адам физиологгиясы(жалпы жане жасерекшелик)ФКС-1-249.ВОУД


1-вариант
Физиология ғылымы
Ағзаның сыртқы және ішкі ортаныңәртүрді әсерлеріне жауабын,
Ағзаныңәртүрлі тіршілік кезеңдеріндегі қызметтерінін жалпы көрсеткіштерін, қасиеттерін зерттейді
Тірі ағзаның, жеке жүйелерінің, мүшелерініңқызметтерін зерттейді
Математикалык символдарды зерттейді
бейімделуін, реттелуін зерттейді
Ағзадағымүшелер, ұлпалар мен жасушалардың морфологиялык кұрылысынзерттейді
Тірі ағзаныңқұбылысынзерттейді
Ағзадағыжасушалардеңгейіндегіхимиялыкреакциялардызерттейді
Тірі ағзаныңэмбриональдыкдамуын зерттейді
Физиология гылымыныңсалалары
Жас ерекшеліктер физиологиясы
Биомеханика
Анатомия
Жалпы физиология
Биологиялық химия
Цитология
Қолданбалы физиология
Биофизика
Тірі ағзакызметініңреттелуі
Гуморальді - аниоидарменкатиондарәсері. Биологиялықбелсендізаттар
Судыңәсерімен
Миокиназа көмегімен
Жүйкелі ООЖ-ніңқатысуымен
Ферменттердіңәсерімен
Гуморальді - гормондар
Витаминдердіңкөмегімен
Гликоген көмегімен
Орталык жүйкежүйесініңбөлімдері:
Жұлын
Бүйрек
Мишық, ми сыңарлары
Сопақша ми, ортаңғы ми
Бауыр
Лимфатүйіндері
Альвеолдар
Бүйрекүстібезі
Ересек адамныңмиыныңорташасалмагы (граммен)
3500
1360
900
1400
500
2500
1260
2000
Нейрон түрі
Эфференттік.
Бағдарлы
Симпатикалык
Диффузиялык
Туа біткен
Афференттік
Парасимпатикалык
Қондырма (аралық)
ОЖЖ - ніңкозудыөткізуерекшеліктері
Екі бағытта
Ырғақтыңтрансформациясы
Таралған
Қозудыңжинақталу
Жеделдетілген
Белсенді
Бір бағытта
Баяулатылған
Жана туғаннәрестеніңмиыныңсалмағы (граммен)
330
200
700
500
420
400
250
900
Орталықжүйкежүйесініңқызметтері
Ағзадагы барлык мүшелер мен ұлпалар қызметін реттеу
Жиырылу
Қуатбөлу
Тыныс алу
Ағзаны сыртқы және ішкі ортаныңөзгерістеріне бейімдеу
Сыртка қажетсіззаттардышығару
Сөлбөлу
Ағзадағы барлық мүшелер мен ұлпалардыңқызметін бір тұтас ағзаның мүдесіне бағындыру
Рефлекторлықдоғабөлімдері:
Эффектор
Альевеол
Рецептор, афферентті жүйке
Жүрек
Миозин
ОЖЖ - сі, эферентті жүйке
Нефрон
Бүйрек
Рецепторлардыңорналасуынасәйкесрефлекстүрлері:
Проприрецеппевтік
Қоздырғыш
Тежеуші
Экстерорецептивтік
Вегетативті
Қоректік
Қимыл – әрекет
Интерорецептивтік
Жұлынныңқызметтері:
Вегетативті қызметтерді реттеуге
Босаңсу
Жүйке импульстерін өткізу
Көмірқышқылгазынтасымалдау
Рефлекторлык еріксіз козғалысты реттеу
Жиырылу
Созылу
Сөлбөлу
Сопақша мида орналасқанжүйкеорталықтары
Қорғаныс (кірпік кағу, жас шығару, жөтелу, түшкіру т.б.)
Бағдарлау
Бүгуорталығы
Қан айналыс (ЖСЖ, қантамыр), ас қорыту (шайнау, жұту, сөл бөлу)
Тыныс алу (дем алу, дем шығару)
Иіссезу
Несеп шығару
Медиатор бөлу
Мидың толык жетілуі
15 жаста
30 жаста
17 жаста
10 жаста
19 жаста
35 жаста
40 жаста
20 жаста
Жаңатуғаннәрестеніңжүйкесіаркылысекөндінеөтетінимпульссаны (имп/с)
15имп/сек
20имп/с
100 имп/сек
10 имп/сек
1 имп/с
7 имп/сек
2 имп/с
4 имп/с
Ересек адамныңжүйкесіарқылысекөндінеөтетінимпульссаны (имп/с)
1000 имп/с
7 имп/с
20 имп/с
600 имп/с
100 имп/с
4 имп/с
2 имп/с
300 имп/с
Мишықтыңқызметтері
Ағзаның күрделі козғалысын үйлестіру, реттеу
Қанқысымынкөтеру
Қозғалыс кезінде бұлшык ет тонусын сактау
Сыртқақажетсіззаттардышығару
Көру
Тыныс алуды, журектін соғуын кимылдың түріне байланысты реттеу
Жиырылу
Босаңсу
Үлкенмисыңарларқыртысыныңкызметтері
Ағзаның сыртқы ортамен байланысын қамтамасыз етеді
Қуатболу
Жиырылу
Ағзаның кызметтерін үйлестіру
Созылу
Жаңа шартты рефлекстердің жасасуын қадағалайды
Босаңсу
Сөлболу
Вегетативті жүйкежүйесіжүйкелендіреді
Қантамырларын
Көзбүлшықетін
Қаңқаларды
Ішкі мүшелерді
Жүрекбүлшықетін
Қаңқабұлшықетін
Дәнекерұлпаларды
Кеуде куысын
Симпатикалык жүйкежүйесініңжүректамыржүйесікызметінеәсері
Жүрек және өкпе қан тамырларын кеңейтеді
Жүрексоғуырғағыназайтады
Жүрекжәнеөкпеқантамырларынтарылтады
Жүрекқызметінбәсеңдетеді
Бауыр мен көкбауырдағы қор қан мөлшерін айналымға шығарады
Жүрексоғуырғағынөзгертпейді
Жүрекжәнеөкпеқантамырларынтарылтады
Жүрек соғу ырғағын күшейтеді
Парасимпатикалык жүйкежүйесініңжүректамыржүйесікызметінеәсері
Жүрек кызметін бәсеңдетеді
Жүрексоғуырғағынкүшейтеді
Жүреккантамырларынкеңейтеді
Жүрек соғу ырғағын азайтады
Жүрексоғуырғағынөзгертпейді
Жүреккызметінөзгертпейді
Жүреккантамырларынөзгертпейді
Қан тамырларын тарылтады
Қозғышұлпалар
Жүрек еттері, бірыңғай салалы еттер
Шеміршек
Тері эпителиі
Сүйек
СіңірСөл бөлетін бездер
Дәнекерұлпалар
Жүйке
Қозғыштыктыңкезеңдері
Абсолютті рефрактерлік кезең
Латентті кезең
Босаңсукезеңі
Салыстырмалы рефрактерлік кезең
Супернормальдықкезең
Динамикалықкезең
Жиырылу кезеңі
Статикалықкезең
Қозғыштықтыкөлшемдері
Реобаза
Реабсорбция
Лабильдік
Фильтрация
Деполяризация
Хронаксия
Суммация
Диффузия
Биопотенциалар түрлері
Жергілікті потенциал
Катиондык потенциал
Әрекет потенциалы
Иондыкпотенциал
Аниондык потенциал
Сутектік потенциал
Тыныштык күйдің мембраналык потенциалы
2-вариант
Тыныштық потенциалынын мөлшері (мВ)
70
200
10
150
50
20
90
300
Жүйке - бұлшықетқимылбірлігі
Мотонейрон
Афференттік жүйкеталшықтары
Мембрана
Аксон
Бұлшықетталшықтары
Синапс
Қозғаушыжүйкежасушасы
Қантамырлары
Салалы бұлшықетталшықтарыныңерекшеліктері
Жиырылу жылдамдығыменкүшітөмен
Жиырылужылдамдығыменкүшіжоғары
Төзімсіз
Шаршамайды (кажымайды)
Тез шаршайды
Жиырылу күшіорташа
Төзімді
Жиырылу жылдамдығыорташа
Шапшаңбұлшыкетталшықтарыныңерекшеліктері
Тез шаршайды
Шаршамайды
Жиырылу жылдамдығыменкүшітөмен
Жиырылу күшіорташа
Төзімсіз
Төзімді
Жиырылу жылдамдығыорташа
Жиырылу жылдамдығыменкүшіжоғары
Көлденеңжолақбұлшықеттердіңқызметі
Жылу өндіру
Сыртка шығару
Жылу реттеу
Тыныс алу
Көмірсуларжинақтайды
Қорғаныс
Сөлболу
Тірек-қимыл
Жүйке-бұлшықетсинапсбөлімдері
Синапстык саңылау
Миофибрилла
Саркоплазма
Пресинаптикалык мембрана
Саркоплазмалықретикулум
Лизосома
Постсинаптикалык мембрана
Сарколемма
Қанқаеттерініңжиырылутиптері
Изотониялық
Динамикалық
Изометриялык
Статикалық
Ауксотониялық
Жеке
Миометриялық
Полиметриялық
Бұлшықетжиырылуынқамтамасызететінқуатжүйелері
Тотығу
Фосфор
Көмірқышқылгазы
Гликолитті
Аминқышқылды
Оттегі
Креатинкиназа
Нейрогенді
АТФ - ныңкайтатүзілужолдары
Биологиялык тотығу
Амилазалық
Креатинкиназа реакциясы
Миокиназалық
Липазалық
Аминқышқылды
Гликолиз
Лактазалық
Талдағыштарбөлімдері
Аралық бөлім - өткізгіш жолдары
Пирамидті
Шеткі бөлім - рецептор
Синапс
Сенсорлы
Ассоциативті
Жұлдызшалы
Орталык бөлім - үлкен ми сыңарлары қыртысындағы аймақтар
Талдағыштар:
Ми жарты шар қыртысында аяқталатын жүйке жүйесініңкүрделі бөлігі
Сыртқы қоршаған ортадағы түрлі тітіркендіргіштерді сезетін құрылымдар
Эндокринді
Қантамырлар
Ішкі органныңөзгерістерін езетін құрылымдар
Ac қорыту
Вегетативті
Ағзанықуатпенқамтамасызететінмүше
Талдағыштарқызметініңжалпызаңдылықтары
Иррадация
Босаңсу
Үйлестіру
Қозу
Сезім ерекшелігі
Жиырылу
Тежелу
Бейімделу
Қандайәсерлердіқабылдауына сәйкесталдағыштаррецепторларыныңтоптары?
Экстерорецепторлар
Екінші рецепторлар
Ішкі рецепторлар
Интерорецепторлар
Тереңдегірецепторлар
Бірінші рецепторлар
Проприорецепторлар
Ортаңғырецепторлар
Сезім мүшелерініңнегізгіқызметтері
Ми қызметінің күйін (тонусын) сақтау
Су алмасу
Ағзаны қоршаған сыртқы және оның ішкі ортасынан мәлімет жинау
Зат алмасу
Сыртқашығару
Қуаталмасу
Кері байланыс арқылы жүйке орталықтарын, ағза қьзметініңнәтижесі туралы мәліметтеу
Ми кызметініңкүйін (тонусын) төмендету
Терідегі талдағыштардыңрецепторлартобы
Мейснер денешіктері
Құбырлар
Корти мушесі
Сары дақ
Таякшалар
Меркель дискілері
Краузе құбыры
Отолит аппараты
Терідегі талдағыштардыңқызметтері
Жанасуды, қысымдысезеді
Оттегініңмөлшерінсезеді
Тепе - теңдіктісезеді
Жарықтысезеді
Жылылықты, суыктысезеді
Қанқысымынсезеді
Ауырғандысезеді
Заттардыңтүрінсезеді
Қозғалысталдағышыныңрецепторлары
Гольджи денешіктері
Кұбырлар
Паччини денешіктері
Отолит аппараты
Корти мүшесі
Бұлшық - етұршығындағырецепторлар
Меркель дискілері
Таяқшалар
Қозғалысталдағышыныңқызметтері
Дене қалпынсактау
Дыбысты ажырату
Заттардыңтүсінажырату
Қимылдыңдәлме - дәлорындалуы
Жанасуды сезіну
Мақсатты жәнееріктіқимылжасау, қозғалысдағдыларынүйренужәнеқалыптастыру
Жылылықты, суықтысезіну
Иісті сезіну
Көрусезіммүшесініңбөлімдері
Аралықөткізгіш бөлім - көру жүйкесі
Шеткі бөлім – терморецопторлар
Шеткі бөлім - фоторецепторлар
Шеткі бөлім - хеморецепторлар
Аралықөткізгішбөлім – естужүйкесі
Орталық бөлім - үлкен ми сыңарлар қыртысының шүйде бөлімінде орналасқан аймақтар
Аралықөткізгіш - биполярлыжасушалар
Орталықбөлім - үлкенмисыңарларқыртысыныңсамайбөліміндеорналасқанаймақтар
Көздіңжарықсәулеөткізетінортасы
Көз бұршағы
Таяқшалар
Құбырлар
Сарыдак
Шыны дене
Қасаң кабық
Пигмент жасушалар
Соқырдақ
Көзалмасыүшқабықтанкұралған
Ортаңғы - тамырлы қабық
Ішкі - саркоплазма
Ортаңғы – кірпікшелер
Сыртқы - дәнекер ұлпалы қабық
Сырткы - сарколемма
Сыртқыбөлімініңдискісі
Ішкі -торлы кабық
Митохонрий
Заттардыңтүсінқабылдауілімініңнегізінқалағанғалымдар
М.В.Ломоносов
А.А.Ухтомский
И.П.Павлов
Т.Юнг
Н.Н.Красногорский
П.К.Анохин
Г.Гельмгольц
Ф.Ф.Эрисман
Көздіңторлыкабығындаорналасканқұбырлартүрі
Бірі - қызыл түстіжарықтолқындарын
Үшіншісі - көктүстіжарықтолқындарын
Екіншісі - сары түстіжарықтолқындарын
Үшіншісі - күлгінтүстіжарықтолқындарын
Бірі - ақтүстіжарықтолқындарын
Бірі – қоңыртүстіжарықтолқындарын
Екіншісі - жасыл түстіжарықтолқындарын
Екіншісі - қара түстіжарықтолқындарын
Ересек адам көзініңөткірлігі (шарттыбірлік)
0,8
0,4
2,0
0,9
1,0
0,5
2,5
3,0
Жасөспірімдеркөзініңөткірлігі (шарттыбірлік)
1,1
2,0
0,9
3,0
2,5
1,0
0,4
0,8
3-вариант
Есту талдағышыныңбөлімдері
Шеткі бөлім -дыбыс қабылдаушы рецептор: Корти мүшесі
Шеткі бөлім – фоторецепторлар
Аралык өткізгіш бөлім - есту жүйкесі
Орталык бөлім – үлкенмисыңарларқыртысыныңшүйдебөлігінде орналасқан аймақтар
Аралык өткізгіш бөлім - биполярлыжасушалар
Аралык өткізгіш бөлім – көружүйкесі
Орталык бөлім - үлкен ми сьңарлар қыртысының самай бөлімінде орналаскан аймактар
шеткі бөлім - хеморецепторлар
Ересек адамның есту талдышығы қабылдайтын дыбыс тербелістері (Гц/сек)
18000
5000
30000
25000
20000
16000
10000
22000
Балалардыңестуталдағышыкабылдайтындыбыстербелістері (Гц/сек)
22000
30000
10000
21000
25000
40000
5000
18000
Егде жастағыадамныңестуталдағышықабылдайтындыбыстербелістері(Гц/сек)
15000
5000
10000
13000
14000
20000
25000
40000
Тепе - теңдікталдағышыныңбөлімдері
Аралык өткізгіш бөлім - тепе - теңдік жүйке талшықтары
Аралык өткізгішбөлім - көружүйкесі
Аралықбөлім – үлкенмисыңарларқыртысыныңшүйдебөлімінде
Орталық бөлім - үлкен ми сыңарларының самай бөлімінде
Шеткі бөлім - хеморецепторлар
Аралык бөлім - синапста
Шеткі бөлім - Отолит аппаратындағы рецепторлар
Орталықболім - жүлында
Тепе - теңдікталдагышынынкызметтері
Тепе - теңдіктісақтау
Суыктықтысезу
Жанасуды сезу
Айналмалы, шайқалмалы қозғалыстысезу
Заттардынтүсінажырату
Жылылыкты сезу
Дененіңкеңістіктегіорнынаныктау
Иісті сезу
Тепе - тендік талдағыштарынынрецепторларытітіркенгендепайдаболатынрефлекстер:
Көз алмасынын мәжбүрлі ырғағы
Бағдарлау
Вегетативті рефлекстер (ЖСЖ, қан кысымы өзгеруі, сілекей бөліну, жүрекайну т.б.)
Ахиллов рефлексі
Шартсыз рефлекстер
Мойын, тұлға және аяқ - қол бұлшық еттерінің тепе - теңдік моторлы рефлекстері
Тізе рефлексі
Қорғанысрефлекстері
Шартсыз рефлекстер ерекшеліктері
Туа пайда болған, тұкымкуалайды
Тұрақтыемес, бірөкілгеғанатән
Кезкелгентітіркендішкетүзіледі, жаңарефлекторлыкдоғажасалып,тұйыкталуқажет
Тек адекватты тітіркендіргішке түзіледі, дайын рефлекторлық доғасы бар
Тіршілікетубарысындапайдаболған, тұқымқуаламайды
Мотивация
Тұрақты, бір түpгe тән
Суммация
Шартты рефлекстер ерекшелІктері
Тұрақты, бір түргетән
Кез келген тітіркендішке түзіледі, жаңарефлекторлыкдоғажасалып, тұйықталу қажет
Туа пайда болған, тұкым қуалайды
Тұрактыемес, бірөкілгеғанатән
Тек адекватты тітіркендіргішке түзіледі, дайынрефлекторлыкдоғасыбар
Мотивация
Тіршілік ету барысында пайда болған, тұкым қуаламайды
Суммация
Шартты рефлекс түзілуініңкезеңдері
Субмаксималды
Жекелендіру
Максималды
Автоматты
Генерализация - жалпы қорытындылау
Абсолют
Салыстырмалы
Арнайы
Шартты рефлекстердіңжасалумеханизмі
Ешқандй тітіркендіргіштердіңболмауы
Шартты және шартсыз тітіркендіргіштердіңболуы
Шартсыз тітіркендіргіш шартты тітікендіргіштен бұрынәсеретуі
Шартты тітіркендіргіш шартсыз тітікендіргіштен бұрынәсеретуі
Текқанашарттытітіркендіргіштердіңболуы
Шартсыз жэне шартты тітікендіргішлердін ұштасуы
Тек қана шартсыз тітіркендіргіштердін болуы
Шартсыз және шартты тітікендіргішлердіңұштаспауы
Тітіркенетін рецепторларғасәйкесшарттырефлекстертүрлері
Жасанды
Экстерорецептивтік
Табиғи
Интерорецептивтік
Оңжәнетеріс
Проприорецептивтік
Екінші дәрежедегі
Үшіншідәрежедегі
Шартты рефлекстіңтежелуі
постсинаптикалық
Пресинаптикалык
Ажырататын тежелу
Өшуден тежелу
Пессимальдық
Доминантты
Аутогенді тежелу
Шартты тежегіш
ЖоғарғыжүйкеәрекетініңтөрттипкебөлінуініңнегізінеОЖЖкызметініңтуа біткен келесі ерекшеліктері жатады.
Қозу мен тежелу процесінің теңдігі
Қозументежелудіңсозылғыштығы
Қозументежелудіңөткізгіштігі
Қозу мен тежелудін күші
Қозументежелудіңтұрақтылығы
Қозументежелудінлабильдігі
Қозу мен тежелудіңрефрактерлігі
Қозу мен тежелу процесінің жылжығыштығы
Гиппократ бойынша темперамент түрлері
Меланхолик
Астеник
Акселерат
Нормостеник
Сангвиник
Гиперстеник
Гиперстеник
Холерик
Холерикте жоғарыжүйкеәрекетініңтипі
Қозу реакциясын тежеуі өте киын
Орташа
Ұстамды, козументежелутең
Әлсіз
Күшті
Қозументежелупроцестерініңбір - бірінеауысуыбаяу
Тежелу процесі басым
Ұстамсыз, қозу тежелуден басым
Сангвиникте жоғары жүйкеәрекетініңтипі
Ұстамсыз, қозутежелуденбасым
Ұстамды, козу мен тежелу тек
Қозуреакциясынтежеуіотекиын
Қозу мен тежелу процестерінің бір - біріне ауысуы жеңіл
Әлсіз
Күшті
Қозументежелупроцестерінінбір ~ бірінеауысуыбаяу
Орташа
Флегматикте жоғары жүйкеәрекетініңтипі
Ұстамсыз, козутежелуденбасым
Орташа
Әлсіз
Қозументежелупроцестерікүшті , салмақты
Қозуреакциясынтежеуіөтекиын
Күшті
Козу мен тежелу процестерінін жылжығыштығынашар
Қозументежелупроцестерініңбір - бірінеауысуы, жылжыгыштығыженіл
Меланхоликте жоғары жүйкеәрекетініңтипі
Ұстамсыз, козутежелуденбасым
Қозу мен тежелу процестері нашар, тежелу басым
Қозуреакциясынтежеуіөтекиын
Жылжығыштығы жоқтыңқасы, селқос, көрінгеннің жетегінде кетеді
Қозументежелупроцестерітең
Орташа
Күшті
Әлсіз
Бірінші сигналдықжүйеніңтітіркендіргіштері
Жазылғансөз
Ағзаны коршаған ортадағы көріністер
Көрген сөз
Сыртқы орта өзгерістері
Естіген сөз
Айтылған сөз
Ағзаның ішкі сұйық ортасының көрсеткіштері
Жазбаша тіл
Екінші сигналдык жүйенінтітіркендіргіштері
Ағзаныңішкісұйыкортасыныңкөрсеткіштері (рН, Рт.б.)
Сыртқыортаныңтемпературасы
Сыртқыортаныңқысымы
Жазылғансөз
Ағзаны қоршаған ортадағы көріністер
Иіс тітіркендіргіші
Айтылғансөз
Естіген сөз
Қозғышсинапстардаметиаторларрөлінаткаратындар
соматотропин
амилаза
инсулин
пепсин
серотонин
ацетилхолин
норадреналин
химозин
Парасимпатикалық жүйке жүйесініңорталықтары
жұлынарқабөлімінің VI және IX жұпжүйкеталшықтары
ортаңғы мидыңIII жұп бас-ми жүйке талшықтары
жұлынаркабөлімінің 1 және II жұпжүйкеталшықтар
жұлынныңбелбөлімі
жұлынның сегізкөз бөлімі
көздінкөружүйкеталшықтары
сопақшамидың, V, IX, Xжұпбас-мижүйкеталшықтары
жұлынынынарқажәнебелбөлімдері
Жаңатуғаннәрестедебіртәуліктегіұйкымөлшері (сағат)
7
24
20
21
22
9
11
14
Қозғалыстыбасқарудыңжалпыүлгісі - қызметжүйесі
Сананыңқатысынсыз
Сыртқы және ішкі ортадан түскен барлық тітіркендіргіштерді афференіті талдау
Шартсыз рефлекстер
Іс - әрекеттің мақсаты мен міндеттері туралы шешім қабылдау нәтижесін болжау, бағдарлама жасау
Проприорецептивті рефлекстер
Нәтижені талдау аркылы бағдарламаға өзгеріс енгізу - сенсорлық
Тітіркендіргіштер талданбайды
Нәтиже талданбайды
4-вариант
Еріксіз козғалыстыңерекшеліктері
Ми қыртысыныңқатысуымен
Ми қыртысыныңқатысуынсыз
Шартты рефлекстер
Шартсыз рефлекстер
Орталықтыңнұскауыбойыншаорындалады
Мақсаттыбасқаруаркылыорындалады
Автоматты орындалатын қозғалыс дағдылары
Қыртыстырефлекстер
Ерікті қозғалыстыңерекшеліктері
Тыныстықрефлекстер
Ми қыртысыныңқатысуымен
Сіңірлі рефлекстер
Мақсаттыбаскаруарқылыорындалады
Қантамырларынқозғайтынрефлекстер
Шартты рефлекстер
Шартсыз рефлекстер
Зат алмасу өнімдеріншығарурефлекстері
Стастикалык рефлекстер
Зат алмасу өнімдерін шығару
Тағамдык
Сөл бөлу
Қорғаныс
Лабиринт рефлексі
Мойын рефлексі
Жазылу рефлексі
Тыныстық (02, С02)
Статокинетикалык рефлекстер
Тыныстық (О?, ССь)
Сөлбөлу
Тербеліс, салмақсыздықрефлекстері
Шыр айналу рефлекстері
Тағамдық
Қорғаныс
Лифт рефлекстері
Заталмасуөнімдеріншығару
Еріктікозғалыстыңжасерекшеліктері
5-6 жастапроприорецептивтіккерібайланысарқылықимылбаскарылмайды
3-4 жастанбастапқозғалыстысөзарқылыреттеу
7-9 жастаорталықтыңбұйрығыбойыншакарапайымкимылреттелмейді
5-6 жастапроприорецептивтіккерібайланысарқылықимылдыбақылау
3-4 жастағыбалалардақозғалыстықимыл-қозғалысарқылыреттеудамымаған
10-11 жаста ерікті қозғалысбағдарламасызорындалады
7-9 жастаорталықтыңбұйрығыбойыншақимылреттелебастайды
10-11 жаста ерікті қозғалысбағдарламағасәйкес орындалады
Тірі ағзаныңішкісұйыкортасы
Несеп
Бауыр
Жасуша аралықсұйықтық
Өкпе
Лимфа
Қан
Тер
Сілекей
Гомеостаз
Өкпеұлпасыныңфизико – химиялыкқасиеттерініңтұрақтыболуы
Көптеген реттеу жүйесінің кызметі арқылы ағзаның ішкі ортасыныңсалыстырмалы түрде бірқалыпты сақталуы
Несептіңкұрамыныңөзгеруі
Ағзаның ішкі сұйық ортасы құрамының салыстырмалы түрде біркалыпты сақталуы
Тер кұрамыныңтұрақтыболуы
Сілекей құрамыныңтұрақтыболуы
Ағзаның ішкі сұйық ортасының физико - химиялык қасиеттерініңсалыстырмалы түрде сақталуы
Бауыр кызметініңтұрақтыболуы
Қанжүйесіне
Сілекей бөлетінбездер
Шеткі қан (плазма және қан жасушалары)
Ұйқыбездерініңсөлдері
Қан жасушалары түзілетін мүшелер, сүйек кемігі, бауыр, көкбауыр, лимфа түйіндері, тимус, бадамша бездер
Қанжасушаларытүзілетінмүшелер; дәнекерұлпа, сүйек, бұлшықет
Лимфа
Қан жасушалары ыдырайтын мүшелер: бауыр, көкбауыр
Қанжасушаларыыдырайтынмүшелер: жүрек, өкпе, бұлшықет
Канныңбиохимиялық, физиологиялықкөрсеткіштерініңбелгілітұрақтылығынқамтамасызететінжүйелерменмүшелер
Бұлшықеттер
Буферлік жүйелер
Сүйек
Гуморальды және жүйкеліреттеу
Жыныс бездері
Жүрек
Өкпе, асқорытумүшелері, терібездері
Дәнекерұлпа
Ересек адам ағзасындағықанныңмөлшері (л)
5,5
8
5
4
6
3
10
7
Жаңатуғаннәрестеніңағзасындағықанмөлшері (% денесалмағының)
30
10
5
4
15
20
2
8
Қанныңнегізгіқызметтері
Жиырылу
Тыныс алу (О2, С02 тасымалдау)
Босансу
Сыртқы тітіркендіргіштерге жауап береді
Тасымалдау - қоректендіру (белок, май, көмірсулар, витаминдер, минералдытұздарт.б.)
Натрий жәнекалийиондарыконцентрациясын сақтайды
Қорғаныс, гуморальдыреттеу
Ересек адам қаныныңкұрамы (%)
50 % плазма, 50% қан жасушалары
54 % плазма, 46% қан жасушалары
60 % плазма, 40% қан жасушалары
58 % плазма, 42% қан жасушалары
40 % плазма, 60% қанжасушалары
52 % плазма, 48% қан жасушалары
45 % плазма, 65% қанжасушалары
65 % плазма, 35% қанжасушалары
Ересек адам қанындағыплазманыңкұрамы %
98 % су, 1% белоктар, 1% бейорганикалық заттар
90% су, 9% белоктар, 1% бейорганикалық заттар
50 % су, 40% белоктар, 10% бейорганикалық заттар
92 % су, 7,1% белоктар, 0,9% бейорганикалық заттар
80 % су, 18% белоктар, 2% бейорганикалық заттар
70 % су, 26% белоктар, 4% бейорганикалық заттар
91 % су, 8% белоктар, 1% бейорганикалық заттар
96 % су, 4% белоктар, 4% бейорганикалық заттар
Қаннынкұрамындағықанжасушалары
Альбуминдер
Эритроциттер
Глобулиндер
Лейкоциттер
Миоциттер
Тромбоциттер
Остеоциттер
Ретикулоциттер
Ересек адам қанындағыэритроциттерсаны (1 мм'/млн)
7
15
10
4,5
4
5,0
3,0
2,0
Жаңатуғансәбидіңқанындағыэритроциттерсаны (1 мм /мли)
10
3,5 "
7
4
7,5
9,5
6,5
5
Ер адам қанындағыэритроциттердіңшөгужылдамдығы( мм/caғ)
2
4
14
6
9
8
3
12
Әйел адам қанындағыэритроциттердіңшөгужылдамдығы (мм/сағ)
18
6
4
8
12
10
2
20
Ересек адамның 100 мл қанындағыгемоглобинмөлшері (г)
10
15
30
14
25
14
20
10
Жана туған сәбидің 100 млқанындағыгемоглобинмөлшері (г)
40
20
12
35
30
14
17
25
Эритроциттердіңнегізгіқызметтері
Амилаза ферментін шығарады
Жасушаларға 02, одан өкпеге С02 тасымалдау
Қанреакциясының (рН) тұрақтылығынқамтамасызетеді
Сүйектіңөсуінеәсеретеді
Қандағы глюкоза мөлшерін реттейді
Бұлшықеттіңжиырылуынаәсеретеді
Қанға қызыл түс береді
Қанныңосмостыкқысымынбелгілейді
Гемолиз түрлері
Статикалық
Физиологиялык, осмостык
Статокинетикалық
Термиялық, механикалық, электрлік
Буферлік
Сутектік
Химиялық, биологиялық
Миокиназалык
Қантүйіршіктерітүзілетінмүшелер
Сүйеккемігі
Лимфа туйіндері
Бүйрек
Бауыр, көкбауыр
Ішек
Ми
Ұйқыбезі
Өкпе
Қандағыгемоглобинқосылыстары
Фосфогемоглобин
Карбоксигемоглобин
Гликогемоглобин
Оксидазалар
Оксигемоглобин
Альбумин
Липогемоглобин
Карбогемоглобин
5-вариант
Қансақтайтынқормүшелер
Асқазан
Бауыр
Ұйқыбезі
Кек бауыр
Бүйрек
Тері жәнеөкпеқантамырлары
Бездер
Ішек
Эритроцитозды тудыратын себептер
Шектен тыс су ішкенде
Биік тауғашыққанда
Қозғалысшектелгенде
Қансырағанда
Қанныңқанқорынаншығуынабайланысты
Қанныңқанқорынажинақталуынан
Эстрогендер көпбөлінсе
Дене жұмысында
Эритроциттердің«өмірсүру»ұзақтығы (күн)
80
60
120
90
100
140
70
200
Эритроцитопения кұбылысынтудыратынсебептер
Дене жұмысында
Қансырағанда
Биік тауғашыкқанда
Шектен тыс су ішкенде
Гипоксия
Анемия ауруы салдарынан
Андрогендер көпбөлінсе
Эритропоэтин көптүзілсе
Эритроциттердегі антигендер (агглютиноген жәнерезусжүйелері)
B
Rh
Б
А
Г
В
C
D
АВО жүйесібойынша I - ші топтағы қандықұюғаболады
Лимфага
Несепке
III жэне IV - ші топтарға
Сілекейге
II - ші топқа
V - ші топка
1 - ші топқа
VI - ші топка
Қантүзілуүрдісініңэкзогендіфакторлары
глюкокортикоидты гормондар
D дәрумені, натрий
b тобының дәрумендері, темір
түрліферменттер
С дәрумені, мыс
Ультракүлгінсәулесі
фолий қышқылы, маргенец
қымыздыққышкылы, калий
Ересек адамныңқанындағылейкоциттерсаны (1 мм 3/мьщ)
2
4
1
15
5
20
6
625
Жаңатуғаннәрестеканындағылейкоциттерсаны (1 мм3/мың)
5
4
7
10
15
20
6
50
Лейкоциттердіңтүрлері
Эритроциттер
Моноциттер
Тромбопластин
Гранулоциттер
Тромбоциттер
Агранулоциттер
Актомиозин
Миоглобин
Лейкоциттердің«өмірсүру»ұзақтығы (күн)
10
9
7
4
15
25
2
30
Лейкоциттердіңнегізгіқызметтері
Сүйектінөсуінеәсеретеді
Жасушаларға 02, оданөкпегеС02 тасымалдайды
Фагоцитоздыққабілет
Бұлшықеттіңжиырылуынаәсеретеді
Антиденелер жасап шығарады
Қандағыглюкозамөлшерінреттейді
Иммунитет қалыптастырады
Амилаза ферментін шығарады
Лейкоцитозды тудыратын себептер
Шектен тыс су ішкенде
Суық тигенде
Биік тауғашыққанда
Дене жұмысы кезінде
Қансырағанда
Қозғалысшектелгенде
Қатты қорқу немесе шаттану, зорығу кезінде, эмоция салдарынан
Қанның, қанқорларынажинакталуынан
Дсне жұмысыныңкантүйіршіктсрісанына эсері
Эритроциттер саны өзгермейді
Лейкоциттер саны өседі
Лейкоциттер саны азаяды
Тромбоциттер саны екі есе өседі
Лейкоциттер саны өзгермейді
Тромбоциттер саны азаяды
Эритроциттер саны көбейеді
Эритроциттер саны азаяды
Cay адамның 1 млқанындалейкоциттердіңсаны
1000
1500
5000
6000
4000
12000
15000
20000
Балалар мен жас өспірімдерағзасындағыиммунитеттіңтүрлері
Салыстырмалы
Қолданбалы
Вегетативті
Соматикалык
Жалпы
Табиғи және жасанды
Туа және жүре пайда болған
Жалпы және жергілікті
Ересек адам қанындағытромбоциттерсаны (1 мм"/мыц)
50
200
150
500
300
100
400
90
Тромбоциттердің«өмірсүру»ұзақтығы (күн)
15
10
20
8
4
12
30
2
Тромбоциттердін қызметтері
Қанныңұюына қатысады
Ферменттер өндіріледі, фагоцитарлык қабілеті бар
Қан тамырларын қоректендіреді, өткізгіштік қасиетіне әсер етеді
Бұлшықеттіңжиырылуынаәсеретеді
Қанреакциясының (рН) тұрақтылығынқамтамасызетеді
Қандағыглюкозамөлшерінреттейді
Сүйектіңөсуінеәсеретеді
Қанныңосмостыққысымынбелгілейді
Тромбоциттер саныныңкөбеюі
Қансырағанда
Ауыр дене жұмысынан
Суык тигенде
Әйелекіқабатболғанда
Биік тауғашыққында
Шектен тыс су ішкенде
Қозғалысшектелгенде
Тамақ ішкен соң
Қанұюыныңкезеңдері
I-ші - XIII плазмалықфакторларәсері
I-ші – антикоагулянттар әсері
I-ші - II тромбоциттік фактор
I-ші – кезең - тромбопластинаның пайда болуы
I*II-ші кезең – тромбопластинің тромбинге айналуы
III- ші – кезең – фибриногеннің фибринге айналуы
III – ші - гормондар, белсенді заттар әсері
III – ші – каогуляторлар әсері
Дене жұмысыныңқанғаәсері
Қанныңфизикалық-химиялыққасиеттеріөзгермейді
Қанның физикалық-химиялыққасиеттері өзгереді
Тромбоциттер саны өзгермейді
Лейкоциттер саны өседі
Лейкоциттер саны өзгермейді
Эритроциттер саны өзгереді
Эритроциттер саны өзгермейді
Лейкоциттер саны азаяды
Қанжүйесініңқызметінреттейді
Гуморальді реттелуі: гормондар жэне биологиялык белсенді заттар
Амилаза фермент!
Орталык – гипоталамус
Сілекей сөлініңферменттері
Рибофлавин
Кальциферол
Вегетативті жүйкежүйесі
Креатинфосфокиназа ферменті
Оку жәнеденежұмысыныңбалаларменжасөспірімдерағзасьндағыканғаәсері
Лейкоциттер саны өзгермейді
Эритроциттер саны көбейеді
Тромбоциттер саны өзгермейді
Миогендік лейкоцитоз байқалады
Қанныңфизико – химиялыққасиеттеріөзгермейді
Эритроциттердіңшөгужылдамдығыбаяулайды
Эритроциттердіңшөгужылдамдығыөзгермейді
Қандағыглюкозамөлшеріөзгермейді
Баланыңиммундыққабілеттерікүштідамиды (жасаралығы)
13-15
12-13
1 -3
14-15
4-6
16-18
11 -12
7 – 10
6-вариант
Қанайналымжүйесі
бауыр
лимфа түйіндері
жүрек
өкпе
вена қан тамырлары
лимфа тамырлары
артерия қан тамырлары
бронхиолдар
Ересек адам жүрегініңсалмағы (г)
150
100
275
250
300
400
600
500
Жаңатуғаннәрестежүрегініңсалмағы (г)
50
20
12
10
24
22
14
100
Жүрекқабырғасыныңқабаттары
Қарынша
Эндокард
Жүрекше
Альвиол
Миокард
Гепатоцит
Эпикард
Миоглобин
Жүрекетініңнегізгіқызметтері
Оттегін тасымалдау
Қозу және қозуды өткізу
Көмірқышқылгазынтасымалдау
Несеп шығару
Жиырылу
Сөл бөлу
Автоматия
Белок, май тасымалдау
Жүректіңөткізгішжүйелері
Лимфа түйіндері
Гисс будасы, Пуркинье талшықтары
Миофибрилл
Жүйкетүйіндері
Пресинаптикалық
Синоатриалдықтүйін (Кис - Фляк)
Постсинаптикалық
Атриовентикулярлықтүйін (Ашоф - Тавар)
Ересек адамныңтыныштықкүйдегіЖСЖ - I (соғ/мин)
100
70
120
40
60
50
90
80
Жүрекциклініңкезеңдері
Қарыншадиастоласы
Жүрекшедиастоласы
Жүрекетініңжалпыситоласы
Жүрекше систоласы
Жүрекшеэкстрасистоласы
Қарынша систоласы
Қарыншаэкстрасистоласы
Жүрек етінің жалпы диастоласы
ЖаңатуғаннәрестеніңЖСЖ (соғ/мин)
90
140
60
160
100
120
110
80
5-6 жастағыбалалардыңЖСЖ (соғ/мин)
60
83
70
140
102
120
110
50
Жүрекетініңқозғыштыққасиетініңерекшеліктері
Қолқадағы қан қысымы көбейгенде миокардтың жиырылу мүмкіндігі өседі-Анреп әсері
Тітіркендіргішке жауап бермейді
Жиырылу күшітітіркендіргіштіңкүшінесәйкес
Тітіркендіргішке «түгелдей не түк жоқ», Боудич заңдылығы бойынша жауап береді
Жиырылу күшівенаарқылықайтыпкелгенқанкөлемінесәйкесемес
Жиырылу күші вена арқылы қайтып келген қан көлеміне сәйкес-Франк-Старлинг заңдылығы
Қолқадағықанқысымыкөбейгендемиокардтыңжиырылумүмкіндігітөмендейді
Жиырылу режимдері - тегіс тетанус
Жүректіңөткізгішжүйесінкұратынмиоциттердіңерекшелігі (автоматизмсебептері)
Мембраналык потенциалды өздігіненәрекетпотенциалына айналдырады, қозупайдаболады
Мотонейроннан келген импульске қозады
Арнайы миоциттер - жиырылуғабейім
Мембраналык потенциалды әрекет потенциалына өздігінен айналдыра алмайды
Арнайы, саркоплазма аз, миофибрилдер көпӨздігіненқозуғажәнекозудыөткізугебейімемес
Арнайы емес, саркоплазмағабай, миофибрилдеріаз
Өздігіненқозуғажәнеқозудыөткізугебейім
Жүрекқызметінзерттеуәдістері
Электрокардиография
Эндоскопия
Фотокардиография
Спирометрия
Калориметрия
Пальпация, перкуссия, аускультация
Фистула әдісі
Электроэнцефаллография
Ересек адам жүрегініңсистолалыққанкөлемі (мл)
100
60
40
70
50
120
80
30
Ересек адам жүрегініңминуттікқанкөлемі (л/мин)
2
10
4
5
6
12
3
15
Қанайналымыныңүлкеншеңбері
Жүректіңоңқарыншасынан - өкнесабауы - артерияқантамырынан (венақаны) басталады.
Жүректің сол жаққарыншасынан басталып, капиллярға (қылтамырлар) жетеді
Жүректіңсолжақжүрекшесіненбасталып, артерия, капилляр (кылтамырлар) жетеді
Қан құрамындағы О2, қоректік заттар ұлпаға өтіп, ұлпадан СО2, зат алмасудың соңғы өнімдері қанға өтеді.
Вена қанынанСО2 өкпе көпіршіктерінеөтіп, оданО2 қанғасіңеді
Вена қаныкапиллярданвенулаға, оданвеналарарқылыжүректіңоң қарыншасынакұйылады
Вена қаны капиллярдан венулаға, одан веналар аркылы жүректіңоңжүрекшесіне құйылады
Артерия қаныөкпеден 4 венақантамырларыарқылысолжақжүрекшегеқұйылады
Қанайналымыныңкішішеңбері
Жүректіңсолжақжүрекшесіненбасталып, артерия, капилляр (қылтамырлар) жетеді
Жүректің оңқарыншасынан - өкпе сабауы - артерия қан тамырынан (вена каны) басталады.
ҚанқұрамындагыО2 қоректікзаттарұлпағаөтіп, ұлпаданСО2, заталмасудыңсоңғыөнімдеріқанғаөтеді.
Вена қаныкапиллярданвенулаға, оданвеналарарқылыжүректіңоңқарыншасынақұйылады
Вена қанынан СО2 өкпе көпіршіктеріне өтіп, одан О2 қанға сіңеді
Вена қаныкапиллярданвенулаға, оданвеналарарқылыжүректіңоңжүрекшесінеқұйылады
Жүректіңсолжаққарыншасынанбасталып, капиллярға (кылтамырлар) жетеді
Артерия қаны өкпеден 4 вена қан тамырлары арқылы сол жақ жүрекшегеқұйылады
Тыныштықкүйдегіқанайналымуакыты (сек)
12
10
20
30
40
22
60
25
Ересек адамда систолалықартериялыққанқысымыныңқалыптымөлшері(мм.с.б.б.)
140
70
120
80
160
60
130
110
Ересек адамда диастолалықартериялыққанқысымыныңқалыптымөлшері(мм.с.б.б.)
110
70
120
130
60
140
80
160
Қантамырларыарқылықанныңүздіксізағусебептері
Мембрананыңекіжағындағыменшіктіқысымайырмашылығы
Қан тамырларындағы қысым айырмашылығы
Диффузия
Осмос
Қан тамырларының ауданы бірдей емес
Фильтрация
Жүрек соғуы, көкірек қысым айырмасы
Реабсорбция
Жүрекқызметініңреттелуі
Вегетативтіжүйкежүйесіжүрекқызметінеәсеретпейді
Парасимпатикалықжүйкежүйесі, жүрекқызметінкүшейтеді
Ацетихолин, гистамин, хлорлыкалийжүректіңбарлыққызметінкүшейтеді
Адреналин, Са2+ жүрек қызметін күшейтеді
ОЖЖ - сі парасимпатикалық жүйке жүйесі аркылы жүрек қызметінтөмендетеді
Симпатикалықжүйкежүйесі, жүрекқызметінәлсіретеді
Адреналин, Са2+ жүректіңбарлыққызметтерінтөмендетеді
ОЖЖ-ci симпатикалық жүйке жүйесі аркылы жүрек қызметін күшейтеді, ЖСЖ жиілейді
Лимфа жүйесініңбөлімдері
Плазма
Лимфа капиллярлар тамырлары
Сілекей бездері
Вена тамырлары
Лимфа сұйығы
Артерия тамырлары
Лимфа түйіндері
Ішкі сөлінісбездері
Лимфа жүйесініңқызметтері
Биологиялык белсенді заттар бөлінеді
Ағзадағы, ұлпадағы артық сұйықтықты сору арқылы - дренажды қызмет атқарады
Босаңсу, жиырылу
Фагоцитоз, сүзілу, зиянсыздандыру, иммунитет қалыптастыруға қатысады
Дене температурасын сақтауқатысады
ҰлпағаО2 тасымалдау
ӨкпегеСО2 тасымалдау
Қан түйіршіктерінің (лимфоциттер) жасалуына
Тыныс алу:
Ағзағабелокжеткізу
Ағзағавитаминдержеткізу
Ағзаға оттегін жеткізу
Ұлпадабелоктыпайдалану
Ағазадан NH-, бөліпшығару
Ұлпада оттегін тотығу - тотықсыздандыру реакцияларына пайдалану
Ағзаданоттегіншығару
Ағзадан көмірқышқыл газын шығару
7-вариант
Тыныс жолдары
Асқазан
Кеңірдек
Ауыз
Ішектер
Мұрын куысы
Бауыр
Лимфа тамырлары
Бронхылар
Ағзадағыгазалмасукезеңдері
Газдардың (Оз, ССЬ) лимфаарқылытасымалдануы
Ішкі жасушалар мен ұлпалардағытынысалу
Аммиактыңқанарқылытасымалдануы
Сыртқы (мұрындағы) тынысалу '
Газдардын (Оз, С02) кан арқылы тасымалдануы
Сүйектегітынысалу
Сыртқы (өкпедегі) тынысалу
Асқазандағытынысалу
Ересек адамныңтынысжиілігі
10
16
40
18
50
30
20
5
Бір жастағыбаланыңтынысжиілігі
20
30
42
44
16
43
18
10
Ересек адамдағықалыптытынысалукөлемі (мл)
900
200
400
100
800
600
500
700
«Өлікеңістіктегі»ауамөлшері (мл)
100
145
200
300
150
140
50
40
Ересек адамдардағы (ерлердегі) өкпеніңтіршіліксыйымдылығы (мл)
2000
1000
4500
2500
1500
5500
3500
7000
6-7 жастағыербалаларөкпесініңтіршіліксыйымдылыгы (мл)
1000
1200
2000
2200
2300
1300
1400
3500
6-7 жастағықызбалаларөкпесініңтіршіліксыйымдылығы (мл)
2100
3100
900
1100
1200
1150
700
4000
Тыныштықкүйдегітынысалудыңминуттықкөлемі (л)
4
9
9
10
6
12
8
15
20
Ересек адам өкпесіндегіальвеолдарсаны (млн)
400
650
300
700
900
600
1000
800
Өкпедеоттегініңдиффузияжолыменалмасуынасебепшіменшіктіқысымайырмашылығы (мм.с.б.б.)
Альвеолярлык ауада - 162; кіші қаншеңберіндегіқанда - 62; айырмашылығы 100
Альвеолярлык ауада - 102; кіші қаншеңберіндегіқанда - 40; айырмашылығы 62
Альвеолярлык ауада - 94; кіші қаншеңберіндегіқанда - 40; айырмашылығы 54
Альвеолярлык ауада- 202; кіші қаншеңберіндегіқанда - 140; айырмашылығы 62
Альвеолярлык ауада - 103; кіші қаншеңберіндегіқанда - 40; айырмашылығы 63
Альвеолярлык ауада- 104; кіші қаншеңберіндегіқанда-40;айырмашылығы 64
Альвеолярлықауада ~ 200; кішіканшеңберіндегіқанда - 100; айырмашылығы 100
Альвеолярлык ауада - 82; кіші қаншеңберіндегіқанда - 40; айырмашылығы 44
Өкпедегікөміркышқылгазыныңдиффузияжолыменалмасуынасебепшіменшікті қысымайырмашылығы (мм.с.б.б.)
Кіші қаншеңберіндегіқанда - 36 – 40
Айырмашылығы - 6 – 7
Альеволярлык ауада – 60
Альвеолярлык ауада - 40
Кішіқаншеңберіндегіқанда - 56 - 57
Айырмашылығы -8-10
Кіші қаншеңберіндегіқанда- 46- 47
Альвеолярлык ауада - 30
Ұлпажасушаларындағыоттегініңдиффузия жолымен өтуінесебепші (рО:) меншіктікысымайырмашылығы (мм.с.б.б.)
Жасуша аралык сұйықтықта – 100
Айырмашылығы - 60
Жасуша аралықсұйықтықта – 80
Жасуша аралык сұйықтықта - 40
Жасуша аралықсұйықтықта - 60
Айырмашылығы - 20
Жасуша аралык сұйықтықты - 0
Айырмашылығы - 40
Ұлпажасушаларынанкөмірқышкылгазыныңдиффузияжолыменканғаөтуінесебепші (рССъ) меншіктіқысымайырмашылығы
Айырмашылығы– 6
Айырмашылығы - 40
Үлкенқаншеңберіндегіартерияқанында - 20
Жасуша аралықсұйыктықта – 100
Үлкенқаншеңберіндегіартерияқанында - 40
Үлкенканшеңберіндегіартерияқанында - 80
Жасуша аралықсұйықтықты – 60
Жасуша аралықсұйыктыкта - 46
Тыныс алудыңреттелуі
Жүйкелі реттеу: сопақша мидағы дем алу (инспирация) дем шығару (экспирация) орталықтары арқылы
Қандағы көмірсулармөлшерікөбеюіарқылы
Жүйкелі реттеу: ми қыртысындағы нейрондар арқылы
Инсулин гормоныныңәсерінен
Өттіңкөпбөлінуіарқылы
Гуморальді реттеу: биологиялық белсенді заттар; қандағы СО2 меншіктіқысымныңөзгеруі; қанның белсенді реакциясы (рН) өзгергенде т.б.
ҚандағыО2концентрациясыкөбеюіарқылы
Амилаза ферментініңәсерінен
Ac қорытужүйесіне
Көмекей, кеңірдек
Ауыз қуысындағы мүшелер
Көкбауыр
Ішкі сөлінісбездері
Асқазан, онекіеліішек, ашішек, тоқішек
Көлденеңсалалыбұлшықеттер
Сөл шығаратын бездер және бауыр
Альвеолдар
Ас қорыту жүйесініңнегізгіқызметтері
Созылу
Моторлық
Жиырылу
Сөл шығару
Оттегін сіңіруСіңіруКөмірқышқылгазынсіңіру
Инсулин бөліпшығару
Сілекей бездері
Қарындағынегізгіжасушалар
Жақасты
Либеркюн бездері
Бүйрекүсті
Тіласты
Бауыр
Шықшытасты
Ұйқыбезі
Сілекей ферменттері
Липаза
Трипсин
Нуклеазалар
Желатиназа
Амилаза
Пепсин
Мальтаза
Альбумаза
Тәулігінебөлінетінсілекейдіңмөлшері (л)
4,0
3,0
1,0
1,5
0,5
5,0
2,0
7,0
Сілекейдіңқорғанысқызметтері
Пепсинді пепсиногенге айналдырады
Ауыздың шырышты қабығындағы жарақаттар тез жазылады, қоректік(трофикалық) маңызы бар
Майды эмульсияландырады
Ауыздың шырышты қабығы мен тісті дымқылдайды; ыстық тамақты суытып, суықты жылытады.
Белоктысіңіреді
Липаза ферменттініңәсерінкүшейтеді
Зиянды бактериялардан, физикалық және химиялық заттар әсерінен сақтайды
Иммуниттет жасалуғақатысады
Сілекей бөлуорталығыжәнереттелуі
Мишықта
Проприорецепторлар тітіркенгенде шартты сілекей шығарурефлекстері
ООЖ - нен симпатикалықжәнепарасимпатикалықжүйкеарқылышартсыз сілекей шығарурефлекстері
Адреналинніңәсеріненшартсызсілекейшығарурефлекстері
Аралықмида
Ми қыртысыменқыртысастыбөлімдерініңқатысуыменшарттысілекейшығарурефлекстері
Жұлында
Сопақша МИДа
Мектепке дейінгі балаларда сілекейдіңтәуліктікмөлшері (мл)
1400
850
300
700
950
1300
1000
500
Ересек адам қарыныныңсыйымдылығы (л)
1
0,5
2
10
3
15
4
20
8-вариант
Жаңатуғансәбиқарыныныңсыйымдылығы (мл)
80
10
35
90
30
50
32
70
Қарынныңшырыштықабатындағыбезжасушалары, қызметтері
Айналакөмкергенжасушалар - ферменттербөліпшығарады
Негізгі жасушалар – тұзқышқылынбөледі
Қосымша жасушалар - шырышты муцин шығарады
Негізгіжасушалар-шырыштымуциншығарады
Айнала көмкерген жасушалар - тұз кышқылын бөледі
Қосымша жасушалар - ферменттер бөліпшығарады
Негізгі жасушалар - ферменттер бөліп шығарады
Қосымшажасушалар - ферменттербөліпшығарады
Қарынсөлініңкұрамындағыферменттер
Оксидаза
Лактаза
Пепсиноген
Амилаза
Желатин аза
Сахараза
Липаза
Мальтаза
Қарынсөлініңбелсендіреакциясы (рН) (сандықбірлік)
2,0
2,5
0,9
7,8
1,0
0,6
1,5
6,8
Қарынқабырғасыныңқабаттары
Сыртқы - серозды
Сыртқы - бірыңғайсалалыет
Ішкі - бірыңғайсалалыет
Ортаңғы – серозды
Ішкі - шырышты
Сыртқы – шырышты
Ортаңғы - бірыңғайсалалыет
Ішкі - серозды
Қарынсөлініңкұрамындағытұзқышқылыныңмаңызы
Көмірсулардыыдыратады
Майларды ыдыратады
Белоктарды ісіндіреді, пепсиногенді пепсинге айналдырады
Бактериоцидтік маңызыбар
Майларды эмульсияландырады
Май өнімдерініңсіңуінеықпалжасайды
Қарындағыастың 12 - еліішеккеөтуінесептігінтигізеді
Витаминдерді ерітеді
Сәбилердіңқарынсөлініңерекшеліктері
Ферменттердіңбелсенділігіжоғары
Ферменттердіңбелсенділігітөмен
Бактериоцидтік қабілетіжоғары
Бактериоцидтік қабілетіорташа
Ферменттердіңбелсенділігіорташа
Бактериоцидтік қабілетінашар
ТұзкышқылыныңконцентрациясыкөпТұзқышкылыныңконцентрациясыаз
Қарынныңсөлшығарукезеңдері
Екінші - нейрохимиялық «қарын» кезеңі
Бірінші -жұлынныңқатысуыменөтетіншартсызрефлекстер
Екінші - ішек кезеңі
Бірінші - мидыңқатысуымен өтетін күрделі рефлекторлы
Үшінші - нейрохимиялык «қарын»кезеңі
Төртінші – ұйқыбезініңсөлбөлуі
Үшінші - ішек кезеңі
Бауырда өттіңтүзілуі
Бауырдыңқызметтері
Сілекей бөлу
Қан жиналатын орын және гликоген жинақталады
Жүйкелік
Жиырылу
Өттің түзілуіне қатысады
Май қорыСіңіруҚорғаныс
Он екі елі ішек сөлініңкұрамында
Тұзқышқылы
Он екі елі ішек сөлі
Сілекей
Ішексөлі
Ұйқыбезініңсөлі
Қарынсөлі
Өт
Витаминдер
Өттіңмаңызы
Майды эмульсияландырады
Нуклеаза ферментін белсендіреді
Амилаза ферментін белсендіреді
Липаза ферментініңбелсенділігінкүшейтеді
Көмірсулардыңыдырағанөнімдерініңсіңуінеқатысады
Липаза ферментініңбелсенділігіназайтады
Майдыңыдырағанөнімдерініңсіңуінеқатысады
Белоктардыңыдырағанөнімдерініңсіңуіне қатысады
Ішек сөлініңкұрамындағыферменттер
Оксидаза
Дегидрогеназа
Лактаза, сахараза, липаза
Амилаза
Декарбоксилаза
Пептидаза, нуклеаза
Изомераза
Энтерокиназа
Сыртқашығарумүшелеріне
Тер бездері
ҚаңқаЖүрек
Бұлшыкеттер
Ұйкыбезі
Бүйрек
Өкпежәнеішек
ОЖЖ-сі
Бүйректіңқызметтері
Ренин және эритропоэтиннің түзілуі
Жүрек - тамыржүйелерінреттеу
Адреналин түзілуі
Ацетилхолинтүзілуі
Несеп түзілуі
Тұздардынтүзілуі
Лейкоциттер түзілуі
Ішкі сұйық ортаның көлемі мен құрамын тұрақты сақтауға қатысады
Ересек адамда тәулігінетүзілетіналғашқынесепмөлшері (л)
100
150
200
30
180
220
70
170
Ересек адамда тәулігінекездесетінсоңғынесепмөлшері (л)
3,0
1,5
5,0
10
0,5
1,7
2,0
1,0
Соңғынесептүзілуініңнегізінқұрайтынпроцестер
Диффузия
Осмос
Реабсорбция - қайтасіңу
Сөл бөлу
Секрециялық
Ацидоз
Алкалоз
Филтірлеу - сүзілу
Ересек адамда тәулігінебөлінетінтермөлшері (мл)
800
550
700
300
600
200
500
900
Тер бөлінуініңтүрлері
Сыртқы ортанын температурасы жоғарылағанда
Сыртқыортаныңтемпературасытөмендегенде
Сыртқыортаныңтемпературасыөзгермегенде
Эмоционалдыжағдайда (қорқу, қуану, ашуланут.б.)
Тыныштықкүйде
Ашыққанда
Ойеңбегіненқажужағдайларында; денежұмысыкезінде
Жаурағанда
Белоктардың биологиялықмаңызы
СіңіруЖасушаның ең негізгі құрылыс материалы; куат көзі
Ас қорыту
Жылу реттеу
Тасымалдау - тыныс алу (02,С02) ;қозғалыс, қорғаныс, тұкым куалау
Сол бөлу
Қозудыңберілуінеқатысады
Жасушада жүретін химиялық реакциялар жылдамдығын тездетеді -катализаторлар
Ересек адамғақажеттібелоктыңтәуліктікмөлшері (г)
60
90
200
300
80
100
40
50
Құрамында құндыбелоктарбартағамдар
Көкөніс
Нан
Ет, сүтКартоп
Күріш
Жұмыртқа
Жемістер
Балық уылдырығы
Теріс азот тепе - теңдігікелесіжағдайлардабайқалады
Ұзақуақыт созылмалы аурудан айықпағанда
Спортшыларда дайындық кезеңінде
Белоктың тәуліктік мөлшері ұзақ уақыт кем болса
Екі қабат әйелдерде
Белоктыңтәуліктікмөлшеріұзақуақыткөпболса
Жас өспірімдерде
Ашаршылыққа ұшырағанда
Дені сау ересек адамдарда
Он азот тепе - теңдігікелесіжағдайлардабайқалады
Белоктыңтәуліктікмөлшеріұзакуакыткемболса
Жас өспірімдерде
Ашаршылыққаұшырағанда
Белоктыңтәуліктікмөлшеріұзақуақыткөпболса
Спортшыларда дайындық кезеңінде
Ұзакуақытсозылмалыауруданайықпағанда
Дені сау ересек адамдарда
Екі қабат әйелдерде
Белок алмасуыныңреттелуіне
Инсулин гормоны
Амилаза ферменті
Вегетативті жүйке жүйелері: симпатикалық- белок ыдырауын; парасимпатикалык - белок түзілуін
Липазаферменті
Адреналин гормоны
Орталыгы - гипоталамус
Орталығы - жү-лында
Гормондар: тироксин; соматотропин глюкокортикоидтар қатысады
9-вариант
Көмірсулардыңмаңызы, тәуліктікқажетмөлшері (г)
Витаминдерді ерітеді, ағзағатаратады; 80
Қор ретінде жинақталады; 500
Жылу реттеуге қатысады, 700
450З.заттарды сіңіруге, 200
Құрылысзаты (ДНК, РНК, АТФт.б. кұрамынаенеді) ,
Зат алмасуды реттейді; 60
Тасымалдау - тыныс алу, 300
Қуаткөзі, 400
Ересек адам қанындағыглюкозамөлшері (ммоль/л)
6,8 - 7,5
2,5- 3,3
7,5-8,1
5.5-6,0
4.1 -5,5
2,1 -3,1
7,8-8,3
3.33-4,1
Гиперликемия кезінде кандагы глюкоза мөлшері (ммоль/л)
5,55
2,8
2,2
8,1
6,l
3,33
9,0
10
Гипогликемия кезінде қандағы глюкоза мөлшері (ммоль/л)
9,0
2,8
3,33
5,55
2,2
10
2,6
8,1
Көмірсу алмасуын реттейтін жүйкеорталықтары
Қара зат
Гипоталамус
Ми сыңарлар қыртысы
Лимбиялықжүйке
Жұлын
Мишық
Қызылядро
Мишық
Көмірсуалмасуынгуморальдіреттеугеқатысатынгормондар
Катокальцин
Адреналин
Тестестерон
Инсулин
Альдостерон
Глюкагон
Эстрогендер
Трийодтиронин
Адам ағзасындағымайдыңмөлшері (% денесалмағының)
30
10
40
15
50
5
20
60
Майлардыңмаңызы
Қуаткөзі; пластикалык
Зат алмасуды реттеуге катысады
Жылу реттеуге катысады; кор ретінде жинақталады
Реакция жылдамдығынаәсеретеді
Витаминдерді ерітеді, ағзағасіңіртеді
Тасымалдау - тыныс алу
Қозғалыс
Тұқымкуалау
Майлардың тәуліктік қажет мөлшері (г)
150
20
70
80
30
40
100
50
Май алмасуын реттеуге қатысады
Кальции ионы
Амилаза
Гипоталамус
Липаза
Вегетативті жүйкежүйесі
Витаминдер
Ішкі сөлінісбездерінінгормондары
Триисиноген
Ересек адам ағзасындағысудыңмөлшері (%)
70
60
90
50
80
40
30
50
Ағзадағысудыңманызы
Сүйектіңкұрамынакіреді
Әмбебап еріткіш
Дәнекер ұлпаныңқұрамынакіреді
Ішкі сұйық ортанын, жасуша құрылымдарының кұрамына кіреді
Қозудыңтаралуына
Бұлшыкеттонусынреттеу
Көптеген химиялық реакциялар судыңқатысуымен жүреді; жоғары молекулалы заттар құрамына кіреді
Тасымалдау - тыныс алу (02,CCb)
Кальций ионыныңманызы
Қаннын ұюына қатысады
Жүйкежасушасыныңкұрамынакіреді
Қуаткөзі
Сүйек ұлпасының кұрамына кіреді
Бұлшыкетұлпасыныңкұрамынакіреді
Осмостыққысыммөлшерінсақтауғакатысады
Бұлшык еттердін жиырылуы мен босаңсуы
Гемоглобин құрамынакіреді
Суда еритін витаминдер тобы
E
К
C
А
АҮФ
РР
Д
В,;В3;В.,;В„т.б.
Майда еритін витаминдер тобы
А
Е
Д
К
С
В,;В2;В3;В6т.б.
АУФ
РР
Тыныштықкүйдеересекерадамағзасыжұмсайтынтәуліктік қуатмөлшері(кДж)
12000
6000
5000
7000
10000
8000
3000
24000
Тыныштык күйдестуденттерағзасыжұмсайтынтәуліктікқуатмөлшері(кДж)
3000
8000
1480
6000
7000
1280
10()0
1380
Ересек адамдағынегізгіалмасумөлшері (ккал)
1300
1500
1750
2000
1650
1200
1100
1700
В2витамині (рибофлавин) көпкездесетінтамақтүрлері: тәуліктікқажеттілігі(мг)
Маргарин, 0,7 мг
Бүйрек, бауыр, ет 3 мг
Салат, 1 мг
Қаранан, картоп, 2 мг
Астық дәндері, 5 мг
Капуста, 7 мг
Жанғақ, 3 мг
Сәбіз, 0,5 мг
Д витамині (кальциферол) көпкездесетінтамақтүрлері; тәуліктікқажеттілігі(мг)
Картоп, 0,01 мг
Балық, балық майы, балық уылдырығы, 0,001 мг
Капуста, 0,02 мг
Бауыр, ет, 0,002 мг
Сәбіз, 0,05
Томат, 1,0 мг
Сары май, жұмыртқасарыуызы, 0,001 мг
Апельсин, 1,5 мг
Ішкі сөлбөлетінбездер
Сілекей бездері
Өкпе
Эпифиз, гипофиз, тимус
Лимфа түйіндері
Ұйқы безі, бүйрек үсті безі, жыныс бездері
Көкбауыр
Қалқанша безі, калқанша маңындағы бездерЛюберкюне бездері
Ішкі сөлбөлетінбездергетәнжалпықасиеттер
Шығаратын сыртқы өзегі (жолы) болмайды
Шығаратынсыртқыөзегі (жолы) болады
салмағы, көлеміүлкен
Салмағы, көлемішағын
Бөліпшығаратынсөлімүшелергеерекшежоларқылыжеткізіледі
Салмағы, көлеміорташа
Бөліпшығаратынсөліканғасіңеді
Бөліпшығаратынсөлікарын - ішеккеболінеді
Гормондардыңфизиологиялықкасиеттері
Өтекөпмөлшерде, баяу, ұзақмерзімдеәсеретеді
Қашықтан - дистантты әсер етеді
Әртүрліхимиялықреакциялардыңжылдамдығынкүшейтеді
Өте аз мөлшерде, өте тез, қысқа мерзімде әсер етеді
Әсеретумерзімімөлшерлеріәртүрлі
Ерекше және арнайы әсер етеді
Гормондардыңмөлшерітәулігінеөзгермейді
Ас қорыту сөлдерінінәсерінжояды
Қалқаншабезгормондары
Окситоцин
Трийодтиронин
Тирозин
Адреналин
Тироксин
Тестестерон
Кальцитонин
Фолликулин
Қалқаншабезгормондарыныңқызметтері
Заталмасудыңбарлықтүрінбаяулатады
Сүйек ұлпасының түзілуіне, өсуіне әсер етеді
Ас қорытудыкүшейтеді
Витаминдердіңсіңуінжеңілдетеді
Зат алмасудың барлық түрін күшейтеді
Тыныс алуды күшейтеді
Несеп түзілуінбақылайды
Ағзадағы кальций мөлшерін өзгертеді
10-вариант
Қалқаншабезініңгипосекрециясыкезіндеадамдакездесетінаурутүрлері
Акромегалия
Эндемиялықзоб
Пиелонефрит
Базедовауруы
КретинизмГастрит
Қант диабеті
Микседема
Бүйрекүстібезінінгормондары
Тироксин
Эстрогендер
Глюкокортикоидтар
Кальцитонин
Инсулин
Катехоламиндер; адреналин, норидреналин
Минералокортикоидтар (альдостсрон)
Глюкагон
Бүйрекүстібезініңгормондарыныңкызметтері
Несеп түзугеқатысады
Глюкоген қорын арттырады
Ас корытуғакатысады
Су және минералды тұздардың алмасуына ықпал жасайды
Жүрек - кантамырларқызметінкүшейтеді, көмірсулар, майлар алмасуына әсерінтигізеді
зат алмасуды, анаболизімді күшейтеді
Зат алмасудың барлык түріне әсер етеді, катоболизімді күшейтеді
Май қорынарттырады
Гипофиздіңқызметікүшейгенде (гиперсекреция)
Нанизм
Гигантизм
Базедов ауруы
Гипофиздіксеміру
Кахексия
Қантдиабеті
Микседема
Акромегалия
Ер бала мен қыз баланың жыныстық жетілуі
Ер балада 13-14 жаста
Ер балада 10-11 жаста басталып, 16-17 жаста жыныстық белгілері пайда болады
Қызбалада 13-15 жаста
Қызбалада 8-9 жастабасталып, 13-15 жастажыныстықбелгілеріпайдаболады
Ер балада 16-17 жаста
Қызбалада 18 жаста
Ер балада 18 жаста, қыз балада 16-17 жаста толық жыныстық жетіледі
Ер бала мен қызбаладажыныстықжетілубірмезгілдебасталады
Жылу беру жолдары
Диффузия
Конвекция
Фильтрация
Кондукция
Реабсорбция
Булану
Тотығупроцестері
Дене температурасыныңтөмендеуі
Жылу өндіретін мүшелер
Өкпе
Бүйрек
Көз
Tepi
Бауыр
Буын
Ішек
Бұлшық ет
Даму
Шашыныңөсуі
Миофибриллдердіңқыскаруы
Өсу (жасушалар санының көбеюі, көлемініңұлғаюы, салмағынын артуы т.б.)
Дененіңсапалықкөрсеткіштерініңөрлеуі
Пішіннің пайда болуы, белгілі бір кызмет атқаруға бейімделуі
Сапалық көрсеткіштердіңсандықкөрсеткішкеауысуы
Сөлдердіңкөпбөлінуі
Ұлпалар мен мүшелердің айқындалуы
Жас кезеңдерінбелгілейтінағзаерекшеліктері
Әлеуметтік
Морфологиялық
Қоғамдык
Биохимиялық
Экологиялык
Қызметтік
Медициналык
Физикалық
Мектепке дейінгібала-бақша жасы
8
4
9
10
L
5
6
H)2
Бастауыш мектеп жасы
5
10
11
9
7
8
l
4
Орта мектеп жасы
16
11
8
17
12
14
9
18
Жоғарғысыныпокушыларыныңжасы
П
15
12
8
16
17
13
9
Егде жас
Әйелдер 55 - 74
Әйелдер 75 – 85
Әйелдер 58 - 74, ерлер 63 - 74
Әйелдер 58 - 74, ерлер 63 - 74
Әйелдер 74 - 80
Ерлер 85-95
Ерлер 60 - 74
Ерлер 55 - 74
Мектепке дейінгі (4 - 6 жас) балалар ағзасыныңморфофункционалдыерекшеліктері
Бұлшықеткүшіартады, қозубасым
Максималды артериялыққанқысымы 90 мм.с.б.бкөтеріледі; тынысжиілігі 22 - 24 рет/мин
Сүттістерітұрақтытіскеалмасады
Қаңқаныңөсуіменсүйектенуінашар
Тірек - қимыл аппараттарының дамуы: қуыссүйектеріменшеміршексүйектенуібасталады; сүттістеріауысабастайды
Қаңқаныңөсуіменсүйектенуіаяқталады
Аяқ - қолдары шапшаңжетіледі, жазылубасым
Бұлшықетініңкүшібіртіндепжетіледі; құрысубасым
Бастауыш мектеп жасындағыбалалардың (6 - 7 ден 10 жаскадейін)морфофункционадды ерекшеліктері
Қаңканыңөсуі мен сүйектенуі жалғасады, бұлшык ет ұлпасы көбейеді, миофибрилдер саны артады, бұлшық ет күші артады
Тірек - қимылаппараттарыныңдамуы: қуыссүйектеріменшеміршексүйектенуібасталады; сүттістеріауысабастайды
Қаңқаныңөсуіменсүйектенуіаяқталады
Бұлшықетініңкүшібіртіндепжетіледі; құрысубасым
Максималдыартериялыкканқысымы 90 мм.с.б.бкөтеріледі; тынысжиілігі 22 - 24 рет/минтөмендейді
ЖСЖ - 80 - 85 рет/мин, артериялық максималды қан қысымы 100 – 105 мм.с.б.б., тыныс жиілігі 20 рет
Сүт тістері тұрақты тіске ауысады, Қозу процесі басым
Аяк- қолдарышапшанжетіледі, жазылубасым
Жас өспірімдердің (11- 15 жасжас) ерекшеліктері
Қаңқаныңөсуіменсүйектенуінашар
морфологиялықжәнефизиологиялықезгерістер ;денебөлімдерібіркелкідамымайды, аяқ - қолдарыұзарып, денепропорциясыөзгереді
Бұлшықетініңкүшібіртіндеп жетіледі; құрысубасым
Жыныстық жетілуге байланысты балалар қаңқасында күрделі тыныс жиілігі 22 - 24 ретке/ мин төмендейді
Қаңқаныңөсуіменсүйектенуіжалғасады, бұлшыкетұлпасыкөбейеді,
миофибрилдер саны артады, бұлшықеткүшіартады
Тірек - қимылаппараттарыныңдамуы: қуыссүйектеріменшеміршексүйектенуібасталады; сүттістеріауысабастайды
Максималды артериялыққан қысымы 90 мм.с.б.б көтеріледі;
Аяқ - қолдары шапшаң жетіледі, жазылу басым
Жоғарғысыныпоқушыларының (16 - 18 жас) жасерекшеліктері
Жүрек - қан тамырлар жүйесі мен тыныс алу жүйелері толық дамиды, бірақ сол жақ жүрекшеде шу болуы мүмкін
Қаңканыңөсуіменсүйектенуіөзгермейді
Бұлшықетініңкүшінашаржетіледі; кұрысубасым
Жыныстык жетілу аяқталады. Қуыс сүйектері, өкше, табан сүйектерінің дамуы аяқталады, бұлшык ет күші өседі.
Тірек - кимыл аппараттарыныңдамуы: қуыссүйектеріменшеміршексүйектенуібасталады; сүттістеріауысабастайды
Максималды артериялык қанқысымы 90 мм.с.б.бкөтеріледі; тынысжиілігі 22 - 24 рет/мин
Аяқ - қолдарынашаржетіледі, жазылубасым
ОЖЖ - де қозу басым, дене сапалары дамыған
Егде жастағыадамдардынморфофункционалдыерекшеліктері
56 - 74 жастагы әйелдер, 60 - 74 жастағы ерлер - зат алмасу деңгейі нашар; сүйектерінің мықтылығы азаяды; бұлшық еттерініңқозуы, күші азаяды, ептілігі азаяды.
60 - 74 жастағыәйелдер, 60 - 74 жастағыерлер - заталмасуыөзгермейді, сүйектерімықты, жынысгормондарыжеткіліктібөлінеді.
50 - 74 жастағыәйелдер, 55 - 70 жастағыерлер - заталмасудеңгейлерісүйектерімыкты, ептілігіжоғары, қанқысымытөменөзгереді. Терірецептолрларыныңсезімталдығытөмендейді.
70 жастағы әйелдер, 45 -65 жастағы ерлер - қысым реакциясыныңуакытыұзарғыш, гормондар бөлінуіартады, ептілік, тиімділігіжоғағыдеңгейде.
60 - 80 жастағы әйелдер, 65 - 75 жастағы ерлер - қан қысымы 140 80 мм.с.б.б.) жыныс бездерініңқызметіжоғары, зат алмасуы өзгермейді.
56 - 74 жастағы әйелдер, 60 - 74 жастағы ерлер - жүрек етінің барлыққасиеттері төмендейді, артериялық максималды қан қысымы 140 мм.с.б.б.көтеріледі, өкпенің тіршілік сыймдылығы; жыныс бездерінінқызметі төмендейді
75-90 жастағыәйелдер; 75-90 жастағыерлер - барлықкөрсеткіштерөзгермейді.
56 - 74 жастағы әйелдер, 60 - 74 жастағы ерлер - ООЖ — нің касиеттері
Морфофункционалды ерекшеліктсрі бойынша 7- 8 жастағыбалаларғақатысуғаболатынспорттүрлері
Футбол
Мәнерлеп сырғанау, теннис
Күрес
Волейбол
Спорттық гимнастика (кыздар)
Баскетбол
Көркем гимнастика
Бокс
Морфофункционалды ерекшекліктері бойынша 8-9 жастағыбалаларғақатысуғаболатынспорттүрлері
Спорттықгимнастика (ұлдар)
Баскетбол
Шаңғы, трамплинненшаңғыменсекіру
Күрес
Бокс
Ауыр атлетика
Волейбол
Акробатика, көркемгнмнастика
Морфофункцноналды ерекшеліктері бойынша 10-11 жастағыбалаларғақатысуғаболатынспорттүрлері
Бокс
Ауыр атлетика
Академиялықесу
Күрес
Ат спорты
Су добы, семсерлесу
Волейбол, баскетбол, футбол, хоккей
Велоспорт
Морфофункционалды ерекшеліктері бойьшша 11-12 жастағыбалаларғақатысуғаболатынспорттүрлері
Велоспорт
Спорттық ойындар, семсерлесу
Көпсайыс
Бокс
Күрес, есу, жеңіл атлетика (барлық түрлері), көпсайыс
Ауыр атлетика
Көздепнысанаату
Көркем және спорттық гимнастика, мәнерлеп сырғанау, теннис, акробатика, шаңғы, биатлон
Морфофункционалды ерекшеліктері бойынша 13-15 жастағыбалаларғақатысуғаболатынспорттүрлері
Спорттық ойындармен шұғылдануғаболмайды
Ауыр атлетика, көздепнысанаату
Ат спорты, көпсайыс, күрестүрлеріменшұғылдануғаболмайды
Велоспорт, бокс
Спорттықойындар, семсерлесу
Акробатика, биатлон, шаңғытебуменболмайды
Гимнастика, спорттықгимнастика, спортойындары, күрес, атспорты, көпсайыс, семсерлеу
Көркемгимнастика, спорттықгимнастикашұғылдануғаболмайды
Қалқаншабезгормондарыныңқызметтері
Заталмасудыңбарлықтүрінбаяулатады
Сүйек ұлпасының түзілуіне, өсуіне әсер етеді
Ас қорытудыкүшейтеді
Витаминдердіңсіңуінжеңілдетеді
Зат алмасудың барлық түрін күшейтеді
Тыныс алуды күшейтеді
Несеп түзілуінбақылайды
Ағзадағы кальций мөлшерін өзгертеді

Приложенные файлы

  • docx 8857145
    Размер файла: 115 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий