биостатистика емтихан жауаптары 100


2017-2018 оқу жылына «Биостатистика» пәні бойынша емтихан сұрақтары
I деңгей сұрақтары
1. Биологиялық статистикаға анықтама беріңіз, міндеттерін атап жазыңыз, бөлімдері мен статистикалық зерттеулердің кезеңдерін анықтаңыз
Биологиялық статистика – биологиялық нысандарды табиғи немесе эксперименттік зерттеулерді жоспарлау және олардың нәтижелерін талдау ережелері жөніндегі білімдер жүйесі.
Негізгі міндеті – зерттелетін көріністің өзгерістеріне алып келетін себептерді анықтау. Оны анықтау үшін зерттелетін көріністердің бақылау саны жеткілікті және көп болуы тиіс.
Медициналық статистика - гигиена және денсаулық сақтау мәселелерін зерттеуде қолданылады.
Медициналық статистиканың бөлімдері:
-Денсаулық статистикасы;
-Денсаулық сақтауды басқару статистикасы;
-Клиникалық және экспериментальдық зерттеулер статистикасы;
Статистикалық зерттеулер 5 кезеңге бөлінеді:
Зерттеудің жоспары мен бағдарламасын жасау;
Мәліметтерді жинау;
Мәліметтерді өңдеу мен топтастыру;
Мәліметтерді талдау және қорытынды жасау;
Зерттеу нәтижелерін іс жүзінде енгізу.
2. Статистикалық жиынтық түсінігіне анықтама беріңіз, жіктелуін сипаттап жазыңыз.
Қандай да бір сапалық немесе сандық белгілермен сипатталатын нысандар жиыны статистикалық жиынтық деп аталады.
Статистикалық жиынтық генералды және таңдама жиынтық болып екіге бөлінеді: тексеруге жататын барлық нысандардан тұратын статистикалық жиынтық генералды, ал генералды жиынтықтан кездейсоқ түрде таңдалып алынған статистикалық жиынтық таңдама жиынтық деп аталады.
3. Графикалық бейнелеуді сипаттап жазыңыз, графикалық бейнелеуді құрастырғандағы ережелерді атап шығыңыз.
Кез-келген графикалық бейнені құрастырғанда мынадай ережелерді сақтау қажет:
Әрбір графикалық бейненің өзіндік аты болуы керек;
Ол белгілі бір өлшемде құрылуы керек;
Әрбір графикалық бейнеге қолданылған бояуға және қосымшаға түсініктеме берілуі керек;
Графикалық бейне статистикалық көрсеткіштің мағынасына сай келуі керек.
Графикалық бейнелеу түрлері – диаграммалар (сызықты, бағаналы, тарамлаған, секторлық) , картограммалар, картодиаграммалар.
Сызықты диаграмма – белгінің динамикалық өзгеруін көрсетеді, тұрғындардың табиғи өсімін, балалар өлімінің өзгерістерін көрсетеді. 4 сызықтан артық болмауы керек.
Бағаналы диаграмма – құбылыстардың динамикалық немесе тұрақты жағдайын бейнелеуде қолданылады.
Тарамдалған – шеңберлі координат жүйесінде құрылады, ол құбылыстың тәулік бойы және апталық, жылдық бейнелеуде қолданылады.
Секторлық диаграмма 100 шеңбермен теңеп салынады.
Картограмма - географиялық картаға статистикалық көрсеткіштерді аудан, облысты бояумен немесе сызықшалармен белгілейді.Көрсеткіш көлемі неғұрлым жоғары болған сайын соған сәйкес бояу қанық болуы керек.
Картодиаграмма – географиялық картаға түрлі диаграмма салынады, көбінесе бағаналы.
4. Белгілердің жіктелуін сипаттап жазыңыз, анықтамаларын атап шығыңыз.
Кез-келген биообъект қандай да бір белгілермен сипатталады, мысалы бой, салмақ, артериалды қысым және т.б. Белгілер сандық және сапалық белгілер болып жіктеледі, сандық белгілер санмен өрнектеледі, үздіксіз және дискретті болып 2 ге бөлінеді.
Дискретті белгілер – ең кем дегенде бір өлшем бірлікке ерекшеленетін белгілер, мысалы жанұядағы адам саны, төсек – күн.
Үздіксіз белгілер – бір – бірінен қанша болса да кез-келген аз шамаға ерекшелене алатын белгілер, мысалы бой, адам салмағы.
Сапалық белгілер категориялармен өрнектеледі, ординалды және номиналды болып жіктеледі. Номиналды белгілер – жыныс (әйел, еркек), көз түсі (қоңыр, қара, көк).
Ординалды белгілер мағынасы реттелген бола алады, яғни өсу немесе кему бойынша орналаса алады. – өмір сүру сапасы (нашар, қанағаттанарлық, жақсы, өте жақсы), дене қызуы (қалыпты, көтеріңкі, жоғары, өте жоғары).
5. Салыстырмалы өлшемдерді сипаттаңыз, медициналық статистикада қолданылатын салыстырмалы мөлшерлерді анықтамаларымен жазыңыз.
Статистикалық жиынтықтың құрамындағы белгілерді немесе құбылыстарды зерттеуде және оларды сипаттауда статистикалық шамаларды пайдаланады. Оның ішіне абсолюттік салыстырмалы және орташа сандар кіреді. Абсолюттік мөлшер бір жиынтықтың көлемін немесе жалпы санын көрсетеді. Мысалы, халық саны, аурулардың саны, мекемелердің, төсектердің, дәрігерлердің саны, т.б. Ал егер де статистикалық жиынтық белгілерінің бір-бірімен байланысын тауып, оларды салыстыру қажет болса, онда салыстырмалы мөлшерлерді пайдаланады. Салыстырмалы мөлшерлер екі абсолюттік мөлшерді салыстыру, бөлу және сол бөлшекті 100, 1000, 10000, 100000-ға көбейту арқылы табылады. Медициналық статистикада көбінесе мынадай салыстырмалы мөлшерлер қолданылады:
Үлестік (экстенсивтік) көрсеткіштер көріністің құрамын көрсетеді. Мысалы, аурушаңдық, мүгедектік, өлім себептерінің құрамы. Бұл көрсеткіш пайызбен белгіленеді (барлығы 100% деп алынады).
Үлестік көрсеткіш = (3)
2. Қарқынды (интенсивтік) көрсеткіштер ортадағы көріністің жиілігін көрсетеді. Мысалы, туылу, өлім, аурушаңдық көрсеткіштері.
Қарқынды көрсеткіш = (4)
3. Ара қатыстық көрсеткіштер бір-біріне ұқсамайтын екі жиынтықтың қатынасын көрсетеді. Мысалы, тұрғындардың дәрігерлермен, жедел жәрдем машиналарымен, төсектермен, орта буындағы мамандармен қамтамасыз етілуі, т.б.
Ара қатыстық көрсеткіш = (5)
Көрнекті көрсеткіш біртектес мөлшерлерді: абсолюттік, салыстырмалы немесе орта шамаларды салыстыра отырып бағалауға мүмкіндік береді. Бұл көрсеткішті есептеу үшін салыстыратын мөлшердің біреуін 100%-ға теңейді, ал қалғанын соған қатынас ретінде есептейді.
Салыстырмалы мөлшерлерді есептегеннен кейін оларға графикалық бейнелеу жүргізіледі. Ондағы негізгі мақсат статистикалық көрсеткіштерді көрнекті етіп көрсету және талдауды жеңілдету.
6. Дискретті статистикалық таралудың сандық сипаттамаларын атап шығыңыз.
Орташа мән ()- өлшеу осінде кездейсоқ шама мәнінің орналасу сипаттамасы

Дисперсия (D)-орташа мәнге қатысты кездейсоқ шама мәнінің шашырау сипатттамасы
Орта квадраттық ауытқу (стандарттық ауытқу) - сол сияқты өлшеу бірлігінің квадраттынан құтылу үшін енгізілген, қалыпты бірлікте шашыраудың сипаттамасы болып табылады

Вариациялар коэффициенті  - пайызбен өрнектелген шашыраудың қатынасының мөлшерін көрсетеді.Ол формула бойынша есептеледі:

Орташаның стандартты қатесі. Орташа мән генералды жиынтықтан емес, шектелген таңдама бойынша анықталғандықтан, ол ақиқат (генеральды) орташадан ерекшеленеді, яғни қандай да бір орташаның стандартты қатесі деп аталатын анықталған қателігі болады.

Мода (Мо)-кездейсоқ шаманың ең жиі кездесетін мәні. Моданы анықтау үшін таңдаманың барлық мәндері ранжирленген қатарға(өсу немесе кему ретімен) орналастырылады. Моданың бірнеше мәні болуы мүмкін.
Ранжирленген қатардан медиананы (Ме) табамыз-бұл таңдаманың қақ ортасынан бөлетін кездейсоқ шаманың мәні. Егер таңдама объектілерінің саны жұп болса, онда медиана екі көршілес мәндердің орташасына тең.
Төменгі квартиль (Q25 немесе Xmin) - таңдаманың 25% төмен орналасқан кездейсоқ шаманың мәні.
Ранжирленген қатардан төменгі квартильдің номерін төмендегі формула бойынша анықтаймыз:

Жоғарғы квартиль (Q75 немесе X max) - таңдаманың 25% жоғары орналасқан кездейсоқ шаманың мәні.
Ранжирленген қатардан жоғарғы квартильдің номері келесі формуламен анықталады:

Квартильаралық (интерквартильдық) қадам – Q =Q 75- Q25
Нөлдік болжам дұрыс кезінде біз оны теріске шығара отырып жіберілетін қате мәнділік деңгей деп аталады. α=0,01, 0,05, 0,01, 0,001. Әдетте практикада ең жиі қолданылатыны α=0,05.
7. Сапалық белгілерді сипаттап, анықтамасын жазыңыз.
Кез-келген биообъект қандай да бір белгілермен сипатталады, мысалы бой, салмақ, артериалды қысым және т.б. Белгілер сандық және сапалық белгілер болып жіктеледі.
Сапалық белгілер категориялармен өрнектеледі, ординалды және номиналды болып жіктеледі. Номиналды белгілер – жыныс (әйел, еркек), көз түсі (қоңыр, қара, көк).
Ординалды белгілер мағынасы реттелген бола алады, яғни өсу немесе кему бойынша орналаса алады. – өмір сүру сапасы (нашар, қанағаттанарлық, жақсы, өте жақсы), дене қызуы (қалыпты, көтеріңкі, жоғары, өте жоғары).
8. Сандық белгілерді сипаттап, анықтамасын бірге жазыңыз.
Кез-келген биообъект қандай да бір белгілермен сипатталады, мысалы бой, салмақ, артериалды қысым және т.б. Белгілер сандық және сапалық белгілер болып жіктеледі, сандық белгілер санмен өрнектеледі, үздіксіз және дискретті болып 2 ге бөлінеді.
Дискретті белгілер – ең кем дегенде бір өлшем бірлікке ерекшеленетін белгілер, мысалы жанұядағы адам саны, төсек – күн.
Үздіксіз белгілер – бір – бірінен қанша болса да кез-келген аз шамаға ерекшелене алатын белгілер, мысалы бой, адам салмағы.
9. Диаграммалардың жіктелуін көрсетіңіз және әрқайсысына сипаттама беріңіз.
Кез-келген графикалық бейнені құрастырғанда мынадай ережелерді сақтау қажет:
Әрбір графикалық бейненің өзіндік аты болуы керек;
Ол белгілі бір өлшемде құрылуы керек;
Әрбір графикалық бейнеге қолданылған бояуға және қосымшаға түсініктеме берілуі керек;
Графикалық бейне статистикалық көрсеткіштің мағынасына сай келуі керек.
Графикалық бейнелеу түрлері – диаграммалар (сызықты, бағаналы, тарамлаған, секторлық) , картограммалар, картодиаграммалар.
Сызықты диаграмма – белгінің динамикалық өзгеруін көрсетеді, тұрғындардың табиғи өсімін, балалар өлімінің өзгерістерін көрсетеді. 4 сызықтан артық болмауы керек.
Бағаналы диаграмма – құбылыстардың динамикалық немесе тұрақты жағдайын бейнелеуде қолданылады.
Тарамдалған – шеңберлі координат жүйесінде құрылады, ол құбылыстың тәулік бойы және апталық, жылдық бейнелеуде қолданылады.
Секторлық диаграмма 100 шеңбермен теңеп салынады.
Картограмма - географиялық картаға статистикалық көрсеткіштерді аудан, облысты бояумен немесе сызықшалармен белгілейді.Көрсеткіш көлемі неғұрлым жоғары болған сайын соған сәйкес бояу қанық болуы керек.
Картодиаграмма – географиялық картаға түрлі диаграмма салынады, көбінесе бағаналы.
10. Мода, медиана, вариациялық қатар түсініктеріне анықтамаларын жазыңыз, анықтау тәсілдерін сипаттаңыз.
Вариациялық қатар – зерттелетін белгінің сандық көрсеткіштерін өсу немесе кему ретімен орналастыру.
Вариациялық қатардың қарапайым және топтастырылған түрі болады:
Мода (Мо)-кездейсоқ шаманың ең жиі кездесетін мәні. Моданы анықтау үшін таңдаманың барлық мәндері ранжирленген қатарға(өсу немесе кему ретімен) орналастырылады. Моданың бірнеше мәні болуы мүмкін.
Ранжирленген қатардан медиананы (Ме) табамыз-бұл таңдаманың қақ ортасынан бөлетін кездейсоқ шаманың мәні. Егер таңдама объектілерінің саны жұп болса, онда медиана екі көршілес мәндердің орташасына тең.
11. Статистикалық болжам анықтамасын, жіктелуін жазыңыз.
Статистикалык жорамал-тандама көрсеткішінін негізінде тексеру болатын бас жиынтыктың түрі жоніндегі параметрлер шамасы.Болжамдарды кабылдау не теріске шыгару үшін параметрлік немесе параметрлік емес критерий колданылады.Параметрлік-белгілер сандык жане жиынтык калыпты тарамдалуга ие болганда колданылады.Параметрлік емес-белгілер сапалык болса,тарамдалу белгісіз не оны тексеру мүмкін болмаса,ягни тандама саны отыздан жоғары болганда колданылады.
Болжам нолдік жане альтернативті болып жіктеледі.Тексерілуге жататын негізгі жорамал-нолдік,нолдік жормалмен басекелес ,оган карама-карсы келген болжам альтернативті деп аталынады.
12. Жорамалдарды тексерудің параметрлік және параметрлік емес критерийлерін сипаттап жазыңыз.
Статистикалық жорамал – таңдама көрсеткіштерінің негізінде тексеру болатын бас жиынтықтың таралу түрі жөніндегі немесе белгісіз параметрлерінің шамасы жөніндегі ұйғарым.
Болжамдар нөлдік және альтернативті болып жіктеледі. Тексерілуге жататын негізгі жорамал нөлдік, нөлдік жорамалмен бәсекелес, яғни оған қарама - қайшы келетін болжам альтернативті болжам деп аталады.
Болжамдарды қабылдау немесе теріске шығару үшін параметрлік және параметрлік емес критерийлер қолданылады.
Параметрлік критерий - белгілер сандық және жиынтық қалыпты тарамдалуға ие болған жайғдайда қолданылады.
Параметрлік емес критерий – белгілер сапалық болғанда, тарамдалу белгісіз және оны тексері мүмкін болмаса, яғни таңдама саны 30 дан жоғары болғанда қолданылады.
Зерттеу жүргізгенде қанша болса да аз мөлшерді қате кетуі мүмкін. Осы қателік 2 текті болуы мүмкін:
Бірінші текті қателік – нөлдік болжамды жоққа шығару;
Екінші текті қателік – нөлдік болжамды қабылдау.
Бірінші текті қателікті жіберу ықтималдығы мәнділік деңгей деп аталады және α – мен белгіленеді. Медико – биологиялық тапсырмаларда әдетте 0,05, 0,01, 0,001 қабылданады.
Екінші текті қателікті жібермеу ықтималдығы критерийдің қуаттылығы деп аталады және ол β әрпімен белгіленеді.
Болжамды тексеру жолдары:
Нөлдік және альтернативті болжам қабылдаймыз;
α мәнділік деңгей таңдаймыз;
болжамды тексеру үшін статистикалық критерий таңдау;
критерий мәнін есептеу;
есептелген мәнді оның критикалық мәнімен салыстыру;
13. Таңдама анықтамасын жазыңыз, жіктелуін сипаттап көрсетіңіз
Көптеген кездейсоқ құбылыстардың бағынатын заңдылығын анықтау тәселесі, бақылау нәтижесінің статистикасын зерттейтін ықтималдық теориясының әдістіне негізделген.
Математикалық статистиканың мынадай есептерін қарастырамыз:
1. Жүргізілген тәжірибенің немесе бақылаудың нәтижесінде, алынған статистикалық мағлұматтарға жинау жән оларды топқа бөлу әдістерін көрсету.
2. Зерттеудің мақсатына байланысты статистикалық мағлұматтарға анализ жасау әдістерін іздеп табу.
Математикалық статистиканың міндеті ғылыми және трактикалық тұжырымдар жасау үшін сиатистикалық мағлұматтарды жинау.
Кейде қажетті белгісі бойынша, заттар жиынтығындағы әрбір затты түгелдей тексеруге тура келеді. Кездейсоқ таңдап алынған заттардың жиынын таңдап алынған жиынтық немесе таңдама деп атайды.
Бас жиынтық деп, таңдамалы жасалатын заттардың жиынтығын айтады.
Көлем жиынтығы деп, осы жинақтың ішіндегі заттардың санын айтады. Мысалы, егер 1000 бөлшектен тексеру үшін 100 бөлшек бөліп алынса, онда бас жиынтықтың көлемі N=1000, ал таңдамалы жиынтығының көлемі n=100.
Таңдамалар 2 топқа жіктеледі:
Тәуелді таңдама – бірдей объектілерден тұратын екі топтағы орташаларды салыстыру. Мысалы, спортшылардың физикалық жүктемеге дейінгі және кейінгі АҚ, жарнама жүргізгенге дейін және кейін темекі шегетіндер мен шекпейтіндерді салыстыру т.б. Қиылысу кестесінде тәуелді таңдамада Макнимардың х2 критерийі қолданылады.
Тәуелсіз таңдама – бір-бірінен айырмашылығы бар объектілерден тұратын екі топтағы орташаларды салыстыру. Мысалы, науқас және сау адамдардың гемоглабин көрсеткіштерін салыстыру, ерлер мен әйелдердің дальтонизм ауруымен ауыру жиілік көрсеткіштерін салыстыру т.б. Қиылысу кестесінде тәуелсіз таңдамада Пирсонның х2 критерийі қолданылады.
14. Дисперсия, орташа квадраттық ауытқу, стандартты қате түсініктерінің анықтамасын келтіріңіз, формулаларын көрсетіңіз.
Дисперсия (D)-орташа мәнге қатысты кездейсоқ шама мәнінің шашырау сипатттамасы
Орташа квадраттық ауытқу(стандарттық ауытқу)-сол сияқтыөлшеу бірлігінің квадраттынан құтылу үшін енгізілген, қалыпты бірлікте шашыраудың сипаттамасы болып табылады

Орташаның стандартты қатесі. Орташа мән генералды жиынтықтан емес, шектелген таңдама бойынша анықталғандықтан, ол ақиқат (генеральды) орташадан ерекшеленеді, яғни қандай да бір орташаның стандартты қатесі деп аталатын анықталған қателігі болады.

15. Қиысу немесе орайластық кестесін сипаттап жазыңыз.
Сапалық белгілерді талдау үшін өлшеуге қиын немесе мүлдем мүмкіндік туғызбайтын белгілер,құбылыстар өте көп.Мысалы,мамандық немесе патологияның түрі.Мұндай белгілер таңдау үшін қиысу кестесі қолданылады.Қиысу кестесі 2 бағаннан және 2 жлдан тұрады.Кесте бағандары 1 белгінің градациясын,жолдар басқа белгінің градациясын көрсетеді.
а в а+в
с d C+dA+cВ+d N=a+в+c+dБірінші таңдама тәуелсіз болған жағдайда Персонның Х2 критериі бойынша есептейміз.Таңдама тәуелді болғанда Мак Неймар Х2 критериі бойынша есептейміз.
Персон.Х2=nad-bc-n22(a+b)(d+c)(a+c)(b+d)Мак Неймар.Х2=(a-d-1)2a-d1Екі сапалы белгілер арасындағы байланыс өлшемін есептеу үшін Юла коэфициенті қолданылады.
Q=x=ad-cbad-cbЕгер Юла коэфиценті 1-ге жақын болса,байланыс күшті,0-ге тең болса,байланыс жоқ.Юла коэфиценті тәуелсіз таңдамада қолданылады.
II деңгей сұрақтары
1. Сандық белгілер мен сапалық белгілер арасындағы айырмашылықтарды ашыңыз.
Кез-келген биообъект қандай да бір белгілермен сипатталады, мысалы бой, салмақ, артериалды қысым және т.б. Белгілер сандық және сапалық белгілер болып жіктеледі, сандық белгілер санмен өрнектеледі, үздіксіз және дискретті болып 2 ге бөлінеді.
Дискретті белгілер – ең кем дегенде бір өлшем бірлікке ерекшеленетін белгілер, мысалы жанұядағы адам саны, төсек – күн.
Үздіксіз белгілер – бір – бірінен қанша болса да кез-келген аз шамаға ерекшелене алатын белгілер, мысалы бой, адам салмағы.
Сапалық белгілер категориялармен өрнектеледі, ординалды және номиналды болып жіктеледі. Номиналды белгілер – жыныс (әйел, еркек), көз түсі (қоңыр, қара, көк).
Ординалды белгілер мағынасы реттелген бола алады, яғни өсу немесе кему бойынша орналаса алады. – өмір сүру сапасы (нашар, қанағаттанарлық, жақсы, өте жақсы), дене қызуы (қалыпты, көтеріңкі, жоғары, өте жоғары).
2. Сапалық белгілерді талдаудағы Хи- Квадрат критерийінің маңызын түсіндіріңіз.
Сапалық белгілерді талдау үшін өлшеуге қиын немесе мүлдем мүмкіндік туғызбайтын белгілер,құбылыстар өте көп.Мысалы,мамандық немесе патологияның түрі.Мұндай белгілер таңдау үшін қиысу кестесі қолданылады.Қиысу кестесі 2 бағаннан және 2 жлдан тұрады.Кесте бағандары 1 белгінің градациясын,жолдар басқа белгінің градациясын көрсетеді.
а в а+в
с d C+dA+cВ+d N=a+в+c+dБірінші таңдама тәуелсіз болған жағдайда Персонның Х2 критериі бойынша есептейміз.Таңдама тәуелді болғанда Мак Неймар Х2 критериі бойынша есептейміз.
Персон.Х2=nad-bc-n22(a+b)(d+c)(a+c)(b+d)Мак Неймар.Х2=(a-d-1)2a-d1Екі сапалы белгілер арасындағы байланыс өлшемін есептеу үшін Юла коэфициенті қолданылады.
Q=x=ad-cbad-cbЕгер Юла коэфиценті 1-ге жақын болса,байланыс күшті,0-ге тең болса,байланыс жоқ.Юла коэфиценті тәуелсіз таңдамада қолданылады.
3. Қиысу кестелерін Хи- Квадрат критерийі бойынша талдауды түсіндіріңіз.
Сапалық белгілерді талдау үшін өлшеуге қиын немесе мүлдем мүмкіндік туғызбайтын белгілер,құбылыстар өте көп.Мысалы,мамандық немесе патологияның түрі.Мұндай белгілер таңдау үшін қиысу кестесі қолданылады.Қиысу кестесі 2 бағаннан және 2 жлдан тұрады.Кесте бағандары 1 белгінің градациясын,жолдар басқа белгінің градациясын көрсетеді.
а в а+в
с d C+dA+cВ+d N=a+в+c+dБірінші таңдама тәуелсіз болған жағдайда Персонның Х2 критериі бойынша есептейміз.Таңдама тәуелді болғанда Мак Неймар Х2 критериі бойынша есептейміз.
Персон.Х2=nad-bc-n22(a+b)(d+c)(a+c)(b+d)Мак Неймар.Х2=(a-d-1)2a-d1Екі сапалы белгілер арасындағы байланыс өлшемін есептеу үшін Юла коэфициенті қолданылады.
Q=x=ad-cbad-cbЕгер Юла коэфиценті 1-ге жақын болса,байланыс күшті,0-ге тең болса,байланыс жоқ.Юла коэфиценті тәуелсіз таңдамада қолданылады.
4. Статистикалық болжамдарды тексеру теориясын анықтаңыз.
Болжамдарды қабылдау немесе теріске шығару үшін параметрлік және параметрлік емес критерийлер қолданылады.
Параметрлік критерий - белгілер сандық және жиынтық қалыпты тарамдалуға ие болған жайғдайда қолданылады.
Параметрлік емес критерий – белгілер сапалық болғанда, тарамдалу белгісіз және оны тексері мүмкін болмаса, яғни таңдама саны 30 дан жоғары болғанда қолданылады.
Зерттеу жүргізгенде қанша болса да аз мөлшерді қате кетуі мүмкін. Осы қателік 2 текті болуы мүмкін:
Бірінші текті қателік – нөлдік болжамды жоққа шығару;
Екінші текті қателік – нөлдік болжамды қабылдау.
Бірінші текті қателікті жіберу ықтималдығы мәнділік деңгей деп аталады және α – мен белгіленеді. Медико – биологиялық тапсырмаларда әдетте 0,05, 0,01, 0,001 қабылданады.
Екінші текті қателікті жібермеу ықтималдығы критерийдің қуаттылығы деп аталады және ол β әрпімен белгіленеді.
Болжамды тексеру жолдары:
Нөлдік және альтернативті болжам қабылдаймыз;
α мәнділік деңгей таңдаймыз;
болжамды тексеру үшін статистикалық критерий таңдау;
критерий мәнін есептеу;
есептелген мәнді оның критикалық мәнімен салыстыру;
Кездейсоқ шаманың қалыпты тарамдалуын тексеру үшін ассиметрия коэффициенті және экцесс коэффициенттерін қолдануға болады.
Ассиметрия коэффициенті As-тарамдалу қисығының симметриялықтан ауытқу көрсеткіші.

Теріс ассиметрия коэффициенті тарамдалу қисығының центрінен солға қарай қисайғандығын, оң болса-оңға қарай қисайғандығын көрсетеді. Қалыпты тарамдалғанда As нөлге жуық болады.
Эксцесс коэффициенті Ex тарамдалу қисығының үшкірлік дәрежесін сипаттайды.

Қалыпты тарамдалу үшін бұл коэффициенттер нөлге жақын болуы тиіс.
5. Параметрлік критерий мен параметрлік емес критерийдің арасындағы айырмашылығын ашыңыз.
Болжамды қабылдау немесе теріске шығару үшін статистикалық критерилер қолданылады. Олар екі түрге бөлінеді:
Параметрлік критерий- егер
белгілер сандық
жиынтық қалыпты тарамдалуға ие болса
жиынтық дисперсиясы онша ерекшеленбесе, қолданылады
Параметрлік емес критерий- егер
белгілер сандық, бірақ тарамдалу қалыптыға сәйкес келмесе
немесе тарамдалу белгісіз және оны тексеру мүмкін болмаса (яғни, n<30)
немесе егер берілгендер сапалық болса, қолданылады
Неғұрлым кеңінен таралған параметрлік критерий t-Стъюдент критериі болып табылады. Оны екі генералды орташаның теңдігі туралы болжамды тексеру үшін қолданады.
Стъюдент критериін мына шарттар кезінде қолдануға болады, егер
берілгендер сандық және қалыпты тарамдалуға ие
салыстырылатын жиынтықтың генералды дисперсиялары тең
Параметрлік емес критерийлер бас жиынтықтың таралу түріне тәуелсіз, берілген жиынтықтың варианталары мен олардың жиіліктеріне ғана тәуелді функциялар болып табылады. Параметрлік емес критерийлер параметрлік критерийлер үшін қажетті болып табылатын таралудың кейбір параметрлерін есептеуді талап етпейді.Сондықтан параметрлік емес критерийлерді және параметрлік емес статистика әдістерін параметрден бос немесе еркін таралған деп атайды.
Параметрлік емес критерийлерді қолданудың тиімділігі мен мүмкіндіктері:
зерттелетін жиынтықтың таралу түрі белгісіз, бұл көбіне көлемі аз жиынтықтармен жұмыс істегенде мәнді;
сандық және сапалық белгілермен жұмыс істеуге мүмкіндік береді;
таңдама орта және таңдама ортаның стандартты қатесін есептеу талап етілмейді;
зерттеліп отырған жиынтықтар арасында айырмашылықтардың бар немесе жоқ екендігін анықтауға, егер бар болса олардың кездейсоқ немесе заңдылық екендігін тағайындауға мүмкіндік береді;
зерттелетін құбылыстар немесе белгілер арасындағы байланысты немесе тәуелділікті анықтауға мүмкіндік береді;
6. Тәуелді және тәуелсіз таңдамалар арасындағы айырмашылықтарды ашыңыз және мысалдар келтіріңіз
Көптеген кездейсоқ құбылыстардың бағынатын заңдылығын анықтау тәселесі, бақылау нәтижесінің статистикасын зерттейтін ықтималдық теориясының әдістіне негізделген.
Математикалық статистиканың мынадай есептерін қарастырамыз:
1. Жүргізілген тәжірибенің немесе бақылаудың нәтижесінде, алынған статистикалық мағлұматтарға жинау жән оларды топқа бөлу әдістерін көрсету.
2. Зерттеудің мақсатына байланысты статистикалық мағлұматтарға анализ жасау әдістерін іздеп табу.
Математикалық статистиканың міндеті ғылыми және трактикалық тұжырымдар жасау үшін сиатистикалық мағлұматтарды жинау.
Кейде қажетті белгісі бойынша, заттар жиынтығындағы әрбір затты түгелдей тексеруге тура келеді. Кездейсоқ таңдап алынған заттардың жиынын таңдап алынған жиынтық немесе таңдама деп атайды.
Бас жиынтық деп, таңдамалы жасалатын заттардың жиынтығын айтады.
Көлем жиынтығы деп, осы жинақтың ішіндегі заттардың санын айтады. Мысалы, егер 1000 бөлшектен тексеру үшін 100 бөлшек бөліп алынса, онда бас жиынтықтың көлемі N=1000, ал таңдамалы жиынтығының көлемі n=100.
Таңдамалар 2 топқа жіктеледі:
Тәуелді таңдама – бірдей объектілерден тұратын екі топтағы орташаларды салыстыру. Мысалы, спортшылардың физикалық жүктемеге дейінгі және кейінгі АҚ, жарнама жүргізгенге дейін және кейін темекі шегетіндер мен шекпейтіндерді салыстыру т.б. Қиылысу кестесінде тәуелді таңдамада Макнимардың х2 критерийі қолданылады.
Тәуелсіз таңдама – бір-бірінен айырмашылығы бар объектілерден тұратын екі топтағы орташаларды салыстыру. Мысалы, науқас және сау адамдардың гемоглабин көрсеткіштерін салыстыру, ерлер мен әйелдердің дальтонизм ауруымен ауыру жиілік көрсеткіштерін салыстыру т.б. Қиылысу кестесінде тәуелсіз таңдамада Пирсонның х2 критерийі қолданылады.
7. Дискретті статистикалық көрсеткіш мода және медиана арасындағы айырмашылықтарды ашыңыз және мысалдар келтіріңіз.
Мода (Мо)-кездейсоқ шаманың ең жиі кездесетін мәні. Моданы анықтау үшін таңдаманың барлық мәндері ранжирленген қатарға(өсу немесе кему ретімен) орналастырылады. Моданың бірнеше мәні болуы мүмкін.
Ранжирленген қатардан медиананы (Ме) табамыз-бұл таңдаманың қақ ортасынан бөлетін кездейсоқ шаманың мәні. Егер таңдама объектілерінің саны жұп болса, онда медиана екі көршілес мәндердің орташасына тең.
Мысал 5, 5, 10, 10, 15, 15, 15 мәндері берілген. Бұл жерде мода 15-ке, өйткені ол ең жиі кездескен мән, ал медиана 10 – таңдаманың дәл ортасынан бөліп тұрған кедейсоқ шама.
8. Дисперсиялық талдау көмегімен тексерілетін статистикалық жорамалдарды түсіндіріңіз.
Дисперсия – орташа мәнге қатысты кездейсоқ шама мәнінің шашырауының сипаттамасы.
Дисперсиялық талдау – факторлардың кездейсоқ шама өзгергіштігінің әсерін зерттейтін статистика бөлімі.
Қандай да бір белгіге көпдеңгейлі фактор әсерін бағалауда, топаралық дисперсияның топішілік дисперсияға қатынасын есептеу қажет.
Топаралық дисперсия зерттелетін фактор;
Топішілік дисперсия қандайда басқа фактор (ескерілмеген).
Топішілік дисперсия

мұндағы-әрбір k тобындағы дисперсия көрсеткіші
Топаралық дисперсия топтардың орташа мәнімен есептеледі:


ni-i-тобындағы объект саны;
ж-жалпы орташа.
Н(0) жасаймыз- фактор айтылған белгіге әсер етпейді;
мәнділік деңгейін береміз;
Фишер критерийін есептейміз.

Берілгенα мәні мен бостандық дәрежелері үшін Fкрит-пен салыстырамыз
(Қосымша)

k - топтар саны, n-зерттелетін жалпы объект саны.
Егер есептелген мән Фишер критерийінің критикалық мәнінен аз болса, онда Н(0) қабылданады және фактор зерттелген көрсеткішке әсер етпейді деп қорытынды жасалады.
Қарсы жағдайда Н(1) қабылданады.
9. Аналитикалық эпидемиологиялық әдістерді түсіндіріңіз.
Аналитикалық эпидемиологиялық зерттеулердің мақсаты – эпидемиологиялық тексеру мен қадағалау барысында жұқпалы аурулардың пайда болу мен таралуы туралы диагностикалық болжауды бағалау үшін тексеру жүргізу.
Аналитикалық эпидемиологиялық зерттеу әдісінің екі түрі бар:
а) «оқиға-бақылау» түрінде зерттеу;
б) когортты зерттеу
«Оқиға-бақылау» түрінде зерттеу екі топтағы адамдар туралы мәліметті салыстыру нәтижесіне негізделеді. Бірінші топ – жұқпалы аурумен науқасталған адамдар (оқиға), екіншісі – осы инфекциямен ауырмаған адамдар тобы (бақылау), бірақ осы екі топтағы адамдар қауіп-қатер факторының әсеріне бірдей ұшырайды. Мысалы, ет комбинатының мал сою цехы жұмысшыларының арасында 60% шамасында бруцеллез ауруы айқындалды.
Когортты зерттеу (бақылау) – бұл эпидемиологиялық белгілері бар топтарды білу. Когортты зертеу – белгілі бір зерттеу уақытында қауіп-қатер факторының әсер еткен және әсер етпеген топтарында (когортта) сырқаттанушылықтың интенсивті көрсеткішін анықтау. Мысалы, ет комбинатының ауырған малдарды соятын (санитарлық) цехының 35-55 жастағы жұмысшылар тобын 5 жыл бақылау кезінде олардың ішінде бруцеллезбен сырқаттанушылықтың көрсеткіші (1000 жұмысшыға шаққанда) – 115,5 болды, ал колбаса жасайтын цехтың жұмысшылар тобында (осы жас мөлшері және осы уақыт кезеңінде) – 11,5. Статистикалық талдау осы көрсеткіштер айырмашылығының кезейсоқ емес екенін көрсетеді. Бірақ, зерттеудің дәл осы нұсқасында бағаланатыннан басқа, топтарды барлық белгілері бойынша салыстыру үшін дәлелдеудің тең жағдайлары қажет.
10. Эксперименталдық әдістің мақсатын анықтаңыз, эпидемиолгиялық қадағалаудан айырмашылығын ашыңыз.
Эксперименттің эпидемиологиялық қадағалаудан айырмашылығы – эпидемиялық процеске жасанды түрде араласуында. Жұқпалы аурулар эпидемиологиясында эксперимент эпидемиялық процестің тек кейбір жақтарын зерттеуде пайдаланылады, өйткені оны толық түрде жасауға болмайды. Мысалы, оның эпидемияға қарсы және алдын алу шараларына қатысты жақтарын зерттеуге болады.
Сондықтан эпидемиологиядығы эксперимент дегеніміз, жұқпалы ауруларды тудыруға қатысы бар деп күдіктенген факторлардан құтылу арқылы эпидемиялық процеске жасанды түрде араласу, яғни зерттеушінің қауіп-қатер факторларының жағымсыз әсерін дәлелдеуі. Егер эпидемиологиялық текеру мен қадағалау эпидемиялық процестегі құбылыстардың өзара байланысын көрсетсе, эксперимент көбінесе оның себептік-салдарлы байланысын айқындайды.
11. Бақылаудағы эпидемиологиялық эксперименттің бақылаусыз эпидемиологиялық эксперименттен айырмашылығын ашыңыз.
. Аналитикалық эпидемиологиялық эксперимент зерттеудегі себептік-салдар байланысы туралы болжауларды бақылаудағы экперимент арқылы дәлелдейді. Ол үшін екі топ құрылады: бірінші топ адамдар алдын алу (емдеу) препаратының әсеріне ұшырайды немесе олар үшін қауіп-қатер факторының әсерін құрту және эпидемияға қарсы да кешенді шаралар іске асырылады. Екіншісі де барлық белгілермен бірінші топқа ұқсас, бірақ оларда осы айтылған шаралардың әсер ету мүмкіншілігі болмайды. Бұдан кейін осы екі топтағы сырқаттанушылықты салыстырады. Бақылаудағы эксперименттің нәтижесі қауіп-қатер факторларының әсерін дәлелдеп қана қоймайды, сонымен қатар онда эпидемияға қарсы және алдын алу шараларының сандық және сапалық жағын, диагностикалық әдістерді, емдеу, алдын-алу препараттарын және тағы басқаларды бағалауға мүмкіндік туады, яғни олардың әлеуметтік тиімділігі бағаланады. Алға қойған мақсат пен міндеттерге байланысты бақылаудағы эпидемиологиялық эксперименттің бірнеше түрі болуы мүмкін. Мысалы, бақылаудағы эпидемиологиялық экспериментте белгілі бір препараттардың, әдістердің диагностикалық бағалылығын, эпидемияға қарсы шаралар кешенінің тиімділігін анықтауға болдады. Ал денсаулық сақтау мекемелерінің алдын алу және эпидемияға қарсы шараларды атқару барысында эпидемиологиялық процестің табиғи дамуына жасанды араласуын бақылаусыз эпидемиологиялық эксперимент деп атайды. Бұл әдістің ғылыми маңызы шамалы, өйткені атқарылатын шараларды іске асыру барысында салыстыру тобы құрылмайды. Осыған байланысты оны эпидемиологиялық бақылау әдісімен бірге қолданған жөн. Бұл әдіс сырқаттанудан сақттандыруды немесе сырқаттанушылықтың төмендегенін көрсетеді, сонымен қатар диагностикалық жабдықтар мен әдістердің кемшіліктерін және т.б. істелген шаралардың (әдістің немесе жабдықтың) тиімділігін айқындайды. Осы жерде нәтижені негізгі екі тарапта бағалау ұсынылады: 1. Пайдаланудағы айырмашылығына байланысты атқарылатын шаралардың сапасына қарай немесе пайдаланбағанына қарай әр жердегі сырқаттанушылықтың деңгейін, құрылымын және динамикасын талдау; 2. Әртүрлі уақыт кезеңіндегі сол жердегі дәл осы көрсеткіштерді талдау.
Экспериментальдық клиникалық зерттеулер 2 -ге бөлінеді: 1) Бақыланатын түрі- бақылау және тәжірибе топтары болады. Дәлелділіктің дәрежесін арттыру үшін бақылау тобындағылардың клиникалық нәтижесі тәжірибе тобының нәтижесімен салыстырылады.2) Бақыланбайтын түрі- бақылау тобы болмайды. Ауру ағымы кезіндегі клиникалық ақпараттар жиналады Бақыланатын түрі 2-ге бөлінеді: а) рандомизирленбеген б) рандомизирленген- бір жақты жасырын,екі жақты жасырын, үш жақты жасырын, мультицентрлік болып бөлінеді.
12. Математикалық үлгілеу әдісін өз бетінше түсіндіріңіз, математикалық үлгілеу әдістерінің анықтаңыз.
Эпидемиологиялық әдістің барлық түрлерін қолданғанда эпидемиологиялық процестің көрінісін байқауды математикалық үлгілеу әдісімен бірге атқаруға болады. Эпидемиологияда математикалық үлгілеудің екі әдісі бар: 1. Нысанды-математикалық үлгілеу – бұл нақты эпидемиялық процестің сипаттайтын сандық материалдарды есептеу арқылы математикалық формулаларды пайдалану негізінде эпидемиялық процестің болашақтағы көрінісін болжау болып табылады. Нысанды-математикалық үлгілеу (болжау)44 элементтері ретроспективтік эпидемиологиялық талдауды жасауға пайдаланылады. Қазіргі кезде осы мақсат үшін арнаулы компьютерлік бағдарламалар қолданылады. Бағдарламалар сандық көрсеткіш түрінде, графикалық түрде болжамдар жасауға мүмкіндік береді. Бұл әдістің болашағы зор, өйткені эпидемиялық процестің жан-жақты көрінісін көп факторлы талдау арқылы зерттеуге болады. 2. Сандық үлгілеу дегеніміз – математикалық формулалардың параметрлері ретінде нақты қауіп-қатер факторларын пайдалану. Бұл әдіс ғылыми зерттеуде пайдаланылады. Соңғы кезде осы екі әдісті қатар пайдалануға арналған жетілдірілген компьютерлік бағдарламалар жасалады. Болашақта бұл әдіс күнделікті эпидемиологиялық тәжірибеде қолданылады деген үміт бар
13. Эпидемиологиялық зерттеулерді ұйымдастыру үшін тартылатын негізгі көрсеткіштерді анықтаңыз.
Эпидемиологиялық зерттеулерде қолданылатын көрсеткіштердің төрт тобын бөлуге болады:
- зерттелетін популяцияның (топтың) қалып көрсеткіштері;
- зерттелетін фактордың сипаттамалары;
- негізгі фактордың әрекетін модульдейтін басқа факторларды сипаттайтын көрсеткіштер (зиянды әдеттер: шылым шегу, дәрі қабылдау, есірткі заттарға бейімділік және т.б., өндірістік жағдайлар: жұмыс сипаты, тұрғылықты орны және т.б.);
- "шатастыратын" факторлар (әлеуметтік тиістілігі, жынысы, жасы, нәсілі және т.б.).
Эпидемиологиялық зерттеулер үшін негізгі бастапқы мәліметтерге науқастылық пен талданатын эффектінің тарамдалуы жатады.
Популяцияда науқастылық аурудың даму қаупінің көрсеткіші болып табылады. Ол популяциядағы нақты уақыт периоды бойында анықталған жаңа науқастану жағдайлар санымен анықталады.
Талданатын эффектінің тарамдалуы – нақты топта зерттеушіні қызықтырған белгісі (ауруы) бар адамдарды немесе қандай белгі (ауру) пайда болғанына қарамастан адамдардың таңдама жиынтығын сипаттайды.
14. Сызықтық корреляцияны түсіндіріңіз.
Кездейсоқ шамалардың арасындағы байланыстың өрнектелу дәрежесі корреляция деп аталады. Корреляция коэфиценті – r деп белгіленеді.Корреляция коэфиценті -1≤ r <1 аралығында жатады.
Егер коррелация коэфиценті 0-ден үлкен болса тура,0-ден кіші болса кері байланыс деп аталады.
0-ге тең болса байланыс жоқ.
r = -1 кері пропорционалды
-1 мен -0,7 кері күшті
-0,7 мен -0,5 кері орташа
-0,5 мен 0 кері әлсіз
0 мен 0,5 тура әлсіз
0,5 мен 0,7 тура орташа
0,7 мен 1 тура күшті
r = 1 тура пропорцияналды,
Статистикада корреляцияның параметрлік және параметрлік емес коэфиценті қолданылады.
Параметрлік – Пиронның коэфиценті;
Параметрлік емес – Спирмен коэфиценті қолданылады.
15. Сызықтық регрессияны түсіндіріңіз.
Регрессия – тәуелді у шамасын,тәуелсіз х шамасымен байланыстыратын функция.Ол х өзгергенде у қалай өзгергенін көрсетеді.Сызықтық регрессия теңдеуі: у = в0 + в1х;
Мұндағы у-тәуелді айнымасы ;
Х-тәуелсіз айнымасы;
Регрессияны қолданар алдындағы шарттар:
1.Тәуелді шама (у) – үздіксіз сандық,
Тәуелсіз шама (х)-сандық немесе сапалық болуы керек;
2.Бақылау саны көп болуы керек.
III деңгей сұрақтары
1.Орташа квадраттық ауытқу 36, ал таңдама саны 4 болса, стандатты қате неше болатынын табыңыз.
Орташа мән генералды жиынтықтан емес, шектелген таңдама бойынша анықталғандықтан, ол ақиқат (генеральды) орташадан ерекшеленеді, яғни қандай да бір орташаның стандартты қатесі деп аталатын анықталған қателігі болады.

S=36
n =4
m=
2. Таңдама саны 9, орташа квадраттық ауытқу 9-ға тең болған жағдайда, стандартты қате неше болатынын табыңыз.

S=9
n =9
m=

3. Берілгендер бойынша орташа мән, моданы, медиана және қадамды анықтаңыз: 10, 15, 10, 15, 10, 5, 5.

1. Ранжирленген қатар құру 5, 5, 10, 10, 10, 15, 15
2. Орташа мән ()
=
3. Мода (Мо)-кездейсоқ шаманың ең жиі кездесетін мәні=10
4. медиана(Ме) бұл таңдаманың қақ ортасынан бөлетін кездейсоқ шаманың мәні=10
5. Қадамды анықтау R=Xmax-Xmin=15-5=10
4.


Қорытынды:
Зерттеушілер саны – 25
Ең жиі кездесетін – 130-150
Ең сирек кездесетін – 210-230
Диаграмма түрі – Қалыпты тарамдалған бағаналы диаграмма
5. 0-4 жастағы балалардың саны – 8000. Инфекциялық ауруға шалдыққандар саны – 1600, бұлардың ішінде қызылшамен ауырғандар саны – 320. Балалар емханасындағы мейірбикелер саны – 80. Берілген мәліметтер бойынша мына көрсеткіштерді есептеу керек: 1) үлестік; 2) қарқынды; 3) арақатыстық.
1.Үлестік көрсеткіш =
Үлестік көрсеткіш =
2.Қарқынды көрсеткіш =
Қарқынды көрсеткіш =
3.Ара қатыстық көрсеткіш =
Ара қатыстық көрсеткіш =
Қорытынды:
Инфекциялық аурумен ауыратын балалардың 20 % қызылшамен ауырады
Әр 1000 баланың 200-і инфекциялық аурумен ауырады
100 ауыратын балаға 5 медбике сәйкес келеді

6. ҚР халық саны – 17207000. Республикадағы жалпы аурулар саны – 12100000, бұлардың ішінде тыныс алу жүйесі бойынша ауырғандар саны – 3750000. Қаланың емдеу-алдын алу мекемелеріндегі дәрігерлер саны – 55000. Берілген мәліметтер бойынша мына көрсеткіштерді есептеу керек: 1) үлестік; 2) қарқынды; 3) арақатыстық.
1.Үлестік көрсеткіш =
Үлестік көрсеткіш =
2.Қарқынды көрсеткіш =
Қарқынды көрсеткіш =
3.Ара қатыстық көрсеткіш =
Ара қатыстық көрсеткіш =
Қорытынды:
Республикада жалпы аурулар ішінде тыныс алу жүйесі бойынша ауырғандар 31% құрайды
1000 адамның 703-і ауырады
10000 адамға 45 дәрігер сәйкес келеді
7.

Қорытынды:
Зерттеушілер саны – 25
Ең жиі кездесетін – 120,0000-133,3333
Ең сирек кездесетін – 160,0000-173,3333
Диаграмма түрі – Қалыпты тарамдалған бағаналы диаграмма
8. Берілген мәліметтер бойынша келесі көрсеткіштерді табыңыз: а) орташа мәнді; в) мода; с) медиана; д) қадамды анықтаңыз.
110, 105, 100, 120, 120, 105
1. Ранжирленген қатар құру 100 105 105 110 120 120
2. Орташа мән ()
=
3. Мода (Мо)-кездейсоқ шаманың ең жиі кездесетін мәні=105 және 120
4. медиана (Ме) бұл таңдаманың қақ ортасынан бөлетін кездейсоқ шаманың мәні=(105+110)/2=107,5
5. Қадамды анықтау R=Xmax-Xmin=120-100=20
9.


Қорытынды:
Зерттеушілер саны – 22
Ең жиі кездесетін – 50-55
Ең сирек кездесетін – 75-80
Диаграмма түрі – Қалыпты тарамдалған бағаналы диаграмма
10. Топаралық дисперсия 36, топішілік дисперсия 4, Ғкрит= 3,88 тең. Фишер критерийін есептеңіз және болжам қабылдаңыз.
Топаралық дисперсия – зерттелетін фактор, топішілік дисперсия - қандай да басқа фактор. Дисперсиялық талдауда Фишер критерийін есептейміз.
F=Д топаралықД топішілік= 36/4=9
Ғкрит= 3,88 < Ғесеп =9
Фишер критерийінің есептелген мәні критикалықтан кем болса нольдік болжам, қарсы жағдайда альтернативті болжам қабылданады. Бұл есепте Фишер критерийінің есептелген мәні критикалықтан үлкен, сондықтан альтернативті болжам Н(1) қабылданады.
11. ҚР халық саны – 17207000. Республикадағы жалпы аурулар саны – 12100000, бұлардың ішінде ас қорыту жүйесі бойынша ауырғандар саны – 1145550. Қаланың емдеу-алдын алу мекемелеріндегі дәрігерлер саны – 55000. Берілген мәліметтер бойынша мына көрсеткіштерді есептеу керек: 1) үлестік; 2) қарқынды; 3) арақатыстық.
1.Үлестік көрсеткіш =
Үлестік көрсеткіш =
2.Қарқынды көрсеткіш =
Қарқынды көрсеткіш =
3.Ара қатыстық көрсеткіш =
Ара қатыстық көрсеткіш =
Қорытынды:
Республикада жалпы аурулар ішінде ас қорыту жүйесі бойынша ауырғандар 9% құрайды
1000 адамның 703-і ауырады
10000 адамға 45 дәрігер сәйкес келеді
12.

Қорытынды:
Зерттеушілер саны – 25
Ең жиі кездесетін – 120-130
Ең сирек кездесетін – 150-160
Диаграмма түрі – Қалыпты тарамдалған бағаналы диаграмма
13.


Қорытынды:
Зерттеушілер саны – 25
Ең жиі кездесетін – 120-130
Ең сирек кездесетін – 150-160
Диаграмма түрі – Қалыпты тарамдалған бағаналы диаграмма
14. Топаралық дисперсия 100, топішілік дисперсия 10, Ғкрит= 12,88 тең. Фишер критерийін есептеңіз және болжам қабылдаңыз.
Топаралық дисперсия – зерттелетін фактор, топішілік дисперсия - қандай да басқа фактор. Дисперсиялық талдауда Фишер критерийін есептейміз.
F=Д топаралықД топішілік= 100/10=10
Ғкрит= 12,88 > Ғесеп =10
Фишер критерийінің есептелген мәні критикалықтан кем болса нольдік болжам, қарсы жағдайда альтернативті болжам қабылданады. Бұл есепте Фишер критерийінің есептелген мәні критикалықтан кем, сондықтан нольдік болжам Н(0) қабылданады.
15.


Қорытынды:
Зерттеушілер саны – 26
Ең жиі кездесетін – 30-40
Ең сирек кездесетін – 80-90
Диаграмма түрі – Қалыпты тарамдалған бағаналы диаграмма

Приложенные файлы

  • docx 8841399
    Размер файла: 788 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий