АТП-ССАТ ГОС


АТП
1. Автоматты блокировка құрылғыларының жалпы сипаттамасы, кодалау тәсілдері және ақпаратты дешифрациялау. Темір жолдағы жұмыс жағдайлары күннен күнге күрделене түскендіктен және ПҚИР жүйелерінің сенімділігі мен қауіпсіздігіне және олардың техникалық күтімінің сапасына қойылатын талаптар артқан сайын қолданыстағы ПҚИР жүйелерін жетілдіру және жаңғырту, сондай-ақ, жаңа элементтік негіздегі қазіргі заманға сай жүйелерді жобалау процесі үздіксіз жалғасып келеді. ПҚИР жүйелерінің құрамына белгі беру, орталықтандыру және блокировка (ББОБ) құрылыстық қондырғылары мен құрылғылары кіреді:- автоматты және жартылай автоматты блокировка (АБ және ЖАБ), - бұрмалар мен сигналдарды электрлік және диспетчерлік орталықтандыру (ЭО және ДО), - сигналдық автореттеу (САР), - өткелдердегі (переездердегі) автоматты қоршау құрылғылары (АҚҚ),- пойыздар қозғалысын диспетчерлік бақылау құрылғылары (ДБ). Қазақстанның бүкіл негізгі темір жол магистральдары ПҚИР жүйелерімен – АБ, ЭО және ҮАЛС құрылғыларымен жабдықталған; қалған жолдарда негізінен ЖАБ қолданылады.Жолдық датчиктер және арналар, сондай-ақ, ПҚИР жүйелерінің басқа түйіндері түйіспелік және түйіспесіз элементтер негізінде құрылады. Бүкіл темір жол торабы аралықтар мен стансаларға бөлінеді. Аралықтар дегеніміз пойыздарды орналастыру, басып озу және қиылысу (скрещение поездов) жолдарынан тұратын аралық бөлу пункттарымен (стансалармен, разъездермен, басып озу пункттарымен) шектелген темір жол желісінің бір бөлігі.
2. Екіжелілік бағыт өзгерту сұлбасы. Қозғалыс бағытын өзгертудің қалыпты режимдегі әрекет ету принципі. Автоблокировканың екіжақты жүйелері, егер аралық жолдары екі бағыттағы қозғалыс үшін де қолданылса, біржолды және көпжолды темір жол учаскелерінде пойыздар қозғалысын реттеу үшін арналған. Екіжақты жүйелердегі автоблокировканың міндеті қозғалыстағы пойыздарды кеңістікпен шектеуден және оларды басынан және соңынан қоршаудан тұрады. Бағыттас жылжып бара жатқан пойыздарды соңынан қоршау автоблокировка бағдаршамдарының көмегімен іске асады, ал басынан қоршауға стансалар арасындағы блокировкалық тәуелділіктің қойылуымен қол жеткізеді. Автоблокировканың екіжақты жүйесі қозғалыстың орнықтырылған бағытына сәйкес сигналдардың, рельстік және желілік тізбектер приборларының ауысып қосылуы қарастырылған қозғалыс бағыты қалыпты орнықтырылған жүйелерге жатады. Аралықты бақылау арнасына қалыпты тек бір ғана қабылдау стансасының КП релесі қосылады. Жөнелту стансасында аралықты бақылау қызметін стансалық Н бағыт релесінің нейтралды орындаушы жүйесі атқарады.Сұлбаның екі жұмыс режимі бар: қалыпты режим және көмекші режим. Көмекші режим рельс тізбегінде ақау болғанда қолданылады.Қалыпты жұмыс режимінің 4 жағдайы бар: бастапқы жағдай, аралық жағдай, ақырғы жағдай.
3. Екіжелілік бағыт өзгерту сұлбасы. Қозғалыс бағытын өзгертудің көмекші режимдегі әрекет ету принципі. Автоблокировканың екіжақты жүйелері, егер аралық жолдары екі бағыттағы қозғалыс үшін де қолданылса, біржолды және көпжолды темір жол учаскелерінде пойыздар қозғалысын реттеу үшін арналған. Екіжақты жүйелердегі автоблокировканың міндеті қозғалыстағы пойыздарды кеңістікпен шектеуден және оларды басынан және соңынан қоршаудан тұрады. Бағыттас жылжып бара жатқан пойыздарды соңынан қоршау автоблокировка бағдаршамдарының көмегімен іске асады, ал басынан қоршауға стансалар арасындағы блокировкалық тәуелділіктің қойылуымен қол жеткізеді. Автоблокировканың екіжақты жүйесі қозғалыстың орнықтырылған бағытына сәйкес сигналдардың, рельстік және желілік тізбектер приборларының ауысып қосылуы қарастырылған қозғалыс бағыты қалыпты орнықтырылған жүйелерге жатады. Екі аралықта бір рельс тізбегі зақымданған жағдайда бағыт өзгерткенде жолдық релелердің қайталағыштарының түйіспелері 5000 Ом кедергісімен шунтталған.Бағыт өзгерту үшін Н желісі мен стансааралық байланыс желісі қолданылады. Сұлбаға қорек кернеуі 240 В БАС-Г типті көмекші батареядан немесе кернеуі 220 В басқа қорек көзiнен беріледі.Бағытты өзгертпес бұрын, станса кезекшілері екі аралықтың бос екендігіне көздерін жеткізіп, көмекші батырмалардан пломбаларды ағытуға ДНЦ-ның рұқсатын алуы керек. Осыдан кейін олар тиісті журналға тіркеу жасап, көмекші режим батырмаларынан пломбаларды ағытады.Көмекші режим екі стансаның кезекшілерінің қатысуымен жүзеге асады. «Қабылдауға» қойылған стансада ВКП батырмасын басқан кезде, осы стансаның көмекші батареясы іске қосылады. Ал «Жөнелтуге» қойылған стансада ВОК батырмасын басқан кезде, байланыс желісі қосылады. Сондықтан, көмекші режим релелері ЧВН және НВН жұмыс істейді. Олардың түйіспелерімен мынадай тізбек туындайды: «қабылдауға» қойылған стансаның көмекші режим батареясы стансалық және екіаралық бағыт релелері байланыс желісі көмекші режим батареясы. Барлық бағыт релелері полярланған якорьлерін бірдей лақтырады да, стансалар мен екіаралықта қозғалыс бағытын өзгертеді.
4. Төртжелілік бағыт өзгерту сұлбасы. Қозғалыс бағытын өзгертудің қалыпты режимдегі әрекет ету принципі. Төртсымды бағыт өзгерту сұлбасының негізгі жағдайлары:- бағыт өзгерту және аралықтың бостығын бақылау сұлбаларындағы приборларды қосу үшін жеке екісымды тізбектерді қолдануға есептелген;- аралықтың жай-күйі осы аралықты шектейтін екі стансада да бақыланады;- ақаулықтың бақылануы бар (аралықтың бос еместігі), бақылау тізбегі өткізгіштерінің бірігуінде ақаулық қабылдауға қойылған стансада бақыланады;- бағыт өзгерту тізбегі үзілгенде жөнелтуге қойылған стансада ақаулық бақылауы пайда болады (аралықтың бос еместігі);- сымдар үзілгенде бағыт өзгертуге жол берілмейді;- қабылдауға қойылған стансаның бағыт релесі өшкен күйде, сондықтан оның өздігінен қозуына жол берілмейді;- аралықты бақылау релесінің баяу әрекетті қайталағышының қойылуы арқасында аралықпен жылжып бара жатқан пойыздың шунты қысқа уақыт жоғалуы кезінде бағыттың ауысып кетуі мүмкіндігінен қорғалған;- аралықта қандай да бір рельс тізбегінде ақау болған жағдайда қалыпты режимде бағыт өзгерту мүмкін емес, сол себепті бағыт ауыстырудың көмекші режимі қарастырылған;- қозғалыс қауіпсіздігін және сұлбалық қорғаныспен қамтамасыз ету үшін қозғалыс бағытын ауыстыру белгілі қатаң тәртіппен орындалуы қарастырылған, яғни, бірінші жөнелтуде болған станса қабылдауға, содан соң қабылдауда болған станса жөнелтуге орнықтырылады. Бағыт ауыстырудың қалыпты режимдегі сұлбасының жұмысын қарастырайық. А стансасы жөнелтуде, Б стансасы қабылдауда тұрсын. К-ОК бақылау тізбегінде А стансасында Ч1ЗП↑, Б стансасында НКП↑. Н-ОН бағыт өзгерту тізбегінде А стансасында ЧСН↑. Бағыт ауыстыру үшін қабылдау стансасының кезекшісі (ДСП) НОУС батырмасын басады. Сонда бағыт ауыстыру циклының бастапқы сәтінде аралықтың бостығын (НКП↑ және НКПП↑) және бүкіл аралықтық РТ-нің жолдық релелерінің қозған күйін тексере отырып, НВ релесінің қозу тізбегі тұйықталады. НВ релесінің түйіспелерімен Н-ОН тізбегіндегі тоқ полярлығы өзгеріп, нәтижесінде, барлық бағыт релелері, соның ішінде жөнелту стансасының бағыт релесі де полярландырылған якорлерін ауыстырып қосады.А стансасы қабылдауға ауысты. ЧСН стансалық бағыт релесінің қайталағышы ЧСН1 фронттық түйіспесімен аралықты бақылау тізбегінің қорегі үзіледі Б қабылдау стансасында НКП релесінің 1,8 с баяулау уақыты кезінде Н-ОН тізбегіне екі стансаның батареялары тізбектей қосылып, екі еселік кернеу пайда болады. Екі есе кернеу аралықтық бағыт релелерінің якорлерінің сенімді ауысып қосылуы үшін қажет. НКП аралықты бақылау релесінің баяулау уақыты бітіп, якорін жіберген соң оның қайталағыштары да өшеді. Олардың тылдық түйіспелерімен бағыт ауыстыру тізбегіне Б стансасының НСН бағыт релесі қосылады. Осымен бағыт ауыстыру процесі толығымен аяқталады.
5. Төртжелілік бағыт өзгерту сұлбасы. Қозғалыс бағытын өзгертудің көмекші режимдегі әрекет ету принципі. Төртсымды бағыт өзгерту сұлбасының негізгі жағдайлары:- бағыт өзгерту және аралықтың бостығын бақылау сұлбаларындағы приборларды қосу үшін жеке екісымды тізбектерді қолдануға есептелген;- аралықтың жай-күйі осы аралықты шектейтін екі стансада да бақыланады;- ақаулықтың бақылануы бар (аралықтың бос еместігі), бақылау тізбегі өткізгіштерінің бірігуінде ақаулық қабылдауға қойылған стансада бақыланады;- бағыт өзгерту тізбегі үзілгенде жөнелтуге қойылған стансада ақаулық бақылауы пайда болады (аралықтың бос еместігі);- сымдар үзілгенде бағыт өзгертуге жол берілмейді;- қабылдауға қойылған стансаның бағыт релесі өшкен күйде, сондықтан оның өздігінен қозуына жол берілмейді;- аралықты бақылау релесінің баяу әрекетті қайталағышының қойылуы арқасында аралықпен жылжып бара жатқан пойыздың шунты қысқа уақыт жоғалуы кезінде бағыттың ауысып кетуі мүмкіндігінен қорғалған;- аралықта қандай да бір рельс тізбегінде ақау болған жағдайда қалыпты режимде бағыт өзгерту мүмкін емес, сол себепті бағыт ауыстырудың көмекші режимі қарастырылған;- қозғалыс қауіпсіздігін және сұлбалық қорғаныспен қамтамасыз ету үшін қозғалыс бағытын ауыстыру белгілі қатаң тәртіппен орындалуы қарастырылған, яғни, бірінші жөнелтуде болған станса қабылдауға, содан соң қабылдауда болған станса жөнелтуге орнықтырылады. РТ-нің ақаулығында көмекші режим қолданылады. Көмекші режим осы аралықты шектеп тұрған екі стансаның кезекшілерінің көмекші батырмаларды бір уақытта басуымен жүзеге асады. Жөнелтуге қойылатын стансада ЧОВ батырмасы, қабылдауға қойылатын стансада ЧПВ батырмасы басылады. Көмекші ЧОВ, ЧПВ релелері тоққа тұрып, Н-ОН тізбегінде НВСН релесін қосады. НВСН өз кезегінде НВКП, НПКП аралықты бақылау релесінің қайталағыштарын қосады. Нәтижесінде, НВ релесі НОУС батырмасын баспай-ақ тоққа тұрады. Бағыт ауыстырудың онан арғы жұмысы қалыпты режимге ұқсас орындалады.
6. Қозғалысы біржақты тұрақты тоқтағы екіжолды автоблокировка. Әрекет ету принципі. Қозғалысы біржақты автоблокировка құрылғыларын екі жолдың біреуі түбегейлі жөндеуге жабылғанда қажеттігі туатын екіжолды учаскенің әр жолымен екі жаққа да қозғалыс ұйымдастыруды мүмкін ететін техникалық құралдармен толықтырады. Бір бағытта қозғалысты автоблокировка және үздіксіз АЛС сигналдарымен ұйымдастырады (дұрыс бағыт), ал басқа бағытта тек үздіксіз АЛС сигналдарымен ұйымдастырады (бұрыс бағыт). Сұлбаның күйі пойыздың 3П учаскесінде болуына сәйкес келеді. Олай болса, 1 бағдаршам тұсындағы И, И1 релелерінің импульстік жұмысы тоқтайды, сондай-ақ, релелік дешифратор жұмысы да тоқтап, ПИ, ПИ1, П релелері тоқсыз қалады. Аталған соңғы реленің түйіспелерімен Л-ОЛ желілік тізбегі ажырайды да, 3 бағдаршам релелік шкафындағы Л желілік релесі өшеді. Л релесі нейтралдық якорін жібере отырып, қайталағыш С сигналдық релесін ағытады. Бұл реле, өз кезегінде, тылдық түйіспелерімен 3 бағдаршамда қызыл от шамының жану тізбегін тұйықтайды.Шаммен тізбектей қосылған О оттық релесі іске қосылып, бағдаршамдағы қызыл оттың нақты жануын бақылайды. КО оттық релесі О релесінің фронттық түйіспесі арқылы қорек ала отырып, қозған күйінде қалады, сондай-ақ, 3 бағдаршамда қызыл от шамының қылының бүтіндігін қызған күйінде бақылайды.3 және 5 өтпе бағдаршамдарының арасында блок-учаскеде 2 рельс тізбегін түзетін кесу қондырғысы қарастырылған.
7. Қозғалысы екіжақты тұрақты тоқтағы екіжолды автоблокировка. Әрекет ету принципі. Екіжолды учаскелерде бір жол түбегейлі жөндеуге жабылғанда екінші жолмен уақытша екіжақты қозғалыс ұйымдастырылады.Екіжақты қозғалыста келесі сигнал беру жүйелері қолданылады:дұрыс бағытта – қолданыстағы АБ және ҮАЛС сигналдары;бұрыс бағытта – жолдық бағдаршамдарсыз тек АЛС сигналдары қолданылады,
мұнда БУ шекарасы дұрыс қозғалыс бағыты үшін орнықтырылған бағдаршамдар болып табылады. Екіжолды АБ-да екі жақты қозғалысқа көшу үшін бағыт өзгерту сұлбасын қолданады. Жолдардың бірін екі жақты қозғалысқа ауыстыру алдында алдын-ала бағыт ауыстыру сұлбасын қосқыштардың көмегімен және Д2У, Д, П релелерін қосу арқылы сұлбаны күйіне келтіріп, реттейді. Бұл үшін сигналдық нүктелерде ДСН-ОДСН тізбегіне Н арнайы бағыт релелерін қосу үшін қосқыштарды ауыстырып қосады. Сонымен қатар, аралықта және стансада қосымша релелерді қосады. Бұл релелер сұлбада штрих сызықпен көрсетілген. Екі жақты қозғалыс кезінде кернеуді екі есе төмендету режимінің және диспетчерлік бақылау сұлбалары мен приборларын ажыратып тастайды. Бағыт өзгерту сұлбасын күйіне келтіргеннен кейін құлыптағы НКСН (ЧКСН) кілтін бұру жолымен екі жақты қозғалысты реттеу сұлбасын қосады. Бұл кезде НКСН (ЧКСН) қосылады және бағыт ауыстыру релелері комплектісіне қорек беріледі.Бүкіл екі жақты қозғалыс кезінде кілт-жезлді қолдануға және шаруашылық пойызын жөнелтуге жол берілмейді.
8. Тұрақты тоқтағы импульстік рельс тізбегіндегі дешифраторлар. Импульстер қабылдау кезіндегі жұмыс істеу принципі. 3П учаскесі босап, пойыз 1П учаскесіне түскен сәттен бастап, 3 бағдаршам РШ-дағы ИП импульстік релесі КЖ кодасының тактында жұмыс істейді. Дешифратор іске қосылып, Ж релесін қосады.Д дешифраторы Ж және З кодаларын талғамайды. Бұл кодалар қабылданғанда екі жағдайда да бағдаршамда жасыл от жанады. Сандық кодалармен кодалау АБ-мен қатар үздіксіз АЛС құрылғыларының жұмысы үшін де қолданылады.ДА типті дешифратор 3 блоктан тұрады:БС-ДА блогы – ДСШ релесінің корпусында орналасқан санауыштар блогы; БК-ДА – ДСШ релесінің корпусында орналасқан конденсаторлар блогы; БИ-ДА – НШ релесінің корпусында орналасқан қауіптілікті жою блогы.ДА дешифраторы төмендегілерден тұрады 1 реле-санауышы – кез-келген сигналдық коданың кодалық циклындағы бірінші импульсті тіркейді; 1А реле-санауышы – Ж және З кодаларындағы қысқа интервалды және КЖ кодасының ұзақ интервалын тіркейді; ПТ бөгеуліктен қорғаушы трансмиттерлік реле – оқшаулағыш түйіспенің қысқа тұйықталуында қызыл оттың орнына сары оттың пайда болуына жол бермейді; В көмекші релесі – оқшаулағыш түйіспенің қысқа тұйықталуында ПТ релесімен бірге бағдаршамда сары оттың орнына жасыл оттың пайда болуына жол бермейді, сонымен қатар, импульстің өз рельс тізбегінен түсуін тіркейді; варисторлар – 1, 1А реле-санауыштарының және ПТ релесінің тізбектеріндегі түйіспелерде от ұшқындарын сөндіруші контур құрайды; Д1, Д3 диодтары – С1 конденсаторының 1 реле-санауышына разрядталу мүмкіндігін болдырмайды; Д2 диоды – С3 конденсаторының 1 реле-санауышына разрядталу мүмкіндігін болдырмайды; Д4, Д7 диодтары – В және Т релелерінің якорьлерін жіберуге қосымша баяулату тудырады; Д5, Д7 диодтары – айналып жүру тізбектерін болдырмайды; R01 және R02 резисторлері – С1 және С3 конденсаторларының заряд тоқтарын шектейді; R03 резисторы – кодалық циклдың ұзақ интервалында С1 конденсаторының разрядталу тізбегін құрайды; R04 – Ж релесінің тоқсыз кезінде С1 конденсаторының заряд тоғын шектейді, сондықтан Ж релесі кездейсоқ бөгеуліктің бір импульсынан қозуы мүмкін емес; R05 – З релесінің якорінің түсуге баяулауын арттыру үшін С3 конденсаторының разряд тоғын шектейді; С1 – кодалық импульс кезінде энергия жинайды, Ж релесінің қорегі мен С2 конденсаторын зарядталуын қамтамасыз етеді; С2 – С1 конденсаторы өшкенде Ж релесінің орамасына разрядталады; С3 – кодалық импульс кезінде энергия жинап, кодалық цикл интервалында З релесін қорекпен қамтамасыз етеді; В – дешифратордағы барлық релелерді тұрақты тоқ қорегімен қамтамасыз ететін түзеткіш.
13. Сандық кодалық автоблокировкадағы ДА типті дешифратор. Д дешифраторы Ж және З кодаларын талғамайды. Бұл кодалар қабылданғанда екі жағдайда да бағдаршамда жасыл от жанады. Сандық кодалармен кодалау АБ-мен қатар үздіксіз АЛС құрылғыларының жұмысы үшін де қолданылады.ДА типті дешифратор 3 блоктан тұрады:БС-ДА блогы – ДСШ релесінің корпусында орналасқан санауыштар блогы; БК-ДА – ДСШ релесінің корпусында орналасқан конденсаторлар блогы; БИ-ДА – НШ релесінің корпусында орналасқан қауіптілікті жою блогы.ДА дешифраторы төмендегілерден тұрады1 реле-санауышы – кез-келген сигналдық коданың кодалық циклындағы бірінші импульсті тіркейді; 1А реле-санауышы – Ж және З кодаларындағы қысқа интервалды және КЖ кодасының ұзақ интервалын тіркейді; ПТ бөгеуліктен қорғаушы трансмиттерлік реле – оқшаулағыш түйіспенің қысқа тұйықталуында қызыл оттың орнына сары оттың пайда болуына жол бермейді; В көмекші релесі – оқшаулағыш түйіспенің қысқа тұйықталуында ПТ релесімен бірге бағдаршамда сары оттың орнына жасыл оттың пайда болуына жол бермейді, сонымен қатар, импульстің өз рельс тізбегінен түсуін тіркейді; варисторлар – 1, 1А реле-санауыштарының және ПТ релесінің тізбектеріндегі түйіспелерде от ұшқындарын сөндіруші контур құрайды; Д1, Д3 диодтары – С1 конденсаторының 1 реле-санауышына разрядталу мүмкіндігін болдырмайды; Д2 диоды – С3 конденсаторының 1 реле-санауышына разрядталу мүмкіндігін болдырмайды; Д4, Д7 диодтары – В және Т релелерінің якорьлерін жіберуге қосымша баяулату тудырады; Д5, Д7 диодтары – айналып жүру тізбектерін болдырмайды; R01 және R02 резисторлері – С1 және С3 конденсаторларының заряд тоқтарын шектейді; R03 резисторы – кодалық циклдың ұзақ интервалында С1 конденсаторының разрядталу тізбегін құрайды; R04 – Ж релесінің тоқсыз кезінде С1 конденсаторының заряд тоғын шектейді, сондықтан Ж релесі кездейсоқ бөгеуліктің бір импульсынан қозуы мүмкін емес; R05 – З релесінің якорінің түсуге баяулауын арттыру үшін С3 конденсаторының разряд тоғын шектейді; С1 – кодалық импульс кезінде энергия жинайды, Ж релесінің қорегі мен С2 конденсаторын зарядталуын қамтамасыз етеді; С2 – С1 конденсаторы өшкенде Ж релесінің орамасына разрядталады; С3 – кодалық импульс кезінде энергия жинап, кодалық цикл интервалында З релесін қорекпен қамтамасыз етеді; В – дешифратордағы барлық релелерді тұрақты тоқ қорегімен қамтамасыз ететін түзеткіш.
14. Сандық кодтық автоблокировкадағы ДА типті дешифратордың КЖ кодын қабылдаудағы жұмыс істеу принципі. Д дешифраторы Ж және З кодаларын талғамайды. Бұл кодалар қабылданғанда екі жағдайда да бағдаршамда жасыл от жанады. Сандық кодалармен кодалау АБ-мен қатар үздіксіз АЛС құрылғыларының жұмысы үшін де қолданылады.ДА типті дешифратор 3 блоктан тұрады:БС-ДА блогы – ДСШ релесінің корпусында орналасқан санауыштар блогы; БК-ДА – ДСШ релесінің корпусында орналасқан конденсаторлар блогы; БИ-ДА – НШ релесінің корпусында орналасқан қауіптілікті жою блогы.ДА дешифраторы төмендегілерден тұрады1 реле-санауышы – кез-келген сигналдық коданың кодалық циклындағы бірінші импульсті тіркейді; 1А реле-санауышы – Ж және З кодаларындағы қысқа интервалды және КЖ кодасының ұзақ интервалын тіркейді; ПТ бөгеуліктен қорғаушы трансмиттерлік реле – оқшаулағыш түйіспенің қысқа тұйықталуында қызыл оттың орнына сары оттың пайда болуына жол бермейді; В көмекші релесі – оқшаулағыш түйіспенің қысқа тұйықталуында ПТ релесімен бірге бағдаршамда сары оттың орнына жасыл оттың пайда болуына жол бермейді, сонымен қатар, импульстің өз рельс тізбегінен түсуін тіркейді; варисторлар – 1, 1А реле-санауыштарының және ПТ релесінің тізбектеріндегі түйіспелерде от ұшқындарын сөндіруші контур құрайды; Д1, Д3 диодтары – С1 конденсаторының 1 реле-санауышына разрядталу мүмкіндігін болдырмайды; Д2 диоды – С3 конденсаторының 1 реле-санауышына разрядталу мүмкіндігін болдырмайды; Д4, Д7 диодтары – В және Т релелерінің якорьлерін жіберуге қосымша баяулату тудырады; Д5, Д7 диодтары – айналып жүру тізбектерін болдырмайды; R01 және R02 резисторлері – С1 және С3 конденсаторларының заряд тоқтарын шектейді; R03 резисторы – кодалық циклдың ұзақ интервалында С1 конденсаторының разрядталу тізбегін құрайды; R04 – Ж релесінің тоқсыз кезінде С1 конденсаторының заряд тоғын шектейді, сондықтан Ж релесі кездейсоқ бөгеуліктің бір импульсынан қозуы мүмкін емес; R05 – З релесінің якорінің түсуге баяулауын арттыру үшін С3 конденсаторының разряд тоғын шектейді; С1 – кодалық импульс кезінде энергия жинайды, Ж релесінің қорегі мен С2 конденсаторын зарядталуын қамтамасыз етеді; С2 – С1 конденсаторы өшкенде Ж релесінің орамасына разрядталады; С3 – кодалық импульс кезінде энергия жинап, кодалық цикл интервалында З релесін қорекпен қамтамасыз етеді; В – дешифратордағы барлық релелерді тұрақты тоқ қорегімен қамтамасыз ететін түзеткіш.
15. Сандық кодтық автоблокировкадағы ДА типті дешифратордың Ж кодын қабылдаудағы жұмыс істеу принципі. Д дешифраторы Ж және З кодаларын талғамайды. Бұл кодалар қабылданғанда екі жағдайда да бағдаршамда жасыл от жанады. Сандық кодалармен кодалау АБ-мен қатар үздіксіз АЛС құрылғыларының жұмысы үшін де қолданылады.ДА типті дешифратор 3 блоктан тұрады:БС-ДА блогы – ДСШ релесінің корпусында орналасқан санауыштар блогы; БК-ДА – ДСШ релесінің корпусында орналасқан конденсаторлар блогы; БИ-ДА – НШ релесінің корпусында орналасқан қауіптілікті жою блогы.ДА дешифраторы төмендегілерден тұрады1 реле-санауышы – кез-келген сигналдық коданың кодалық циклындағы бірінші импульсті тіркейді; 1А реле-санауышы – Ж және З кодаларындағы қысқа интервалды және КЖ кодасының ұзақ интервалын тіркейді; ПТ бөгеуліктен қорғаушы трансмиттерлік реле – оқшаулағыш түйіспенің қысқа тұйықталуында қызыл оттың орнына сары оттың пайда болуына жол бермейді; В көмекші релесі – оқшаулағыш түйіспенің қысқа тұйықталуында ПТ релесімен бірге бағдаршамда сары оттың орнына жасыл оттың пайда болуына жол бермейді, сонымен қатар, импульстің өз рельс тізбегінен түсуін тіркейді; варисторлар – 1, 1А реле-санауыштарының және ПТ релесінің тізбектеріндегі түйіспелерде от ұшқындарын сөндіруші контур құрайды; Д1, Д3 диодтары – С1 конденсаторының 1 реле-санауышына разрядталу мүмкіндігін болдырмайды; Д2 диоды – С3 конденсаторының 1 реле-санауышына разрядталу мүмкіндігін болдырмайды; Д4, Д7 диодтары – В және Т релелерінің якорьлерін жіберуге қосымша баяулату тудырады; Д5, Д7 диодтары – айналып жүру тізбектерін болдырмайды; R01 және R02 резисторлері – С1 және С3 конденсаторларының заряд тоқтарын шектейді; R03 резисторы – кодалық циклдың ұзақ интервалында С1 конденсаторының разрядталу тізбегін құрайды; R04 – Ж релесінің тоқсыз кезінде С1 конденсаторының заряд тоғын шектейді, сондықтан Ж релесі кездейсоқ бөгеуліктің бір импульсынан қозуы мүмкін емес; R05 – З релесінің якорінің түсуге баяулауын арттыру үшін С3 конденсаторының разряд тоғын шектейді; С1 – кодалық импульс кезінде энергия жинайды, Ж релесінің қорегі мен С2 конденсаторын зарядталуын қамтамасыз етеді; С2 – С1 конденсаторы өшкенде Ж релесінің орамасына разрядталады; С3 – кодалық импульс кезінде энергия жинап, кодалық цикл интервалында З релесін қорекпен қамтамасыз етеді; В – дешифратордағы барлық релелерді тұрақты тоқ қорегімен қамтамасыз ететін түзеткіш.
18. Біржолды автоблокировканың ауыстырып қосу құрылғылары, функционалдық түйіндері. Бір жолды автоблокировка сұлбалары. Бір жолды автоблокировка сұлбасында барлық сигналды қондырғылар жеке О және қосарланған болып бөлінеді. Сигналды қондырғы индексіне И, П1, П2М, МП белгілері қосылады, олар бір немесе екі жақындау блок-учаскесі станцияға немесе переездге хабарлау тізбектері бейнеленеді, сондай-ақ сигналды қондырғылар жанып-сөнуші отымен бейнеленеді. Одан басқа, А, В әріптері қосылады, олар қозғалыстың қандай бағытында хабарлау тізбегі қимылдайтынын көрсетеді. Сигналды қондырғы әртүрлі типтері және жеке сигналды қондырғы үшін
хабарлау тізбегі құрылуы көрсетіледі. 1 және 2 позицияда О, Оп, Оп1 типті сигналды қондырғылар көрсетілген. Б тапсырылған бағытында хабарлау 3 бағдаршамнан И1-ОИ1 тізбегінде 1НЖ түйіспелі реле тұйықталуымен бір жақындау бөліміне станцияға беріледі. 3 позицияда сигналды қондырғы типі көрсетілген. А және Б бағытында 3 бағдаршамнан хабарлау Ж1 түйіспелі реле тұйықталуы кезінде беріледі: Б бағытында И1-ОИ1 тізбегінде, және А бағытында И-ОИ тізбегінде. 4 позицияда сигналды қондырғы келтірілген, Б бағытында екі жақындау бөліміне хабар беріледі. 3 бағдаршамға поезд жақындаған кезде ИП релесі тоуқа тұрады. И1-ОИ1 хабарлау тізбегінде токтың полярлығы өзгереді, онда екі жақындау бөліміне хабарлау беріледі. 3 бағдаршамнан поездбен жүріп өткеннен кейін Ж1 сигналды релесі қосылады және И1-ОИ1 тізбегі тұйықталады, онда И-ОИ хабарлау тізбегінде Ж1 түйіспелі реле тұйықталған кезінде бір жақындау бөліміне 3 бағдаршамнан переездге хабарлау беріледі. 5 позицияда Омп сигналды қондырғы көрсетілген. Б бағытында кіру алдында қондырғы жасыл және сары жыпылықтау отымен өтпе алдында хабарлау сұлбасымен өтпеде екі жақындау бөлімі И1-ОИ1 тізбегінде орналасқан.
19. Тұрақты тоқтағы біржолды АБ. Әрекет ету принципі. Біржолды АБ сұлбаларын келесі талаптардың сақталуымен құрады:1. АБ сигналдары аралық бойынша тек бір ғана бағытта қозғалысты рұқсат етуі тиіс;2. Бағдаршамдар арасындағы байланыс үшін желілік тізбектер қозғалыстың жұп және тақ бағыттарында ортақ болуы және тек қозғалыстың орнықтырылған бағытындағы бағдаршамдардың байланысы үшін пайдаланылуы керек;3. Әр сигналдық қондырғының бағдаршамдарын бір желілік реле Л басқаруы тиіс. Бұл реле қозғалыс бағытына байланысты осы бағдаршамды алда орналасқан бағдаршаммен байланыстыратын желілік тізбекке қосылуы тиіс;4. Тұрақты тоқтағы РТ-нің сұлбаларында қозғалыс бағытына байланысты БУ-нің кіру соңында импульстік қорек көзін қосу керек, ал шығу соңында – импульстік жолдық релені қосу керек;Айнымалы тоқтағы РТ-нің сұлбаларында қозғалыс бағытына байланысты БУ-нің шығу соңында кодалық қорек көзін қосу керек, ал кіру соңында – импульстік жолдық релені қосу керек;5. Орнықтырылған қозғалыстағы біржолды АБ сұлбаларының жұмысы екіжолды АБ сұлбаларының жұмысы сияқты орындалуы тиіс; Біржолды АБ-ның негізгі элементтері:-бағыт өзгерту сұлбасы;-орнықтырылған қозғалыс бағытындағы жолдық бағдаршамдар арасындағы байланысты жүзеге асыратын желілік тізбектер;-орнықтырылған қозғалыс бағытындағы бағдаршамдардың шамдарын қосатын сигналдық тізбектер;-орнықтырылған қозғалыс бағытындағы автоматты локомотивтік сигнализацияны қосу үшін арналған кодалау тізбектері;-диспетчерлік бақылау тізбектері;-пойыздың стансаға немесе аралықтағы переездерге жақындауын хабарлау тізбектері;-байланыстыру сұлбалары.Орнықтырылған қозғалыс бағытына байланысты АБ тізбектерін ауыстырып қосу үшін тізбегінде әр сигналдық нүктеде Н бағыт релесін қосатын бағыт ауыстыру сұлбасы қолданылады.
20. Біржолды сандық кодалық автоблокировка. Әрекет ету принципі. Біржолды АБ сұлбаларын келесі талаптардың сақталуымен құрады:1. АБ сигналдары аралық бойынша тек бір ғана бағытта қозғалысты рұқсат етуі тиіс;2. Бағдаршамдар арасындағы байланыс үшін желілік тізбектер қозғалыстың жұп және тақ бағыттарында ортақ болуы және тек қозғалыстың орнықтырылған бағытындағы бағдаршамдардың байланысы үшін пайдаланылуы керек;3. Әр сигналдық қондырғының бағдаршамдарын бір желілік реле Л басқаруы тиіс. Бұл реле қозғалыс бағытына байланысты осы бағдаршамды алда орналасқан бағдаршаммен байланыстыратын желілік тізбекке қосылуы тиіс;4. Тұрақты тоқтағы РТ-нің сұлбаларында қозғалыс бағытына байланысты БУ-нің кіру соңында импульстік қорек көзін қосу керек, ал шығу соңында – импульстік жолдық релені қосу керек; Айнымалы тоқтағы РТ-нің сұлбаларында қозғалыс бағытына байланысты БУ-нің шығу соңында кодалық қорек көзін қосу керек, ал кіру соңында – импульстік жолдық релені қосу керек;5. Орнықтырылған қозғалыстағы біржолды АБ сұлбаларының жұмысы екіжолды АБ сұлбаларының жұмысы сияқты орындалуы тиіс; Біржолды АБ-ның негізгі элементтері:бағыт өзгерту сұлбасы;орнықтырылған қозғалыс бағытындағы жолдық бағдаршамдар арасындағы байланысты жүзеге асыратын желілік тізбектер;орнықтырылған қозғалыс бағытындағы бағдаршамдардың шамдарын қосатын сигналдық тізбектер;орнықтырылған қозғалыс бағытындағы автоматты локомотивтік сигнализацияны қосу үшін арналған кодалау тізбектері;диспетчерлік бақылау тізбектері;пойыздың стансаға немесе аралықтағы переездерге жақындауын хабарлау тізбектері;байланыстыру сұлбалары.Орнықтырылған қозғалыс бағытына байланысты АБ тізбектерін ауыстырып қосу үшін тізбегінде әр сигналдық нүктеде Н бағыт релесін қосатын бағыт ауыстыру сұлбасы қолданылады.Тізбектей қосылған Н релелері қоректі әрқашанда “қабылдауда” қойылған стансадан алады. Н релесінің полярландырылған якорінің түйіспесі арқылы 1Н және 2Н қайталағыштары қосылады.
22. Аппаратурасы орталықтандырылған және рельс тізбектерінде оқшаулағыш түйіспелері жоқ автоблокировка. Құрылымдық сұлбасы. Әрекет ету принципі. ОАБ жүйесі оқшаулағыш түйіспесіз электрлік рельс тізбегі негізінде құрылған.Электрлік тартымды учаскелерде тартым тоғының сенімді үздіксіз кері қайту тізбегі қамтамасыз етеді. Мұнда қолданылатын дроссель-трансформаторлар саны бірнеше есе қысқарады. Айнымалы тоқтағы электрлік тартымды аралық шегінде ДТ-лар іс жүзінде орнатылмайды. Аралықтық және стансалық рельс тізбектерін бөліп тұрған оқшаулағыш түйіспелер бар болғандықтан кіру бағдаршамы тұсында орнатады.Тұрақты тоқтағы электрлік тартымда ДТ-лар екі жолды желінің жоларалылықтық перемычкаларын ортататын жерде тартым тоғын теңестіру үшін, сондай-ақ, ТП тартым стансаларының сорушы фидерлерін қосатын тұста, жерге қосу тұсында, сонымен қатар стансаның кіру бағдаршамдары тұсында ортатылады. Темір жол желілерінде оқшаулағыш түйіспесіз рельс тізбектерінің (БРЦ) жұмысы үшін 425, 475, 575 Гц тасушы және 8, 12 Гц модуляция жиілігінен тұратын амплитудалық-модуляцияланған сигналдарды қолданады.БРЦ-ның шектеулі ұзындығы – 1000 м, метроларда – 300 м.ОАБ аппаратурасы стансаларда орнатылады. Аппаратура орналасатын пункттердің ара қашықтығы шектеулі: электрлік тартымды учаскелерде – 20 км, ал дербес тартымды учаскелерде – 30 км құрайды.
23. Аппаратурасы орталықтандырылған және рельс тізбектерінде оқшаулағыш түйіспелері жоқ автоблокировка. Принципиалдық сұлбасы. Әрекет ету принципі. ОАБ жүйесі оқшаулағыш түйіспесіз электрлік рельс тізбегі негізінде құрылған.Электрлік тартымды учаскелерде тартым тоғының сенімді үздіксіз кері қайту тізбегі қамтамасыз етеді. Мұнда қолданылатын дроссель-трансформаторлар саны бірнеше есе қысқарады. Айнымалы тоқтағы электрлік тартымды аралық шегінде ДТ-лар іс жүзінде орнатылмайды. Аралықтық және стансалық рельс тізбектерін бөліп тұрған оқшаулағыш түйіспелер бар болғандықтан кіру бағдаршамы тұсында орнатады.Тұрақты тоқтағы электрлік тартымда ДТ-лар екі жолды желінің жоларалылықтық перемычкаларын ортататын жерде тартым тоғын теңестіру үшін, сондай-ақ, ТП тартым стансаларының сорушы фидерлерін қосатын тұста, жерге қосу тұсында, сонымен қатар стансаның кіру бағдаршамдары тұсында ортатылады. Темір жол желілерінде оқшаулағыш түйіспесіз рельс тізбектерінің (БРЦ) жұмысы үшін 425, 475, 575 Гц тасушы және 8, 12 Гц модуляция жиілігінен тұратын амплитудалық-модуляцияланған сигналдарды қолданады.БРЦ-ның шектеулі ұзындығы – 1000 м, метроларда – 300 м.ОАБ аппаратурасы стансаларда орнатылады. Аппаратура орналасатын пункттердің ара қашықтығы шектеулі: электрлік тартымды учаскелерде – 20 км, ал дербес тартымды учаскелерде – 30 км құрайды.
29. Айнымалы тоқтағы біржолды автоблокировканы бекеттік құрылғылармен байланыстыру. Әрекет ету принципі. Біржолды АБ сұлбаларын келесі талаптардың сақталуымен құрады:1. АБ сигналдары аралық бойынша тек бір ғана бағытта қозғалысты рұқсат етуі тиіс;2. Бағдаршамдар арасындағы байланыс үшін желілік тізбектер қозғалыстың жұп және тақ бағыттарында ортақ болуы және тек қозғалыстың орнықтырылған бағытындағы бағдаршамдардың байланысы үшін пайдаланылуы керек;3. Әр сигналдық қондырғының бағдаршамдарын бір желілік реле Л басқаруы тиіс. Бұл реле қозғалыс бағытына байланысты осы бағдаршамды алда орналасқан бағдаршаммен байланыстыратын желілік тізбекке қосылуы тиіс;4. Тұрақты тоқтағы РТ-нің сұлбаларында қозғалыс бағытына байланысты БУ-нің кіру соңында импульстік қорек көзін қосу керек, ал шығу соңында – импульстік жолдық релені қосу керек;Айнымалы тоқтағы РТ-нің сұлбаларында қозғалыс бағытына байланысты БУ-нің шығу соңында кодалық қорек көзін қосу керек, ал кіру соңында – импульстік жолдық релені қосу керек;5. Орнықтырылған қозғалыстағы біржолды АБ сұлбаларының жұмысы екіжолды АБ сұлбаларының жұмысы сияқты орындалуы тиіс;Біржолды АБ-ның негізгі элементтері:бағыт өзгерту сұлбасы;орнықтырылған қозғалыс бағытындағы жолдық бағдаршамдар арасындағы байланысты жүзеге асыратын желілік тізбектер;орнықтырылған қозғалыс бағытындағы бағдаршамдардың шамдарын қосатын сигналдық тізбектер; орнықтырылған қозғалыс бағытындағы автоматты локомотивтік сигнализацияны қосу үшін арналған кодалау тізбектері;диспетчерлік бақылау тізбектері;пойыздың стансаға немесе аралықтағы переездерге жақындауын хабарлау тізбектері;байланыстыру сұлбалары.Орнықтырылған қозғалыс бағытына байланысты АБ тізбектерін ауыстырып қосу үшін тізбегінде әр сигналдық нүктеде Н бағыт релесін қосатын бағыт ауыстыру сұлбасы қолданылады. Тізбектей қосылған Н релелері қоректі әрқашанда “қабылдауда” қойылған стансадан алады. Н релесінің полярландырылған якорінің түйіспесі арқылы 1Н және 2Н қайталағыштары қосылады
32. Жартылай автоматтандырылған блокировканың жалпы сипаттамасы. Біржолды учаскедегі релелік жартылай автоматтандырылған блокировканың әрекет ету принципі. Желілік тізбектің және жергілікті бекеттік тізбектің біржолды РЖБ 9.3 суретте көрсетілген желілік тізбекке әр бекетке мына релелер қосылған: НЛ және ЧЛ – желілік реле, келесі бекетке келу туралы ақпарат беруші; ЧПО және НПО – жолдық жөнелту релесі, келесі блок – сигналды «Жолдық қабылдағыш» хабарын беруші. Сурет 9.3 көрсетілгендей А және Б бекетінің желілік тізбегі ұқсас. Жергілікті желілер А және Б бекеттері сәйкес 9.3 суретте А бекетінің элементтері көрсетілген: НОС – батырмасы «Жөнелту»; НОС – ортақ сигнал жіберуші, шығу бағдаршамдарын қосу рұқсат көрсеткіші; НОП – ортақ қарсы қайталағыш релесі, шығу бағдаршамдардың қайта қосылуын жою үшін; НОС1 және НОП1 – НОС және НОП қайталағыш релелері; НОВ – жөнелту көмекші релесі, «Жолдық жөнелту» блок – сигналын қабылдау сұлбасына байланысты Б бекетінің элементтері көрсетілген. НДС батырмасы – «Рұқсат беруші» батырмасы; НДС – рұқсат беруші релесі; НФП – фактты келу релесі бекетке жоспарланып келу үшін; НДП батырмасы – «Келу» батырмасы; НДПК – батырмалы реле «Келу» батырмасын басуға фиксацияланған; ОНГП – бекетке жақындау учаскенің қайта қайталағыш релесі; НИФП – батырмасы – «Жасанды келу» батырмасы; ПНИФП – НИФП жағдайын фиксациялайтын реле батырмасы; НФПП – қарсы қайталағыш релесі, егер келу пойызды автоматты фиксацияланса НИФП батырмасы басылады. Желілік тізбеке жұмысы мен жергілікті сұлбаның А бекетінен Б бекетіне қабылдауын қарастырайық. Жергілікті сұлбада А бекетінде НОС және НОС1 тоқсыздалмаған, НОВ, ЧОП, ЧОП1 тоқта тұрған релелер Б бекетінде НДС, НФП, НФПВ, НДПК, ОНГЛ тоқсыздалмаған релелер, ЧОВ, НФПП тоқта тұрған релелер.
34. Переездердегі қоршау құрылғыларына қойылатын талаптар және жалпы мағлұматтар. Топтастырылуы, құрылымы, басқару принциптері. Темір жолдардың трамвай, троллейбус, автомобиль жолдарымен бір деңгейде қиылысуын переездер деп атайды.Переездерде қозғалыс қарқындылығына байланысты келесі құрылғылар қолданылады:1) автоматты бағдаршам сигнализациясы;2) авто және жартылай шлагбаумдар;3) қолмен басқарылатын механикалық немесе электрлік жетектен тұратын жарық сигнализациясымен бірге автоматты емес шлагбаумдар.Автоматты бағдаршам сигнализациясында переезді автомобиль жолы жағынан екімәнді бағдаршамдармен қоршайды. Пойыз переезге жақындаған сәттен бастап, переездік бағдаршамдар кезектесіп жанып-сөнген қызыл түспен жанып, автокөлікке «Тоқта!» сигналын береді. Мұндай қоршау құрылғысы күзетілмейтін переездерде қолданылады.Автошлагбаумдардан (АШ) тұратын автоматты переездік сигнализацияда переездік бағдаршамдарды 1 автошлагбаумдармен біріктіріп, темір жолдың шеткі рельсінен 6 м-ден кем емес қашықтықта орнықтырады.Пойыз жоқ кезде АШ белағаштары тік жағдайда тұрады, яғни, переезд ашық.Переезге пойыз жақындағаннан бағдаршам сигнализациясы қосылып, 5-10 с-тан соң шлагбаум белағаштары көлденең жағдайға түсіп, переезд жабылады. Бұл шлагбаумдардардың жабылуға кідіруі переезге пойыз таяп қалғанға дейін автокөлік переезді босатып үлгеруі үшін керек.Пойыз переезді жүріп өткеннен кейін, бағдаршамдар өшіп, шлагбаум белағаштары тік жағдайға көтеріліп, переезд ашылады. Переезді қоршау үшін переездік бағдаршамдармен қатар қосымша автожолдық белгілер орнықтырылады:«Пойыздан сақ бол» (4)Абай бол! АШ (5)Шлагбаумнан тұратын темір жол переезді (6)Переезге жақындау (7)8.1 суретте қашықтық.Пойыздың алдында әрбір темір жол тарапынан 15м–ден 800м аралығындағы қалқалау бағдаршамы (2), ал 500–1500м аралығында «С» сигналдық белгісі (ысқырық беру) орнатылады (3).Қалқалау бағдаршамдарын переезде автомобильдің кідіруі немесе апат жағдайында пойызды тоқтату үшін переезд кезекшісі қосады. Қоршау құрылғысының мұндай типі күзетілетін переездерде қолданылады.
36. Аралықтағы переездік сигнализация жұмысының параметрлерін есептеу. АБ–сыз аралықта автоматты переездік сигнализацияны енгізуде негізгі мәселенің бірі болып электрмен қоректендіруді ұйымдастыру болып табылады. Жалғыз ПС үшін ЖВЖ құру тиімсіз, бірақ барлық желілік тұтынушыларды, оның ішінде ПС құрылғыларын электр қорегімен қамтамасыз ету қазіргі танда қажеттік туғызады. Резервті қорек ретінде аккумуляторлар қолданылады.Переезде бағдаршамдық, хабарлаушы және қалқалау сигнализациясын екі жақты электр қорегімен қамту көздеріне ие МПС подстансасынан және ЖВЖ қоректендіру кезінде аккумуляторлар сиымдылығы 10 сағат ішінде құрылғылардың үздіксіз жұмысын қамтамасыз етуі тиіс.Қажет болса ПС құрылғыларын жалпы пайдалану подстансасына қосуға болады. Онда жергілікті желіден екінші фидер (резерв) қажет болады.Электр қорегімен қамтамасыз етудің кез-келген вариантында айнымалы ток желісінен аккумуляторлық батареяны қосу сұлбасы өзгеріссіз қалады. 50Гц 220В кернеуі (ПХ, ОХ желілері) сақтандырғыш арқылы ЗБУ қорғаныс блогына, ВАК типті түзеткішке, сонымен қатар, дәнекерлегіш үшін және т.б. мақсаттар үшін штепсельді розеткаға беріледі.ЗБУ орнына бір батареяға ВАК-12 типті екі параллель жалғанған түзеткішті қосуға болады және олардан переездік бағдаршамдардың оттарының буферлік қоректенуін жүзеге асыруға болады. Бұл күрделі болғанымен, сенімділігі төмен электр торабынан қоректендіруде тиімді нәтижелер береді.Переезге пойыз жақындаған кезде оның дер кезінде жабылуын қамтамасыз ету үшін жақындау учаскесінің ұзындығын есептеу қажет. Іс жүзінде келесі талаптар жетекшілікке алынады:а) переездік сигнализацияның әрекеті басталғаннан пойыздың переезге түскеніне дейінгі уақытта, переезге кірген автомобиль переездік сигнализация қосылған сәтте переезді босатып үлгеруі тиіс;б) темір жол қызметтерінің қосымша келісімінсіз переезд бойынша ұзындығы 24м-ге дейінгі автопойыздардың қозғалысына рұқсат етіледі..
37. Бағдаршамдық сигнализация сұлбасы. Негізгі сұлбалық шешімдердің әрекет ету принципі. Переезді қоршау жүйесінің бірі автоматты переездік бағдаршамдық сигнализация болып табылады. Олар арқылы переезд арқылы автокөліктің қозғалуына тыйым салушы ретінде переезд шегінде келе жатқан жүргізушілерді акустикалық сигналмен пойыздың жақындап қалғандығы туралы ескерту үшін қосымша орнатылған бағдаршамдардың жанып-сөнетін қызыл оттары қызмет атқарады. Переездік бағдаршамдардың оттарын және қоңырауды В қосу релесі және оның қайталағышы ПВ релесі қосады. Переездік бағдаршамдардың жанып-сөнетін сигнализациясы МТ-2 типті маятниктік трансмиттердің және М, КМ және КМК жанып-сөнуші релелер жинағының көмегімен жасалынады. Автоматты бағдаршамдық сигнализация, автоматты хабарлаушы сигнализация және автоматты шлагбаумдар переездің автокөліктен алдын ала босатылуына қажетті белгіленген есептік уақытта қосылады.
38. Автошлагбаумды қосу сұлбасы. Негізгі сұлбалық шешімдердің әрекет ету принципі. Автошлагбаум бағдаршамының діңгегінде тұрақты тоқ қоңырауы бар, пойыз жақындау учаскесіне кірген кезде осы қоңыраумен акустикалық сигнал беріледі. Қоңырау ПВ1 релесінің түйіспелерімен қосылады және шлагбаум белағашы толық түскенге дейін жұмыс істеп тұрады. Автошлагбауммен жабдықталған переездегі переезд кезекшісінің отыратын орнына пойыздың жақындау учаскесіне кіруін бақылайтын, бөгегіш бағдаршамдардың қызыл оттарының жануын бақылайтын шамдары, сондай-ақ Ж переезді жабу, А переезді ашу кнопкалары және БС бөгегіш сигнализацияларының кнопкалары бар переездік сигнализацияны басқаратын сыртқы щиток орнатылады. Автошлагбаумдардан тұратын автоматты переездік сигнализациямен жабдықталған переезде алдымен автоматты бағдаршамдық сигнализация қосылады да әрекет ете бастайды және қалқалау белағаштарында оттар жанады, сонан соң уақыт кідірісімен шлагбаумдардың белағаштары түсіріле бастайды. Бағдаршамдық сигнализацияның әрекет етуі жалғаса береді, ал шлагбаумдардың белағаштары пойыз переезді толығымен босатпайынша жабық (көлденең) күйінде қалады.
47. КЭБ-1 және КЭБ-2 кодалық электронды автоблокировка жүйесі. Негізгі аппартуралары. Әрекет ету принципі. КЭБ-1 жүйесінде сандық кодалық автоблокировканың аз сенімді құрылғыларын жеке алмастырылу қарастырылған. Бұл жүйеде екі негізгі блок қарастырылған: ГК-КЭБ кодалық сигналдар генераторы және ПД-КЭБ кодалардың қабылдағыш-дешифраторы. Екі аспап дербес жұмыс істейді, олардың әрбіреуі импульстік режимде жұмыс істейтін бірнеше электромеханикалық аспаптарды алмастырады. Аппаратуралардың қызмет көрсету периоды ескі автоблокировкамен салыстырғанда 10 жылға артады. КЭБ-1 аппаратурасы микрожинақтауды қолданумен микропроцессорлық база негізінде құрылған. Бұл функционалдық мүмкіндіктерді арттыруға, аппаратуралардың энергия және материал шығынын азайтуға мүмкіндік береді. Релелі-түйіспелік базаны қолдану кезінде мүмкін емес рельс желісінің күйінің бақылау сигналдарын өңдеудің едәуір қазіргі заманғы алгоритмін қолдану кері әсер етуші факторлы шартында жүйенің жұмыс істеу сенімділігін арттыруға мүмкіндік береді. КЭБ-1 жасау стандарттар шартына сәйкес, қауіпсіздік бойынша нормотивтік құжаттарға сәйкес қатаң жүргізілді. Сонымен қатар электромагниттік сәйекстік (ЭМС) сұрақтары шешілді. Қазіргі уақытта КЭБ-1 жүйесі қауіпсіздіктің және ЭМС барлық қажетті сынақтарын, сонымен қатар үш режимдегі пайдалану сынағын өтті (пассивті, активті және өзіндік жұмыс істеу режимі).Берілген автоблокировка жүйесінде жиілігі 50 және 25 Гц айнымалы тоқтағы кодалық импульсті рельс тізбектері қолданылады. Кодалық автоблокировкада рельс тізбегі рельс жіптерінің бостығы мен ақаусыздығын ғана емес, сонымен қатар көршілес бағдаршамдардың көрсеткіштерін байланыстыру үшін қолданылады. КЭБ-1 қолданыстағы сандық кодалық автоблокировкамен толық үйлесуді жүзеге асырады. Сондықтан алмастыруды этап бойынша бір сигналдық нүктеден тізбектей жүзеге асыруға болады. Рельс тізбегі және реттеуші кесте өзгеріссіз қалдырылған болуы мүмкін. КЭБ-1 және қауіпсіздікпен байланысты басқа жүйелерді өңдеу процесінде ГТСС-те КЭБ-2 деп аталатын қазіргі заман деңгейінде жаңа аппаратураларды өңдеу мүмкіндігі пайда болады. КЭБ-2 жүйесі электромеханикалық құрылғылар мүлде қолданылмайтын және тәжірибелік күтім көрсетілмейтін автоблокировка жүйесін ұсынды. Сигналдық нүктелерде қарапайым релелік шкафтардың орнына (ШРШ, ШРУ-М типті) сигналдық нүктені басқару блогы БУСТ орналасатын ШСТ типті кіші өлшемді шкафтар орнатылады. ЭО постында СК-КЭБ бекеттік комплектілер орналастырылды. Жүйе кірістірілген диспетчерлік және технологиялық бақылауға ие. Сигналдық нүкте мен бекет арасындағы байланыс үшін небәрі төрт өткізгіш қоланылады, яғни ол бойынша қозғалыс бағытын ауыстыру, кернеуді екі есе төмендету командасы, диспетчерлік және техникалық бақылау қамтамасыз етіледі. Олай болса КЭБ-2 жүйесі басқа автоблокировка жүйелерімен салыстырғанда аз кабель және кіші өлшемге ие.
43. Жиіліктік диспетчерлік бақылаудың сипаттамасы. Құрылымдық сұлбасы. Диспетчерлік бақылау құрылғыларының атқаратын қызметі учаскенің жұмыс шапшаңдығын жоғарылату мақсатында пойыздық диспетчерге пойыздардың учаске бойынша жылжуы туралы ақпарат беру болып табылады. Диспетчерлік бақылау аппаратурасының көмегімен аралық стансалардың кезекшілері автоблокировканың сигналдық қондырғыларының және переездік құрылғылардың бұзылуы туралы ақпарат алады.Қазақстан темір жолдар торабында АБ, АЛС және АПС құрылғылар кешенінде жиіліктік бақылау жүйесі енгізілуде және қолданыста. Бұл жүйеде 480 объектіні бақылау үшін бақылау циклінің ұзақтығы 15 секундқа созылады.ЖДБ жүйесі екісатылы ақпараттық жүйеге жатады. Бірінші сатыда аралықтық қондырғылардан түсетін бақылану ақпараттары жинақталады және олардың аралық стансаларға берілуі қамтамасыз етіледі, ал екінші сатыда ақпарат аралық стансалардан орталық диспетчерлік постқа жіберіледі.
44. Жиіліктік диспетчерлік бақылаудың негізгі аппаратурасы. ЖДБ жүйесі екісатылы ақпараттық жүйеге жатады. Бірінші сатыда аралықтық қондырғылардан түсетін бақылану ақпараттары жинақталады және олардың аралық стансаларға берілуі қамтамасыз етіледі, ал екінші сатыда ақпарат аралық стансалардан орталық диспетчерлік постқа жіберіледіАвтоблокировканың сигналдық қондырғыларынан және переездік құрылғылардан түсетін ақпарат аралық стансаға ДСН кернеуді екі есе төмендету желісімен жіберіледі. Бақыланатын объектілер саны көп болған жағдайда ДСН желісін бөледі, сонда аралықтан ақпарат көрші екі стансаға да жіберіледі. Бақылау ақпараты әрбір аралықтық қондырғыдан жиіліктік кода түрінде түседі. Мұндай коданың қалыптасуы үшін әр аралықтық қондырғыда 300-1500 Гц диапазонындағы тіркелген 16 жиіліктің біреуін өндіретін ГК типті генератор болады.Структуралық сұлбада бірнеше аралықтық қондырғының ГК генераторларының ДСН желісіне қосылуы көрсетілген. Бір ДСН желісімен 16 аралықтық қондырғыға дейін бақылауға болады.Бақылау ақпаратын беру үшін бұрын ГК5 және ГК6 типті камертондық генераторлар қолданылған. ГК5 генераторы сигналдық қондырғыдан түсетін бүкіл ақпаратты жіберу үшін жиіліктік сигналдарды өндіруге мүмкіндік береді, ал ГК6 генераторын жиіліктік сигналдарды қабылдау үшін КПТ трансмиттерімен бірге қосады.Қазіргі кезде ГК5 генераторының негізінде құрылған штепсельдік жалғанатын блок түріндегі ГКШ типті генераторларды қолданады. ГКШ типті генераторлар автоблокировканың барлық түрлеріндегі сигналдық қондырғыларда қолданылады. Өндірілетін жиілікке байланысты ГК6-1 – ГК6-16 генераторлар типі болады.
45. ГКШ жиіліктік кода генераторы. Ақпараттың аралықтан стансаға берілуі. ГКШ типті генератордың 22 типін дайындайды. Жиіліктік диспетчерлік бақылау үшін ГКШ1-ГКШ16 типтерін пайдаланады. ГКШ генераторы НШ типті реленің корпусында орнатылады. Генератор қорегі 14±2 В кернеуімен жиілігі 50 Гц айнымалы тоқ торабынан немесе кернеуі 12 ± 1,5 В тұрақты тоқ қорек көзінен жүзеге асырылады. Генератор тұтынатын тоқ 90 мА-ден аспайды.Генератордың жұмысын оның қорек тізбегіне қосылған С1, КО, А және ДСН релелерінің түйіспелері басқарады. Импульстер мен интервалдардың созылымдарын кеміту үшін 41, 42 және 43 шығыстарын байланыстыру керек.Мультивибратор және VT6 басқарушы транзистор 31 шығысқа қорек кернеуін бергенде жұмыс істей бастайды. VT5 транзисторы ашылып жатқан кезде ол арқылы өтіп жатқан тоқ R6 резисторында кернеудің түсуін тудырады. Осының арқасында VT6 транзисторы ашылады. Ашылған VT6 транзисторы арқылы қорек көзі кернеуі VT2 және VT3 транзисторларының эмиттерлеріне беріледі. Сонда ГКШ шығысында кодалық импульс пайда болады. Ақпараттың берілуі үшін бір стансада орналасатын блоктар қолданылады: релелік таратқыш блогы РДК2, басқарушы релелер блогы БУР, желілік генератор блогы ГЛЗ, тактылы генератор блогы ГТ2-16.ГЛЗ генератор блогы сигналдық ақпараттың аралық стансадан диспетчерлік постқа жіберуші генератордан, тактылы жиілік қабылдағыштан және екі күшейткіштен тұрады.Генератордың ақпарат жіберуші бөлігі беруші каскад пен күшейткіш манипулятордан тұрады. Генератор сұлбасы негізінде ГК6 және ГКШ генераторларына ұқсас.Генератордың қабылдаушы бөлігі бір транзистордан тұратын кіріс күшейткішінен, камертондық сүзгіштен және екітактылы шығыс күшейткішінен тұрады. Күшейтілгеннен кейін тактылы импульстер БУР блогында орналасқан R импульстік релесіне беріледі.ГТ2-16 тактылы генератор блогы беруші каскадтан, екітактылы күшейткіштен және мультивибратордан тұрады. Генератор сұлбасы ГК6 және ГКШ генераторларына ұқсас. Генератор мультивибратордың көмегімен созылымы 0,2 с симметриялық тактылы импульстер мен интервалдар өндіреді. Бұл импульстер әр 0,4 с сайын ауысып қосылатын триггердің санаушы кірісіне беріледі. Триггер генератордың күшейткіш каскадын басқарады, сөйтіп желіге созылымы 0,4 -0,5 с тактылы импульстер мен интервалдар түседі. Осы тактылық импульстерден аралық стансалардағы және диспетчер постындағы таратқыштар қозғалысқа енеді.
46. Тональды жиіліктегі рельс тізбектерінен тұратын автоблокировка. Әрекет ету принципі. Аппараттары орталықтандырылып орнатылған, тональдық рельс тізбектері бар және ақпарат беруші қосалқы арналары бар (АБТЦ – М) автоблокировка жүйесі жүк пойыздары мен жолаушылар пойыздарының, жоғары жылдамдықты пойыздардың айналымы болып жатқан аралықтардағы қозғалысты интервалды реттеу үшін арналған.АБТЦ-М жүйесі қолданылатын аумақтар пойыздарды автономды және электрлік тартым түрлері бар, сондай-ақ тартымдық қозғалтқыштарды импульстік басқару және негізгі аппаратураны аралыққа жапсарлас жатқан стансаларға орналастыру мүмкіндігі бар теміржолдың бір, екі және көп жолды учаскелеріндегі аралықтар болып табылады. Сенімділігі күшейтілген жүйе жылжымалы құрам қозғалысының жоғары жылдамдықты режимін қамтамасыз етеді.АБТЦ-М жүйесі мынадай функцияларды атқарады: рельс жолдарының бүтіндігін және бос тұруын бақылау; блок-учаскелерді босатуды қисынды бақылай отырып, пойыздың жүру жолын бақылау; шам қылдарының тұтастығын бақылай отырып, жол бағдаршамдарының белгілерін басқару; ҮАЛС немесе АЛС-ЕН автоматты локомотивтік сигнализациялар арналары бойынша, сондай-ақ сандық радиоарна көмегімен пойыздар жағдайлары туралы ақпараттарды қалыптастыру және локомотивке жіберу; автоматты переездік сигнализация аппаратын басқару; Станса кезекшісі және переезд кезекшісі тарапынан жолдық бағдаршамдардың тыйым салушы көрсеткіштерін қосу мүмкіндігі; ЭО және ДО аппаратурасының өзара әрекеттестігі; көрші стансаларда немесе контейнерлік модульдарда орнатылған жүйенің жартылай жинақтарының өзара бірлесіп әрекеттесуі; рельстік тізбектердің белгілік кабельдерінің дұрыс жұмыс істеуін бақылау; тоқтап қалуларды тіркей отырып, жүйе құрылғыларын диагностикалау.
48. Микропроцессорлық автоблокировка жүйелері. Құрылымдық сұлбасы. Әрекет ету принципі. Соңғы онжылдық микроэлектрониканың, микропроцессорлық техниканың қазіргі заманғы жетістіктерін, белгілерді жіберу және өңдеу теорияларын, рельс тізбектері теорияларын пайдалану арқылы іске асырылған автоблокировка құрылғыларының қарқынды әзірленуімен және енгізілуімен сипатталады. Аппараттары орталықтандырылып орнатылған, тональдық рельс тізбектері бар және ақпарат беруші қосалқы арналары бар (АБТЦ – М) автоблокировка жүйесі жүк пойыздары мен жолаушылар пойыздарының, жоғары жылдамдықты пойыздардың айналымы болып жатқан аралықтардағы қозғалысты интервалды реттеу үшін арналған. АБТЦ-М жүйесі қолданылатын аумақтар пойыздарды автономды және электрлік тартым түрлері бар, сондай-ақ тартымдық қозғалтқыштарды импульстік басқару және негізгі аппаратураны аралыққа жапсарлас жатқан стансаларға орналастыру мүмкіндігі бар теміржолдың бір, екі және көп жолды учаскелеріндегі аралықтар болып табылады. Сенімділігі күшейтілген жүйе жылжымалы құрам қозғалысының жоғары жылдамдықты режимін қамтамасыз етеді.АБТЦ-М жүйесі мынадай функцияларды атқарады: рельс жолдарының бүтіндігін және бос тұруын бақылау; блок-учаскелерді босатуды қисынды бақылай отырып, пойыздың жүру жолын бақылау; шам қылдарының тұтастығын бақылай отырып, жол бағдаршамдарының белгілерін басқару; ҮАЛС немесе АЛС-ЕН автоматты локомотивтік сигнализациялар арналары бойынша, сондай-ақ сандық радиоарна көмегімен пойыздар жағдайлары туралы ақпараттарды қалыптастыру және локомотивке жіберу; автоматты переездік сигнализация аппаратын басқару; Станса кезекшісі және переезд кезекшісі тарапынан жолдық бағдаршамдардың тыйым салушы көрсеткіштерін қосу мүмкіндігі; ЭО және ДО аппаратурасының өзара әрекеттестігі; көрші стансаларда немесе контейнерлік модульдарда орнатылған жүйенің жартылай жинақтарының өзара бірлесіп әрекеттесуі; рельстік тізбектердің белгілік кабельдерінің дұрыс жұмыс істеуін бақылау; тоқтап қалуларды тіркей отырып, жүйе құрылғыларын диагностикалау.
49. Остерді санау жүйесі және басқа жаңа элементтер негізінде пойыздар қозғалысын реттеу жүйелері. Қазіргі күні теміржол көлігі жұмыс істейтін нарықтық экономика жағдайларында бірінші орында пайдалану шығындарын барлық жерлерде қысқарту міндеті тұр. Оны шешу үшін тасымалдау процесін ұдайы жетілдіріп отыру және оларды автоматиканың жаңаша микропроцессорлық жүйелерін пайдалану негізінде басқару қажет. Бұндай тәсілді ұсынылып отырған пойыздар қозғалысын интервалды реттеу жүйесі іске асырады (ИРЖ-ОСЭЖ). Ол осьтерді санау әдісімен (ОСЭЖ) өзін жақсы ұсынған жол учаскелерінің бос тұруын бақылау жүйесі негізінде құрылған. ИРЖ-ОСЭЖ теміржол автоматикасы құрылғыларын пайдаланудың отандық шарттарын есепке ала отырып әзірленген және аз қызмет көрсетілетін жүйелер санатына жатады. ИРЖ-ОСЭЖ мынадай функцияларды атқарады: аралықтың блок-учаскелерінің бос тұруын (бос тұрмауын) бақылау; аралықтағы өтпелі және ескертуші белгілер оттарын басқару; пойыздарды қабылдау және жөнелту бойынша стансалық қондырғылармен байланысу; теміржол переездері қоршауларындағы қондырғылармен байланысу; алда жатқан блок-учаскелердің ахуалы туралы ақпаратты локомотивке жіберу; сигналдық нүкте элементтерінің жағдайы туралы ақпаратты стансаға жібере отырып, диспетчерлік бақылау жасау; ИРЖ-ОСЭЖ аппаратурасы орталықтандырмай орналастырылған және орталықтан басқарылатын жүйе ретінде құрылған, сондықтан белгілік нүктесі бар аппаратурадан және стансалық аппаратурадан тұрады.
50. Қазақстанда радиоканалды қолданатын аралықтағы поездар қозғалысын интервалды реттеу жүйелері. Әрекет ету принципі. Аралықтың жолдық жоспары. Поездар қозғалысын интервалды реттеу жүйесі (ITCS), General Electric компаниясының поездар қозғалысын басқаруға арналған жүйе, стационарлы және борттық құрылғылар арасында деректер алмасудың сымсыз технологиясы және поездардың орналасу орнын анықтау мақсатында спутниктік навигация жүйесін қолданады.ITCS жүйесінің архитектурасы басқарудың жол жүру зонасының болуын қарастырады. Басқару зонасының шекаралары бекет аралық жолдардың ортасында орналасады. ITCS жүйесінде локомотивтер бір метрге дейінгі нақтылықпен поездтың орналасуын анықтайтын борттық контроллермен қамтамасыз етіледі, сонымен қатар жылжымалы құрам бүтіндігін бақылау, АЛС сигналы туралы ақпаратты өңдеу және жылдамдықтық шектелуін қадағалауды іске асырады. Локомотивті дисплей ағымдағы және мүмкін жылдамдық, тыйым салушы
ССАТ
1. Бекеттегі автоматика және телемеханика жүйелері. Жалпы түсініктер және пайдалану-техникалық талаптар.Бекеттердегі пойыздардың қозғалысын және маневрлік қозғалыс бірліктерді арнайы дайындалғын жолдық телімдерде орындайды,оларды осыған сәйкес пойыздық және маневрлік маршрут деп атайды.ЭО(электрлік орталықтандыру)-деп бір бекеттегі бұрмалар мен бағдаршамдарды басқару және бақылау қызметін орындап қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жүйені айтады.Бұрмалардың саны 15-ке дейін болса кіші бекет,16-30 орташа бекет,31-ден жоғары болса ірі бекет болады.Тартым түрі бойынша:дербес тартым,тұрақты тоқтағы электр тартым,айнымалы тоқтағы электр тартым.Бекетке қосылатын жолдар саны бойынша:бір жолды,екі жолды,көп жолды.
2. Электрлік орталықтандырудың жауапты электрлік тізбектерін құру принциптері. ЭО(электрлік орталықтандыру)-деп бір бекеттегі бұрмалар мен бағдаршамдарды басқару және бақылау қызметін орындап қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жүйені айтады.Қауіпсіз релелік жүйелерді құру принциптері:реленің батапқы жағдайын таңдау,реленің сенуін бақылау,қайталағаштарды пайдалану,релелерді қорек көзі полюстеріне қосу,коммутациялық аспаптарды және төменгі класты сенімділікті релелерді пайдалану,желілік тізбектер,электрмен қоректендіру көздері.
3. Электрлік орталықтандыру жүйесіндегі тізбектердің функционалды топтастырылуы. ЭО(электрлік орталықтандыру)-деп бір бекеттегі бұрмалар мен бағдаршамдарды басқару және бақылау қызметін орындап қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз ететін жүйені айтады.ЭО жүйелерінің топтастырылуы:1)Бұрмалар бағдаршамдар және қарсы маршруттар арасында тәуелділікті қамту.2)Алаңдық құрылғылады электрмен қамту.3)Алаңдық объектілерді басқару принципі.4)Маршрут секцияларын тұйықтау және ажырату.5)ЭО посты аппаратураларын жинақтау түрі.6)ЭО посты электрлік сұлбаларын монтаждау.7)Электрлік сұлбалардың элементтік базасы.ЭО топтастырылуы:РЦМ,РЦЦМ,РЦЦ.
4. Темір жол автоматика және телемеханика құрылғыларының әр түрлі топтарының элементтік базасына қойылатын негізгі талаптар.Темір жол автоматикав және телемеханика құрылғыларының арасында бекеттегі объектілерді (бұрмалар мен бағдаршамдар) басқару жүйелері үлкен рөль атқарады.Пойыздардың қозғалыс қауіпсіздігі түгелдей және көп жағдайда бекеттегі қозғалыс қауіпсіздігіне байланысты болады.Бұл қозғалыстардың өзіндік ерекшеліктері бар,яғни-пойыздардың бұрмалау арқылы қозғалысы және қозғалыстың бір уақытта қамтамасыз етілуімен пойыздық және маневрлік қозғалыстардың бар болуы.Бұрмалар мен бағдаршамдарды орталықтандыру,бекеттегі автоматика жүйелерінің ядросы болып табылады,мұны бұрмалармен сигналдарды орталықтан басқару құрылғыларының жиынтығы деп түсінуге болады.Қозғалыс қауіпсіздігінің талаптарына сай бекеттегі объектілер арасындағы өз ара логикалық байланыс қамтамасыз етіледі,бұрмалар мен бағдаршамдардың экономикалық тиімді және қауіпсіз басқарылуы тиіс.
5. Бұрмалы жетектер. Тағайындалуы, топтастырылуы, ТПЕ талаптары.Бұрмалар жалпы үш түрге бөлінеді:біреулік тек бүйір жолда қолданылады,қосарланған,айқасқа.Бұрмалы жетектің негізгі қойылатын талатар:минус-бұрма ұшы рельс рамынан 4мм аспауы керек,плюс-125мм кем болмау керек,бір күйден екінші күйге ауыспауы керек.Бұрмалы жетектердің топтастырылуы:Тұтынатын энегия түрі бойынша-электромеханикалық-электрогидравликалық-электропневматикалық-электромагниттік,Қозғалтқыш типі бойынша-МСП жне МСТ,Тұйықтау механизмі бойынша-ішкі және сыртқы,Взрезді құрылғысы бойынша-взрезді және взрезсіз,Бұрманың ауысу уақыты бойынша-баяу(10c)-орташа(5-7c)-тез(1c),Жұмыстық және тізбектерін коммутациялау түрі бойынша-түйіспелі және түйіспесіз.
6. Бұрмалы жетектер. Бұрмалы жетектің конструкциясы. Бұрмалар жалпы үш түрге бөлінеді:біреулік тек бүйір жолда қолданылады,қосарланған,айқасқа.Бұрмалы жетектің негізгі қойылатын талатар:минус-бұрма ұшы рельс рамынан 4мм аспауы керек,плюс-125мм кем болмау керек,бір күйден екінші күйге ауыспауы керек.Бұрмалы жетектердің типтері:СП-2,СП-3,СП-6(СП-6-М,СПБ-6-М) станцияда қолданылатындары,ВСП-винтовой,СПГ-дөңесте қолданылатын.СП-6 типті бұрмалы электржетек конструкциясы:жетек корпусы,уравнительный муфта,фрикциялық құрылғы орналасқан редуктор,бақылаушы сызғыштар,шибер,басты вал,автоауыстырып қосқыштар блогы,автоауыстырып қосқыш түйіспелерін қыздырғыш,штепсельді розетка(арнайы шам қосу үшін),электрқозғалтқыш,көп түйіспелі блоктаушы құрылғы.
7. Бекеттік бағдаршамдар. Тағайындалуы, құрылысы, топтастырылуы.Қабылдау әдісі бойынша:көрінетін,дыбыстық.Міндеттелген жүктемесі бойынша топтастырылуы:Кіру,Шығу,Өтпелі,Маршруттық,Бөгеу,Ескертпе,Қалқалау,Маневрлік,Локомотивтік,Переездік,Дөңестік.Іс-әрекеті бойынша:автоматты,жартылай автоматты.Конструктивті құрылғысы бойынша:діңгекті,ергежейлі,консольді,көпірге ілінген.Оптикалық жүйесінің құрылысы бойынша:прожекторлы,линзалық,жарық диодты.Бағдаршам шамдары:бір қылды,екі қылды.
8. Қабылдау-жөнелту жолына, бұрмалы және бұрмасыз секцияларда және тупиктерде бағдаршамдарды орнату.Сигналдық белгі беру әдісі бойынша:қалыпты жанатын,қалыпты сөнетін,жанып сөнбейтін,жанып сөнетін.Сигналдар белгісі:жасыл,сары,қызыл,ай түстес ақ,көк.Кіру және Өтпе бағдаршамдары-1000м қашықтықтын көрінуі тиіс,Шығу және Ескертпе бағдаршамдары-400м қашықтықтын көрінуі тиіс,Маневрлік бағдаршамы-200м қашықтықтын көрінуі тиіс,Қалқалау бағдаршамы-800м қашықтықта переезге дейін көрінуі тиіс.
9. Бекеттік бағдаршамдардың сигнализациясы. Мысалдар.Бекетте қолданылатын бағдаршамдар:Кіру,Шығу,Бөгеу;Ескертпе,Қалқалау,Маневрлік.Бекеттегі бағдаршамының шамдары бір қылды және екі қылды.Бекеттегі бағдаршам сигналдары жасыл,сары,қызыл,ай түстес ақ және көк.Бекетте Л-метеллды линзалық,КЛ-ергежейлі лизалық,КП-ергежейлі прожекторлы бағдаршамдар болады.Мысалы:Л-4СПМУБ маркировкалы бағдаршам.Л-металлды діңгекті лизалық,4-төрт мәнді,С-жылдамдық нұсқағышы бар,П-шақырушы сигналымен,М-маневрлік сигналымен,УБ-маршруттық нұсқағышы бар.Жұмыс істеу принципіне байланысты бағдаршамдар:пойыздық және манерлік болып бөлінеді
10. Темір жол желісінде қолданылатын рельс тізбектерінің түрлері және топтастырылуы.Топтастырылуы:1)АЛС жұмысы бойынша-релелік соңынан кодалау,қоректік соңымен кодалау,релелік және қоректік соңымен кодалау.2)Жолдық қабылдағыштың типі бойынша-бір элементті,екі элементті.3)Жұмыс істеу принципі бойынша-қалыпты тұйықталған,қалыпты ашық.4)Қорек тоғының тегі бойынша-тұрақты,айнымалы.5)Сигналдық токты беру сипаты бойынша-үздіксіз,импульсті,кодалық.6)Оқшаулағыш түйіспелердің тұйықталуын бақылау әдісі бойынша-тәуелсіз,полярлы,фазасезімтал,жиілікті.7)Кері тартым тоғын өткізу әдісі бойыншабір жіпті,екі жіпті.8)Жолдық даму сипаты бойынша-тармақталған,тармақталмаған.Рельс ұзындықтары:12,5метр,25метр,800метр.Ең ұзын рельс тізбегі-2600метр.Ең қысқа рельс тізбегі-11,6метр дөңесте.
11. Бекеттік рельс тізбектер. Олардың жұмыс ерекшеліктері мен режимдері. Топтастырылуы:1)АЛС жұмысы бойынша-релелік соңынан кодалау,қоректік соңымен кодалау,релелік және қоректік соңымен кодалау.2)Жолдық қабылдағыштың типі бойынша-бір элементті,екі элементті.3)Жұмыс істеу принципі бойынша-қалыпты тұйықталған,қалыпты ашық.4)Қорек тоғының тегі бойынша-тұрақты,айнымалы.5)Сигналдық токты беру сипаты бойынша-үздіксіз,импульсті,кодалық.6)Оқшаулағыш түйіспелердің тұйықталуын бақылау әдісі бойынша-тәуелсіз,полярлы,фазасезімтал,жиілікті.7)Кері тартым тоғын өткізу әдісі бойыншабір жіпті,екі жіпті.8)Жолдық даму сипаты бойынша-тармақталған,тармақталмаған.Рельс ұзындықтары:12,5метр,25метр,800метр.Ең ұзын рельс тізбегі-2600метр.Ең қысқа рельс тізбегі-11,6метр дөңесте.Бекетте басты жолда Р65 маркировкалы рельс тізбегі қолданылады ал бүйір жолда Р50 маркировкалы рельс тізбегі қолданылады.
12. Дербес тартымдағы бекеттік рельс тізбектері сұлбаларының жұмыс істеу принциптері.Дербес тартым телімдерінде кодалау релелік соңнан пойыздың қозғалу бағытына қарсы іске асады,демек қозғалысқа бағыттас алдымен қорек соң,ал шыққан жерде релелік соң орналасуы керек.Дербес тартым кезінде:ДСШ-13А үлгісіндегі жолдық релесі бар қоректік және релелік соңдарда,кодаланатын және кодаланбайтын секцияларда,ПРТ-А трансформаторлары қолданылады.
13. Тұрақты тоқтағы электр тартым кезіндегі бекеттік рельс тізбектері сұлбаларының жұмыс істеу принциптері.Тұрақты тоқтағы электрлік тартымда:ДТ-0.6-500(1000) үлгісіндегі дроссель-трансформаторлар және ДСШ-13А үлгісіндегі 25Гц жиілігіндегі айнымалы токта жұмыс істейтін рельс тізбектері.Электр тартым телімдерінде кодалау қоректік соңнан пойыздың қозғалу бағытына қарсы іске асады,демек қозғалысқа бағыттас алдымен релелік соң,ал шыққан жерінде қоректік соң орнатылады.Тұрақты токтағы электр тартымда алты екісымды рельс тізбектен кем болмауы тиіс.
14. Айнымалы тоқтағы электр тартым кезіндегі бекеттік рельс тізбектері сұлбаларының жұмыс істеу принциптері.Айнымалы токтағы электр тартым тоғының тұйықталған контурында он екісымды рельс тізбектен кем болмауы керек.Айнымалы токтағы электр тардымда:ДТ-1-150 үлгісіндегі дроссель-трансформаторлар және ДСШ-13 үлгісіндегі 25Гц жиілігіндегі айнымалы токта жұмыс істейтін рельс тізбектері қолданылады.
15. Бекеттік тональды рельс тізбектері сұлбаларының жұмыс істеу принциптері. Орталықтандырудың микропроцессорлық жүйелерінде тональді жиілікті (ТРТ) рельс тізбектері (РТ) жобаланады және қолданылады. Олар тартқыш түріне байланысты 25, 50 немесе 75 Гц АЛС сигналдарын енгізу арқылы 420-780Гц жиілікте жұмыс істейді. Сигналды токтың тасушы жиілігінің диапазонын эксплуатациялық сипаттамаларын қамтамасыз ету шарттарынан алады. Осы диапазондағы нақты жиіліктер өндірістік жиіліктің тогы мен тартым тогының гармоникаларының арасындағы аралықтан алынады. 420, 480, 580, 720 және 780Гц жиіліктер тартқыштың кез-келген түрі кезінде ТРТ қолдануға мүмкіндік береді. Осы кезде ТРТ барлық жұмыс режимінің орындалуы r және min=0,7 Ом×км кезінде болады. Рельс желілерінің изоляциясының минимал меншікті кедергісінің азаюымен ТРТ шектік ұзындығы қысқарады.Тональді жиілікті сигналды тогы бар рельс тізбектері жиіліктік сигналды құру мен қабылдаудың электронды құрылғылары бар рельс тізбегінің жиыны болып табылады. 420-780Гц диапазондағы сигналды жиіліктер қабылдағышты тартым тогының гармоникасынан қорғанышын қамтамасыз етеді, рельс тізбегімен қолднылатын қуатты азайтады және қарапайым әдістермен рельс тізбектері арасындағы өзара әсерді болдырмайды. Бекеттердегі рельс тізбектерінің шекаралануы оқшаулағыш түйіспелер арқылы орындалады. Оқшаулағыш түйіспелер жұмысының сенімділігі төмен болғандықтан рельс тізбектеріне міндетті талаптар қойылады – оқшаулағыш түйіспелер үзілуі кезінде өзара әсерінен қорғану. Оқшаулағыш түйіспелерде изоляцияның үзілу қауіпі, егер екі аралық рельс тізбектері бір-бірімен электрлік жалғанған кезде болады. Осының нәтижесінде бір РТ жолдық қабылдағышынан басқа РТ-нің қоректендіру көзінен ток түседі. Осы токтың үлкен шамасы кезінде жолдық қабылдағыш ток астында қалуы мүмкін, бұл РТ қозғалмалы құраммен бос емес болған жағдайда да ақпаратты «еркін» жібере береді.
16. Екісымды бұрмалы электр жетекті басқару сұлбасының жұмыс істеу принципі.
Екісымды бұрмалы жетекті басқару сұлбасы орташа және ірі бекеттердегі бұрмаларды басқару және бақылау үшін қолданылатын сұлба.Сұлбадағы негізгі релелер (НПС,ППС,Р,ОК,ПК,МК,ВЗ,СП,З,СК,ПУ,МУ,Д,СМУ,МИ,ВК).Сұлбаның негізгі тізбектері Бұрмалы жетекті бұру кезінде сұлба негізгі үш тізбек бойынша жұмыс істейді:басқару тізбегі,жұмыстық тізбек,бақылау тізбегі.
17. Бессымды бұрмалы электр жетекті басқару сұлбасының жұмыс істеу принципі.
Сұдбаның қолдану аймағы.Әрбір бұрмадағы бұрмалы электржетекті басқару үшін электрлік орталықтану сұлбада бұрмалы жетектерді басқару сұлбалары қолданылады.Кең қолданысқа ие болған МСТ типті электржетек.Сұлбаның негізгі тізбектері үш тізбек бойынша жұмыс істеледі.Басқару тізбегі (НПС және ППС релелерінің тізбегі).Жұмыстық тізбек(T1,T2,T3 трансформаторы мен қозғалтқыш).Бақылау тізбегі(ОК,ПК және МК релесі мен индикация).Сұлбаның НПС,ППС және ОК релелері ПСТ блогында орналасады.Т1-Т3 трансформаторы СРК-15 блогында орналасқан.
18. Төртсымды бұрмалы электр жетекті басқару сұлбасының жұмыс істеу принципі.
Әрбір бұрмадағы бұрмалы электржетекті басқару үшін электрлік орталықтандыру сұлбаларында бұрмалы жетектерді басқару сұлбалары қолданады.Солардың ішінде төртсымды бұрмалы жетекті басқару сұлбасы,қуаты бойынша кіші бекеттерде қолданады.Сұлбадағы негізгі релелер СУП-бұрмалық және іске қосушы реле,СК-бұрмалық бақылаушы реле,ПК-МК-плюстық және минустық бақылаушы релелер,СВ-көмекші реле,СФ-фрикалық реле,ПСФ-СВ релесінің қайталағышы,СЗ-қорғаныс релесі,СА-апаттық релесі.Бұрманы басқару сұласында үш тізбек орындалады:басқару тізбегі,жұмыстық тізбек,бақылаушы тізбек.
19. Микропроцессорлық орталықтандыру кезіндегі бұрмалы электр жетекті басқару сұлбасының жұмыс істеу принципі.Микропроцессорлық орталықтандыру жүйелерінде бұрмалы электржетекті басқару сұлбасы. Микропроцессорлық орталықтандыру жүйелерінде бұрмалы электржетекті басқару үшін жеті сымды сұлба қолданылады. Л1-Л3 сымдары электрқозғалтқыш орамасына қорек беру үшін пайдаланылады. Бұрманың жағдайын бақылау Л4-Л7 желілік сымдар бойынша жүзеге асырылады, яғни бұрманың әрбір жағдайын бақылау үшін желілік сымдардың жеке жұбы пайдаланылады.
20. Оқшаулағыш түйіспелерді және бағдаршамдарды орнатудың негізгі принциптері. Тұйық контур әдісі.Бекеттегі пойыздардың қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз етуде бағдаршамдармен рельс тізбектер қолданылады,олардың құрылуы үшін оқшаулағыш түйіспелерінің орналастырылуын жасайды.Оқшаулағыш түйіспелердің дұрыс орналасқанын тексеру үшін сигналдық ток бойынша тұйықталған контурлар әдісін қолданады.Осы әдіс бойынша бір тізбекті сызбада бекеттегі бұрмалы және бұрмасыз секцияларға бөлу үшін оқшаулағыш түйіспелерін орналастырып,бекетсұлбасын сызады.Осыдан кейін тік немесе қиғаштандырылған жолда орнатылған әрбір бұрманың ішіндегі түйіспелер көрсетіледі.Оқшаулағыш түйіспелерді дұрыс орнатқан жағдайда тұйықталған контурдағы олардың саны жұп болуы тиіс.Контурдағы оқшаулағыш түйіспелердің жұп саны рельс тізбектеріндегі сигналдық ток қорегі полюсінің кезектесуін қамтамасыз етеді.
21. Бекеттің сұлбалық жоспары. Құрудың негізгі ережелері. Бекеттің сұлбалық жоспары бекеттің бағдаршамдары, бұрмалары, жолдары, оқшаулағыш түйіспелерімен мен басқа да объекттердің ірі емес бір сызықты бейнесі түрінде көрсетіледі, және де олардың өзара орналасуы мен жол ұзындығындағы пропорциялардың сақталуын көрсетеді, ол электрлік орталықтандыруды жобалаудың негізгі құжаты болып табылады. Бекеттің сұлбалық жоспарын жасау үшін бастапқы деректер болып жобалық мекеменің зерттеу материалдары, масштабты жоспары, бекеттің бейнесі және сұлбалық жоспары табылады.Сұлбалық жоспарды жобалау бекет жұмысын регламенттеуші негізгі құжатқа сәйкес жүргізіледі – ТПС және ТРА. Бұл кезде нормативті құжат талаптарын қолдануға болады: магистральді көліктің темір жол құрылғыларына қойылатын мемлекеттік стандарттар, ПТЭ [В], ИСИ [А], ИДП [С], Ресейдің МПС темір жол өткелінің эксплуатациясы бойынша нұсқаулар [D], федералды темір жол көлігінде телемеханика мен автоматика құрылғыларының технологиялық жобалауының нормасы [Е], қосымшалары бар [G] бағдаршам сигнализациясын қолдану бойынша басқарушы талаптар (РУ-30-80) [F].Сұлбалық жоспар негізінде электрлік орталықтандыруға эксплутациялық-техникалық талаптарды анықтайды, сонымен қатар оның құрылысы бойынша жұмыс көлемі мен қажет қаржыландыруды анықтайды.Бір жіпті жоспарында бейнеленеді:- бекеттің жолдық дамуы – суретте бір жіпті темір жол жолдары, орталықтанған және орталықтанбаған рельс түрлері мен крестовина маркасы көрсетілген, лақтырушы үшкір, тежеу тіректері, бекетке келу тәсілдері мен жолдардың қабысуы және тағы басқа;- бұрмалы электржетектері, бақылау бұрмалы құлыптар;- оқшаулағыш түйіспе, оқшауланған және оқшауланбаған бекеттік жолдар, бұрмалы және бұрмасыз жолдық телімдер;- көрсетілген конструкциясы бойынша бағдаршамдар (ергежейлі, діңгекті, консольді) және әртүрлі түстердің жануы; релелі және батареялық жәшіктер;- бекет шегіндегі жаяу өту жолдары мен өткелдер, сонымен қатар бекеттік құрылғыларды аралықпен байланыстыру;- маневрлік бағаналары, буткалар, посттар мен жергілікті басқаруы бар төбелер; - қызметтік-техникалық ғимараттарды орналастыру орындары (жолаушылар орны, электрлік, дөңестік және маневрлік орталықтандыру, көліктік модульдер, техникалық қызмет көрсету пункттері, сонымен қатар басқа құрылыстар);- жолаушылар мен жүк платформалары, жасанды құрылыстар (көпірлер, жол көрсеткіштер және т.б.), олар құрылғыларды жөндеу мен кабельдік жұмыстарға әсер етеді;- автоблокировканың жоғары вольтті желілері және қоректендіруші трансформаторлар мен ажыратқыштардың орналасқан орнында бойлық электрмен қамтамасыз ету желілері;- электрифицирленген жолдар, тартқыш бекеттер, максимал тогы көрсетілген қоректендіруші желілердің қосылу орындары, ауа аралықтары және контактілі желінің бейтарап орналасуы;- БОБ кабельдердің негізгі трассасы; - алаңдық объекттерді электрлік орталықтандыру постының осьінен ординатасы.
22. Бұрмалардың және бағдаршамдардың ординатасын есептеу принципі.Бұрмалар мен бағдаршамдардың орналасқан жерімен жолаушылар ғимаратының (электрлік орталықтандыру посты) арасындағы қашықтықты ордината деп атайды.Бұрмалар мен бағдаршамдардың ординаталарын анықтау үшін барынша ең қысқа қабылдап-жөнелту жолдарының толық ұзындығын білу қажет.Бұрмалар үшін үшкірдің ұшы ордината ретінде көрсетіледі,себебі бұл ордината электрлі жетектің орнатылған орнын анықтайды.Бағдаршамның ординатасы ретінде бағдаршам діңгегінің орнатылған орны болып табылады.Бұрма ұзындығы оның эпюріне байланысты болады.Эпюрді біреулік және қосарланған деп екіге бөледі.Бұрмалар мен бағдаршамдардың ординаталарын анықтау үшін,қабылдап-жөнелту жолдарының ең қысқа пайдалы ұзындығын білу қажет.Пайдалы ұзындығы деп көрші жолдардағы қозғалу қауіпсіздігі шарттарын бұзбайтын пойыз орналасқан орындағы жол бөлігін айтады.
24. Блокты-маршрутты релелік орталықтандыру. Жинақтаушы және атқарушы топ блоктары, олардың тағайындалуы. Блоктардың орнатылуы бекеттің сұлбалық жоспарына сай жасалады, мұнда оқшаулағыш түйіспелер, бұрмалар, сигналдар, маршруттық басқарудың пойыздық және маневрлік батырмалары көрсетіледі. Блок-батырмалы жоспарда 9 жинақтаушы және 12 атқарушы топтардың блоктары көрсетіледі. Жинақтаушы топтар:НПМ-69,НМI,НМIIП,НМIIАП,НМIД,НСОx2,НСС,НПС; атқарушы топтар: П62,СП69,УП65,С,ПС,МI,MII,MIII,ВД62,BI,BII,BIII. Мұнда блок ЭО жүйесіндегі объектілердің типтік сұлбалық жүйесінен тұратын конструктивті бірлік болып табылады. Блокты маршрутты релелік орталықтандыру БМРО ҚТЖ желісінде ең көп тараған ЭО жүйесі.
25. УЭЦ-М жүйесі. Тағайындалуы, ерекшеліктері, элементтік базасы. Орталық тәуелділікті және орталық қоректенетін УЭЦ-М жүйесі кіші,орташа және ірі бекеттерде қолдану үшін қолданған.УЭЦ-М жүйесі штепсельді жалғанатын блокты жүйе және РЭЛ релесі қолданылған.Жинақтаушы және атқарушы топтардан тұрады.Орталықтандыру объектілерін басқару әдістері маршрутты жеке және қосымша.УЭЦ-М жүйесінде екі типтегі жинақтаушы және он типті атқарушы топ блоктары қолданылады.Жинақтаушы топ блоктары:НПМ,НМ.Атқарушы топ блоктары:ВД-бұл блок кіру және шығу бағдаршамдарын басқару үшін арналған,В-пойыздық бағдаршамдарды басқаруға арналған,ВI- пойыздық бағдаршамдарды басқаруға арналған,М-маневрлік бағдаршамдарды басқару үшін арналған,МТ-тупиктегі маневрлік бағдаршамдарды басқару үшін арналған,П-қабылдап жөнелту жолдарына орнатылатын блок,УСП-бекет алқымындағы оқшауланған телімдер блогы,СПД-оқшауланған телімнің қосымша блогы,С-бұрмалық коммутациялық блок,П-переездке жақындауды хабарлау блогы.
27. Бекеттің екіжіпті жоспары. Бекеттің екіжіпті жоспарын құрастырудың негізгі элементтері және ережелері.Бекеттің екіжіпті жоспары сұлбалық жоспар негізінде құрастырылады және бекетті рельс тізбектерімен жабдықтағанда және рельс тізбегінің жолдық жабдықтарын және кабельдік аппаратураларын орнату барысында негізгі құжат болып табылады.Екіжіпті жоспар тартым түрін ескере отырып жасалынады.Бекеттің екіжіпті жоспарында оқшаулағыш түйіспелердің,бұрма жалғағыштарының,рельс тізбегінің релелік және қоректік аппаратураларының орналасу орындары көрсетіледі.Осында барлық бұрмалар көрсетіледі.Бұрмалар элементтерімен рельс желісімен қысқа тұйықталмауы үшін тармақталған рельс тізбегіндегі әрбір бұрма қосымша оқшаулағыш түйіспелермен жабдықталады.
28. Дроссель-трансформаторлар. Түрлері, тағайындалуы. Тартым тоғын өткізу сұлбасы.Электрленген телімдерде рельс тізбегі бойымен сигналдық токтың басқа рельс бойымен кері тартым тоғы да өткізіледі.Оқшауланған жол шекараларында рельс бойымен кері тартым тоғын өткізу үшін тарту жалғағыштарымен (бір сымды рельстік тізбек) дроссель-трансформаторларды (қос сымды рельстік тізбек) қолданылады.Екісымды рельс тізбегі бір,екі және үш дроссельді болуы мүмкін.Тұрақты токтағы электр тартымда ДТ-0,2-500(1000);ДТ-0,6-500(1000);үлгісіндегі дроссель-трансформаторлар,ал айнымалы токтағы электр тартымда ДТ-1-150 немесе 2ДТ-1-150 үлгісіндегі дроссель-трансформаторлар қолданылады.Тартым тоғын өткізгенде әрбір бұрмалы жолдық телім тартым тоғы бойынша ең кемдегенде екі шығысы болуы керек.Бұл шартты орындау үшін әрбір рельс тізбегін,тізбек соңдары бойынша екі дроссель-трансформаторларымен жабдықтайды.Кері тартым тоғын өткізу шарттары бойынша,бекеттегі тармақталған рельс тізбектерінде екі релелік соң болғанда,үш дроссель-трансформатор және үш релелік соң болғанда екі дроссель-трансформаторы орнатылады.
29. Рельс тізбектің түрін таңдау. Рельс тізбектерінің қоректік және релелік соңдарын орнату принципі. Бекеттерде қолданылатын РТ түрлері тартқыш түрімен, балласт кедергісімен, РТ максимал ұзындығымен, тартқыш контактілі желімен, электр жетегімен, электр жіберу желілерімен және өндірістік электр қондырғыларымен құрылатын қауіпті және кедергі әсерден қорғану қажеттілігімен анықталады. РТ жұмыс істеу принципі бойынша қалыпты тұйықталған және қалыпты тұйықталмаған болып жіктеледі.РТ сигналды тогының түріне байланысты үздіксіз және импульсті қоректенуі бар тұрақты ток РТ; 25, 50 немес 75 Гц жиілікте жұмыс істейтін үздіксіз және кодтық қоректенуі бар айнымалы ток РТ; 420-780 Гц және 4500-5500 Гц жиілігінде жұмыс істейтін тональді жиіліктік РТ болып бөлінеді. Рельс тізбектері (РТ) ол қоректендіру көзі ҚК және жолдық қабылдағышы ЖҚ бар электрлік тізбек, электр тогының өткізгіші ретінде рельс желілері қолданылады. Егер рельс жолдары жұмыс істеп тұрса және онда қозғалмалы құрам болмаса, онда жол қабылдағышы «бос» ақпаратын береді. Рельс жолдарында қозғалмалы құрам болса, жол қабылдағышы «бос емес» ақпаратын береді. Егер қозғалмалы құрам болмаса, бірақ рельс жолдары сынған болса, онда «бос емес» ақпараты беріледі. Рельс тізбегінде жол қабылдағышы ретінде дискретті құрылғылар қолданылады – реле, электронды және микропроцессорлық қабылдағыштар. Рельс тізбегінде қоректендіру көзінен жол қабылдағышына энергияның берілуі сигналды ток әсерінен болады. Бұнда энергияның бір бөлігі келістру және қорғау құрылғыларында (КҚҚ) жоғалады, ал көп бөлігі рельс жолдарына беріледі. Энергияның жоғалуы изоляция кедергісі және рельс кедергісімен анықталады. Онда қоректендіру кернеуі рельс тізбегінің қабылдауына жеткен сайын азаяды.
30. Кабель желісін есептеу үшін алғашқы мәліметтерді анықтау. Бұрма, бағдаршам және оқшаулағыш түйіспелер ординатасын есептеу; бұрмалы жетектің және жолдардың пайдалы ұзындығының кестесі.Бұрмалар мен бағдаршамдардың орналасқан жерімен жолаушылар ғимаратының (электрлік орталықтандыру посты) арасындағы қашықтықты ордината деп атайды.Бұрмалар мен бағдаршамдардың ординаталарын анықтау үшін барынша ең қысқа қабылдап-жөнелту жолдарының толық ұзындығын білу қажет.Бұрмалар үшін үшкірдің ұшы ордината ретінде көрсетіледі,себебі бұл ордината электрлі жетектің орнатылған орнын анықтайды.Бағдаршамның ординатасы ретінде бағдаршам діңгегінің орнатылған орны болып табылады.Бұрма ұзындығы оның эпюріне байланысты болады.Эпюрді біреулік және қосарланған деп екіге бөледі.Бұрмалар мен бағдаршамдардың ординаталарын анықтау үшін,қабылдап-жөнелту жолдарының ең қысқа пайдалы ұзындығын білу қажет.Пайдалы ұзындығы деп көрші жолдардағы қозғалу қауіпсіздігі шарттарын бұзбайтын пойыз орналасқан орындағы жол бөлігін айтады.
31. Электрлік орталықтандыру жүйелерінің жалпы түсініктері және топтастырылуы.Электрлік орталықтандыру жүйесі темір жол бекеттеріндегі пойыздардың қозғалысы автоматтандырылған басқару жүйелерінен тұрады.Бұл жүйеде бағдаршам белгілері арқылы пойыздық және маневрлік қозғалыстарды маршруттау қарастырылады.Электрлік орталықтандыру жүйесі келесі басты қызметтерді атқарады:Объектілерді басқару және бақылау(бұрмалар,бағдаршамдар,рельс тізбектері),Бекет кезекшісінің іс әрекетін басқару пультінде кескіндеу,Пойыздардың қозғалысының қауіпсіздік шарттарын сақтай отырып,алаңдық объектілерді басқару.Электрлік орталықтандыру құрылғылары мыналарға жол бермеуі тиіс:Маршрут орнатылған бос емес жол кіру бағдаршамының ашылуын,Жылжымалы құрам астында бұрманың ауысуын,Сәйкес келмейтін маршруттағы бұрманың ауысуы немесе бағдаршамдардың ашылуы.
32. Электрлік орталықтандыру құрылғыларына қойылатын ТПЕ талаптары. ЭО құрылғысы қамтамасыз ету керек:Бұрмалар мен бағдаршамдардың өзара хабарласып тұйықталуы; Берілген маршрутты қоршайтын бағдаршамды бір уақытта жабатын бұрма қиығын бақылау; Бұрма күйін бақылау, басқару аппаратында бұрмалық секциялар мен жолдың бос болуын текеру; Бұрмалар және бағдаршамдарды маршрутты және жеке басқару мүмкіндігі, бұрманы жергілікті бақаруға беру, маневрлік бағдаршамдардың көреткіші бойынша маневрлік қозғалытар жасау.ЭО құрылғылары келесі әрекеттерді орындамау керек: Бос емес жолға орнатылған маршрут кезінде кірі бағдаршамын ашу; Қозғалмалы құрам астында бұрманы ауыстыру; Егер бұрмалар керекті жерге қойылмаса, берілген маршрутқа сәйкес бағдаршамды ашу; Маршрутқа кіретін бұрманы ауыстыру немесе берілген маршрутты шектейтін ашық бағдаршам кезінде қарама қарсы маршруттың бағдаршамын ашу. Орталықтандырылған бұрмалардың жетектері мен тұйықтағыштары орындау керек: Бұрманың шеткі күйі кезінде үшкірінің рамалық рельке ығысуы және крестовинаның қозғалмалы өзекшесінің усовикке ығысуы; Үшкір мен рамалық рельс немесе қозғалмалы өзенкше мен усовик арасындағы саңылау 4мм және одан да көп болса, крестовинаның қозғалмалы өзекшесі немесе бұрма үшкірінің тұйықталуын болдырмау; Басқа үшкірін рамалық рельстен 125 мм-ге қашық орналастыру.
33. Электрлік орталықтандырудың құрылымдық сұлбасы. ЭО құрылымдық сұлбасына ЭЦ орталық постының аппаратурасы, сонымен қатар алаңдық технологиялық құрылғы кіреді. Орталық посттың аппаратурасына ЭО басқару пульті кіреді, ол аралық бекеттерде таяқшамен (табло) бірге орналасқан. Ірі бекеттерде шығарылатын таяқшалар орналасады.Дәстүрлі түрде ЭО постының аппаратурасын жиынтықтық және атқарушы топтарға бөледі. Жеке түрде басқару және бақылау аппаратурасы қарастырылады, ол алаңдық құрылғылармен кабельдік сыммен жалғанған, олардың негізгісі тұрақты немесе айнымалы токты бұрмалық эленктр жетектері, рельс тізбектері және бекеттік бағдаршамдар. Басқару және бақылаудың басқа объекттеріне релелік шкафтар, батареялық құдықтар, маневрлік бағаналар мен төбелер, жолдарды шектеу құрылғылары, бұрмаларды пневмоүрлеу құрылғылары, автоқосқыштардың контактілерін электрлік қыздыру және тағы басқа құрылғылар жатады.
34. Релелік орталықтандыру жүйелерін құру принциптері. Релелік орталықтандыру құрылғылрындағы поездар қозғалысының қауіпсіздігін қамтамасыз ету сенімділігі жоғары релелік аппаратураны қолдану; қауіпсіздік талаптары бұзылған кезде қозғалысқа рұқсат беретін бағдаршамның ашылуын болдырмайтын электрлік сұлбаларды пайдалану; ЭО алаңдық және посттық құрылғыларының апатсыз жұмыс істеуі мен үздіксіз жұмыс істеуін қамтамасыз ететін техникалық қызмет көрсету көмегімен ПТЭ талаптарын орындау арқылы жүзеге асады.Темір жол автоматикасындағы электрлік сұлбалар бақылау және басқару функцияларын тарату және орындауды жүзеге асыру үшін, жүйедегі әрекеттер алгоритміне сәйкес элементтер арасындағы тәуелділікті қамтамасыз ету үшін қолданады. Сондықтан ЭО барлық сұлбалары кез келген элементтің істен шығуы кезінде поездар қозғалысына қауіпті жағдау болмайтындай құрады, және де ондағы істен шығулардың жалпы саны минимал болуы керек.Электрлік сұлбалардағы істен шығулар екі түрге жіктеледі: қауіпті, бұл кезде поездар қозғалысының қауіпсіздігі бұзылады, және қорғаныш, бұл кезде поездар қозғалысының қауіпсіздігі бұзылмайды. Қауіпті ақауларға жатады: құрам астында бұрманың ауысу мүмкіндігі, бұрманың жалған бақылануын алу. Ал қорғаныш ақауларына жатады: бұрма бос кезінде және рельс тізбегі істен шыққан кезде бұрманың ауыстырылмауы, маршрутқа кіретін бұрмалық аймақтар немесе қабылдау жолының жалған бос болуы кезінде бағдаршамның ашылмауы. Релелік орталықтандырудың электрлік сұлбаларында қауіпті ақаулар болмайды, ондағы ақаулар қорғаныш болып табылады. Жеке электрлік элементтер арасында қауіпті ақаулар болмас үшін, кез келген сұлбадағы ақау бағдаршамның ашылуына мүмкіндік бермейтіндей немесе тыйым салу алауына жабылуын қамтамасыз ететіндей өзара байланыс орнатылады.
38. Сұрыптаушы дөңестегі құрамдарды тарқату принципі. Дөңес алқымы басты бөліктен тұрады, оған жылжыту жолы, сұрыптаушы паркінің жолдарына апаратын бұрмаға дейінгі дөңестің еңіс жолы кіреді. Әдетте, шоғыр сегіз жолдан тұрады және оны тұрғызу барысында бөлу бұрмасының саны үштен көп болмауын ескереді. Дөңес алқымдарына қойылатын басты ПТЕ талаптары:-аз ұзындық, бағыт бойынша ағытпалардың тез кетуі;-әр бір маршрутта бөлу бұрмасының саны алтыдан көп болмауы қажет (ықтас бұрмаларды санамағанда).Сұрыптаушы дөңес өз алдына келесі парктер жүйесінен тұрады: ПП – қабылдау, СП – сұрыптаушы, ПО – жөнелту (22.1, а-суреті). А, В, С бағыттарынан келген пойыздар ПП паркіне қабылданады. Әр бір құрам технологиялық өңдеуден және құрамның соңына локомотив тіркелгеннен кейін оны дөңес шыңына шығарады, соңғысы СП паркінің бас жағында орналасады және де қайта жасақталады. Дөңес алдындағы алқымның ең соңғы бұрмалы жетегінің шеткі бақанасынан дөңестің шыңына дейін жылжыту жол телемінің ұзындығы, әдетте, 150 м-ге тең. Дөңесті қайта жасау барысында бұл ұзындық 80 м дейін қысқаруы мүмкін. Дөңесті алқымдарда көбінесе симметриялық 1/6 маркалы бұрмалы ауыспалар, ал кейбір жағдайларда – 1/9 қолданылады. Айқаспалы бұрмалы ауыспалар дөңесті алқымдарда қолдануға ұсынылмайды. Дөңес алқымының барлық бұрмалы ауыспалары оқшауланады.Дөңес алқымының барлық бұрмалары үшін бұрма алдындағы телімнің пу ұзындығы 6 м-ге тең болып алынған.1/6 маркалы бұрмалар үшін бұрмалы оқшауланған телімнің толық ұзындығы – 11,38 м. Баяулатқыштар, салмақтараздағыш, үдеуді өлшегіштер үшін оқшауланған телімнің ұзындығы 11,5 м-ден кем болмауы қажет.ГАЦ-тің тапсырмасын беру үшін оқшауланған телімнің ұзындығы, әдетте, рельс звеносының ұзындығына сәйкес 12,5 м болып қабылданған, бірақта 4,5 м кем болмауы қажет.Дөңестің еңіс бөлігінде оқшауланған телімнің максималды ұзындығы 16 м аспайтын ұзындықты құрайды. Мұндай телімдерді ерекше жағдайларда және жоғары жылдамдықтар аймағында қарастырады.
39. Сұрыптаушы дөңестердегі тежегіш позициялар туралы түсінік. Оларды орнату ережелері. Тежегіш позицияларынан ағытпалардың берілген шығу жылдамдығына сәйкес вагон баяулатқыштарын автоматты түрде АРС жүйесі басқарады. АЗСР жүйесінде әр бір ағытпа үшін тарқату жылдамдығының автоматты есебі жүргізіледі, осы жылдамдықтың индикациясы дөңес бағдаршамына беріледі және оны ТГЛ құрылғысына автоматты немесе пульт басқарудан машинист енгізетін мәліметтер бойынша дөңес локомотивінің жылдамдығын реттеу мақсатында беріледі. КГМ-РИИЖТ және АСУ-РСГ кешенді жүйелер құрамдарды тарқату процессін басқару кешені бойынша локальды жүйелердің функцияларынан тұрады.ГАЦ-КР, ГПЗУВ, АСУМД локальді жүйелер және КГМ-РИИЖТ, АСУ-РСГ кешенді жүйелер функционалды түрде сұрыптаушы стансаны автоматты басқару жүйесімен АСУСС байланысқан. Барлық бұрмаларды, сигналдарды, баяулатқыштарды басқару бір орталықты дөңес постысынан жүзеге асырылады, әдетте, бекеттің бұрма мен сигналдар ЭО басқару құрылғыларымен бірлескен. Бұрмаларды ауыстыру үшін тез жұмыс жасайтын электрлік жетектер пайдаланылады – түйіспелі типтер СПГ, түйіспесіз СПГБ.Вагондардың тежелуі вагон баяулатқыштарымен, ал кейбір жағдайларда (жарты дөңес және маневрлік вытяжкалар) – инженер Пачестің табандықсалғышымен жасалады. Механикаландырылған дөңестер құрылыстың бірінші кезенінде, әдетте, екі тежегіш позицияларымен жабдықталады: біріншісін басты бөлу бұрмасының алдында, ал екіншісін – әр бір шоқтың бөлу бұрмасының алдында орнатады.Дөңесті АРС, КГМ-РИИЖТ немесе АСУ-РСГ жүйелерімен жабдықтаған кезде сұрыптаушы парктің әр бір жолында баяулатқыштар орнатылуымен үшінші тежегіш позициясы қарастырылады.Жүк құжаттары және сұрыптаушы қағаздар станса көлемінде пневматикалық пошта көмегімен жеткізіледі. Сұрыптаушы қағаздар сонымен бірге телеграф аппаратурасы көмегімен берілуі мүмкін. Сұрыптаушы стансаларда олардың қайта өңдеу қабілетіне және сұрыптаушы паркіндегі жолдардың санына байланысты үлкен, орташа, кіші қуатты дөңестер жобаланады.
40. Дөңестік бұрмалы жетекті басқару сұлбасының жұмыс істеу принципі. Сұлба ерекшеліктері. Дөңестік бұрмалы жетектерге қойылатын ТПЕ талаптары.Бірінші блок авто-ауыстырып қосқыш блогында түйіспелері бар СПГ бұрмалы типті жетектерді басқарса,ал СГ-76 блогы түйіспесіз авто-ауыстырып қосқыш блогы қолданылған СПГБ типті бұрмалы жетектерді басқару үшін қолданады.
41. Дөңестік рельс тізбектерінің тағайындалуы және басты сипаттамалары. Жұмыс істеу принципі. Сұлбаның қорғаныс қасиеттері. Бұрмалардың ағытпа кезінде ауыстыруды болдырмау үшін және тарқату маршруты бойынша олардың қозғалысын қадағалау үшін тарату аймағында қысқа бұрманың немесе бұрма аралық РТ-тері пайдаланылады. Дөңестік РТ-теріне сенімділік пен тұрақты жұмыс бойынша қатал талаптар қойылады. РТ-тері ағытпаның бір доңғалақ жұбы болғанда да жолдық телімнің бос еместігін сенімді тіркеу керек. РТ-тің тұрақты жұмысы кез-келген келеңсіз факторлар кезінде қамтамасыз етілуі керек: тоқ өткізбейтін пленкалардың рельс бастарын кірлетуі, бұл өтпелі кедергіні 0,5 Ом-ға дейін және одан да көп арттырады, ал бұл шунттың қысқа уақытқа жоғалтылуына алып келеді; балласт оқшаулау кедергісінің 3 Ом-ге дейін төмендеуі және т.б.Бұл шарттарға ең төзімді болып жиілігі 50 жіне 25Гц қосымша магнитті педаль мен фотоэлектрлі құрылғылары бар айнымалы тоқ қалыпты ажыратылған РТ-тері табылады.50Гц айнымалы тоқ қалыпты ажыратылған РТ-тің сұлбасы. РТ-тегі магнитті педальмен толықтырылған. П1 педалі бұрма острягінен 4 м қашықтықта орнатылған, ал П2 педалі – 5,5-6 м қашықтықта орнатылған. РТ-те бір периодты түзеткіштің сұлбасы бойынша қосылған СП жолдық релесі бар. РТ-гі ПТ (ПТМ-А) жолдық трансформатордан қорек алады. ПТ трансформатордың біріншілік орам тізбегіне тогы 0,2 А кедергісі 400 Ом R1 және R2 резисторлары тізбектей қосылған, ал R1-ге СП бұрмалы жолдың релесі параллель қосылған. Сұлбада В кернеуді бақылайтын релесі қосылған, ол нормалды қоздырылған. В релесі сөнгенде бұрма ауысу мүмкіндігі жоққа шығарылады.
42. Вагондық баяулатқыштар. Негізгі элементтері, топтастырылуы, жұмыс істеу принципі. Вагондық баяулатқыштар дөңесте әрбір тежеуіш позицияларда орнатылады және ағытпаның жылдамдығын реттеу үшін арналған.Қазіргі таңда дөңесте вагондық баяулатқыштардың типі қолданылады:T-50,КВ-72,КНП-5-73 типтері.Бұдан басқа электромагниттік принциппен жұмыс жасайтын вагондық баяулатқыштар кездеседі. Дөңестік вагондық баяулатқыштардың құрылысы мен жұмысы.Дөңестен ағытпалардың сырғу жылдамдығын тежегіш құрылғылар-вагондық баяулатқыштар көмегімен реттейді.Тежеу әдісі бойынша баяулатқыштар келесідегідей болып бөлінеді:-тістеуікті-басқышты, оларда тежеу баяулатқыштың тежегіштік шиналарымен ағытпа доңғалақтары бандаждарының арасындағы үйкеліс есебінен орындалады ( тежеу дәрежесі баяулатқыш шиналарының доңғалаққа басу күшіне тәуелді);-тістеуікті-салмақтық, оларда тежеу дәрежесі баяулатқышпен өтіп жатқан ағытпа салмағымен анықталады;-тістеуікті-басқыщты көтергіш, тежеу дәрежесі шиналардың рельс басы деңгейінен көтерілуінің ұлғаюымен анықталады;-электромагнитті тежегіштер , оларда тежеу ағытпа доңғалақтары күшті электрлік өрісте өтуі кезіндегі электромагниттік күштер есебінен орындалады. Болашағы зор болып табылады. Тежелу күші тежегіш цилиндрдегі сығылған ауаның қысымына тәуелді. Қысым дәрежесі 4 тежеу сатыларының біріне сәйкес орнатылады.. Баяулатқыштың сәйкесінше тежелу сатысы қолмен басқару кезінде оператормен, автоматтыда- АРС құрылғыларымен орнатылады. Баяулатқыш тежегіш цилиндрлерден сығылған ауаның шығарылуы нәтижесінде оттормаживатся етіледі. Тежегіш арқалықтар 172 мм қашықтаққа ажырайды.. Олардың жоғарғы қырлары рельс басы деңгейінен 74 мм-ге жоғары орналасады.Баяулатқыш тежегіштік жүйелі механизмді 2 тежегіштік цилиндрлармен жабдықталған секцияларға бөлінеді.
43. Пневматикалық пошта. Негізгі элементтері, жұмыс істеу принципі. Сұрыптаушы бекеттерде құрамдарды өңдеумен бір уақытта жүктік құжаттарды комплеттациялайды. Оларды жіберу үшін пневматикалық почтаны қолданады. Локомотивтік бригадалар келіп жатқан поездардың жүктік құжаттары бар пакеттерді қабылдау паркінің алқымдарында орналасқан қабыодау бункерлеріне жібереді. Одан әрі құжаттарыды біріктірілген техникалық кеңсеге (ОТК) жібереді. Онда құжаттарды тексереді, сұрыптайды және жинайды. Құралған құрамға арналған құжаттарды жөнелту паркіне жібереді және поезд машинистіне береді. Пневматикалық почта құрылғыларын бекет жұмысының технологиялық ескере отырып орналастырады. Бір жақты сұрыптаушы бекетте поездар қабылдау пакіне екі бағыт бойынша келеді. Сондықтын құжатарды қабылдауға арналған бункерлер пактің екі алқымында да бар және онда пневмопочта пункттері орналасқан. Олар дөңестік постта орналасқан біріктірілген техникалық кеңсемен құбырлар арқылы байланысқан. Поездар екі бағыт бойынша жөнелтілетіндіктен ПВ №1 және №2 құжаттарды беру пункттері жөнелту паркінің екі алқымында да орналасады. ПВ №2 пунктінде орналасқан құжаттардың ауысып кетуін болдырмау үшін №2 пунктте құбыр трассасының тармақталған жерінде қашықтықтан басқарылатын электржетектетен ауыстырылатын пневмопочта бұрмасы қолданылуы мүмкін. Бұрманың сенімсіз жұмысы жне оған қызмет көрсету қажеттігі оның өте сирек қолданылуына әкеліп соқты. Пневмопочтаны құрған кездеекі, үш немесе төрт агрегатты ауа үрлегіш ВД типтік проектері жүктік құжаттарды бір пункттен үштен көп емес басқа пунктке жіберуге мүмкіндік береді.Екі жақты бекетте әр-бір сұрыптаушы жүйеде өзінің ОТК-сы және пневматикалық почта желісі жне де әр-түрлі жүйелердің ОТК-ның арасындағы желісі бар. Парктері комбинациялы орналасқан бекет 13.1,в сретінде көрсетілген пневматикалық желісіне ие болуы мүмкін. Пневмопочта құрамына келесі құрылғылар кіреді: СПО-150-72 қабылдап – жөнелту бекеті; ЩК-150-72 бақылау щиті; почтаның келуі немесе жіберілуі туралы белгіні алу қажет кезде , бекеттің қабылдап-жөнелту панеліне қосымша пайдаланылады; 0,03 МПа қысым жасайтын РГН-1200 немесе 1А24-30-2А типті ауа үрлегіштер; ауа үрлегіштерді басқару щиттары; пластмасса немесе металдан жасалатын ұзындығы 265 мм (кішкене) және 480 м (үлкендері) және диаметрі 99 мм пневмопочта оқтары ; тұрып қалған оқтарды ұрып шығару үшін пайдаланылатын роликті подшипникті итергіш-оқ.Пневмопочта бекеті беттік болаттан жасалған тік бұрышты құрылымды болады. Оның алдыңғы жағында екі есік, манометр және түймелері мен сигналдық шамдары бар щиток орналасқан. Жоғарғы есік винттік тұтқамен геометриялық жабылатын оқтың қабылдау және жіберу (жөнелту) камерасына апарады. Серіппелі запорлы төменгі есік төрт запастық окты сақтауға арналған камераны жабады.
45. Басқару және бақылау аппараттары. Топтастырылуы, ерекшеліктері. Басқару және бақылау аппараттарына пульттар ,пульт табло,пульт манипуляторлар,шығару таблолары,пульт-стативтері,маршруттарды жасанды ажырату үшін арналған батырмалары бар шкафтар және манервлік калонкалар жатады.ЭО жүйесімен жабдықталған ҚТЖ желісіндегі бекеттерде 3 түрге жіктелетін басқару және бақылау аппараттары қолданылады:1)Тұтас беттік панелі және 24В кернеулі коммутаторлық шамы бар басқару және бақылау аппаратары.2)24В кернеулі коммутаторлық шамдар қолданылған блокты элементтер.3)Индикация үшін жарық диодтардан тұратын субблоктар қолданылған блокты элементтер.Светодиодтар 3-5В аралығында жұмыс жасайды.
46. Сұрыптаушы дөңестердегі автоматика жүйесінің топтастырылуы және сипаттамасы. Дөңестен тарқатылатын вагондардың салмағына байланысты жақсы және жаман бегун деп атайды.Сәйкесінше массасы көп вагон жақсы,ал массасы аз вагон жаман бегун деп аталады.Әрбір ағытпаның арасындағы интервалды реттеу үшін дөңесте тезеуіш позициялар қарастырылады.Олардың саны үшке тең:1)1ТП бірінші бұрмаға дейін орнатылады.2)2ТП қабылдау жолдарының алдындағы бұрмалар алдына орнатылады.3)3ТП әрбір қабылдау жолына орнатылады,3ТП атқаратын қызметі қабылдау жолдарындағы вагондардың қосылу жылдамдығы 5м/с дейін реттеледі.Дөңес жабдықталуы бойынша механикаландырылған және автоматтандырылған болып екіге бөлінеді.
48. Микропроцессорлы электрлік орталықтандыру. Тағайындалуы, элементтік базасы, техникалық сипаттамалары. Бұрмалар мен сигналдардың микропроцессорлы орталықтандырылуы МПО-И инициативті ретте НПЦ «Промэлектроникамен» жасалып, ол 3 және 4 категориялы темір жол желісінің объектілерін басқару мүмкіндігін жүзеге асырып, жаңа ЭО жүйесін жобалауға және қолданыстағы ЭО-ны реконструкциялау үшін арналған релелік электрлік орталықтандырудың ЭО функционалды баламасы болып табылады. Қосымша төменгі деңгейлі технологиялық процесстерді автоматты басқару жүйесі ретінде ЭО жаңа функциялары қабылданады. Мұндай функция болып, мысалы бекеттік құрылғылардың істен шығуға дейінгі күйінің диагностикасы, диспетчерлік орталықтандырудың желілік пунктінің функциясы, жанасқан аралықтың ақпаратконцентраторы және т.с.с. Жүйе құрамы:- бекет бойынша маршрутталған қозғалыстың бар болуы бойынша орталықтандырылған тәуелділікті жүзеге асыру үшін орталықтандырылған логика бағдарламалы орталықтандырудың әмбебап технологиялық контроллері (УКЦ);- басқару командасын жүзеге асыру және пойыздық жағдайды қадағалау үшін бекет кезекшісінің автоматтандырылған жұмыс орны (ДСП АЖО);- МПО-И обьектілерінің күйінің алыстатылған мониторинг мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін арналған электромеханикалық автоматтандырылған жұмыс орны (ДСП ШНЦ);- ДСП АЖО немесе УКЦ ақау пайда болған кезде бұрмаларды тіке өткізгішті басқаруға арналған қосымша басқару пульті;- микроэлектрондық жүйелердің кепілдендірілген қорек жүйесі;- аппаратураларды, стандартты бұрманы басқару (ПС ЧЧО блогы) және сигналдық реле сұлбаларын орналастыруға арналған еркін монтаж шкафы.Ebilock-950 бұрмалар мен сигналдарды микропроцессорлық орталықтандыру жүйесі
49. БГАЦ жүйесі. Тағайындалуы, ерекшеліктері, элементтік базасы. Блокты дөңестік автоматты орталықтадыру(БГАЦ) жүйесінде РКН релесі қолданылған релелік блоктар қолданылады.Аппаратуралардың кейбір бөлігі орталықтандыру постындағы релелікт стативтеріне орнатылады.Негізгі релелік блоктарға мыналыр жатады:I-62,II-67,III-67,IV-67,БМ-62,БМП-62,СГ-66(СГ-76).Осы блоктардың негізінде БГАЦ жүйесінің блокты батырмалы жоспары құрылады.Басқару процессі дөңестің ең шеткі жолынан 40-50 метр қашықтықта орналасқан орталықтандыру постына басқару аппараты көмегімен жүзеге асырылады.Басқару аппаратында дөңес жолдары,басқару режимдерін таңдау бастырмалары 6 позициядан тұратын вагондық баяулатқыштарды басқару рупояткалары және т.б элементтер көрсетілген.Дөңесте маршрут орнатудың 3 режимі қолданылады:Маршруттық,Бағдарламалық,Автоматты.Маршрут орнату үшін ең алғашында жоғарыда аталған 3 режимнің біреуі таңдалуы қажет одан кейін тағы 2 батырма басылуы қажет.Олардың бірінші ПУ40К нөмірін таңдайды,екіншісі сол пучоктағы жолдың нөмірін таңдайды.
50. Электрлік орталықтандыру постары. Жұмыс жасайтын бекеттегі ЭО-дың посты деп бекеттік жолдарына тікелей жақын орналасқан ғимаратты айтады. Жаңа бекеттерді жобалау кезінде ЭО постын басқа қызметтік ғимараттармен бірлестіруге тырысады, мысалы, бекеттік ғимаратта орналастырады, бұл құрылыс құнын және ғимаратты ұстауға эксплуатациялық шығындарын азайтады. Сигналды кабельді экономдау үшін ЭО постын жеке тұрғын ғимарат болып салған жөн. Сондықтан да оны кабельді жүктеменің орталығында, яғни кабель шығыны минималды болатын бекет нүктесінде орналастыруға тырысады. Экономикалық және эксплуатациялық талаптар бойынша жер жұмыстардың үлкен көлемін талап ететін немесе грунтты су деңгейі жоғары, жер асты бекеттік дреннаж трассасында, автокөлікке ыңғайсыз жерде ЭО постын орнатуға рұқсат берілмейді. Посттар монтаждың кросстың жүйесін ескере отырып типтік жобалар бойынша карнас-панельді типті құрады. Орталықтандыру бұрмалардың санына қарай көлемі мен бөлме ауданы бойынша ерекшеленетін ЭО посттардың бірнеше типтері қолданылады; 30 бұрмаға дейін – І тип, 100-ге дейін – ІІ тип, 150 дейін – ІІІ тип. Бірақ та барлық типті ғимараттар үшін негізгі бөлмелердің құрамы бірдей болады және аппараттық, релелік, аккумуляторлық, байланыстық пен шеберлік бөлмелерден тұрады. Аппаратныйда (29.1-сурет) 1 пульт манипуляторы, 2 шығу таблосы бар немесе мозаика типті пульт-табло және де телефондық пен 4 радиобайланыс құралдары бар 3 операторы пульті орнатылады. Релелік бөлмеде: релелік аппаратураның 10 мен 11 стативтері, тоқ таратушы щиттік қондырғылары орнатылады. Ол келесі панельдерден тұрады: 5 кіріс, 6 түзеткіш және 7 реле қорегі; бағдаршам лампаларын және таблоны қоректенедіретін 9 трансформаторлары; электрлі жетектің жұмыс тізбектерінен және 8 РТ-ін жиілікті түрлендіргіштері.Аккумуляторныйда бақылау батареясының аккумуляторы мен байланыс құралдары үшін 12 стелаждар бар. Апатты жағдайда ЭО постының құрылғылары 13 электрстанциясының резервті қорек алады. Ол ДГА дизель-генераторлы агрегаттан, 14 автоматика щитогынан, 15 жанар және 16 май бактарынан және П түзеткіштен тұрады. Байланыс бөлмесінде КАСС бекеттік байланыстың 18 аппаратурасын, 19 шкаф, 20 күшейткішін орнатады.

Приложенные файлы

  • docx 8829679
    Размер файла: 62 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий