числе эссе. В каждой четверти проводится в
среднем 1 диктант (в первой четверти допускается 2 диктанта), 1 изложение, 1
сочинение (эссе). Сочинения
эссе могут быть классными и домашними.
Объем контрольного диктанта по русскому языку для
11 классов
школ с казахским языком обучения:
10 класс
100
110 слов, 11 класс
110
120 слов.
Объем словарного диктанта: 10
11 классы
40 слов.
Примерный объем текста для подробного изложения:
10 класс
160
170 слов, 11 класс
170
180 слов.
Диктанты оцениваются одной оценкой, которая считается оценкой по
русскому языку. Диктанты с грамматическим заданием оцениваются двумя
оценками и заносятся через дробь в журнал по предмету «Русский язык».
Для сжатого изложения, а также итоговых и контрольны
х изложений
объем текста может быть увеличен на 30
60 слов. Изложения оцениваются
двумя оценками и заносятся через дробь в журнал по предмету «Русский язык».
Примерный объем сочинений:
10 класс
2,5 страницы (600
1000 слов), 11 класс
3,5 с
траницы
(1000
1200 слов). Сочинения
эссе могут иметь меньший объем. Сочинения
оцениваются двумя оценками, выставляются через дробь по предмету «Русский
язык».
В любой проверяемой работе по русскому языку исправляются все
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
допущенные учащимися ошибки (с вы
несением на поля обозначений категории
ошибок). Все графические работы проводятся в тетради простым карандашом.
Ведение ученических тетрадей, соблюдение единого орфографического
режима и нормы оценивания.
Для выполнения всех видов обучающих работ учащиеся
должны иметь
следующее количество тетрадей:
по русскому языку в 10
11 классах
2 рабочие тетради, 1 тетрадь для
контрольных работ (находится у учителя) и 1 тетрадь по развитию речи
для
сочинений, изложений по русскому языку.
Диктант оценивается одной
оценкой
Оценка «5» выставляется за безошибочную работу, а также при наличии в
ней 1 негрубой орфографической или 1 негрубой пунктуационной ошибки.
Оценка «4» выставляется при наличии в диктанте 2 орфографических и
пунктуационных ошибок, или 1 орфографичес
кой и 3 пунктуационных ошибок,
4 пунктуационных ошиб
при отсутствии орфографических ошибок.
Оценка «4» может выставляться при 3 орфографических ошибках, ес
среди них есть однотипные.
Оценка «3» выставляется за диктант, в котором допущены 4
орфографиче
ских и 5 пунктуационных ошибок, 7 пунктуационных ошибок
при отсутствии орфографических ошибок. В 5 классе допускается
выставление «3» за диктант при 5 орфографических и 4
пунктуационных
ошибках. Оценка «3» может быть выставлена также при 6 орфографиче
ских и
6 пунктуационных ошибках, если среди тех и других однотипные и негрубые
ошибки.
Оценка «2» выставляется за диктант, в котором допущено до 7
орфографических и 7 пунктуационных ошибок, или 6 орфографических и 8
пунктуационных ошибок, 5 орфографиче
ских и 9 пунктуационных ошибок, 8
орфографических и 6 пунктуационных ошибок.
При оценке контрольного словарного диктанта рекомендуется
руководствоваться следующим:
Оценка «5» ставится за диктант, в котором нет ошибок.
Оценка «4» ставится за диктант, в к
отором ученик допустил 1
2 ошибки.
Оценка «3» ставится за диктант, в котором допущено 3
4 ошибки.
Оценка «2» ставится за диктант, в котором допущено до 7 ошибок.
При оценке диктанта исправляются, но не учитываются
орфографические и пунктуационные ошибки:
1) на правила, которые не включены в школьную программу;
2) на еще не изученные правила;
3) в словах с непроверяемыми написаниями, над которыми не
проводилась специальная работа;
4) в передаче авторской пунктуации.
Исправляются, но не учитываются описки,
неправильные написания,
искажающие звуковой облик слова, например: «рапотает» (вместо
работает
),
«дулпо» (вместо
дупло
), «мемля» (вместо
земля
При оценке диктантов важно также учитывать характер ошибок.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Среди ошибок следует выделять негрубые, т.е. не име
ющие
существенного значения для характеристики грамотности. При подсчете
ошибок две негрубые считаются за одну.
К негрубым относятся ошибки:
1) в исключениях из правил;
2) в написании большой буквы в составных собственных наименованиях;
3) в случаях слитн
ого и раздельного написания приставок в наречиях,
образованных от существительных с предлогами, правописание которых не
регулируется правилами;
4) в случаях раздельного и слитного написания
не с
прилагательными и
причастиями, выступающими в роли сказуемого
5) в написании
после приставок;
6)в случаях трудного различия
ни
Куда он только не обращался!
Куда он ни обращался, никто не мог дать ему ответ. Никто иной не...; не кто
иной, как; ничто иное не...; не что иное, как
и др.);
7)в собственных им
енах нерусского происхождения;
8) в случаях, когда вместо одного знака препинания поставлен другой;
9) в пропуске одного из сочетающихся знаков препинания или в
нарушении их последовательности.
Необходимо учитывать также повторяемость и

однотипность ошибо
к.
Если ошибка повторяется в одном и том же слове или в корне однокоренных
слов, то она считается за одну ошибку.
Однотипными считаются ошибки на одно правило, если условия выбора
правильного написания заключены в грамматических (
в армии, в здании;
колют,
борются
) и фонетических (
пирожок, сверчок
) особенностях данного
слова.
Не считаются однотипными ошибки на такое правило, в котором для
выяснения правильного написания одного слова требуется подобрать другое
(опорное) слово или его форму (
вода
воды, рот
ротик, грустный
грустить, резкий
резок
Первые три однотипные ошибки считаются за одну, каждая следующая
подобная ошибка учитывается как самостоятельная.
Требования к оформлению и ведению тетрадей.
Учащиеся пользуются стандартными тетрадями, состоящи
е из 12
листов. Тетрадь по предмету должна иметь аккуратный внешний вид. На ее
обложке (первой странице) делается следующая запись:
Тетрадь
для _________________________
______________________________
ученика(цы) _10 «А» класса
средней школы №_2_
Фам
илия, имя ( в Р.П.)________________________
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
На обложке тетрадей для контрольных работ, работ по развитию речи
делаются соответствующие записи.
При выполнении работ учащимся не разрешается писать на полях.
Обязательным является соблюдение правила «красной»
строки в тетрадях.
Дата выполнения работы и название месяца записывается в строку
прописными буквами без точек. На каждом уроке в тетрадях следует
записывать его тему, указать вид выполняемой работы (классная, домашняя,
самостоятельная, диктант, изложение
, сочинение и др.). При выполнении
домашней работы в тетрадях учащиеся должны сделать следующую запись
Упражнение 34.
Устанавливается следующий порядок пропуска клеток и линеек в
тетрадях:
по русскому языку
линейки внутри одной работы не пропускаются
между домашней и классной работой пропускают 2 линейки.
Итоговые контрольные работы по русской речи выполняются в
специальных тетрадях, предназначенных для этого вида работ, поэтому слова
«Контрольная работа» не пишутся: в тетрадях по русскому языку запи
сывается
только вид работы (например, диктант). Учащиеся ведут записи в тетрадях
синей или фиолетовой пастой. Карандаш используется при подчеркивании,
составлении таблиц и др. Учащимся запрещается писать в тетрадях красной
пастой. По русской речи, русско
му языку и литературе проводятся текущие и
итоговые письменные контрольные работы, самостоятельные работы, контроль
знаний в форме теста.
Текущие контрольные работы имеют целью проверку усвоения
изучаемого и проверяемого программного материала; их содержа
ние и
частотность определяются учителем с учетом степени сложности изучаемого
материала, а также особенностей обучающихся каждого класса. Для
проведения текущих контрольных работ учитель может отводить весь урок или
только часть его.
Итоговые контрольные р
аботы проводятся:
после изучения наиболее значимых тем программы,
в конце учебной четверти,
в конце полугодия.
В целях предупреждения перегрузки обучающихся время проведения
текущих и итоговых контрольных работ определяется общешкольным
графиком, сос
тавляемым администрацией школы по согласованию с
учителями.
В один рабочий день следует давать в классе только одну письменную
текущую или итоговую контрольную работу.
При планировании контрольных работ в каждом классе необходимо
предусмотреть равномерное
их распределение в течение всей четверти, не
допуская скопления письменных контрольных работ к концу четверти,
полугодия.
Запрещается проводить контрольные работы в первый день четверти, в
первый день после праздника, в понедельник.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Самостоятельные работы
или тестирование могут быть рассчитаны как на
целый урок, так и на часть урока, в зависимости от цели проведения контроля.
Порядок проверки письменных работ учащихся
Тетради учащихся, в которых выполняют обучающие классные и
домашние работы, проверяются
по русской речи:
в 10
11 классах
после каждого урока у слабых учащихся, а у остальных
проверяются не все работы, а наиболее значимые по своей важности, но с таким
расчётом, чтобы 2 раза в месяц учителем проверялись тетради всех учащихся.
Контрольные
диктанты в 10
11 классах проверяются и возвращаются
учащимся
для работы над ошибками
к следующему уроку; изложения и
сочинения проверяются и возвращаются учащимся не позже чем через 2 дня, а
в 10
11 классах
через неделю
Филологическое образование тесн
о связано с формированием
информационной культуры человека. Именно на филологической основе
развивается важнейшая для современного человека компетенция
умение
ориентироваться в нарастающем информационном потоке, определяя
достоверность информации, коррек
тно её, анализируя и интерпретируя.
Приоритетными направлениями в преподавании учебного предмета
«Русская литература»
являются:
воспитание учащихся, формирование их духовно
нравственного мира,
мировоззрения; воспитание патриотического чувства, толеран
тности;
развитие и совершенствование всех видов речевой деятельности
учащихся на русском языке на основе изучения произведений русской
литературы;
тесная связь изучения русской литературы с русским языком и
казахским языком, казахской литературой.
лючение в традиционную форму урока блоков, интегрирующих
материал русской и родной казахской литературы на основе общности
тематики, проблематики, нравственных идеалов, ассоциативных связей;
использование, наряду с формой традиционного урока, современны
активных форм урока, опирающихся на принцип диалогизации, которые
способствуют совершенствованию культуры межличностного общения,
развивают неподготовленную связную речь учащихся на русском языке;
воспитание на основе изучения казахской и русской
литератур
толерантности, уважительного отношения к литературе, традициям, обычаям,
культуре, истории народов, проживающих в Республике Казахстан;
изучение теоретико
литературных понятий в соотношении со знаниями,
которые учащиеся приобретают в курсе каз
ахской литературы. Особый упор
необходимо сделать на изучение тех понятий, которые не имеют соответствия в
казахской литературе учащихся. При использовании теоретико
литературных
понятий в практике школьного анализа художественных текстов следует
избегать
излишнего наукообразия, учитывая национальный фактор,
рассматривая понятие как необходимый инструмент постижения
художественной сути произведения;
перспективным направлением изучения русской литературы в школах с
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
нерусским языком обучени
я является культуроведческий аспект, что является
одной из новых стратегий образования вообще и литературного образования, в
частности;
реализация на уроках литературы внутрипредметных и межпредметных
связей. Межпредметные связи осуществляются в первую
очередь с предметами
«Русский язык» и «Казахская литература», «Казахский язык». Изучение
литературы тесно связано с изучением истории Казахстана;
реализация деятельностного, практикоориентированного и личностно
ориентированного подходов путём использован
ия разнообразных видов
деятельности, в том числе направленных на возможность самореализации
личности учащегося (сочинения на литературные темы и по жизненным
впечатлениям, собственные интерпретации литературных произведений,
творческие работы различных жа
нров на русском языке, перевод фрагментов
текста с русского языка на родной казахский и с родного казахского на
русский и др.);
формирование общих учебных умений и навыков и обобщенных
способов деятельности, таких, как: сопоставление, классификация, ум
ение
анализировать, высказывать свое мнение, доказывать, аргументировать;
формирование информационной культуры учащихся (умение грамотно
использовать для решения познавательных и коммуникативных задач
различные источники информации, в том числе мультиме
дийные ресурсы,
ресурсы интернета и другие базы данных).
В связи с этим при обучении русской литературе необходимо усилить
работу по формированию данного компонента функциональной грамотности
как необходимого навыка использования знаний и умений для решени
широкого диапазона жизненных задач в различных сферах человеческой
деятельности, также в межличностном общении и социальных отношениях.
Изучение литературы, освоение воплощенных в литературе образцовых
форм русской речи играет ведущую роль в процессах
воспитания личности,
развития ее нравственных качеств и творческих способностей, в приобщении к
отечественной и мировой культуре, в продолжение национальных традиций и
исторической преемственности поколений.
Количество часов в неделю по литературе составля
ет:
общественно
гуманитарное направление:
в 10 классе 2 часа в неделю, общее количество
68 часов; из них на:
чтение и изучение
58 часов, внеклассное чтение
4 часа, развитие речи
часов;
в 11 классе 1 час в неделю, общее количество
34 часа
; из них на:
чтение и изучение
28 часов, внеклассное чтение
4 часа, развитие речи
часа;
естественно
математическое направление:
в 10, 11 классах 1 час в неделю, общее количество
34 часа; из них на:
чтение и изучение
30 часов, внеклассное чт
ение
2 часа, развитие речи
часа.
Ведение тетрадей: в 10
11 классах
по 2 тетради (1 рабочая, 1 тетрадь для
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
творческих работ
сочинений).
Все литературные произведения, на которые отводятся часы,
предназначены для обязательного изучения.
По русской
литературе проводятся текущие и итоговые письменные
контрольные работы, самостоятельные работы, контроль знаний в форме теста.
Текущие контрольные работы имеют целью проверку усвоения
изучаемого и проверяемого программного материала; их содержание и
част
отность определяются учителем с учетом степени сложности изучаемого
материала, а также особенностей обучающихся каждого класса. Для
проведения текущих контрольных работ учитель может отводить весь урок или
только часть его.
Отметки за сочинение (выполняетс
я в тетрадях по развитию речи) по
русской литературе выставляются по литературе через дробь в одну графу:
первая
за содержание, вторая
за грамотность. Ошибки выносятся
графически на поля и подсчитываются. При написании домашнего сочинения
или других т
ворческих работ отметка за работу выставляется в графу,
соответствующую дате, когда давалось задание, или дате, когда проходила
защита творческой работы.
Изложение и сочинение оценивается двумя оценками: первая
за
содержание работы и речь, вторая
за г
рамотность (в журнале ее
рекомендуется ставить на странице «Русский язык» и учитывать при
выставлении итоговой оценки по русскому языку)
При выставлении оценки за содержание и речевое оформление согласно
установленным нормам необходимо учитывать
все требов
ания, предъявляемые
к раскрытию темы, а также к соблюдению речевых норм (богатство,
выразительность, точность).
При выставлении второй оценки учитывается
количество
орфографических, пунктуационных и грамматических ошибок.
Грамматические ошибки, таким образ
ом, не учитываются при оценке
языкового оформления сочинений и изложений.
Таблица
Основные критерии оценки за изложение и сочинение
Оценка
Содержание и речь
Грамотность
ꬵ묀
1.Содержание работы полностью
соответствует теме.
2.Фактические ошибки отсу
тствуют.
3.Содержание излагается последовательно.
4.Работа отличается богатством словаря,
разнообразием используемых
синтаксических конструкций, точностью
словоупотребления.
5.Достигнуты стилевое единство и
выразительность текста.
В целом в работе допускае
тся 1 недочет в
Допускаются:
1 орфографическая,
или 1 пунктуационная,
или 1 грамматическая
ошибки
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
содержании 1
2 речевых недочета.
ꬴ묀
1.Содержание работы в основном
соответствует теме (имеются
незначительные отклонения от темы).
2.Содержание в основном
достоверно, но
имеются единичные фактические
неточности.
3.Имеются незначительные нарушения
последовательности в изложении мыслей.
4.Лексический и грамматический строй
речи достаточно разнообразен.
5.Стиль работы отличается единством и
достаточной выразите
льностью.
В целом в работе допускается не более 2
недочетов в содержании и не более 3
речевых недочетов.
Допускаются: 2
орфографические и 2
пунктуационные
ошибки, или 1
орфографическая и 3
пунктуационные
ошибки, или 4
унктуационные
ошибки при
отсутствии
орфографических
ошибок, а также 2
грамматические
ошибки
«3»
1.В работе допущены существенные
отклонения
2.Работа достоверна в главном, но в ней
имеются отдельные фактические
неточности.
3.Допущены отдельные нарушения
последовательности изложения
4.Беден
словарь и однообразны
употребляемые синтаксические
конструкции, встречается неправильное
словоупотребление.
5.Стиль работы не отличается единством,
речь недостаточно выразительна.
В целом в работе допускается не более 4
недочетов в содержании и 5 речевых
недочетов.
�himkdZxlky�
��hjnh]jZnbq_kdb_�b
4 пунктуационные
ошибки, или 3 орф. и 5
пунк., или 7 пунк. при
отсутствии
орфографических (в 5
кл.
5 орф. и 4 пунк., а
также
4 грамматических
ошибки
«2»
Работа не соответствует теме. Допущено
много фактических
неточностей. Нарушена
последовательность мыслей во всех частях
работы, отсутствует связь между ними,
работа не соответствует плану. Крайне
беден словарь, работа написана короткими
однотипными предложениями со слабо
выраженной связью между ними, часты
случа
т неправильного словоупотребления.
Нарушено стилевое единство текста. В
целом в работе допущено 6 недочетов и до
7 речевых недочетов
�himkdZxlky�
��hjn��b���imgd��
hrb[hd��beb��hjn��b���
imgd���beb��hjn��b���
imgd���beb��imgd���beb�
��hjn��b��imgd���Z�
lZd`_��
грамматических
ошибок
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Оценка обучающих работ
Обучающие работы (различные упражнения и диктанты неконтрольного
характера) оцениваются более строго, чем контрольные работы.
При оценке обучающих работ учитываются:
1) степень самостоятельности учащегося;
этап обучения;
3) объем работы;
4) четкость, аккуратность, каллиграфическая правильность письма.
Если возможные ошибки были предупреждены в ходе работы,
оценки «5»
и «4» ставятся только в том случае, когда ученик не допустил ошибок или
допустил, но исправ
ил ошибку. При этом выбор одной из оценок при
одинаковом уровне грамотности и содержания
определяется степенью
аккуратности записи, подчеркиваний и других особенностей оформления, а
также наличием или отсутствием описок. В работе, превышающей по
количеству
слов объем диктантов для данного класса, для оценки «4»
допустимо и 2 исправления ошибок.
Первая и вторая работа, как классная, так и домашняя,
при закреплении
определенного умения или навыка проверяется, но по усмотрению учителя
может не оцениваться.
остоятельные работы, выполненные без предшествовавшего анализа
возможных ошибок, оцениваются по нормам для контрольных работ
соответствующего или близкого вида.
Порядок проверки письменных работ учащихся
Тетради учащихся, в которых выполняются обучающие кл
ассные и
домашние работы, проверяются по литературе:
в 10
11 классах
не реже одного раза в месяц.
Сочинения в 10
11 классах проверяются не более 10 дней.
Для организации деятельности методических объединений учителей
русского языка и литера
туры в 2017
2018
учебном году рекомендуется
провести 4 заседания, организовать работу школы совершенствования
педагогического мастерства, творческой группы и иных методических
формирований, деятельность которых планируется с учетом кадрового состава
педагогических раб
отников, а также с учетом интересов и запросов учителей,
профессиональных умений и навыков. Особое внимание необходимо уделить
работе с молодыми педагогами. Деятельность школы молодого учителя должна
быть направлена на адаптацию педагогов к профессии, оказ
ание им помощи в
овладении основами профессионального мастерства, формирование у них
потребности в непрерывном самообразовании.
На заседаниях методических формирований учителей русского языка и
литературы (методическое объединение, школа молодого учителя,
школа
совершенствования педагогического мастерства, творческие группы и др.)
рекомендуется рассмотреть актуальные вопросы теории и методики
преподавания предметов с учетом имеющегося эффективного педагогического
опыта педагогов региона.
При планировании и
организации внеклассной работы по учебным
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
предметам рекомендуется обратить внимание на календарь юбилейных дат,
которые будут отмечаться в 2017
2018 учебном году:
2 июля
75 лет со дня рождения (1942) казахского поэта, писателя
Мухтара Шаханова;
5 сентяб
ря
200 лет со дня рождения русского поэта, писателя,
драматурга Алексея Константиновича Толстого (1817
1875);
28 сентября
120 лет со дня рождения (1897
1961) казахского писателя
Мухтара Ауэзова;
8 октября
125 лет со дня рождения русской поэтессы
Мари
ны Ивановны Цветаевой (1892
1941);
3 ноября
130 лет со дня рождения русского поэта
Самуила Яковлевича Маршака (1887
1964);
26 декабря
110 лет со дня рождения (1907
2003) народного писателя
Казахстана, поэта Дихана Абилева;
25 января
80 лет со дня рож
дения В. Высоцкого, поэта, музыканта и актёра (25.01.1938);
8 сентября
95 лет со дня рождения Р. Гамзатова, поэта, прозаика и публициста
(8.09.1923);
9 сентября
190 лет со дня рождения Л.Н. Толстого, русского писателя и мыслителя
(09.09.1828);
9 ноября
200 лет со дня рождения И. С. Тургенева русского писателя, поэта, публициста
(09.11.1818);
23 ноября
110 лет со дня рождения Н. Носова, детского писателя
прозаика, драматурга
(23.11.1908);
1 декабря
105 лет со дня рождения В. Драгунского, русского с
оветского писателя
(1.12.1913);
5 декабря
205 лет со дня рождения Ф.И. Тютчева, знаменитого русского поэта и
дипломата (05.12.1803).
Шет тілі
«Шет тілі»
пәнін жалпы орта білім беру деңгейіндегі тілдерді меңгерудің
жалпы еуропалық деңгейлеріне қатысты
сынып
В1 («Қалыптасқан игерім 1»);
сынып
В1+В2 («Қалыптасқан игерім 1.2»).
Шет тілін оқытуды тәрбиелеу құралы ретінде , танымдық және басқа
ұлттар мәдениетімен және оны тасымалдаушылармен өзара әрекет ету құралы
ретінде болашақта бәсекеге қ
абілетті маман даярлау үшін оқушылардың
функционалдық сауаттылығын дамытуға, болашақта шет тілін меңгеру
дағдысының артуын ілгерілетуге бағытталған.
Функционалды сауаттылықты
дамыту нәтижесінің бірі
шет тіліндегі өнімді жазбаша, ауызша
коммуникацияға қаб
ілеттілігі.
Орта мектептің жоғары сынып білім алушыларына шет тілін оқытудың
мақсаттары мен міндеттері осылайша туындаған.
сыныптардағы шет тілін оқытудың басты мақсаты
білім
алушылардың мәдени сұхбат жасауда, әсіресе, жастар туризмі, білім саласы
нда
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
өзіндік білімін көтеруде, Қазақстан Республикасында тұратын басқа ұлт
өкілдерінің мәдениетімен, тұрмыс
тіршіліктерінің ерекшелігімен танысуда,
Қазақстанның әлемдік мәдениетке қосқан үлесімен танысуда қарым
қатынас
құралы ретінде шет тілін пайдалану м
үмкіндігін дамытудан тұрады.
сыныптарда шет тілі пәнін оқытудың міндеттері:
оқушылардың шет тіліндегі жалпы мәдениаралық қарым
қатынаста
әлеуметтік
тұрмыстық және кәсіптік оқу саладағы коммуникативтік мәдениеті
мен әлеуметтік білімін дамыту;
алпы мәдени үлгіде түрлі мәдениеттану ақпараттарын жинақтау,
жүйелеу мен өңдей білуді дамыту және коммуникативті
танымдық мәселелерді
шеше білуде түсіндіру, қолдана білу;
пікірталастық қарым
қатынаста ағылшын тілді елдер мен Қазақстанда
адамдардың мәден
иеті, өмір сүру салты мен стилін шет тілінде әдеп негізінде
оқыту;
шет тілінің вариативтілігі мен оның ағылшын тілді және әлемнің басқа
елдерінде қолданылу ерекшелігін, ресми және бейресми қарым
қатынастағы
ауызша және жазбаша мәтіндердің құрылымдық ере
кшелігі туралы білім
алушылардың филологиялық білімдерін тереңдету;
білім алушыларды тілдік, сөйлеу және әлеуметтік
мәдени құзыреттілік
қалыптасу деңгейінде өзін
өзі бағалау негізіне оқыту және өзінің тілдік білімі
жетілдіру қажеттілігін дамыту.
тілін меңгеру заманауи коммуникативтік әдістер көмегімен
оқушылардың интерактивті дағдыларын дамытуға мүмкіндік жасау және
басқалармен қарым
қатынас жасау негізінде жақсы өткізуші болуын дамыту.
Шет тілін білетін жақсы коммуникативті дағдылары бар оқушыла
р Қазақстан
елінің дамуына өз үлестерін қосады.
Заманауи әлемдегі жаппай жаһандық коммуникация бойынша шет тілінде
қарым
қатынас жасай білу біліктілігінің шешуші маңызы бар. Білім алушылар
шет тілінде оқи білулері, жаза алулары және шет тілінде өзінің
тарластарымен және мұғалімдерімен түсінісіп, жоғары деңгейде қарым
қатынас жасай алулары керек. Шет тілі
коммуникаци
ғылым
, бизнес
, бос
уақыт, саяхат және спорт саласында жиі қолданылады. Білім алушының шет
тілі бойынша меңгерген жақсы білімі өзінің біл
імдік, экономикалық, әлеуметтік
және мәдени тұрғыда дамуына зор мүмкіндік береді .
Орта мектепте шет тілінде білім беруді аяқтау кезеңінің негізгі
айырмашылығы
шет тілі бейіндік оқытуды жүзеге асырудың құралы болып
табылуында. Нақты бейіндік бағыт, яғ
ни оқу мазмұнын қайта құрылымдау
есебінен, жалпы білім беру тақырыптарын қысқартумен, болашақ білім
алушыларды мамандыққа бағытталған оқу материалының кіріспесімен,
коммуникативтік құзыреттілікті сөздік қорды байыту жолымен, мәтіндік
материал негізінде бей
індік бағытты жетілдіру арқылы қол жеткізіледі.
Сондай
ақ, жоғары сыныптарда «Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясын
жүзеге асыру жалғасын табуы тиіс. Бұл орайда қазіргі әлемде және Қазақстанда
шет тілін білудің қажеттілігі мен маңыздылығы болашақта лауазымдық
өсуге,
кәсіби дамуға зор мүмкіндіктер ашатынын түсінуді қалыптастыру қажет. Шет
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
тілі сабақтарындағы тыңдау материалдарын пайдалану
жас ерекшеліктері мен
жоғары сынып оқушыларының тұлғалық мүддесіне жауап беруі, елдегі
оқытылатын тілдің олардың кәсіптік б
ағдарлық және қайта даярлаумен
танысуды қамтамасыз етуге,таңдаған кәсіптің ерекшелігімен және шет тілінің
болашақ мамандықты меңгерудегі рөлімен танысуға, ғылыми
техникалық және
мәдени өрлеуге қосылуға, таңдап алған салада кәсіби бағыттағы жалпы ой
өрісін
кеңейтуді қамтамасыз етуі қажет.
Бейіндік бағыттағы оқу материалдарымен жұмыс істеу кейбір
продуктивті, рецептивті тілдік минимумдарды ұлғайтуға, сондай
ақ білімін,
сөйлеу қызметінің барлық түрінде шеберлігі мен дағдысын арттыруға, әрі қарай
колледждер ме
н жоғары оқу орындарында бейіндік бағыттағы базаны
жалғастырып оқуға мүмкіндік береді.
Тұлғалық және бейіндік бағыттағы оқыту мазмұны мен шығармашылық
креативті оқыту деңгейін көтеруге мүмкіндігі бар қолданылған оқыту
технологиялары жалпыеуропалық стандар
тқа сәйкес шет тілдерін В1+В2
деңгейінде білуді қамтамасыз етуі тиіс. Білім алушылар тілдік және сөйлеу
тақырыптарын игеруі тиіс, әңгімелесу барысында тілдік материалды пайдалану,
оқу және нақты тақырыптар шеңберінде коммуникативтік міндеттерге сәйкес
ауы
зша және жазбаша түрдегі монологтік және диалогтік сөйлеулерді түсіну
және ой қорытуы тиіс.
Шет тілі бойынша сағат саны:
қоғамдық
гуманитарлық бағыты:
сыныптарда
аптасына 3 сағат
тан, жылына жалпы сағат саны
сағатты құрайды;
жаратылыста
математикалық бағыты:
сыныптарда аптасына 2 сағаттан, жылына жалпы сағат саны
сағатты құрайды.
Оқушы дәптерлерінің саны мен түрлері
Білім алушылар 10
сыныптарда шет тілдері бойынша оқытуда барлық
жұмыс түрлерін орындау үшін 1 жұмыс дәпт
ері (егер оқулықпен бірге арнайы
дәптерлері болса, онда жұмыс дәптерін жүргізу қажет емес, өйткені жұмыс
кітабы тақырыптар бойынша толық жаттығулар жиынтығын қамтыған, осыған
орай 1 дәптер жүргізу ұсынылады), шет тіліндегі сөздерді жазу үшін 1 сөздік
дәпте
рі, бақылау және жазба жұмыстарына арналған 1 дәптері (кабинетте жыл
бойына сақталады) болуы қажет.
Қазіргі білім беруде заманауи бағытты, соның ішінде шет тілдерді оқыту
бойынша процесті ескере отырып, сөздік дәптерін үш тілде жүргізу ұсынылады
(қазақ, ор
ыс, ағылшын). Сонымен қатар, дұрыс дыбыстауға дағдыландыратын
транскрипцияға ерекше көңіл бөлу керек және жеке сөздерді жазумен ғана
шектелмей, сөздер мен идиомалық тіркестерді де жазып отыру қажет.
Оқушы дәптерін жүргізуге қойылатын негізгі талаптар:
птердің сырты оң жақтағы жоғарғы бұрышына қаланың, мектептің,
сыныптың, пәннің атуы мен оқушының тегі, аты шет тілінде жазылып
толтырылады;
дәптердегі жазулар тек шет тілінде жүргізіледі;
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
ай аты мен күн реті жазбаша жазылады;
міндетті түрде жаттығу нөмірі мен беті көрсетіледі;
мұғалім оқушының қателерін көрсетіп, түсініктемелерімен бағаны
дәптердің сол жағына қояды;
оқушылар дәптерлеріне жазуды көк немесе күлгін сиялы қаламмен
жүргізеді. Қара және жасыл сияларды, қарындаш
ты астын сызуға немесе кесте
құрғанда қолдана алады. Оқушыларға қызыл сиямен жазуға болмайды.
Дәптерлерді тексеруге қойылатын негізгі талаптар:
Мұғалім оқушылардың жұмыс дәптерін тексергенде келесі тәртіпті
ұстанады:
сыныптарда маңызды деген жұмыста
р 2 аптада 1 рет тексеріледі.
Барлық оқушылардың бақылау жұмыстары мен жазба тапсырмалары
тексеріледі. Мұғалім бақылау жұмыстарын тексеруде келесі мерзімді ескеру
керек: бақылау жұмыстары мен жазба тапсырмаларын келесі сабаққа дейін
тексеру қажет; тексер
геннен кейін қатемен жұмыс жүргізеді; оқушылардың
бақылау жұмыс дәптерлерін жыл бойына сақтайды.
сыныптарда шет тілі бойынша тексерген жұмыстарда оқушының
жіберген қателерін түзетуде келесі ережелерді басшылыққа алады:
дұрыс емес пунктуациялық қат
е сызылады, дұрысы қызыл сиямен үстіне
жазылады;
сыныптарда эссе тексеру барысында орфографиялық және
пунктуациялық қателермен қатар грамматикалық және тілдік қателерді де
белгілейді;
сыныптарда шет тілі бойынша оқушы жіберген қатені тү
зеп,
дұрыс әріпті жазады.
Ұсынылатын бақылау жұмыстарының нормалары
Алған білімдерінің динамикасы мен мониторингін анықтау үшін оқу
жылында 7 бақ
ылау жұмысын жүргізу ұсынылады.
Жаңа форматтағы ҰБТ
стандартына сәйкес тестілеу тапсырмаларын 40 сұраққа дейі
н көбейту
ұсынылады.
№1 кіріспе тест. Бұл жұмыс түрі өткен оқу жылында алған білімдердің
диагностикасы мен бақылауын қарастырады, тек лексика
грамматикалық
аспектілерін қамтиды.Тест тапсырмаларының саны
40, жауаптар
нұсқаларының саны
5. Бұл жұмыс түрін Ұ
БТ жүйесі бойынша бағалау
ұсынылады. «5» деген баға
40 балл, «4» деген баға
32 балл, «3» деген
баға
24 балл. «2» деген бағаны қою ұсынылмайды, өйткені оқу жылының
бірінші күндерінен бастап оқушының пәнге деген қызығушылығы мен
ынтасын
төменд
етуі мүмкін.
Шет тілі бойынша № 2 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
бойынша. Бұл бақылау жұмысы тіл дамытудың барлық бағыттарын есепке ала
отырып,
тоқсанда меңгерген материалды қамтиды. Лексика, граматика
бойынша 20 тапсырма, тыңдалым бойынша
10 тапс
ырма, оқылым бойынша
10 тапсырма. Бағалау ҰБТ жүйесі бойынша ұсынылады. «5» деген баға
40
балл, «4» деген баға
32 балл, «3» деген баға
24 балға қойылады.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Шет тілі бойынша № 3 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
бойыша. Бұл бақылау жұмысы ті
л дамытудың барлық бағыттарын есепке ала
отырып,1
ші тоқсанда меңгерген материалды қамтиды. Лексика, грамматика
бойынша 20 тапсырма, тыңдалым бойынша
10 тапсырма, оқылым бойынша
10 тапсырма. Бағалау ҰБТ жүйесі бойынша ұсынылады. «5» деген баға
лл, «4» деген баға
32 балл, «3» деген баға
24 баллға қойылады.
№ 4 диагностикалық тест. Бұл алдыңғы екі оқу тоқсанда алған
білімдердің бақылау мен динамикасын қарастырады, тек лексика
грамматикалық аспектісін қамтиды. Тест тапсырмаларының саны
40,
жауаптар нұсқаларының саны
5. Бұл жұмыс түрін ҰБТ жүйесі бойынша
бағалау ұсынылады. «5» деген баға
40 балл, «4» деген баға
32 балл, «3»
деген баға
24 балға қойылады «2» деген бағаны қою ұсынылмайды, өйткені
оқушының пә
нге деген қызығушылығы ме
н ынтасын
төмендетуі мүмкін.
Шет тілі бойынша № 5 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
бойыша. Бұл бақылау жұмысы тіл дамытудың барлық бағыттарын есепке ала
отырып,1
ші тоқсанда меңгерген материалды қамтиды. Лексика, грамматика
бойынша 20 тапсырма, тыңда
лым бойынша
10 тапсырма, оқылым бойынша
10 тапсырма. Бағалау ҰБТ жүйесі бойынша ұсынылады. «5» деген баға
балл, «4» деген баға
32 балл, «3» деген баға
24 балға қойылады.
Шет тілі бойынша № 6 бақылау жұмысы
тоқсан қорытындысы
бойыша. Бұл
бақылау жұмысы тіл дамытудың барлық бағыттарын есепке ала
отырып,1
ші тоқсанда меңгерген материалды қамтиды. Лексика, грамматика
бойынша 20 тапсырма, тыңдалым бойынша
10 тапсырма, оқылым бойынша
10 тапсырма. Бағалау ҰБТ жүйесі бойынша ұсынылады. «5» дег
ен баға
балл, «4» деген баға
32 балл, «3» деген баға
24 баллға қойылады.
Шет тілі бойынша №7 бақылау жұмысы
Оқу жылы бойынша барлық
оқылған тақырыптарды қамтиды. Лексика, грамматика бойынша 20 тапсырма,
тыңдалым бойынша
10 тапсырма, оқылым
бойынша
10 тапсырма. Бағалау
ҰБТ жүйесі бойынша ұсынылады. «5» деген баға
40 балл, «4» деген баға
32 балл, «3» деген баға
24 баллға қойылады.
Ұсынылатын
жазба жұмыстадың нормалары:
Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту үшін жазба
мыстарын, соның ішінде эссе жазу ұсынылады. Жұмыстың бұл түрі
оқушылардың сын тұрғысынан ойлауын және жазылым дағдыларын
дамытуына мүмкіндік береді. Эссе жазуда келесі сөздердің нормаларын
ұсынамыз (барлық артикль сөздерді,есімдіктер мен қосымшаларды ескер
е
отырып):
сыныпта 140
150 сөз
Оқытылатын пәнге деген уәж бен қызығушылықты арттыру үшін пән
бойынша үйірме жұмысының бір түрін ұйымдастыруға болады, мысалы
мәнерлеп оқу клубы. Бұл клубтың мақсаты
шетел әдебиетіне деген
қызығушылықты арттыру.
Полиглот» клубы
көптілдікті дамытады және т.б. Клуб мүшелерінің
жиыны ең аз дегенде жылына 4 рет болады, соңғысы есеп беру.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Шет тілі мұғалімдерінің әдістемелік бірлестіктері
Кемінде 3 шет тілі мұғалімнен құрылған бірлестік шет тілі мұғалімдерінің
әдіст
емелік бірлестігі болып табылады. 2017
2018 оқу жылында әдістемелік
бірлестік жұмысының негізгі бағыттары:
жаңа нормативті
құқықтық құжаттарды зерделеу («100 нақты қадам»
Ұлт жоспарының 79
шы қадамы, Балалар құқықтары туралы конвенция,
«Еңбек туралы», «
Білім туралы» ҚР Заңдары);
мұғалім
кеңесшінің, көмекшінің негізгі міндеттерін атқаруда
шығармашылық тәсілмен кәсіби құзыреттілікті шыңдау;
оқытуда жаңа технологияларды қолдану;
оқу процесін жаңартылған білім мазмұны жағдайында ұйымдастыру ;
шет тілі мұға
лімдерінің жеке біліктіліктерін арттыру және өздігінен
білім алуы;
шет тіліндегі ілгері басқан процестерді зерделеу;
оқушылардың білім сапасын артыру үшін шет тілі бойынша оқытудағы
электронды дереккөздерді пайдалану.
Шет тілі мұғалімдерінің әдістемелік бі
рлестігі, оқу жылы басында жұмыс
жоспарында көрсетілген бірқатар міндеттер қояды. Әдістемелік бірлестіктің
жоспары барлық мүшелерімен келісіліп құрылады, міндеттер өзара тең
бөлінеді.Жоспар оқу жылының әр айына құрылып,оқу мекемесінің басты
міндеттерімен т
ығыз байланысады. Әдістемелік бірлестіктің жоспары
мектептің ғылыми
әдістемелік кеңесімен, әдістемелік бірлестіктің
жетекшісімен келісіледі. Жоспарда әдістемелік бірлестік мұғалімдері
жұмыстарының және барлық білім беру деңгейлерінің (бастауыш, негізгі, о
рта,
жалпы орта) негізгі кезеңдері қарастырылады. Оқу жылына 6 әдістемелік
бірлестіктің отырысын өткізу ұсынылады. Әдістемелік бірлестіктің әр отырысы
ақпараттық
танымдық сипатта болу керек: баяндамалар, пікірталастар,
презентациялар мен коучингтер.
Әдісте
мелік бірлестік отырыстарында шет тілі мұғалімдеріне пәнді оқыту
әдістемесі мен теориясының келесі мәселелерін қарау ұсынылады:
шық сабақтармен қатар оқу мекемесінде өткізілген ашық
ісшараларды(әдістемелік бірлестіктің барлық мүшелері қатысқан) қамтыған
әдістемелік бірлестіктің тақырыптық онкүндігі;
ән бойынша олимпиада (олимпиаданың мектепішіндегі өткізілген
кезеңінің күні көрсетіледі);
арынды және пәнге деген уәжі төмен балалармен жұмыс;
аңадан келген мұғалімдермен жұмыс,егер бар болса;
ас мамандармен жұмыс, тәлімгерді тағайындау. Тәлімгер мен жас
маманның жұмысы;
ірлестік мұғалімдерінің өзара тәжірибе алмасуы (өзара сабақтарға
қатысуы);
мтихандарға, байқауларға, семинарларға дайындық;
іріс құжаттарымен жұмыс;
ектепшілік бақыл
ау;
кімшілік бақылау;
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
іліктілік санатын жоғарлататын немесе растайтын мұғалімдермен
жұмыс;
р тоқсан және жыл қорытындысы бойынша оқушылардың үлгерімдері
мен білім сапаларының м
ониторинг
ірлестік мұғалімдерінің рейтингі;
ұғалімдердің атқарғ
ан жұмыстары бойынша шығармашылық есебі
(жыл соңында);
қушылар білімдерінің қорытынды аттестаттауы бойынша есеп.
Атқарылған жұмыстар туралы есеп ай сайын берілу керек және
әдістемелік бірлестіктің отырысында көрініс табуы қажет. Жыл соңында толық
жан
ақты есеп беріледі (фотолармен, сызба
кестелермен және
диаграммалармен).
«МАТЕМАТИКА ЖӘНЕ ИНФОРМАТИКА» БІЛІМ САЛАСЫ
Жалпы орта білім деңгейінде «Математика және информатика» білім
саласы бойынша
«Алгебра және анализ бастамалары», «Геометрия»,
«Информати
ка»
пәндері екі бағыт
бойынш
а (жаратылыстану
математика
бағыты және қоғамдық гуманитарлық бағыт) оқытылады.
Жаратылыстану
математика бағыты бойынша математикадан білім
мазмұны оқушылардың бойында қоршаған әлем туралы біртұтас түсініктің
қалыптасуына, оқ
ушылардың интеллектуалдық қабілеттерін дамытуға ықпал
ететін жалпы ғылыми біліктерді меңгеруіне бағытталған. Кейбір нақты
математикалық жағдаяттардың математикалық моделін интерпретациялауда
және құрастыруда қалыптасатын біліктілік жаратылыстану
математика
лық
бағытта шынайы процестер мен құбылыстарды, теориялық мәселелерді
зерттеуде және қолданбалы есептер шығаруда қолданылады.
Математиканы оқытуда қалыптасқан теориялық сұрақтар мен есептерді
шешудің зерттеу аппараты жаратылыстану
математика пәндерін оқыту
үшін
үлкен рөл атқарады. Жаратылыстану
математика бағытындағы сыныптарда
математика пәнін оқыту математикадан білімі мен біліктілігінің белгілі
деңгейін талап ететін мамандық бойынша оқу орнында оқушының оқуын
жалғастыру мүмкіндігін қамтамасыз етуі тиіс.
Қоғамдық
гуманитарлық бағыттағы сыныптарда математика курсын
оқытудың
ерекшелігі
адам
жалпы мәдени даму
а бағыттау, математика
заңдарымен таныстыру және қазіргі
заманауи
өмірде еркін бағдар алу
а
қажетті адам
ның
әрекеттеріне
байланысты математикал
ық білім мен
біліктілікті қалыптастыру болып табылады. Б
курс үшін көптеген
дәлелдеулері бар теориялық деректер берілмейді, теоремалардың қатаң түрде
дәлелдеулері өте аз мөлшерде, негізінен, нақтылы пайымдаулардың үлгілері
ретінде беріледі, түсіндірулер
көрнекіліктермен негізделеді, жаттығулардың
күрделілігі қарапайым деңгейімен шектеледі. Курстың кейбір дәстүрлі
бөлімдері жалпыланған түрде (дәлелдеулерсіз, түсініктер деңгейінде)
оқытылады.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Информатика пәнін оқытудың әдістемелік ерекшелігі қажетті нақты
індеттерді шешу үшін визуалды программалау және ақпараттық
коммуникациялық технологияларды пайдалана отырып, оқушылар
дың бойын
да
бастапқы теориялық білім мазмұнын қалыптастыру болып табылады.
Жаратылыстан
математикалық бағыттағы 10
сыныптарға арналған
информатика курсында есептерді шешу негізінде жүйелік және алгоритмдік
ойлауды дамыту жалғасады, ал қоғамдық
гуманитарлық бағыттағы
сыныптардағы информатика курсының ерекшелігі ақпараттық
коммуникациялық технологияларды тереңдете оқыту болып табылады.
ематика
және и
нформатика
білім саласының
пәндері бойынша
білім сапасын жетілдіру мақсатында келесі педагогикалық тәсілдерді қолдану
ұсынылады:
саралап оқыту, іс
әрекеттік оқыту, жеке тұлғаға бағытталған
оқыту, жүйелі оқыту.
Оқушылардың
«Математика және ин
форматика» білім саласының
пән
дер
іне деген қызығушылықтарын арттыру мақсатында жобалық әдістерге
баса назар аудару ұсынылады. Әр сыныптар бойынша жобалық іс
әрекетті
оқытуға жеке сағаттар бөлінген. Жобалау технологияларын қолдану
информатика пәні бойынша ғ
ана оқу сапасын көтеріп қоймайды, пәнаралық
байланыс жасайды. Жобалық іс
әрекеттерге тақырыптарды мұғалім өз қалауы
бойынша өткен тараулардан алуына болады.
Жобамен жұмыс істеу барысында
оқушылар топтасып немесе жеке жұмыстарын жоспарлау, мақсат қою, қажет
ті
ақпаратты іздеу, гипотезаны ұсыну және дәлелдеу, эксперименттер жүргізу,
жасаған жұмыстарын талдау және бағалау, сондай
ақ, өз жобаларын қорғай алу
біліктерін дамытады.
2017
2018
оқу жылындағы 10
сыныптарда
«Математика және
информатика» білім саласын
ың
пәндерінен өткізілетін бақылау жұмыстарының
нормасы келесі кестеде берілген.
кесте
11 сыныптарында
«Математика және информатика» білім
саласының
пәндерінің
оқу жүктемесі мен өткізілетін бақылау жұмыстарының
нормасы
Сынып
Пән
Аптадағы
сағат
саны
Hm�
`ueug^Zu�
kZZl�kZgu
;ZueZm�
`fuklZjugu�
ghjfZku
@F;
Алгебра және анализ
бастамалары
㄀〲
Геометрия
Информатика
10 ҚГБ
Алгебра
және
анализ
бастамалары
102
Геометрия
Информатика
лгебра және анализ
㄀〲
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
ЖМБ
бастамалары
Геометрия
Информатика
11 ҚГБ
Алгебра және анализ
бастамалары
102
Геометрия
Информатика
Бақылау жұмыстарына пәндерге сәйкес жартыжылдық және жылдық
бақылау жұмыста
ры, практикалық жұмыстар
кіреді.
Математика бойынша қорытынды аттестаттау
Қорытынды аттестаттау аясында
алгебра және анализ бастамалары
бойынша жазбаша емтихан,
қоғамдық
гуманитарлық бағыт
үшін 5
тапсырмадан,
жаратылыстану
математикалық бағыт
және
математ
иканы
тереңдетіп оқытатын
мектептер (сыныптар) үшін 6 тапсырмадан тұрады.
Тапсырмалар
теориялық материалды
ұғымдар мен тәсілдер
ді меңгеру
дәрежесін
есептерді шешу біліктерін,
функционалдық сауаттылық деңгейін
айқындауға бағытталған.
Кез келген жазбаша ем
тиханды өткізу барысында басты назар оқыту
бағытына, емтихан тапсырмаларының мазмұнына, жазбаша жұмысты
рәсімдеуге және бағалауға аударылуы керек.
Алгебра және анализ бастамалары бойынша емтихан тапсырмаларының
мазмұны туралы
І. Жалпы білім беретін мектепт
ердің 10
сыныптарында оқыту
бағыттар бойынша жүргізіледі, сонымен қатар жекелеген мектептерде
(сыныптарда) математика пәні тереңдетіліп оқытылады. Сондықтан емтихан
тапсырмалары оқыту бағыттарына (қоғамдық
гуманитарлық бағыт,
жаратылыстану
математика ба
ғыты, математиканы тереңдетіп оқыту) сәйкес
құрастырылуы тиіс.
ІІ. Емтихан тапсырмаларының мазмұны оқыту бағытына сәйкес
«Алгебра және анализ бастамалары» пәні оқу бағдарламасының барлық
тарауларын қамтуы тиіс.
кесте
«Алгебра және анализ бастамалар
ы» пәні бойынша
оқу
бағдарламасының тараулары
Қоғамдық
гуманитарлық
бағыт
Жаратылыстану
математика бағыты
Математиканы
тереңдетіп оқыту
сынып
Функция, оның
қасиеттері және графигі
Функция, оның
қасиеттері және графигі
Функция, оның
қасиеттері және гр
афигі
Тригонометриялық
функциялар
Тригонометриялық
функциялар
Тригонометриялық
функциялар
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Тригонометриялық
теңдеулер
мен
теңсіздіктер
Ljb]hghf_ljbyeu�
l_^_me_j�f_g�
l_ka^dl_j
Ljb]hghf_ljbyeu�
l_^_me_j�f_g�
l_ka^dl_j
Lmug^u��
Lmug^u��
Lmug^u��
Lmu
g^ugu�he^Zgm�
Lmug^ugu�he^Zgm�
Lmug^ugu�he^Zgm�
kugui
:eZru�nmgdpby�`%g_��
bgl_]jZe
:eZru�nmgdpby�`%g_��
bgl_]jZe
:eZru�nmgdpby�`%g_��
bgl_]jZe
�%j_`_�`%g_�l[j��
�%j_`_ed�nmgdpby
�%j_`_�`%g_�l[j��
�%j_`_ed�nmgdpby
�%j_`_�`%g_�l[j��
�%j_`_e
d�nmgdpby
D'jk_ldrld�`%g_�
eh]Zjbnf^d�nmgdpbyeZj
Көрсеткіштік және
логарифмдік функциялар
Көрсеткіштік және
логарифмдік
функциялар
D'jk_ldrld�`%g_�
eh]Zjbnf^d�l_^_me_j�
f_g�l_ka^dl_j
D'jk_ldrld�`%g_�
eh]Zjbnf^d�l_^_me_j�
f_g�l_ka^dl_j
D'jk_l
drld�`%g_�
eh]Zjbnf^d�l_^_me_j�
f_g�l_ka^dl_j
L_^_me_j�`%g_�
l_ka^dl_j��l_^_me_j�
f_g�l_ka^dl_j�
`c_e_j��
L_^_me_j�`%g_�
l_ka^dl_j��l_^_me_j�
f_g�l_ka^dl_j�
`c_e_j��
ІІІ. Көрсетілген тарауларды ескере отырып, емтихан жұмыстарының
псырмаларын «Есептеулер», «Өрнектерді тепе
тең түрлендіру», «Теңдеулер
мен олардың жүйелері», «Теңсіздіктер мен олардың жүйелері», «Функция және
оның графигі», «Мәтінді
есептер» бөлімдері бойынша құрастыру ұсынылады.
Мәтіндік есептерде жазық фигураның ау
даны және дене көлемін табу, ең үлкен
немесе ең кіші мәнді табу есептерін және т.б. құрайды. Барлық тапсырмалар А,
В, С, деңгейлеріне бөлінеді:
А деңгейінің тапсырмаларын орындау үшін оқушыларда күрделі емес
есептеулер мен түрлендірулерді, теңдеулер мен
теңсіздіктерді шешудің
стандарт тәсілдерін меңгеру бойынша базалық білімдері мен дағдылары болуы
тиіс
В деңгейі
күрделілігі орташа деңгейдегі тапсырмалар;
С деңгейі тапсырмаларын орындау үшін оқушыларда оқу
бағдарламасымен бекітілген көлемде терең
теориялық білімі болуы тиіс.
Оқыту бағытын ескере отырып, бақылау жұмысындағы емтихан
тапсырмаларын
төмендег
ідей бөлу ұсын
ылады
1) қоғамдық
гуманитарлық бағыты
сыныптары
үшін үш тапсырма
деңгейі,
тапсырма
деңгейі, бір
тапсырма
деңгейі,
барлығы 5
тапсырма (3А +
+ 1С
);
2) жаратылыстану
математика бағыты
сыныптары
үшін үш тапсырма
деңгейі, екі тапсырма
В деңгейі, бір тапсырма
С деңгейі
, барлығы 6
тапсырма
(3А + 2В +
С);
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
3)
физика
математикалық мектеп сыныптары (математиканы
тереңдетіп
оқытатын) үшін 1 тапсырма
А деңгейі, 3 тапсырма
В деңгейі, екі тапсырма
С деңгейінен, барлығы 6 тапсырма (1А + 3В + 2С).
Алгебра және анализ бастамалары бойынша емтихан жұмысын бағалау
Математика пәнінен бағаны қою кезінде маңызды және м
аңызды емес
қателерді атауға болады (
кесте)
есте
Қате түрлері


Маңызды
Маңызды емес
қушылардың формулаларды,
ережелерді, негізгі қа
иеттерді,
теоремаларды білмейтінін және
қолдана алмайтынын көрсететін
қателер
l`ujuf^ZfZeZj^u�Z
gulZfZeZj^u
l_hj_fZeZj^u��l_hj
byeu�fZl_jbZe^u�
[_jm^_���^%e^
dl�[hefZmu
қулықта қарастырылған
есептерді шығару тәсілдерін
білмеуі
]jZnbdl_j^�kZem^Z�^%e^
dl�[hefZmu
mgdpby�]jZnbdl_jg�kZem�f_g�
hm^u�[ef_m�
bfka�r_rf^�he^Zgmu
_k_il_m�Zl_e_j��_]_j�h
`Zueuk�`Zam�[hefZkZ
r_rm^
g_]a^_f_g
kgdl_f_g�
`_ldedka�[hemu�g_f_k_�[hefZmu�
h]bdZeu�Zl_e_j
ZameZj^
��kua[ZeZj�f_g�
]jZnbdl_j^
uikua
hjug^Ze
[j^�`hZemu�g_f_k_�
`ZmZ[ug^Z�[']^_�l[j^�[hemu�
ауапт
қысқартылатын бөлшек
үрінде жазу
, бөлімінде
иррационал
дықтың
emu��
Емтихан жұмысын бағалау кезінде
елеулі
және
елеусіз
қателердің
сипаттамасына көңіл бөлінуі керек.
Елеулі
және
елеусіз
қателерді ажырата білу
өте маңызды. Көрнекті емес жағдайларды міндетті түрде негіздеу қа
жет.
Мысалы, теңдеудің екі жағын квадраттауды түсіндіру, квадрат теңдеудің
жалпы формулаларын, тригонометрия формулаларын және т.б. жазу қажет
емес. Бірақ бөгде түбірдің болуын, түбірлердің болмауын, жазық фигураның
ауданын және дененің көлемін табуды суре
тте қосымша сызықтарды жүргізуді
және т.б. міндетті түрде негіздеп көрсету қажет.
Алгебра және анализ бастамалары бойынша емтихан жұмысын бағалауға
төмендегідей
ұсыныстар
жасалады
есте
Жазба емтихан жұмысын бағалау
«5»
Жұмыс
олығымен
Жұмыста 4
(ҚГБ), 4 немесе 6
Жұмыста 3
тапсырма дұрыс
Тапсырмалардың
жарт
ысынан көбі
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
орындалған:
5 (ҚГБ), 6
(ЖМБ,
тереңдетіп оқыту)
тапсырма
(ЖМБ, тереңдетіп
оқыту) тапсырма
дұрыс
орындалған
(деңгейіне
байланысты емес)
hjug^ZeZg��
� ^_]_cg_�
[ZceZguklu�_f_k�\f
орындалмаған
Жұмыста
математикалық
қателер жоқ
Бір қате немесе
түрлендірулер
мен есептеулерде,
суреттер мен
графиктерде екі
үш кемшіліктер
жіберілген
Екі
үш қате
немесе
түрлендірулер
мен есептеулерде,
суреттер мен
графиктерде үш
төрт
кемшіл
іктер
жіберілген, бірақ
оқушы міндетті
білім мен білікті
меңгерген
;ef�Zemrugu�
lZujui�[hcugrZ�
fg^_ll�[ef�f_g�
[edl]g�
f_]_jf_]_gg��
d'jk_l_lg�rl_g�
Zjlu�Zl_�
`[_je]_g�
Материал
мазмұнының
логикалығы және
толықтығы
Материалды
аяндауда
жекел
еген
дәл
сіздіктер
жіберілген.
Материалды
аяндау
логика
сы
бұзылға
н,
материал
толығымен
ашылмаған
FZl_jbZe^u�
Zyg^Zm
логика
бұзылға
Алгебра және анализ бастамалары
бойынша
емтихан
жұмысын
сімдеу
Емтихан жұмысын рәсімдеуде емтихан тапсырмаларын ор
ындау
барысында келесі талаптар сақталуы тиіс
есептің шығарылуының дұрыстығы;
есептің шығарылуының негізделуі;
есептің шығарылуының толықтығы;
есептің шығарылуының тиімділігі;
емле ережесінің сақталуы.
Суреттер, кестелер, графиктер және т.б
қаламмен
салынады.
«ЖАРАТЫЛЫСТАНУ» БІЛІМ
САЛАСЫ
Жаратылыстану
табиғаттың құбылыстары мен заңдылықтары туралы
ғылым. Жаратылыстану тұтас жүйе түрінде қарастыруға болатын, табиғат
нысандары мен құбылыстарының түрлі қасиеттері туралы кең көлемді
мәсел
елерін қамтиды. Табиғатты зерделеу адамның қоршаған әлемді танып
білуге шынайы ұмтылысы және тәжірибелік іс
әрекеттің негізі болды. Негізгі
ұғымдар, құбылыстардың өзгеру заңдылықтары туралы көзқарас, табиғат
заңдарын қолдану тәсілдері оны зерттеуден туында
ған болатын.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Қазіргі уақытта ғылыми
жаратылыстану білімі белсенді әрекеттердің
өрісі болып табылады және оларға негізделген заманауи технологиялар адам
өмірінің жаңа бейнесін қалыпт
астырады. «Жаратылыстану» білім
саласы үшін
заманауи жаратылыстанудың негі
згі дүниетанымдық және әдіснамалық
принциптерін, олардың басты бағыттары және әлемнің жалпы бейнесіндегі
жалпы мәдени жағдайы зерделеу ұсынылады.
Жалпы орта білім дең
гейіндегі «Жаратылыстану» білім
саласы оқу
пәндерінің мазмұны дүниетанымдық сипатымен ерек
шеленеді, сонымен қатар
оқушылардың бойында табиғат, табиғи құбылыстар, процестер, заңдылықтар
туралы, Жер адам өмір сүретін планета ретінде, әлемнің ғылыми бейнесінің
астрономиялық құрамы туралы кешенді, жүйелі және әлеуметтік
бағытталған
көзқарас қалыпта
стырады.
Оқу пәндерінің мазмұны білім алушылардың жалпы мәдениетін
қалыптастыруда, сонымен қатар жалпы білім берудің тәрбиелік және
дамытушылық мақсаттарын және оқушылардың әлеуметтенуін жүзеге асыруда
үлкен рөл атқарады.
«Жаратылыстану» білім саласы пәнде
рін оқытудың ерекшеліктері:
жаратылыстану ғылымдарының қоршаған ортаға, адам қызметінің
экономикаға, технологияға, әлеуметтік және этикалық ортаға әсерін түсіну; оқу,
жобалау
зерттеушілік, эксперименттік, сабақтан және сыныптан тыс іс
әрекеттер барысында
ғы қауіпсіздікті сақтап жұмыс істеу дағдыларын
қалыптастыру;
білім алушылардың оқу, жобалау
зерттеушілік, шығармашылық іс
әрекетке, өздігінен білім алуға ұмтылулары үшін қажетті жағдайлар жасау;
білім алушылардың тірі жүйелерге қатысты ғылыми танымдық
әдісін,
маңызды классикалық және заманауи жетістіктерді меңгеруі;
білім алушылар адамның қызметі және табиғи себептердің ықпалының
нәтижесінде
олардың өзгерістері мен
жүйелердің құрылымы,
жұмыс істеуі
дамуы туралы білімді меңгеруі
пәнді бейінді оқыту нег
ізінде
білім алушылардың
болашақ мамандығын
бетімен
таңдауға дайындау;
білім алушылардың өздігінен жұмыс істеу дағдыларын дамыту
болып
табылады.
«Жаратылыстану» білім саласының құрамына: география,
физика, химия
және биология
пәндері кіреді.
Оқу пәнде
рі бағдарламаларының
құрылымы мен мазмұнын таңдау оқу
материалын оқытудың бірізділігі принципі негізінде жүзеге асырылған.
Оқушылардың:
жаратылыстану ғылымының процестері мен құбылыстарын сипаттау,
түсіндіру және болжау біліктілігін;
дәлелдер мен шеші
мдерді түсіндіру біліктілігін;
ғылыми әдістердің көмегімен шешілуі мүмкін сұрақтар мен мәселелерді
анықтау біліктілігін дамытуға бағытталуы қажет.
Төмен
гі кестеде
ғылыми
аратылыстану
циклі
пәндер
інің
сабақтарында функционалдық сауаттылықты қалыптастыр
у бойынша
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
ұсынылатын
қызметт
ердің
түрлерінің мазмұны
келтірілген
есте
Ұсынылатын
қызмет
ердің
түрлері
Ұсынылатын
қызметтердің
түрлері
(жобалаудың
параметрлері)
;ef�[_jm�[_cg^_j�[hcugrZ
@F;
=;
HueZlug�lZujuilZj�
[hcugrZ�rZug�
a_jll_me
_j
Негізгі бөлімдер және
тақырыптар бойынша
жүйелі, сабақ
барысында презентация
жасау
@_d_e_]_g�
kZ[ZlZj^Z�
ij_a_glZpbyf_g��
`_d_e_]_g�
lZujuilZj
DZjlZeZj��d_kl_e_j��
kua[Z
нұсқалар, көрнекі
құралдармен жұмыс
LZe^Zm��'a�[_lgr_�
r_rf^_j�%aje_m��`ZZ�
kua
[ZeZj��`ZZ�[ef
LZe^Zm��
hjulug^ueZm
Түрлі күрделілік
деңгейіндегі практикалық,
зертханалық жұмыстар
Жоспарлы,
жаттықтырушы,
дамытушылық, іс
әрекеттік
Жоспарланған, іс
әрекеттік
Статистикалық
материалдармен жұмыс
Әрдайым
, негізгі
бөлімдер және
қырыптар
бойынша,
міндетті түрде көрнекі
графикалық бейнелеу
Әрдайым
, негізгі
тақырыптар
бойынша
Мерзімді баспасөз
материалдарын, қосымша
материалдарды зерделеу
Әрдайым
, жаңа білім
сабақтарындағы
презентация, олардың
функционалдық
маңызы
Оқушы үшін жаң
а
білім
сабақтарындағы
презентация,
олардың
функционалдық
маңызы
lZikujfZkugu�
l%`jb[_ed�[Zullueuu
Жүйелі, жүйелі іс
әрекет
, өзін
өзі
тәрбиелеу, өздігінен
даму міндеттері
@c_e��`c_e�k
%j_d_l
��'ag
өзі
тәрбиелеу
міндеттері
;ef�ZemrueZj^u�
ueufb
жаратылыстану сауаттылығын бағалау үшін
түрлі проблемалары бар жағдаяттар қолданылады. Олар адамдардың күнделікті
өмірімен, денсаулықты сақтаумен, техника мен технологияны дамыту үшін
қажетті ғылыми
жаратылыстану білімін қолданумен, қоршаған орта
облемаларымен байланысты болуы тиіс.
Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА сайтында білім алушылардың ғылыми
жаратылыстану сауаттылығын дамытуға арналған әдістемелік құралдар
ұсынылған
(www.nao.kz).
Мұғалімдер үшін білім алушылардың оқу пәндері бойынша алған
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
білімдер
ін күнделікті өмірде қолдану және тәжірибеге бағытталған
біліктілігі
мен дағдыларын қалыптастыру маңызды мақсат болып табылады.
«Жаратылыстану» білім
саласы пәндерінің практикалық бөлімі
бұл
мақсаттарға жетуге мүмкіндік береді.
әндер бойынша
сабақта жасал
атын
практикалық және зертханалық жұмыстарды талдау, жинақтау, бағалау,
болжау, есептеу, түсіндіру, құбылыстар мен процестердің сапалық және сандық
сипаттарын анықтау, жобалық тапсырмалар орындау, тәжірибелер және
эксперименттер жасау дағдылар
ды
қалыптасты
руға бағытталған.
Төменде физикадан практикалық және зертханалық жұмыстардың тізімі
берілген.
есте
сыныптарда физиканы оқыту барысында жүргізілетін
тәжірибеге бағытт
алған жұмыс түрлері және көлемі.
Бағыты
ҚГБ
сыныптар
зертх
аналық жұмыстар
ракти
калық
жұмыстар
ақылау
жұмыстары
физи
калық
практикум
есте
сыныптарда биологияны
оқыту барысында жүргізілетін
тәжірибеге бағытт
алған жұмыс түрлері және көлемі.
Бағыт
ҚГБ
ЖМБ
Сынып
Зертханалық жұмыс
Практи
калық жұмыс
кесте
сыныптарда химияны оқыту барысында жүргізілетін
тәжірибеге бағытталған жұмыс түрлері және көлемі.
Бағыт
ҚГБ
ЖМБ
Сынып
Зертханалық жұмыс
Практи
калық жұ
мыс
Өлшеуіш ресурстары бар дәстүрлі және электрондық форматтағы білім
және ақпарат көздерін, ақпараттық
коммуникациялық технологияларды (АКТ)
жан
жақты қолдану арқылы жүргізілген түрлі оқу жұмыстары тәжірибеге
бағытталған ойлауды дамытуға ықпал ет
еді. Сабақтарда білім берудің заманауи
технологияларын белсенді қолдану ұсынылады. География, физика, химия және
биология сабақтарындағы компьютерлік технологиялар:
оқу материалын зерделеу барысында мультимедиа
технологияларды
пайдалануды;
білім алушыл
ар мен мұғалімдердің күнделікті оқу жұмысында
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
компьютерлерді құрал ретінде өнімді қолдануларын;
пәнаралық байланыс технологиясын жүзеге асыруды;
оқу телекоммуникациялық жобаларды орындау барысында білім
алушылардың өздігінен іздеу және зерттеу жұмыстар
ы әдісін әзірлеулерін;
Интернетті пайдалану арқылы оқу материалы аясындағы ақпаратты
іздеу және өңдеуді;
есептерді шығару үшін электрондық кестелерді пайдалануды;
виртуалды практикумдар және зертханалық жұмыстар жүргізуді
қарастырады.
Сабақтарда және
сабақтан тыс уақытта, оқу
зерттеушілік және өмірлік
жағдаяттарда география, физика, химия және биология пәндерінен алған
білімдерін қолдану
біліктілігін
дамытатын есептерді, тапсырмаларды және
жаттығуларды кеңінен қолдану ұсынылады. Оқу тапсырмаларын әзір
леу
барысында Ы.Алтынсарин атындағы ҰБА басылымдарында ұсынылған,
халықаралық салыстырмалы PISA және TIMSS зерттеулерінде қолданылатын
тапсырмалар жүйесіне көңіл аудару қажет.
«Жаратылыстану» білім саласы пәндері аясында сыныптан тыс,
экскурсиялық
экспед
ициялық түрлі жұмыстар ұйымдастыру ұсынылады.
Сабақтарда міндетті түрде өлкетану аспектісі, зілзалалардың қауіп
қатерін
азайту және қауіпсіздікті сақтау сұрақтары қарастырылуы тиіс.
Сабақ барысында білім алушылардың коммуникативтік дағдыларын,
ұжымда жұмыс
істеу дағдылары мен
біліктілігін
дамытуға жағдай жасалуы
тәжірибеге бағытталған оқытуға тиімді әсер етеді.
Мектеп оқушыларының зерттеушілік қабілетін, зейінін және
байқағыштығын, логикалық ойлауын және шығармашылық қиялын, есте
сақтау, тілдік және көптілд
ілік, пәндік оқу, ғылыми және әдістемелік, мерзімді
баспасөз басылымдардың, интернеттің, білім берудің сандық ресурстарының
ақпараттарын қолдану дағдыларын дамыту маңызды.
Сабақтарда тәжірибелер, эксперименттер және зерттеулер жүргізу кезінде
жүзеге асырыл
атын зерттеушілік дағдыларды дамыту барысында, тұлғаның
жеке қасиеттерін дамытуға бағытталған оқытудың мақсаттары жүзеге
асырылады.
Практикалық және зерттеушілік жұмыстар, зертханалық тәжірибелер
орындау, эксперименттер және эксперименттік есептер шығару,
жобалар
орындау, модельдер құрастыру барысында табиғи және әлеуметтік
экономикалық процестердің, құбылыстар мен заңдылықтардың мәнін түсіну
тереңдетіледі. Білім алушылар себеп
салдарлық байланыстарды көре білулері,
қоршаған ортадағы өзгерістерді анықтай ал
улары, нақты жағдаяттардың
салдарынан болатын қауіпті өзгерістердің алдын
алу тәсілдерін ұсына алулары
тиіс.
Физика, химия және биология мұғалімдері кабинеттердің жабдықталуын
және оқытудың электрондық құралдарын ескере отырып практикалық және
зертханалық
жұмыстардың, практикумдардың тақырыптарын өз беттерінше
таңдай алады. Зертханалық және практикалық жұмыстарды орындау
барысында (зертханалық жұмыстарға арналған дәптерде) сыныптың барлық
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
оқушыларының жұмыстары міндетті түрде бағаланады. Географиядан
бағала
натын практикалық жұмыстар оқу бағдарламасында көрсетілген және
номерлермен белгіленген.
Пәндердің оқу бағдарламалары табиғаттағы процестер және адам іс
әрекеті туралы білімді қамтиды. Сабақтарда экологиялық проблемаларды
шешудің және жаңа технологиялар не
гізінде қоғамның өндірістік күшін дамыту
мүмкіндіктерінің заманауи жолдары қарастырылуы тиіс.
Білім
саласы пәндері курсын зерделеу кезінде оқушылар қоғамның,
экономиканың және табиғаттың өзара байланысы туралы, Жерде тіршіліктің
болуы үшін біздің планетамы
здың атмосферасы және басқа да қабықтарының
мәні, оны ластайтын негізгі ошақтар, ластанудың қоршаған ортаға және
тіршілік процестеріне әсері, зиянды факторлардың әсерінен тірі табиғатты
қорғау шаралары, табиғи ортаны өзгертудің (сонымен қатар, оқушылардың
өздері қатысатын жағдайларды қоса алғанда) апатты
салдары туралы нақты
түсінік алулары тиіс.
Оқушылар Жердің, материктің, елдің, өзінің туған
өлкесінің табиғат кешеніндегі өзара байланысты жақсы түсінулері тиіс.
Оқушылардың жеке жобалық
зерттеу жұмыстарын
ың үлгілік
тақырыптары:
Судың сапасын жақсарту жолдары.
Жыралардың дамуын зерттеу.
Өлкенің
өнеркәсіптерінде таза технологияларды дамыту жобалары.
Биогаз энергетикасы.
Жергілікті жердің
гидрографи
ясын зерттеу.
Судың кермектігін анықтау
Сағызд
ы зерттеу
Чипсын
ы зерттеу
Шайдың сапасын зерттеу
Сүттің сапасын зерттеу
Темекіні зерттеу
Сабынның сапасын зерттеу
Адамның еңбекке қабілеттілігіне музыканың әсерін зерделеу.
Бөлме ауасының шаңмен ластануын зерттеу.
Ағаштар мен бұталар
дың қабығын зерттеу.
Адам денсаулығының атмосфераның жағдайына тәуелділігін зерделеу.
Мектептегі жұмыс үстелдерінің жарықтануын зерттеу.
Өз пәтеріндегі энергияны үнемдеу мүмкіндіктерін зерттеу.
Жалпы орта білім деңгейінде
ғылыми
жаратылыстану
цикліні
пәндер
(географи
, физик
, хими
және
биологи
үшін математикалық және
ақпараттық сауаттылықты дамыту маңызды болып табылады. Ол ақпараттық
құрылымдарды (сызбанұсқалар, кестелер) құрастыру және толтыру, ақпарат
жинауды ұйымдастыру және оған талдау жас
ау, сызбалар құру және талдау,
модельдеу әдістерін қолдану білігін қамтиды. Сонымен қатар проблемаларды
талдауды, тапсырмаларды тұжырымдауды, мәтіндік шарттан формулаға,
процесті суреттеуден оны ұсынуға өтуді және өзгерістің мәнін түсіндіруді
қамтиды.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
«Мод
ель», «деректер», «параметрлер», «нақты және өзгермелі өлшемдер»,
«болуы мүмкін мән саласы» ұғымдары зерделенеді және қолданылады.
Параметрлерінің мәні әртүрлі модельдермен зерттеулер жүргізіледі.
Орта мектепті бітірушінің мектептің ақпараттық білім беру о
ртасының
жаратылыстанудың ғылыми аспектілері бойынша белсенділігі маңызды нәтиже
болып саналады.
Бұл оның процесін
ің алгоритмін құру, алгоритм бойынша бағдарлама
жасау және компьютердің көмегімен оны зерттеу қабілет
інен көрініс табады.
Оқушылар
алынған дер
ектер бойынша эксперименттің нәтижелерін зерттеу,
математиканың және компьютердің кестелік деректерін қолдану, диаграммалар
және тәуелділік графиктерін құру, дөңгелектеуді жүзеге асыру білігі,
қателіктерді анықтау, яғни есептеулерді дәстүрлі құралдардың кө
мегімен ғана
орындамай, ол үшін компьютерді және сандық құралдарды да қолдану
дағдыларын меңгеруі маңызды болып табылады.
Бұл жоғары сынып оқушыларының география, физика, химия,
биологияны зерттеудің озық тәжірибесін
лыптастыруға мүмкіндік береді,
матем
атикалық және ақпараттық
сүйемелдеулер
маңызды құралдар болып
табылады.
Бұл мектептегі ғылыми
жаратылыстану білімін тереңдетуге және
түрлендіруге, жоғары сынып білім алушыларын
одан әрі кәсіби оқытуға
дайындауға және инновациялық өзгерістер кезеңін дамытуғ
мүмкіндік береді.
Сабақтарда газеттердің, журналдардың, фильмдердің, бейне
таспа
материалдары, веб
сайттар мен әдебиеттердің материалдарын қолдану
ұсынылады.
Пән бойынша академиялық лексика қалыптастыру үшін сабақта
терминологияны қолдану жұмыстарын әрда
йым жүргізіп отыру қажет.
Оқушылардың терминдерді дұрыс пайдалануын қамтамасыз ететін ауызша
және жазбаша тапсырмалар қолдану ұсынылады. Білім алушылардың білім
жетістігін бағалау барысында академиялық лексиканың дұрыс қолданылуына
көңіл аудару қажет.
алық және сандық есептерді шешуге тең дәрежеде көңіл бөлу керек,
өйткені құбылыстардың, процестердің терең мәнін түсіну және оларды шешу
дағдыларын қалыптастыруға қол жеткізу қажет.
Техника қауіпсіздігі ережелерін сақтай отырып барлық оқу
құралдары
және те
хникалық жабдықтарды білім алушылардың дұрыс пайдалануы
маңызды болып табылады.
Білім алушылардың ғылыми
зерттеушілік дағдыларын дамыту үшін
жоғары оқу орындары мен мектеп оқушылар сарайлары жанындағы күндізгі
және сырттай
оқу мектептеріне қатысу ұсынылад
ы. Оқушыларға атом
энергиясы бойынша «Росатом» мемлекеттік корпорацияның және
«Қазақстанның ядролық қоғамы»
қауымдастық
шараларына қатысу
ұсынылады, олар жыл сайын өткізілетін «Kazatomexpo» көрмесінде жоғары
сынып оқушыларына арналған арнайы бағдарламал
ар ұйымдастырады.
Бұл бағдарламалар түрлі интерактивті форматтарды қамтиды. Оқушылар
атом электр стансасының жұмысын зерделеуге мүмкіндік беретін, «басқа
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
планетадан келушілердің атомды шабуылынан
құйынға дейін» атты түрлі
ойын сценарийлерін жүргізумен, «
Алақандағы АЭС» қосымшасымен таныса
алады. Сілтеме:
http://www.kazatomprom.kz/#!/about
ергияның балама көздері, оларды
өндірудің заманауи тәсілдері туралы
ақпаратты
:
alternativenergy.ru
aqua
rmnt.com/otoplenie/alt
ілтемелері бойынша
алуға болады.
Георафия және биология сабақтарында «Қазақстан ұлттық географиялық
қоғамы» республикалық қоғамдық ұйымы материалдарын пайдалану
ұсынылады.
Сілтеме:
kazgeography.org
kazgeography@nu.edu.kz
ЭКСПО
2017
көрмесі жұмысының бағыттары туралы, сонымен қатар
дүниежүзілік бұрынғы көрмелердің материалдарын келесі сілтемелер арқылы
алуға болады:
skachatreferat.ru/poisk/
экспо
http://www.skachatreferat.
ru/poisk/экспо
2017
Сабақтарда «Болашақ Энергиясы» көрмесінің жаңа және ақылды
технологиялары материалдарын қолдануды ұсынам
ыз.
«Жаратылыстану» білім
саласы пәндері сабақтарындағы
сын тұрғысынан
ойлау
келесі дағдыларды дамытуды қарастырады: мәнмәтінді есепке ала
отырып тыңдау, бақылау, талдау және жинақтау арқылы дәлелдеуге үйрену.
Сондықтан оқушылардың бақылау, талдау, пайымд
ау және түсіндіру
дағдыларын қалыптастыруларына жағдай жасау қажет. Ол үшін білім
алушыларды:
пайымдау мен дәлелдеуді жіктеуге және жинақтауға;
олар туралы негізгі дереккөздерді бағалауға және сәйкес сұрақтар
қоюға;
тұжырымдамалар және қорытындыларме
н қоса алғанда негізгі
дереккөздерді салыстыруға және талқылауға;
жеке тәжірибесінің молаюына қарай өзінің көзқарастары мен
болжамдарын қа
йта қарауға қатыстыруға болады.
География, физика, химия, биология сабақтарындағы пәнаралық
байланыстар қоршаған әле
мдегі процестер мен құбылыстардың өзара
байланысын көрсете отырып, бір пәнді оқу барысында басқа пән бойынша
білімді меңгеру процесінде қолдану білігін, жүйелі ойлауды дамытуда ерекше
рөл атқарады.
Дидактика тұрғысынан пәнаралық байланысты жүзеге асыру оқ
ытудың
ғылыми деңгейін артырады, оқу материалының мазмұнына, мұғалім
қолданатын оқытудың әдістеріне, сонымен қатар оқушылардың өз беттерінше
жүзеге асыратын оқу тәсілдеріне әсер етеді.
Сонымен қатар, пәнаралық байланысты белсенді пайдалану,
жаратылыстану б
ағыты пәндерін оқыту процесінде оңтайландыруға және білім
алушыларға түсетін оқу жүктемесін жеңілдетуге мүмкіндік береді.
«Жаратылыстану» білім саласы пәндерінің сабақтарында пәнаралық
байланысты қолдану ғылыми
жаратылыстанудың негізін құрайтын
«Өмір»,
Адам», «Табиғат кешені», «Экономика және экология», «Зат», «Дене»,
«Энергия», «Күш», «Қозғалыс» және «Даму» ұғымдарының қалыптасуында
маңызды рөл атқарады.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Жоғары сыныптардағы
география, биология, химия, физика сабақтарында
пәнаралық проблемалық жағдаяттар
жасап отыру қажет, мысалы:
кездейсоқтық, дәлелдеу, жоққа шығару, болжау жағдаяттары.
Мысалы, «География» оқу пәнінің «Табиғатты пайдалану және
геоэкология», «Геоэкономика», «Геосаясат», «Елтану» және «Адамзаттың
ғаламдық проблемалары» бөлімдерін өткенде з
ілзалалар жағдайында және
қауіп
қатер ахуалында қауіпсіздікті сақтау, күтпеген жағдайды болжау және
осы жағдайларда өзін ұстау ережелерін талқылауға болады, білім алушылардың
қауіпсіздікті сақтау мәдениетін қалыптастыруға баса назар аударылады.
Пәнаралық
байланыстар зерттеудің (эксперименттік әдіс, жобалық және
модельдеу әдісі және т.б.) жалпы әдістерінде қолданылуы мүмкін. Мұғалімге
пәнаралық байланыстың: бұрынғы, жалғаспалы және келешекті түрлерін
қолдану ұсынылады.
Бұрынғы пәнаралық байланыстар
бұл ба
йланыстар курстың материалын
оқу барысында, басқа пәндерден бұрын алынған білімдерге сүйенуді
қарастырады (мысалы, жаратылыстану, география, биология курстарынан
алынған білім).
Жалғаспалы пәнаралық байланыстар
бұл байланыстар, көптеген
сұрақтар мен ұғым
дар бір мезгілде бірнеше пәнде зерделенуі мүмкін екенін
қарастырады (мысалы, дыбыс туралы түсінік физикада, ал есту органдары
биологияда оқылады және т.с.с).
Келешекте пәнаралық байланыстар материалды бір пәннен оқу, сол
материалды басқа пәндерден оқудан
бұрын жүзеге асырылады (мысалы,
атомның құрылысы туралы ұғым физика пәнінде химияға қарағанда бұрын
оқытылады). Бұл жағдайда химия мұғалімі физикадан алынған білімге
сүйенеді.
«Жаратылыстану» білім
саласы пәндерінде «геоэкономикалық жағдай»,
«тұрақты дам
у», «даму стратегиялары», «индустриалды
инновациялық
реформа», «жасыл экономика», «жасыл энергетика», «ел шаруашылығы»,
«ғылымды қажет ететін технологиялар», «таза технологиялар» терминдерінің
ғылыми
теориялық және практикалық мәнін зерделеу, аймақтық және
жергілікті аспектіде олардың қолданбалы ерекшелігін түсіну, «Мәңгілік Ел»
ұлттық идеясын жүзеге асыру контексінде жаһандық геоэкономикалық
кеңістікте тұрақты дамып келе жатқан ел ретінде Қазақстан Республикасы
туралы ғылыми негізделген көзқарас қалыптасты
ру және дамыту маңызды
болып табылады. Сабақтардың тәрбиелік мақсаты «Мәңгілік Ел» идеясын
қамтып отыру тиіс.
Халықаралық маманд
ырылған
«ЭКСПО
2017»көрмесін өткізу елдің
дамуы үшін стратегиялық ерекшелігін және келешегін зерделеу
үшін
маңызды
болып санал
ады.
Білім алушылардың үй тапсырмасын орындаулары
оқу процесінің
қажетті элементтерінің бірі. Оны дұрыс ұйымдастыру арқылы, сабақ
барысында алынған білімді пысықтауға және тереңдетуге, оқушының оқуға
деген тұрақты қызығушылығын арттыруға мүмкіндік пайда
болады. Үй
тапсырмасын тұжырымдау барысында келесі жағдайларды ескеру қажет:
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
үй тапсырмаларын оқулық параграфтарын жаттап алуға және
тапсырмаларды орындауға ғана пайдалануға болмайды. Шығармашылық,
эксперименттік, проблемалық сипаттағы есептерді, тапсыр
маларды және
жаттығуларды көбірек қолдану қажет;
үй тапсырмаларына оқушылардың өз оқу әрекеттерінің нәтижелеріне
өзіндік талдау жасауға бағыттайтын тапсырма элементтерін қосу;
үй тапсырмасына мазмұны және орындалу түрі бойынша түрлілігімен
ерекшелене
тін тапсырмалар беру;
үй тапсырмасының көлемін анықтау барысында оқушылардың жеке
және жас ерекшеліктері міндетті түрде есепке алынуы тиіс.
Білім саласы пәндерінің қолданбалы курстары немесе таңдау
курстарының тақырыптары мұғалімдердің мүмкіндіктері жән
е жағдайларға
байланысты өзгертілуі мүмкін:
Биология:
«Биологиялық модельдер және қолданбалы есептер»,
«Әлемнің ғылыми
жаратылыстану бейнесінің эволюциясы»,
«Тамақтану және
денсаулық», «
Экология
лық
этика
», «Биология және денсаулық», «Әлемнің
заманауи ғылыми
жаратылыстану бейнесі»,
«Биологиялық белсенді заттар»,
«Бәрі біздің түп
тұқиямызда (генетика нег
іздері бойынша)»,
«Менің
денсаулығым
менің қолымда», «Тірі жасушаның жұмбақтары»,
«Тұқым
қуалаушылықтың заңдылықтары»,
«Биология проблемалары»
«Жасушалар
және ұлпалар», «
Биогеография
проблемалары
»,
«Тері
денсаулық айнасы»,
«Заманауи микробиология» «Нанотехнологияларға кіріспе»,
«Биотехнология
және қауіпсіз орта» .
География:
«Әлеуметтік
экономикалық географияның математикалық
мод
ельдері және әдістері», «Картографияның математикалық модельдері және
әдістері»,
«Қазақстан географиясын оқу барысындағы жобалық
технологиялар», «Туған өлкедегі әлеуметтік
экономикалық процестерді
моделдеу»,
«Дүниежүзілік энергетика және саясат»,
«Қазақста
нның
энергетикалық әлеуетін дамыту», «Еліміздің бүгінгі жасыл энергетикасы»,
«Медициналық экология», «Медициналық география»,
«Жобалық есептер мен
тапсырмаларды шешу әдістері»,
«География, тарих, өнер: қиылыстар
және
өзараәрекеттес
», «Адамзаттың жаһандық
проблемалары және апаттар қаупін
азайту» .
Физика:
«Мектептің физикалық практикумы: бақылаулар, эксперимент,
модельдеу»,
Физикада жаңалықтар қалай ашылады
«Математикалық
модельдер және физикадағы әдістер»,
«Күрделілігі жоғары физикалық
есептерді шығару»
Қоршаған
ортаның физикалық ластануы және оның адам
өміріне әсері
«Физика және компьютер», «Өндірісті автоматтандыру
негіздерін зерделеудің қолданбалы физика курсы», «Ауыл шаруашылық
өндірісі материалдарындағы қолданбалы физика курсы», «Физика
ғылымынд
ағы іргелі эксперименттер», «Физикалық
техникалық модельдеу»,
«Ғарышкерлік негіздері», «Ғарыш физикасы», «Биофизика элементтері»,
«Биохимиялық физика», «Заманауи ғарышкерліктің жетістіктері»,
«Радиациядан қорғану», «Апат қаупін азайту (техногенді
к, антропо
гендік және
табиғат
құбылыс
)»,
«Табиғат құбылысының
төтенше жағдайына дейін,
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
кезінде және одан кейін қауіпсіздікті сақтау ережесі»,
ехногендік сипаттағы
төтенше жағдайларды болжап алдын алу».
Химия:
«Мектептің химиялық практикумы: бақылаулар, эксперимен
т,
модельдеу»,
Химияда жаңалықтар қалай ашылады
«Экологиялық химия»,
Күрделілігі жоғары химиялық есептерді шығару
»,
Жай судың
жұмбақтары
»,
Химия
және тамақтану
», «Ұзақ өмір сүру
(кіріктірілген курс)», «Бейметалдар
химиясы және өмір», «Ойланып қалған химия», «
Химия және қоғам»,
Химияның тарихы
Косметикалық химия әлемі», «Химия, ғылыми
фантастика шығармаларының негізі ретінде», «Химия және матер
иалтану»,
«Агрономның химиялық құпиялары», «Химия және шаштараз өнері», «Химия
және СЖҚ», «Тамақтық қоспалар: плюстері мен минустері», «Косметика: кеше,
бүгін, ертең», «Ас үйдегі химия»,
«Химиялық есептерді шығару әдісі»,
«Химиядан
эксперименттік есептерді
шығару
әдісі
, «Қауіпсіздік».
«Жаратылыстану» білім
саласы пәндері сабақтарында пайдалануға
ұсынылатын ресурстар:
1) «Қаза
томөнеркәсіп» ҰАК» АҚ
http://www.kazatomprom.kz/
Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі: http://energo.gov.kz/
3)
«Қазақст
ан Ғарыш Сапары» Ұлттық компаниясы
http://gharysh.kz/news/
4) «Эврика»
білім беру мекемелерінде авторлық эксперименталдық
бағдарламаларды жүзеге асыратын, 650
ден астам мектеп ұжымдарын
біріктіретін эксперименттік алаңдардың инновациялық білім беру
желісі:
http://www.eurekanet.ru
5) Bookz.ru
электрондық кітаптар, журналдар және сөздіктер.
Навигацияның ыңғайлы болуы үшін, авторлардың алфавиттік каталогінен басқа
шығармалардың алфавиттік каталогі де
қолжетімді, яғни кітаптарды алфавиттік
тізім бойынша іздеуге болады:
www.bookz.ru

6) EOLSS (Encyclopedia of Life Support Systems)
өмірді қамтамасыз ету
жүйелерінің энциклопедиялары. Көптеген энциклопедиялад
ан а
йырмашылығы
EOLSS білімінің ауқымы тақырып болып берілген. Пәндердің ішінде:
математика, физика, энергетика, табиғатты қорғау
Жер және атмосфера
туралы ғылым; экология, азық
түлік тағамдары және ауыл шаруашылығы
туралы ғылымдар, адамзат ресурстары ту
ралы, басқару және т.б., тілі
ағылшын:
http://www.eolss.net/
Энциклопедиялар әлемі кітапханасы
http://www.encyclopedia.ru/

8) Britannica School
мазмұны және ақпараттары кең ауқым
ы, онда
мыңдаған мақалалар, бейнелер,
видео,
түпдеректер, электронды кітаптар,
ұсынылатын веб
сайттар, тезаурус және дүние жүзінің атласы шығады. Барлық
контент оқытудың STEM жүйесі әдістемесімен негізделген. Жұмыс барысы
нда
оқушылар оқиды, жазады, зерттеулер жүргізеді және жаратылыстану
ғылымдары саласындағы өздерінің сөздік қорларын байытады. Кіріктірілген
«Мұғалімдерге арналған сабақ жоспары» аталған онлайн ресурстың
артықшылығы болып табылады, мұғалім өзінің «Жоспарын
» жасауға немесе
басқа мұғалімдердің құрастырған «Жоспарын» қолдануына болады. Аталған
ресурсты сынып режимінде де, сонымен қатар үй тапсырмасын орындау
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
барысында және олимпиадаларға қатысу үшін қажетті ғылыми жоба орындау
үшін де қолдануға болады: (
http://school.eb.co.uk
).
9) «Сандардағы және картадағы дүниежүзі елдері».
Интерактивті
анықтамалықтарда дүниежүзінің алдыңғы қатарлы елдерін сипаттайтын
статистикалық ақпарат және негізгі көрсеткіштер берілген:
http://www.sci.aha.ru

10) Рубрикон. Ірі
энциклопедиялық портал. Неғұрлым белгілі
энциклопедиялар, сөздіктер және анықтамалықтар, суреттер және карталар
берілген:
http://
www.rubricon.com

11) Білім алушылар оқу бағдарламасын меңгеру барысында АКТ қолдану
дағдыларын дамытады. «География» пәнінің оқу бағдарламасына сәйкес келесі
веб
ресурстар ұсынылады
www.earthqua
kes.usgs.gov
www.rgo.ru
www.geo2000.nm.ru
www.geo.historic.ru
www.www.geografia.ru/
www.geographic.org
www.mygeog.ru
www.e
cis.info
www.geography.about.com
www.hobitus.com
www.imf.org
www.kisi.kz
.meteosputnik.ru
www.mfa.gov.kz
www.oecd.org
www.stat.gov.kz
www.theodora.com
www.un.kz
www.un.org
www.undp.kz
www.unesco.kz
www.unesco.org
www.unmultime
dia.org
www.volcanodiscovery.com
www.worldbank.org
Оқу жүктемесінің көлемі.
«География»
оғамдық
гуманитарлық бағытында:
сыныптарда
аптасына
1 сағат, оқу жылында
34 сағат;
жаратыл
ыстану
мате
матикалық бағытында:
сыныптарда
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат.
«Биология»:
оғамдық
гуманитарлық бағытында:
сыныптарда
аптасына 1 сағат, оқу жылында
34 сағат;
жаратыл
ыстану
математикалық бағытында:
сыныптарда
аптасына
2 сағат, оқу жылында
68 сағат.
«Физика»:
қоғамды
гуманитарлық бағытында:
сыныптарда
аптасына
1 сағат, оқу жылында
сағат;
жаратыл
ыстану
математикалық бағытында:
сыныптарда
ап
тасына 3 сағат, оқу жылында
102
сағат.
«Химия»:
оғамдық
гуманитарлық бағытында:
сыныптарда
аптасына
1 сағат, оқу жылында
34 сағат;
жаратыл
ыстану
математикалық бағытында:
сыныптарда
аптасына 2 сағат, оқу жылында
68 сағат.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
«АДАМ ЖӘНЕ ҚОҒАМ» БІЛІМ САЛАСЫ
«Адам және қоғам» білім саласы «
Қазақ
стан тарихы», «Дүниежүзі
тарихы», «Адам. Қоғам.Құқық»
, «Өзін
өзі тану»
пәндерін қамтиды.
Тарихты зерделеу өткен тарихи оқиғаларды түсіну және оларды талдау
негізінде қазіргі замандағы орнын анықтау, азаматтық ұстанымын
қалыптастыру және оқиғалар мен құбыл
ыстарға жеке көзқарасын білдіре
отырып, олардың маңызы мен мәнін түсінуді қамтамасыз ететін жеке тұлғаның
тарихи санасын қалыптастыруға бағытталған.
«Адам. Қоғам. Құқық» пәнін оқыту
адам, қоғам және құқық туралы,
қоғам дамуының негізгі үдерістері, әлеум
еттік факторлардың адам өміріне әсері
туралы ғылыми білімді меңгеруге негізделген.
«Қазақстан тарихы» пәні бойынша оқу жүктемесі
қоғамдық
гуманитарлық және жаратылыстану
математикалық бағыттарда:
сыныпта аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағат;
сынып
та аптасына 2 сағат, оқу жылында 68 сағатты қамтиды.
«Дүниежүзі тарихы» пәнінің оқу жүктемесі: қоғамдық
гуманитарлық
бағытта
10 сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылына 68 сағат;
11 сынып
аптасына 2 сағат, оқу жылына 68 сағатты құрайды.
жаратылыстану
тематикалық бағытта:
10 сынып
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
11 сынып
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты құрайды.
«Адам.Қоғам.Құқық.» пәні бойынша оқу жүктемесі
қоғамдық
гуманитарлық және жаратылыстану
математикалық бағыттарда:
сыны
пта аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағат;
сыныпта аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты құрайды.
Тарихи пәндерді оқыту бойынша әдістемелік ұсынымдар:
Тарихты 10
11 сыныптарда оқыту келесі біліктерді қалыптастыруға
бағытталуы тиіс:
әртүрлі деректе
рдің ақпараттарымен (соның ішінде интернетте
ұсынылған) жұмыс істей білу;
анық тарихи фактілерден түсіндірулер мен көзқарастарды айыра білу;
өзінің зерттеу және оқу әрекеттері нәтижесін бағалау және таныстыра
білу, кемшіліктердің себептерін анықтау;
тарих
и оқиғалар мен қатысушыларға өз қарым
қатынасын түсіндіре
білу;
заманауи әлеуметтік
тарихи процестер мен дамудың ықтимал
нұсқаларын болжауды талдай білу үшін игерген тәжірибесін, әрекетін және
меңгерген білімдерін қолдана білу;
қауіпсіз
мәдениет қалыптаст
ыру арқылы түрлі жағдайларда қауіп
қатерлерді талдай білуі және қауіпсіздікті қамтамасыз ете білуі керек.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
сыныпта «Адам. Қоғам.Құқық» пәні бойынша адам мен қоғам
арасындағы қатынастардың құқықтық реттелуі, отбасылық құндылықтар, адам
құқықтары, оның қо
рғалуы, еңбек құқығы негіздері, мәдени құндылықтарды
оқытуда білім алушыларды жауапкершілікке, мінез
құлық ережелерін
қалыптастыруға, адами құндылықтарды, тұлға аралық қасиеттерді сақтауға
бейімдеу ұсынылады.
сыныпта білім алушыларды адам өмірінің мәні,
құқықтық мемлекет
дамуының ерекшеліктері, қазіргі өркениеттік әлемде құқықтық сананы
қалыптастыру, түрлі жағдайларда қауіп
қатерді азайту және қауіпсіздікті
қамтамасыз етуге бағыттау ұсынылады. Этномәдени құндылықтарды
құрметтеуді қалыптастыру мақсатты нұ
сқау болып табылады.
Пәндерді оқытудағы педагогикалық әдіс
тәсілдер:
сыныптарда тарих пәндерін оқыту, білім алушылардың жас және
танымдық ерекшеліктеріне сай талдау, бағалау, зерттеу және жоспарлау
дағдыларын қалыптастыратын әдіс
тәсілдер мен тапсыр
малар көбірек
қолданылуы керек. Мысалы, талдамалық эссе мен есеп жазу, салыстырмалы
талдау жасау және тағы басқалар.
Пәнді оқытуды жетілдіруде оқытудың белсенді түрлері мен әдістерін,
жаңа педагогикалық технологияларды қолдану, білім алушылардың дербес
тан
ымдық қызметін ұйымдастыру, практикалық және шығармашылық
тапсырмалар, конференция, дебат, дискуссия, рөлдік ойындар, кейс әдісі,
іскерлік ойындар, пікірталастар мен семинарларды және т.б. қолдану
ұсынылады.
Пәндерді оқытуда кіріктіре оқыту әдісін қолданғ
ан дұрыс, мысалы,
халықаралық қатынастар мен Қазақстанның сыртқы саясаты, әлемдік соғыстар
тарихы, тарихтың жеке мәселелері, мәдениет және тағы басқа тақырыптарын
кіріктіруге болады. Кіріктірілген байланыс жүйесін қалыптастыру оқыту
процесінің коммуникатив
тік әлеуетін арттырады.
сыныптарда тарихи және қоғамдық білім берудің негізгі
мәселелерінің бірі білім алушылардың білімді өз бетінше игеруі болып
табылады. Соған сәйкес мұғалімнің басты міндеті білімнің жаңа мазмұнынан
туындайтын сабақтың маңызды е
рекшеліктерін анықтап, сабақтың үлгісін құру
және сабақты жетілдірудің жолдарын тауып, оның сапасын арттыру. Ол үшін
білім алушылардың әрқайсысы тарихи оқиғаларға ғылыми тұрғыдан баға беріп,
олардың сабақтастық байланысын түсінуіне жағдай жасау қажет.
«Ада
м.Қоғам.Құқық» пәні бойынша алған білімді тәжірибеде қолдану тез
өзгермелі әлемде табысқа қол жеткізетін, өз елінің игілігі үшін жауапты
Қазақстан Республикасының зияткер, әлеуметтік
рухани азаматын
қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Пәнді оқытуда оқылған м
атериалдарды ашу мен нақтылауға, оны білім
алушылардың жеке әлеуметтік тәжірибесі, жеке бақылауы, олардың
адамдардың қоғамдағы тәлімі мен әлеуметтік өмірі туралы қалыптасқан
түсініктерімен байланыстыруға көмектесетін әдістерді қолдану ұсынылады.
Оқу процес
інде ақпараттық коммуникациялық технологияларды дәстүрлі
әдістермен сәйкестендіре отырып белсенді қолдану ұсынылады. Жобалық
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
тақырыптар және
шығармашылық тапсырмаларды (хабарлама, презентация,
жобалар, коллаждар және т.б.) білім алушыларға алдын ала беру қ
ажет.
Тарих сабақтарын жоспарлау және ұйымдастыру барысында оқытудың
тәрбиелік компонентіне ерекше назар аудару қажет.
«Адам.Қоғам.Құқық» пәнінің мазмұны «Мәңгілік Ел» патриоттық актісін
жүзеге асыруға сай болуы және қазақстандық қоғамның негізгі құндылы
қтарын
бекітуге: Отанымыздың патриоттарын, құқықтық, демократиялық мемлекеттің,
жеке адамның құқықтары мен бостандықтарын құрметтейтін, адамгершілігі
мол, ұлттық сана сезімі тұрақты толерантты азаматтарын тәрбиелеуге
бағыталуы тиіс.
Мектеп бітірушілерді қо
рытынды аттестаттау бойынша
ұсынымдамалар.
Бітіру смтиханын өткізу формалары:
Қазақстан тарихы бойынша ауызша емтихан билеттер бойынша
жүргізіледі. Құрастырылатын билеттердің саны
30; әр билетте 3 сұрақ
болады, оның екі сұрағы
ежелгі дәуірден бүгінгі кү
нге дейінгі Қазақстан
тарихы курсының негізгі бөлімдері мен тақырыптарының теориялық
материалдары бойынша, үшінші сұрақ
практикалық түрде беріледі (тарихи
карталар, терминология бойынша жұмыс, тарихи тұлғаны сипаттау).
Ауызша емтиханда білім алушы дайын
далу үшін кем дегенде 20 минут
уақыт беріледі. Егер білім алушы билет бойынша жауап бермесе, комиссия оған
екінші билет алуға мүмкіндік береді (бұл жағдайда жауап бір баллға кемиді).
Мектеп бітірушілерді қорытынды аттестаттау мазмұнына
қойылатын талаптар,
бағалау өлшемдері:
«Қазақстан тарихы» пәні бойынша мемлекеттік бітіру емтихандарына
емтихан материалдары ҚР БҒМ Ұлттық тестілеу орталығымен әзірленеді.
Қазақстан тарихы пәнінен ауызша емтихан
билеттерінің құрылымы
мен мазмұны:
сұрақтар ежелгі және ор
та ғасырдағы, жаңа және қазіргі замандағы
Қазақстан тарихы курсы материалдарын;
сұрақ
практикалық сипаттағы тапсырмаларды (тарихи карталар,
термин сөздермен жұмыстар, тұлғаларға тарихи сипаттама ) қамтиды.
Әрқайсысы ең жоғары 10 балмен бағаланатын 1 жән
е 2 сұрақтарды
бағалауға қойылатын талаптар:
базалық деңгейдегі жауапқа 1
6 балл;
жоғары деңгейдегі жауапқа 7
10 балл.
Базалық деңгей:
Қазақстан тарихындағы негізгі фактілерді, құбылыстар мен процестерді
білуі, тарихи оқиғаларды уақыт шеңберімен баяндай
алуы.
Жоғары деңгей:
қосымша тарихи, хронологиялық, картографиялық деректер негізінде
қоғамдық
саяси жағдайды сипаттау, тарихи оқиғаларды талдау, жүйелеу, себеп
салдарлық байланыстарды анықтау
жинақтау, бағалау негізінде ой қорытынды жасау.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Тарихи к
арталармен, терминологиямен жұмыс және тарихи тұлғаларды
сиптаттау барысында билеттің 3
сұрағын максималды 10 балмен бағалауға
келесі талаптар қойылады:
Сонымен бағалау өлшемдері:
тарихи картадан оқиғалар мен нысандарды көрсету;
тарихи фактілерді, құбылыс
тар мен процестерді тірек
сызбаларға
түсіру, хронологиялық тізбек құру;
тұлғаға тарихи сипаттама беру және оның тарихта алатын орнын
бағалау;
иллюстративті материалдар арқылы оқиға желісін баяндау.
кесте
Бағалау критерийлері
Критерийлер
Балдары
Жалпы білім деңгейі
Нақты проблеманы білу және тарихи дереккөздерді
пайдалану
Логикалық және талдамалық ойлауы және баяндау
стилі
Тарихи
материалды
ашу
дағдылар
қорытындылауы
Ескерту: Билеттің әрбір 3 сұрағына жауап 10 (
он) балмен бағаланады.
Жалпы алғанда, 3 сұрақтың ең жоғары жиынтық балы 30 балды құрайды.
Сұрақтарға жауап беру барысында жинақтаған балды бес баллдық
бағалау жүйесіне ауыстыру шкаласы төменде көрсетілген.
кесте
Есептеу шкаласы
Бағалаудың
бес бал
дық
жүйесі бойынша баға
«2»
«3»
«4»
«5»
Жалпы балл
Емтихан жұмысының ұзақтығы сыныптағы оқушы санына
(параллелдердегі) байланысты. Бітірушіге билет бойынша жауап дайындауға 20
минут уақыт беріледі.
Емтиханда заманауи техникалық құра
лдар мен құрылғыларды қолдануға
тыйым салынады. Барлық қосымша қажетті материалдарды (карталар,
сызбалар, кестелер және т.б.) мұғалім дайындайды.
Қосымша ресурстар ретінде сайт материалдарын кеңінен қолдану
ұсынылады.
«Қазақстан тарихы» пәнінен ұсынылатын
сайттар
http://www.tarih
begalinka.kz
http://www.e
history.kz
http://bilimsite.kz/tarih/
;
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
http://testcenter.kz/entrants/for
ent/
«Дүниежүзі тарихы» пәнінен ұсынылатын сайттар:
http://www.world
history.ru
http://historic.ru
http://historyatlas.narod.ru
http://testcenter.kz/entrants/for
ent/
Сыныптан тыс оқу
тәрбие жұмыстары білім алушыларды қоғамдық өмірге
бейімдейтін, жұмыс тәжірибесін жинақтайтын, жаңа жағдай
дағы қарым
қатынасқа үйрететін, қызығушылықтар мен талаптарды іске асыратын
әлеуметтік ортаның бір бөлігі болып табылады:
«Тарих» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды ұйымдастыру және
жоспарлау барысында 2017
2018 оқу жылында мерекеленетін мерейтойлық
шар
аларға көңіл бөлу ұсынылады:
1)
Қазақ халқының XII
XVIII
ғасырлардағы ұлы үш биінің бірі
Қазбек
би Келдібекұлының 350 жылдығы
(1667
1764);
2)
Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы күрестегі әйгілі
батырларының бірі
Тама Есет Көкіұлының 350 жылдығ
(1667
1749);
3)
Алаш Орда үкіметінің құрылғанына 100 жыл
(1917
2017);
4)
Қазақстандағы саяси қуғын
сүргін құрбандарына 80 жыл
(1937
2017);
5) Белгілі қолбасшы, қазақ халқының батыры
Қабанбай батыр
Қожақұлұлының
325
жылдығы
(1692
1770);
6) Бірінші ресми
емес қазақ Конституциясына
«Қазақ елінің Жарғысы»
105 жыл
(1912
2017);
7)
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне
жыл
⠀㄀㤹㈀
㈀〱㜀⤀㬀
㠀⤠
Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздеріне 25 жыл
(1992
2017);
9)
«ЭКСПО
2017 «
Болашақ энергиясы» Халықаралық
мамандандырылған көрмесі
(маусым
қыркүйек, 2017);
Мектепте сыныптан тыс жұмыстар төмендегі шаралар арқылы жүзеге
асады:
базалық кәсіпорындарда, табиғат аясында, мәдени мекемелерде,
мұражайларда мектептен тыс сабақтар ұйымд
астыру;
таңдауы бойынша еркін сабақтар, оқу пәндері бойынша сайыстар мен
олимпиадалар жүргізу;
оқу бағдарламаларына сай қосымша арнаулы сабақтар өткізу;
кіріктірілген және пәнаралық оқу сабақтарын жүргізу және т.б.
Сыныптан тыс жұмыстар білім алушыла
рдың пәнге деген
қызығушылығын арттырып, алған білімдерін тереңдетіп, өздігінен іздене білуге
үйретеді. Сонымен қатар, теориялық білімін кеңейтіп, толықтыра түседі және
ьілім алушылардың жеке қабілетін дамыта түседі.
2017
2018 оқу жылындағы әдістемелік қыз
меттерінің негізгі міндеттері:
тарихи білім беру және оның сапасын көтерудің негізгі компоненттерін
жүзеге асыру;
мұғалімдердің кәсіби шеберліктерін жетілдіру: тарихты оқытудың
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
тиімді әдістемесі мен әдістерін (технологиялар) игеру/меңгеру;
тарихты оқытудың
базалық және жоғары деңгейінде зерделеу, тиімді
білім беру тәжірибесін тарату;
білім алушыларды негізгі түйінді құзыреттермен бейіндік оқыту
жағдайында білім беру стандарттары, тарих бойынша жаңартылған оқу
бағдарламаларына сәйкес білімді
әрекеттік компо
ненттерін меңгеру бойынша
білім алушылардың оқу
танымдық қызметтерін ұйымдастыру;
білім алушылардың бейіналды дайындық сапасын қамтамасыз ету.
«Өзін
өзі тану» оқу пәнінің мақсаты
білім алушылардың рухани
адамгершілік дамуы; олардың жалпыадамзаттық құнды
лықтар туралы білімді
игеруі;
білім алушылардың
сенімдерін,
әлеуметтік маңызды тұлғалық
қасиеттерін және өмірлік дағдыларын қалыптастыру.
«Өзін
өзі тану» пәнінің 10
11 сыныптардағы базалық
мазмұны төрт негізгі
тарауды қамтиды: «Таным жолында», «Тұлған
ы тәрбиелеу», «Қоғамдағы
өмір», «Адамзат әлемі».
«Өзін
өзі тану» оқу пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі:
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты;
сыныпта
аптасына 1 сағат, оқу жылында 34 сағатты құрайды.
Адамгершілік
рухани білі
м беру ерекшеліктеріне сәйкес сандық
бағалау емес, сапалық бағалау маңызды, сондықтан әр жартыжылдық
қорытындысы бойынша «сынақ» деген баға қойылады.
ілім алушы
бағдарламада көрсетілген білім алушылардың дайындық
деңгейіне қойылатын талаптардың барлығын
және ұзақмерзімді жобаны
орындаса, оған «сынақ» деген баға қойылады
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
«ТЕХНОЛОГИЯ» БІЛІМ САЛАСЫ
Технология
«Технология»
пәні оқушылардың өзіндік еңбек өміріне
дайындалуларына, олардың жасампаз және қайта құрылу саласына байланысты,
кәсіби тұрғыдан
өзін
өзі анықтауға мүмкіндік жасайды.
сыныптарда пәнді оқытудың
мақсаты
техника мен технология
саласында оқушылардың заманауи өндірісінде алған білім жүйесінің
нәтижелілігіне бағытталған функционалдық сауаттылығын қалыптастыру,
сонымен қатар,
техно
логиялық ойлау қабілетін,
шығармашылық көзқарасын
дамыту.
Мақсатқа сәйкес келесі
оқыту міндеттері
анықталған:
техника, технология және заманауи өндіріс негіздерінен жүйеленген
білімді қалыптастыру;
құрылымдық материалдарды өңдеу технологиясы, жобалау і
әрекеттерін іске асыру бойынша жалпы еңбектік, жалпы өндірістік және арнайы
біліктер мен дағдыларын қалыптастыру;
технологиялық ойлау қабілетін және еңбекке деген шығармашылық
көзқарасын дамыту;
оқып жүрген технологиялармен байланысты мамандықтар әле
мі, еңбек
нарығындағы олардың талап етілуі туралы түсініктерін қалыптастыру, өзінің
өмірлік және кәсіби жоспарларын саналы түрде анықтауына ықпал ету;
еңбек ету және кәсіби іс
әрекеті үрдісінде эстетикалық, адамгершілік,
экономикалық, экологиялық, дене ж
әне құқықтық тәрбие беру;
оқушылардың Қазақстан халықтарының ұлттық мәдениетіне, салт
дәстүрлеріне деген құрмет көзқарасын қалыптастыру.
«Технология» пәнін оқыту барысына барлық төрт компонент кіреді
азаматтардың әлеуметтік тәжірибесі: біліп тану саласын
ың тәжірибесі (түрлі
облыстағы ақиқат туралы білімі), танымал әдістер саласында тәжірибе
орындау, шығармашылық қызмет тәжірибесі мен нысандарға эмоционалды
құндылықтар қатынасы және адам қызметіне арналған тәжірибе құралдары. Бұл
барлық компоненттер оқу ку
рсының мазмұнында бар.
Соған байланысты 10
сынып материалдарында ұл балаларға келесі
бөлімдер бойынша тақырыптар беріледі.
«Заманауи
өндірісі және жоғарғы білім» жаңа бөлімі тұлғалық қабілеттер
және мамандық таңдау, кәсіптік әрекетке қазіргі заман талаб
ы, жоғарғы оқу
орындары және жоғарғы білімді алу жолдарын оқыту мәселелерін қамтиды.
кест
е
сынып ер балаларына арналған бөлімдердің тақырыптары
Ауыл мектептерінде
Қала мектептерінде
1. Қауіпсіздік техникасы және еңбекті
қорғау.
2. Ауылшаруаш
ылық өндірісіндегі
техника және технология.
���Zmika^d�l_ogbdZku�`%g_�
_[_dl�hjZm�
2. Ағашты жән
е ағаш материалдарды
қолмен және механикалық өңдеу
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
3. Ағашты және ағаш материалдарды
қолмен және механикалық өңдеу
технологиясы.
4. Металды қолмен және механикалық
өңдеу технологиясы.
5. Сәндік қолданбалы өнерінің
элементтерімен көркем материалдарды
өңдеу техно
логиясы.
6.
Электротехника
және
электроник
а
негіздері.
7. Үй мәдениеті
Үй
шаруашылығындағы жөндеу
жұмыстар.
8. Шығармашылық жобалау саласы.
9. Заманауи
өндірісі, техникалық және
кәсіби білім.
l_ogheh]byku�
���F_lZe^u�hef_g�`%g_�
f_oZgbdZeu�'^_m�l_ogheh]byku��
4. Сәндік қолданбалы өнерінің
элементтерімен көркем
материалдарды өңдеу технологиясы.
5.
Электротехника
және
электроник
а
негіздері.
Үй мәдениеті
Үй
шаруашылығындағы жөндеу
жұмыстар.
7. Шығармашылық жобалау саласы.
8.
Қазіргі заман өндірісі және
техникалық кәсіби білім.
Технологиялық дайындықты ұйымдастырудың әдістері мен түрлерін
оқушылардың оқу
еңбек, қызмет көрсету іс
әрекетте
ріне араласуға
дайындығының деңгейіне байланысты анықтайды.
Сабақтарды өткізу барысында «Технология» пәнін оқытудың
дидактикалық талаптарын сапалы іске асыруға ықпал ететін заманауй оқыту
технологиялары, ұйымдастыру әдістері, оқу процестерін қадағалау және
оқушылардың ғылыми
зерттеу жұмыстары қолданылады.
Басым әдістерге
жаттығу, практикалық
оқу жұмыстары, жобалау әдістері
жатады. Оқу жылының соңында орындаған жобаларына қорғау ұйымдастыру
ұсынылады. Жобаларды оқушылар жеке немесе топ болып
орындай
алады
сынып оқушыларымен кәсіби бағытты апталық өткізу барысында
кәсіби шешім қабылдауға дайындығын қалыптастыратын, сонымен қатар
жұмысқа орналасу немесе білім алу траекториясының негізгі және қосымша
(ықтималды) варианттарын таңдаудың қажеттілігі турал
ы, кәсіптік ұтқырлық
және бәсекелестікке дайын болуы қажет екендігі туралы ой салатын тренинг
сабақтар өткізу тиімді болып табылады.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақс
аттар оқылатын
тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында орындалады.
«Технология» пәнінің мазмұнында
мәдениет сабақтастығы
принципіне
сәйкес адамгершілік пен ұлттық мәдени құндылықты қалыптастыратын, соның
ішінде адам өмірі мен қоғам негізі
әрекетінің құндылығы болып саналатын
еңбек құндылығы басты орын алады.
сынып қыз балаларға келесі бөлімдер бойынша тақырыптар
ұсынылады.
есте
сынып қыз балаларына арналған бөлімдердің
тақырыптары
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы

Ауыл мектептерінде
Қала мектептерінде
1. Т
ағам әзірлеу т
ехнологи
ясы.
㈀⸠
Құрастыру, моделдеу және иық
киім өнімдерін жасау. Қазақтың
ұлттық киімін тігіп дайындау.
1. Тағам әзірлеу технологиясы.
2. Құрастыру, моделдеу және иық
киім өнімдерін жасау. Қазақтың
ұлттық киімін тігіп дайындау.
олөнер кәсібі әрбір халықтың мәдениетінің материалдық
тасымалдаушысы болып табылады. Сондықтан оқушылардың еңбек пен
технологиялық мәдениетін қалыптастыру, оның тұлға ретіндегі еңбекқорлық,
азаматтық және патриоттық қасиеттеріне тәрбиелеу және мектеп бітір
ушілердің
еңбек нарығы жағдайында кәсіби өзін
өзі анықтауы мақсатында технология
сабағында көпғасырлық халықтық және ұлттық қолөнерлерді міндетті түрде
оқыту мен қолдануға назар аударуды ұсынады.
Қаладағы, ауылдағы және шағын жинақты мектептерде сыныптард
ың
толымдылығына қарамастан ұл мен қыз топтарына бөлінуі іске асырылады.
Сабақтың, сабақтан тыс және сыныптан тыс іс
шаралардың тәрбиелік
мақсатын
«Мәңгілік Ел» идеясымен ұштастырып жүзеге асыру ұсынылады.
«Технология» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды
ұйымдастыру
және жоспарлау барысында 2017
2018 оқу жылында мерекеленетін
мерейтойлық шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздеріне 25 жыл (1992
2017);
ЭКСПО
2017 «Болашақ энергиясы» Халықаралық көрмесі (2017
жылғы
маусым
қыркүйек).
сыныптарда «Технология» пәні бойынша оқу
жүктемесінің көлемі
әрбір сыныпта аптасына 1 сағатты, оқу жылында 34 сағатты құрайды.
«ДЕНЕ ШЫНЫҚТЫРУ» БІЛІМ САЛАСЫ
Дене шынықтыру
Дене шынықтыру
қу пәні ретінде жалпы білім беретін м
ектепте
маңызды рөль атқарады, жалпыадамзаттық мәдениет саласында белсенді
шығармашылық түрде өзін
өзі жүзеге асыруға дайын тұлға қалыптастыруға
мүмкіндік береді.
Оқыту мақсаты:
өз денсаулығына ықтиярлықпен қарау, оны нығайту мен ұзақ мерзім
сақтай білу қ
ажеттілігін тәрбиелеу;
физикалық және психикалық қасиеттерінің толық дамуын;
салауатты өмір салтын ұйымдастыруда дене тәрбиесі құралдарын
шығармашылықпен қолдану.
Оқыту міндеттері:
денсаулықты нығайту, ағзаның қызметтік мүмкіндіктерін арттыру және
негізгі
физикалық (дене) қасиеттерін дамыту;
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
базалық спорт түрлерінің техникалық
тактикалық іс
қимыл әдістерін
жетілдіру;
денсаулығын ұзақ мерзім сақтау және нығайту қажеттілігіне, өз
денсаулығына ықтиярлықпен қарауға тәрбиелеу;
дене шынықтыру және спорт туралы,
олардың тарихы, қазіргі дамуы
мен салауатты өмір салтын қалыптастырудағы рөлі туралы білімдерін шыңдау;
тұлғаны оң қасиеттерге тәрбиелеу, оқу және жарыс әрекеттерінде
ұжымдық іс
қимыл мен ынтымақтастық межелерін сақтау.
Оқу бағдарламасы екі бөлімнен тұрады
: «Дене шынықтыру туралы білім»
(ақпараттық компонент), «Дене бітімін жетілдіру және шеберлік» (әрекеттік
компонент).
Вариативті компонент дене шынықт
ыру мұғалімі оқу процесінің сан
алуан
түрлерін қолдануға және оқытудың заманауи әдістері мен педагогикалық
технологияларын енгізуге бағдарлайды. Вариативті компонент мектептің
тұрған орны, материалдық базасы мен аймақтың орналасу ерекшеліктерін,
мұғалімнің мүмкіндіктері мен оқушының қызығушылықтарын ескеру
қажеттілігіне негізделгендіктен, оқу материалдарын жер
гілікті білім беру
мекемелері ұсынады және оны дене шынықтыру мұғалімі әзірлейді.
Бағдарламалық талаптарды ескеріп, әрбір оқушының жеке мүмкіндіктері
мен жыныстық даму ерекшеліктерін бағамдай отырып, мұғалім өздігінен жеке
талаптар қойып (қорытынды тапсырм
алар), талаптардың өзіндік шкаласын
құруына және сол бойынша оқушылардың жылдық үлгер
імін бағалауына
болады. Д
ене шынықтыру мұғаліміне оқыту
үйретудің барлық кезеңдерінде
оқушылардың даму деңгейлерінің жеке жас ерекшеліктерін ескере отырып,
сабақ үлгерімде
рін шынайы бағалауға мүмкіндік береді.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зерттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында орындалады.
Бағдарлама
ның ұйымдастыру
әдістемелік талаптары:
мұғалім өз тәжірибесіне сүйеніп, балалармен нақты жағдайдағы жұмыс
дағдысына байланысты ұсынылып отырылған ба
ғдарла
маның кез келген
бөлімін
өзінің материалдарымен толықтыруға (немесе түзетулер енгізуге)
құқылы. Оқушы
ларға қойылатын негізгі талаптар жүзеге асыру барысында;
мұғалім апта кестесіндегі сабақ санына сәйкес оқушылардың даярлығы
мен сабақтың нақты жағдайына қарай өз жұмысын ұйымдастырады;
оқушылардың қозғалыс ойындарын игеруін тексеру мақсатында
бақылау
сына
қ алу сабақтары өткізілуі тиіс;
дене тәрбиесі сабақтарының тиімділігі екі параметр бойынша
бағаланады:
а) жекелеген бақылау нормативтерінің нәтижелері;
ә) Президент сынамалары нормативтерін орындау нәтижелері
(мұғалімнің таңдауы бойынша).
«Шаңғы дайындығ
ы» және «Жүзу» тараулары бойынша сабақтарды толық
мәнінде жүргізуге мүмкіндігі жоқ республиканың аймақтарында оларды алмастыру
ұсынылады. Мектеп ұжымының педагогикалық кеңесінің шешімі бойынша бұл
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
сабақтар тиісінше дала жарысымен (кросс дайындығымен) және
гимнастикамен
(ырғақты, атлетикалық, кәсіби
қолданбалы) алмастырылуы мүмкін.
«Дене шынықтыру» пәнін
оқыту барысында оқушыларды топқа бөлу
барлық қажетті медициналық құжаттардың ұсынуымен, медициналық
тексерістің нәтижесі көрсетілген анықтаманың негізінде
іске асырылады.
Сабақтың, сабақтан тыс және сыныптан тыс іс
шаралардың тәрбиелік
мақсатын
«Мәңгілік Ел» идеясымен ұштастырып жүзеге асыру ұсынылады.
«Дене шынықтыру» пәні бойынша сыныптан тыс жұмыстарды
ұйымдастыру және жоспарлау барысында 2017
2018 оқу ж
ылында
мерекеленетін мерейтойлық шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 25 жыл (1992
2017);
Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздеріне 25 жыл

(1992
2017);
ЭКСПО
2017 «Болашақ э
нергиясы» Халықаралық көрмесі (2017 жылғы
маусым
қыркүйек).
Оқушылардың дене шынықтыру бойынша үй тапсырмасын орындаулары
оқу процесінің қажетті элементтерінің бірі болып саналады. Дұрыс
ұйымдастырылған жағдайда, үй тапсырмасы сабақта алынған білімді бекіт
уге
және тереңдетуге, сабақта қарастырылған тақырыптарға қызығушылықтарын
қалыптастыруға (қозғалыстарды қайталау, гимнастика жасау және т.б.)
мүмкіндік береді. Үй тапсырмасын тұжырымдау барысында оқушылардың
жеке және гендерлік жас ерекшеліктерін ескеру қа
жет.
«Дене шынықтыру» пәні сабақтарын ұйымдастыру және өткізу мәселелері
бойынша мұғалімдерге әдістемелік көмек көрсету мақсатында
Ұлттық ғылыми
практикалық дене тәрбиесі орталығы әдістемелік құралдар әзірлеп, орталықтың
сайтына орналастырылған (
www.nnpcfk
.kz
Дене шынықтыру пәнінің оқу жүктемесі:
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты;
сынып
аптасына
3 сағат, жылына барлығы
102 сағ
атты құрайды.
Алғашқы әскери дайындық
Алғашқы әскери дайындық
(бұ
дан әрі
АӘД) меншік түрі мен
ведомствалық бағыныстылығына қарамастан, барлық типтегі жалпы білім
беретін мектептерде, орта арнаулы оқу орындарында (колледждерде), кәсіптік
техникалық мектептерде әскерге шақырылуға дейінгі және әскерге шақырылу
жасындағы білім алушы жастардың міндетті
оқытылатын пәні болып
табылады.
Жалпы білім беретін мектептің 10
сыныптарында «Алғашқы әскери
дайындық» пәні бойынша оқыту ҚР Білім және ғылым министрінің
2013 жылғы
3 сәуірдегі №
115 бұйрығымен бекітілген оқу бағдарламалары арқылы жүзеге
асырылады.
ақстан Республикасының білім беру мекемелерінде жастарды алғашқы
әскери қызметке даярлау, өткізу және ұйымдастыру үшін негіз болып табылған
құжаттар мыналар:
1) «Әскери қызмет және әскери қызметшілердің мәртебесі туралы»
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
Қазақстан
Республикасының 2012 жыл
16 ақпандағы Заңы.
2) «Азаматтарды әскери қызметке даярлау, ұйымдастыру және өткізу,
сондай
ақ, алғашқы әскери дайындық бойынша оқу
материал базасын құру
ережесін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2013 жылғы
11 ақпандағы №118 қаулысының
үші жойылды
, оны
«Бастапқы әскери
даярлықты
ұйымдастыру
және жүргізу, сондай
ақ оның оқу
материалдық
базасын қалыптастыру қағидасын бекіту туралы
Қазақстан Республикасы
Қорғаныс
министрінің
201
жылғы
19 желтоқсан
дағы № 6
06 бұйрығы
мен
ауыстыру
қажет.
Алғ
ашқы әскери
дай
ындық
теориялық және практикалық сабақтарда іске
асырылады. Теориялық сабақтар оқытудың дидактикалық материалдарын,
техникалық құралдар мен инновациялық әдістерді қолдана отырып әңгімелеу
және сұхбаттасу түрінде өткізіледі. Практикалық сабақ
тар қарулану және
әскери
техникалық мүлікті, құралдарды және өзге де жабдықтарды қолдана
отырып оқу материалын игеруге бағытталған.
Оқу пәнінің мақсаттары
Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінде
қызмет ету туралы түсінігін және әскери іс негіздері бойын
ша оқушылардың
білімдерін қалыптастыру, оқушылардың өмірлік қабілеттері мен дағдыларының
дамуын қалыптастыруға ықпал ету.
Оқу пәнінің міндеттері:
оқушыларды Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінде қызмет ету
үшін алғашқы әскери дайындықтың теориялық тиян
ақты білімдері негізінде,
практикалық дағдыларды меңгере алатындай жағдайда даярлау;
оқушыларды Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің қызметі
туралы біртұтас түсінігінің өзара үйлесімді жүйесін қалыптастыру.
Сабақтарда тұлғаның жеке қасиеттерін және зер
ттеушілік дағдыларын
дамытуға бағытталған мақсаттар жүзеге асырылады, бұл мақсаттар оқылатын
тақырыптар бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу барысында орындалады.
Оқу пәнінің мазмұны мен құрылымы кіріспе сабақ, әскери істің негіздері
бойынша тараулар, азама
ттық қорғаныс және медициналық білім негіздерінен
тұрады. Оқу орындарын қару және өзге де әскери
техникалық құралдармен, оқу
құралдарымен қамтамасыз ету оқу орнының есебінен іске асырылады.
Оқушылардың практикалық дағдылары мен біліктіліктерін шыңдау және
жетілдіру, сонымен қатар әскери істі оқу
үйренуге деген қызығушылықтарын
арттыру мақсатында оқу жылының соңында спорттық
қорғаныс сауықтыру
лагерлерінде, әскери бөлім базаларында (басшылығымен келісе отырып)

сынып ұлдарымен 30 сағ
ат көлеміндегі бескүндік далалық оқу жиыны
өткізіледі.
Далалық оқу жиындары алғашқы әскери дайындық курсын өту
бағдарламасының міндетті кезеңі болып табылады. Ол жергілікті атқару
органдарымен ұйымдастырылады және білім беру мекемелерінде
қарастырылған вар
иативті (өзгермелі) сағат есебінен қамтамасыз етіледі.
сынып оқушыларының АӘД пәні бойынша нормативтер мен
практикалық жаттығуларды орындауларын бағалау мақсатында, оқу жылының
соңында 4 сағат көлеміндегі қорытынды тексеру сабақтары (сынақ)
қарастырылғ
ан.
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
сыныпта өткізілетін әскери топография сабақтарында оқушыларға басқа
(бөтен) жерлерде картасыз бағдарлау, сол ауданда өзінің орналасқан орнын
анықтау және азимут бойынша жүру бағытын компастың көмегімен және
компассыз табуды үйренеді. Ал, 11
сыныпта
оқушылар азаматтық қорғаныс
және медициналық білім негіздері сабақтарында бейбіт уақытта және соғыс
кездерінде, табиғи апаттар, ірі көлемдегі зілзалалар және жаудың қазіргі
заманғы қырып
жою қаруларын қолданған кезде Қазақстан Республикасының
халқын қорға
у бойынша іске асырылатын іс
шаралар үйретіледі. Сонымен
қатар төтенше жағдайлар пайда болған аудандарда және зақымдану
ошақтарында қалпына келтіру жұмыстарын жүргізу, сондай
ақ жарақаттанған
адамдарға алғашқы дәрігерлік көмек көрсету ережелерімен танысады
Әрбір оқу орнында меншік түрі мен формасына қарамастан АӘД бойынша
келесі оқу
материал базасы құрылады және жетілдіріліп отырады:
1) қамтамасыз ету табеліне сәйкес көрнекі құралдар, АӘД оқытудың
көрнекілік, техникалық құралдарымен, стендтермен жабдықталғ
ан оқу бөлмесі;
2) алғашқы әскери дайындық, өмір қауіпсіздігінің негіздері және
азаматтық қорғаныс, медициналық білім бойынша арнайы жабдықтарды
сақтауға арналған бөлме;
3) саптық дайындық бойынша сабақ өткізу алаңы;
4) рота бойынша күндізгі кезекшінің мін
деттерін іс жүзінде үйрететін
орын;
5) сақшының міндеттерін үйретуге арналған орын;
6) тактикалық алаң;
7) кедергілерден өту жолының кешені;
8) жабдықталған ату тирі;
9) әскери және еңбек даңқының бұрышы.
Оқу орындарын қару және өзге де әскери
техникалық қ
ұралдар
макеттерімен, оқу құралдарымен қамтамасыз ету оқу орнының есебінен іске
асырылады.
Сабақтың, сабақтан тыс және сыныптан тыс іс
шаралардың тәрбиелік
мақсатын
«Мәңгілік Ел» идеясымен ұштастырып жүзеге асыру ұсынылады.
«Алғашқы әскери дайындық» пәні б
ойынша сыныптан тыс жұмыстарды
ұйымдастыру және жоспарлау барысында 2017
2018 оқу жылында
мерекеленетін мерейтойлық шараларға көңіл бөлу ұсынылады:
Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 25 жыл (1992
2017);
Қазақстан Республикасының мемлекеттік р
әміздеріне 25 жыл (1992
2017);
ЭКСПО
2017
«Болашақ энергиясы» Халықаралық көрмесі (2017
жылғы маусым
қыркүйек).
Оқушылардың
алғашқы әскери дайындық
бойынша
қорытынды тексеру
сынақтарын
орындаулары оқу процесінің қажетті элементтерінің бірі болып
санал
ады, сабақта алынған білімді бекітуге және тереңдетуге, спортқа,
әскери
істерге
қызығушылықтарын қалыптастырады, дене шынықтыруды
жетілдіріреді.
«Алғашқы әскери дайындық» п
әні бойынша оқу жүктемесі:
��Әдістемелік
нұсқау хат/
оқу жылы
сыныпта
аптасына
1 сағат, жылына барлығы 34 сағат,
қосымша
далалық оқу жиынына 30 және
қорытынды тексеру
сынаққа 4 сағат вариативті
бөлімнен қарастырылған;
сыныпта
аптасына
1 сағат, жылына барлығы 34 сағатты құрайды.
��Әдістемелік
нұсқау
хат/
2018
оқу жылы
ЖАҢАРТЫЛҒАН БІЛІМ МАЗМҰНЫ БОЙЫНША БІЛІМ БЕРУДІ
ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
2017
2018 оқу жылында 1
ші және 2
ші сыныптар білім мазмұны
жаңартылған оқу бағдарламалары бойынша оқытылатын болады.
Жаңарт
ылған оқу бағдарламаларының мазмұндық ерекшеліктері:
пән мазмұнын жобалау кезіндегі «шиыршық» принципі, яғни
білім мен
біліктерді тігінен, сондай
ақ көлденеңінен біртіндеп кеңейту (дағдыларды
тақырыптар және сыныптар бойынша күрделендіру);
пәндік операциял
ардың ең маңызды түрлері бойынша жіктелетін және
таным заңдылығына негізделген оқу мақсаттарының Блум таксономиясы
бойынша иерарахиясы;
білім беру деңгейлері бойынша және бүкіл оқыту курсы бойында
педагогикалық мақсаттарды тұжырымдау, бұл пәнішілік байланы
старды
барынша ескеруге мүмкіндік береді;
білім саласы ішіндегі пәндердің арасындағы байланыстарды, сондай
ақ
пәнаралық байланыстарды жүзеге асыру үшін
ортақ тақырыптардың
болу
бөлімдер мен ұсынылған тақырыптар мазмұнының уақыт талабына
сәйкес болуы, әл
еуметтік дағдыларды қалыптастыруға баса назар аудару;
оқу процесін ұзақ мерзімді, орта мерзімді, қысқа мерзімді жоспарлар
түрінде технологияландырылуы
болып табылады
Оқу бағдарламаларында оқу пәні бойынша үштілді білім беру іске асыру
көзделген. Көптілді
оқыту ортасын құру үшін әрбір оқу пәнінің қосатын үлесі
жиынтықта үштілді білім беру саясатын іске асыруды қамтамасыз етеді.
Тілдерді оқыту негізі коммуникативтік тәсіл болып табылады, ол әрбір
оқу пәні әдіс
амалдары
әртүрлі оқу жағдаяттарында білім жән
е дағдыларымен
алмасу, тілдік және сөйлеу нормалары жүйесін дұрыс пайдалану арқылы білім
алушылардың сөйлеу қызметі дамуының жетекші
принципі
ретінде
қарастырылады.
Тілдерді оқыту сөйлеу әрекетінің төрт түрін дамыту арқылы жүзеге
асырылады: тыңдалым, айты
лым, оқылым, жазылым.
Мұғалімнің білім алушылардың сөйлеуінің дамуына ықпал ететін,
күнделікті жағдайларға жақындастырылған ортаның үлгісін жасауы өте
маңызды.
Жаңа оқу бағдарламаларының тағы бір ерекшелігі
олардың пәндік білім
мен дағдыларды ғана емес
, сондай
ақ, кең ауқымды дағдыларды
қалыптастыруға бағытталуы.
қу мақсаттарының жүйесі мынадай кең ауқымды
дағдыларды дамытудың негізі болып табылады: функционалдық және
шығармашылық түрінде білімдерін қолдану, сын тұрғысынан ойлау, зерттеу
жұмыстарын жүр
гізу, ақпараттық
коммуникациялық технологияларды
пайдалану, қарым
қатынастың әртүрлерін қолдану, жеке және топта жұмыс
істей алу, мәселелерді шешу және шешімдер қабылдау.
Жаңартылған оқу бағдарламаларының икемділігі мен жан
жақтылығы
оның маңызды сипаттама
сы болып табылады.
Мұғалімдер тараудың және
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
тиісті тоқсанның аясында тараулар мен бөлімдерді оқытудың ретін өзі
анықтауға құқылы. Мұғалімдер бірнеше мақсатқа жетуге бағытталған
тапсырмаларды құрастыра алады. Оқу бағдарламасы мұғалімдердің оқу
мақсатын жиын
тықта орындаған жағдайда оқу бағдарламасындағы оқу
мақсатына жетуге әкелетін бірнеше мақсаттарға бөлуіне мүмкіндік береді.
Мұғалімдер тақырыпқа /оқу мақсатына берілген сағат санын өз бетімен
анықтауларына болады. Бұл шешім оқу
әдістемелік бірлестігінің оты
рысында
қабылдана алады. Жоспарлау кезінде мұғалімдер бекіту және қайталау
сабақтарын ескерулері тиіс.
Оқу жоспарлары
Оқу бағдарламаларындағы пәндер бойынша оқу жоспарлары ұсыныс
сипатында берілген. Оқу мақсаттарының жүйесі мен оқыту тәсілдеріне
негізде
лген ұзақ мерзімді және орта мерзімді жоспарларда мұғалімдер үшін
тақырыптар мен бөлімдер бойынша сабақтарды өткізу, білім алушыларды
сабақтарда ұйымдастыру бойынша ұсыныстар берілген, сондай
ақ оқыту
ресурстары (интернет, мәтіндер, жаттығулар, бейне
және
аудиоматериалдары
және т.б.) көрсетілген.
Әрбір оқу пәні бойынша мазмұнын жобалаудың
принципі
өзгерген:
сызықтық
принципі
«шиыршық»
принципіне
ауысты, яғни білім мен біліктің
бірте
бірте тігінен де, көлденеңінен де ұлғайюы (дағдылардың тақырыптар
және сын
ыптар бойынша күрделенуі).
Осыған байланысты оқу бағдарламасының мазмұнын құрудың негізі
болып табылатын оқу материалдарын шиыршық тәріздес орналастыру
принципін
, сондай
ақ, сыныптар мен тоқсандар бойынша ұсынылған
пәнаралық ортақ тақырыптарды оқу арқылы
материал мазмұнын
құрылымдауды ескеру керек. Мысалы, 1
сыныпта, түрлі дереккөздерді зерттей
отырып, оқушы «отбасы» түсінігінің мәнін түсінуі және түсіндіре алуы тиіс,
туыстық байланыстар жүйесіндегі басқа да отбасы мүшелеріне қатысты өз
орнын анықтай алуы
тиіс. 2
сыныпта ол отбасылық мұрағат материалдарының
негізінде отбасы мүшелерінің сөздік портретін құрайды.
Ұзақ мерзімді жоспарларда: білім беруді дамытудың жалпы
принциптері
(оны дамыту тұжырымдамасы); дамытудың басты бағыты және
бағдарламалары; көздел
ген оқу мақсаттарына қол жеткізуді қамтамасыз ететін
маңызды шаралардың мазмұны мен жүзеге асыру бірізділігі көрсетіледі. Ұзақ
мерзімді жоспар бір оқу жылына арналған оқу мақсаттарын қамтиды.
Әдетте орта мерзімді жоспарлауды мұғалімдер тобы немесе бір мұғ
алім
жүзеге асырады, олар оқу бағдарламасын сабақтардың топтамасы түрінде
құрылымдайды. Орта мерзімді жоспарлау ұзақ мерзімді жоспарда анықталған
бағдарларды нақтылайды. Орта мерзімді жоспарларда белгіленген мерзімнің
негізгі міндеттері тұжырымдалады. Мұнд
а әр тоқсанның немесе бөлімнің
тақырыптары көрсетіледі. Бөлімдер ішінде сағаттарды бөлуді мұғалімнің
қалауына қарай өзгертуге болады.
Қысқа мерзімді жоспарды немесе сабақ жоспарын, орта мерзімді
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
жоспарының соңында ұсынылған үлгі бойынша мұғалімнің өзі әзір
лейді.
Қысқа
мерзімді жоспарды әзірлегенде мұғалімге саралап оқыту тәсіліне және
оқушылардың жеке ерекшеліктеріне назар аудару ұсынылады. Сабақты
жоспарлау мұғалімнің оқу мақсаттарына тиімді қол жеткізуіне мүмкіндік
береді. Ол үшін мұғалім оқу материалы ме
н сабақтағы әрекет түрлерін мұқият
іріктеп алуы керек. Мұғалім әр сабақтан кейін білім алушылар меңгере алмаған
немесе түсінбеген жерлерін анықтау мақсатында сабаққа талдау (рефлексия)
жасап отыруы керек.
Қысқа
мерзімді жоспар құрған кезде мұғалімге төме
ндегі ұсыныстарды
басшылыққа алуына болады:
сабақты ұйымдастыру кезінде оқу бағдарламасында және оқу
жоспарында көрсетілген мақсаттарды басшылыққа алу қажет;
орта мерзімді жоспарда ұсынылған барлық іс
әрекеттерді ұйымдастыру
ұсынылады;
мұғалімнің қала
уы бойынша іс
әрекет түрі қажеттілігіне қарай
толықтырылып отырады.
Жаңа форматты сабақ балаларды оқыту процесіне белсенді тартуды,
олардың талқылауларға қатысуын, өткен материалды талдау және қорытуын,
зерттеу жүргізуін, бағалау пікірлерін айту, өзін
өзі
бағалау және т. б. көздейді.
Сабақтың міндетті элементі ретінде оқушыны қолдауға бағытталған
мұғалімнің әрекеттерін түзетуге мүмкіндік беретін кері байланыс болуы тиіс.
Қысқа мерзімді жоспарлау кезінде мұғалім міндетті түрде мыналарды
анықтап, әзірлеуі қ
ажет:
тілдік оқу мақсатта
ры
терминдермен жұмыс және т.
б.;
саралау: б
ілім алушыларға қолдау көрсету қалай жоспарланады?
Қабілетті білім алушылардың алдына қандай міндеттер қою жоспарлануда?
Білім алушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексе
руге болады?
метапәндік байланыстар;
денсаулығы мен қауіпсіздігін, «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясының
құндылықтарымен және АКТ
мен байланысын қамтамасыз ету.
Мұғалім тек білім көзі ретінде ғана емес, білім алушылардың өздерінің
оқу
танымдық әрекеттерінің
белсенді ұйымдастырушысы ретінде қызмет етуі
тиіс.
Осыған байланысты сабақты жоспарлау бойынша барлық жұмысты
оқытудың жаңа тәсілдерін ескере отырып, жүзеге асыру ұсынылады.
Сондықтан, жаңартылған білім беру мазмұнын іске асыру аясында озық
тәжірибелерді,
оқыту мен оқудағы, бағалау жүйесіндегі жаңа технологиялар
мен әдістерді енгізу, ақпараттық
коммуникациялық технологияларды енгізудің
тиімді жолдарын күшейту, оқытудағы әртүрлі сандық білім беру ресурстарын,
мектепаралық желілік өзара іс
қимылды, мектепара
лық оқу жоспарлары мен
бағдарламаларын, «мұғалімдермен алмасуды», мектептегі пәндер бойынша
оқытуда жаңа технологияларды қолданудың шеберлік сабақтарын пайдалануды
кеңейту қажет.
Пәндерді, бөлімдерді, тақырыптарды кіріктіру, сондай
ақ пәнаралық
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
байланыстар
ды жүзеге асыру құралы
ортақ тақырыптар
жаңартылған
бағдарламалардың бірден бір ерекшелігі болып табылады. Олар барлық
пәндердің мазмұнымен, ұзақ мерзімді және орта мерзімді жоспарлау жүйесімен
байланысқан. Сондықтан мұғалім қысқа мерзімді жоспар әзірл
еуде ортақ
тақырыптар жүйесін сақтау және тапсырмаларды құрастыру мен оқушылардың
сабақтағы қызметін ұйымдастыруда оларды ескеруі тиіс.
Бастауыш мектептің оқу бағдарламалары мен оқу жоспарларының
мазмұны шынайы өмірмен тығыз байланысты, практикаға бағытта
лған және
байқампаздық, білуге құмарлық, ақпаратпен жұмыс істей білу, өз көзқарасын
білдіру сияқты қасиеттердің дамуына ықпал етеді.
1, 2
сыныптардың білім алушылары үшін «патриотизм», «адамгершілік
құндылықтар жүйесі» сияқты ұғымдар әзірге абстрактылы си
патта болады. Ал
«Менің отбасым және достарым», «Бізді қоршаған әлем», «Саяхат», «
Салт
дәстүр және ауыз әдебиеті
» деген тақырыптар оларға жақын және түсінікті.
Оқушылардың өз отбасы, үйі, ата
анасына деген махаббаты, достық туралы
әңгімелер және кез келген
саяхат туған үйінен басталатынын түсінуі, көп
жағдайда оқушының өзін
өзі отбасы мүшесі ретінде айқындауын қамтамасыз
етеді және адамгершілік бағдарларды қалыптастырады.
ртақ тақырыптар әр тоқсанға екі
екіден тең бөлінген. Мұғалім әрбір
ортақ тақырыпқа бө
лінетін сағат санын білім алушылардың дайындық
ерекшелікт
еріне байланысты өзі өзгертеді.
кесте
сыныптардың оқу бағда
рламаларындағы ортақ тақырыптар
Тоқсан
Ортақ тақырыптар
сынып
сынып
Өзім туралы
Өзім туралы
Менің мектебім
Менің отбасы
м және достарым
Менің от
басым және
достарым
Менің мектебім
Бізді қ
оршаған әлем
Менің туған
өлкем
Саяхат
Дені саудың
жаны сау
Салт
дәстүр және
ауыз
әдебиеті
Салт
дәстүр және ауыз әдебиеті
Тағаммен сусын
Қоршаған орта
Дені саудың жаны сау
Саяхат
Оқу бағдарламалар
да
күтілетін
нәтижелер оқу мақсаттарының жүйесі
түрінде тұжырымдалған, олар оқу пәнінің мазмұнын анықтау үшін негіз болып
табылады.
Бағалау критерийлері бар оқу мақсаттары мен
күтілетін нәтижелер
мұғалімдерге өз жұмысын жоспарла
уға және білім
алушылардың оқу
жетістіктерін бағалауға, сондай
ақ оларды оқытудың келесі кезеңдері туралы
хабардар етуге мүмкіндік береді.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Күтілетін нәтижелер мәндес бірнеше оқу пәндерін біріктіретін әрбір білім
саласының ерекшелігін ескере отырып, жобалан
ған.
Оқу
мақсаттарының нақты сипаттамасы оқу бағдарламасына енгізілген.
Оқу мақсаттары әрбір оқу пәнінде екі
ден артық болуы мүмкін
Белгілі бір оқу
мақсаттары (базалық дағдыларды қалыптастыратын)
оқу жылы ішінде бірнеше
рет қайталанады және бекітіледі.
р сабақ оқу мақсаттарын және оларға жетудің критерийлерін
айтудан/көрсетуден басталатынын есте сақтау маңызды. Әрбір білім алушы
қойылған оқу мақсатын түсініп, ұғынуы керек және оған қалай жетуге
болатынын білуі керек.
Оқытудың күтілетін нәтижелерінің жүйе
сі білім алушыларды оқыту және
тәрбиелеудің мазмұндық негізін анықтайды.
Қысқа
мерзімді жоспарды әзірлеу кезінде әр мұғалім, ең алдымен, оқу
мақсатын бағдарлайды. Әдетте, бастауыш сыныптарда оқу пәндері бойынша
сабақта 1 немесе 2 оқу мақсаты қойылуы мүмкі
н.
оқу мақсаты бойынша бағалау критерийлерін мұғалім әзірлеуі тиіс.
Сондай
ақ, мұғалім өзінің білім алушыларының дайындық деңгейіне сәйкес
келсе, ЖӘК порталына орналастырылған жиынтық бағалау бойынша
жинақтардағы бағалау критерийлерін пайдалануға құқығ
ы бар.
астауыш мектептің өзінде оқыту процесі білім алушылардың
функционалдық сауаттылықтары мен кең ауқымды дағдыларын
қалыптастыруға бағытталған. Бұл ретте оқыту процесі дәстүрлі оқыту
процесінен алшақтағанын және күтілетін нәтижелерге негізделетінін е
сте
сақтау қ
ажет. Күтілетін нәтижелер алты
білім салалары бойынша анықталады
және іс
әрекеттік аспектісін көрсетеді, яғни білім алушылар «біледі»,
«түсінеді», «қолданады», «талдайды», «жинақтайды», «бағалайды».
Бастауыш сынып мұғалімі жаңартылған оқу бағда
рламаларын іске асыру
аясында ұсынылған оқу процесін, қалыптастырушы және жиынтық бағалауды
өткізуді ұйымдастыру бойынша әдістемелік құралдар мен нұсқауларға назар
аударғаны жөн.
Олардың электрондық нұсқалары
Ы. Алтынсарин атындағы
Ұлттық білім академиясы
ның (www.nao.kz), «Назарбаев Зияткерлік мектептері»
Дербес білім беру ұйымының (smk.edu.kz) сайттарында орналастырылған.
Бастауыш сынып мұғалімдеріне әдістемелік қолдау көрсету мақсатында
«Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ «Жүйелі
әдістемелік кешен» (б
ұдан
әрі
ЖӘК) порталы (smk.edu.kz) әзірленген.
ЖӘК мұғалімдер үшін ақпараттық
әдістемелік база, педагогикалық
тәжірибе алмасу алаңы, желілік өзара әрекеттестікті дамытатын ақпараттық
кеңістік, орта білім мазмұнын жаңарту аясында дайындалған онлайн платф
орма
болып табылады.
ті қалай пайдалану керек?
Пайдаланушыға порталға кіру үшін алдымен тіркелу қажет. Бұл үшін:
1. Порталдың басты бетіндегі «Тіркелу» батырмасын басу қажет. Сонда
тиісті деректерді енгізуді қажет ететін тіркеу нысаны ашылады. Жүйе
нгізілген жеке сәйкестендіру нөмірінің (ЖСН) дұрыстығын алдын ала
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
тексереді. Егер ЖСН дұрыс болса, тіркеу нысанының мына жолдары
белсендендіріледі: «Тегі», «Есім», «Аймақ», «Ұйым/Мектеп», «Е
mail»
(қолданыстағы электрондық поштаны енгізу керек), «Құпия сөз
» (құпия сөз кем
дегенде алты таңбадан тұруы керек), «Құпия сөзді қайталаңыз». Тіркеу
нысанын толтырып, «Тіркеу» батырмасын басқаннан кейін порталға кіруге
болады.
2. Тіркелуден өткеннен кейін есеп жазбаны (аккаунтты) белсендендіру
қажет. Бұл үшін тіркелу
кезінде көрсеткен электрондық поштаға кіру керек.
Жүйеден бірнеше секунд ішінде осы поштаға хабарлама келіп түседі.
Хабарламаның ішінде көрсетілген сілтеме арқылы өтіп, есеп жазбаны
белсендердіруге болады.
ЖӘК
тен нені табуға болады?
ЖӘК көруге/жүктеуге ар
налған қолжетімді файлдар орналастырылған
төмендегі бөлімдерді қамтиды:
1.
Жұмыста қолдануға арналған құжаттар
бөлімінде Үлгілік оқу
бағдарламалары, Үлгілік оқу жоспарлары, ҚР МЖМБС, орта мерзімді
жоспарлар, қысқа мерзімді жоспарлар орналастырылған.
2.
Сабақ бойынша жоспарлау»
бөлімінде пәндер және сыныптар
бойынша оқу жоспарына сәйкес құрылымдалған сабақ жоспарлары,
таныстырылым, аудио/бейне материалдар орналастырылған.
3.
«ОӘК»
бөлімінде
бастауыш мектептің пәндеріне сәйкес
оқулықтар мен
жұмыс дәптерлер
і, мұғалімге арналған нұсқаулықтар мен оқу құралдарының
электрондық нұсқалары, оқу мақсаттарына жету бойынша шеберлік сабақтары
орналастырылған.
4.
«Критериалды бағалау»
бөлімінде критериалды бағалау бойынша
нұсқаулықтар, қалыптастырушы және жиынтық бағала
уға арналғ
ан
тапсырмалар жинақтары, бейне
және таныстырылым ресурстары
орналастырылған.
5.
Онлайн сабақтар мен семинарлар»
бөлімінде қалыптастырушы бағалау
бойынша
онлайн семинарлар, онлайн сабақтар орналастырылған.
Педагогикалық тәжірибе алмасу процесін
жүзеге асыру мақсатында
мұғалімдерге
жаңартылған бағдарлама бойынша
өздерінің
материалдарын
жариялауға мүмкіндік берілген. Материалды орналастыру үшін жоғарғы оң жақ
бұрышында орналасқан «Материалды қосу» батырмасын басу керек.
6.
«Форум»
жаңартылған білім
мазмұнының өзекті бағыттары бойынша
(ұйымдастырушылық мәселелер, оқулықтардың мазмұны, білім алушыларды
бағалау және т.б.) сұрақтарды орналастырып, Ы. Алтынсарин атындағы Ұлттық
білім академиясының және «Назарбаев Зияткерлік мектептері» ДББҰ
қызметкерлері
нен кеңес алуға мүмкіндік береді.
Әзірленген және
Жүйелі
әдістемелік кешені
порталында
орналастырылған ресурстар пайдалану үшін ұсынылға
н, бірақ оларды
мұғалімнің өзі
әзірлеуге құқылы (қысқа мерзімді жоспарлар, тапсырмалар,
пайдаланылатын ресурстар жән
е т. б.).
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
сыныпта оқу
процесін
ұйымдастырудың ерекшеліктері
сыныпта оқу процесін ұйымдастыру
бастауыш білім беру деңгейінің ең
күрделі және жауапты кезеңі.
сыныптарда оқытудың мақсаты
7 жастағы балаларды буынмен оқу,
тұтас сөздерді оқу, мәнер
лі мазмұндау, жатқа айту қабілеттерін қалыптастыру,
сауатты жазу қабілеттеріне дағдыландыру, байланыстыра сөйлеуін және т.б.
дағдыларын дамыту
болып табылады. Сондықтан, 1
сыныптықтардың
танымдық қызметінің оң мотивациясын қалыптастыру ерекше маңызды болы
саналады және оқу процесі қарапайымнан күрделіге, жеңілден қиынға өту
принципі
бойынша құрылуы тиіс.
сыныптардың оқушыларына оқу жылының І жартыжылдығында баға
қойылмайды, ынталандырудың басқа әдістері мен тәсілдері қолданылады.
сыныпт
а оқушыларға үй тапсырмасы берілмейді.
Білім беру ұйымдарында оқу сабақтары сағат
.00
ден ерте басталмайды.
«Жалпы білім беру ұйымдарының (бастауыш, негізгі орта және жалпы
орта білім беру) түрлері бойынша қызметінің үлгілік қағидаларын бекіту
туралы»
Р БҒМ 2013 жылғы 17 қыркүйектегі № 375 бұйрығына сәйкес
сыныпта балалардың оқу процесіне бейімделу кезеңін жеңілдету
мақсатында оқу жүктемесі бірте
бірте ұлғайтылады, яғни оқу жүктемесін
біртіндеп өсірудің «сатылы» сабақ кестесі
қолданылады
: І жартыжылдықта
сабақтар 35 минуттан, ІІ жартыжылдықтан бастап
сабақтар 45 минуттан
болады.
Оқу жылының барысында 1
сынып білім алушыларына ІІІ тоқсанда
қосымша 1 апталық
демалыс беріледі.
сыныптың сабақ кестесіне қосарланған сабақтар қойылм
айды («Білім
беру объектілеріне қойылатын санитариялық
эпидемиологиялық талаптар»
санитариялық қағидаларын бекіту туралы» ҚР Ұлттық экономика министрінің
2014 жылғы 29 желтоқсандағы № 179 бұйрығы).
Сабақ кестесіндегі үзілістердің ұзақтығы оқушылардың тама
қтануы мен
белсенді демалысын ескеруі қажет.
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
4.1
БАСТАУЫШ МЕКТЕПТІҢ 1,
СЫНЫПТАРЫНА АРНАЛҒАН
ОҚУ ПӘНДЕРІ МАЗМҰНЫНЫҢ ӘДІСТЕМЕЛІК
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
«ТІЛ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТ» БІЛІМ САЛАСЫ
Сауат ашу
«Сауат ашу» пәні
бастауыш білімнің негізін құрайтын аса маңызды
пәндердің бірі. «Сауат ашу» пәні
«Қазақ тілі», «Әдебиеттік оқу» пәндерінің
құрамдас бөлігі, тіл және әдебиет туралы білім жүйесі
не дайындық, сондай
ақ
одан кейінгі оқытудың негізі болып табылады.
Дыбыс және әріппен таныстыруға бөлінетін сағат санын білім
алушылардың оқу материалын, оқу мақсаттарын меңгеру деңгейіне және әр
кезеңнің тапсырмаларын орындау деңгейіне байланысты мұғалім
нің өзі реттей
алады.
І жартыжылдықта оқу жылдамдығын тексермеуге болады. ІІ
жартыжылдықтың соңында оқу дағдысының қалыптасу нормасы минутына 25
және одан артық сөзді құрайды.
Ескерту:
Шылау, одағай, еліктеу сөздер, қос
сөздер жеке сөз ретінде саналады.
әнді оқытудың ерекшелігі оқушылардың функционалдық сауаттылығын
қалыптастыру болып табылады, ол оқу мен жазу бойынша алған білім, білік,
дағдыларын түрлі өмірлік
жағдаяттарда пайдалануға мүмкіндік береді.
сынып білім алушылары:
1)
6 сөзден тұратын сөйл
емдерді буындық тәсілмен тұтас оқу;
2) 4
8 сөйлемнен тұратын қысқаша мәтіндерді буындық тәсілмен тұтас
оқу;
3) сөйлем, шағын мәтіндер (3
4 сөйлем) құрастырып жазу;
4) есту, есте сақтау арқылы сөздерді (3
7 сөз) жатқа жазу;
5) жай сөйлемдерді (1
2 сөйлем) ж
атқа жазу;
6)
баспа әріптерімен берілген мәтінді (10
15 сөз) көшіріп жазу;
7) күрделі, айтылуы мен жазылуы әртүрлі сөздерді тыңдау арқылы жазу (8
10 сөз);
8) сөйлемдерді (3
4 сөзден тұратын), шағын мәтіндерді (10
15 сөз) тыңдау
арқылы жазу;
9) белгілі бі
р тақырыпқа сөйлемдер құрастыру және жазу (2
4 сөйлем)
жұмыстарын орындай алуы керек.
Жиынтық бағалаудың рәсімдер саны әрбір оқу пәні бойынша бастауыш
мектеп мұғалімдеріне арналған критериалды бағалау жүйесі бойынша
әдістемелік құралда реттеліп, ұсынылған.
кесте
Жиынтық бағалаудың рәсімдер саны
Пән/Сынып
Жиынтық бағалау рәсімдері
тоқсандағы
ЖБ саны
lhkZg^Zu�
@;�kZgu
lhkZg^Zu�
@;�kZgu
lhkZg^Zu�

@;�kZgu
��Әдістемелік
нұсқау
хат
оқу жылы
Сауат ашу,
сынып
Тексерілетін сөйлеу әр
екетінің әрбір түрі үшін балдарды қою
«Сауат ашу» пәні бойынша оқу жүктемесінің көлемі аптасына 6 сағат, оқу
жылына 198 сағатты құрайды.
Қазақ тілі
оқыту қазақ тіліндегі сыныптар үшін
«Қазақ тіл» пәні бастауыш мектепте гуманитарлық білім берудің
бастап
қы өзегі болып табылады. Бастауыш мектепте «Қазақ тілі» пәнін
оқытудың мақсаты
сөйлеу әрекетінің түрлерін: тыңдалым, айтылым, оқылым,
жазылымды дамыту арқылы тіл туралы бастапқы білімді меңгерту және оны
тілдік нормаларды сақтай отырып, оқу әрекеті мен к
үнделікті өмірде қолдану.
Пәннің мазмұны
мәтін түрлері, көркем шығармалар мен аутентті
материалдар арқылы оқушылардың сөздік қорын жаңа сөздермен
толықтыруды, оқығаны бойынша пікір білдіруді және оны дәлелдеуді, белгілі
бір тақырыпқа байланысты өз ойын тол
ық, жүйелі, түсінікті етіп ауызша және
жазбаша жеткізе білуге дағдыландыруды, мәтін бойынша с