Иммунология метадичка


1. Иммунология пәні мен  мақсаты. Иммунология дамуының тарихи кезеңдері.
Қазіргі заманғы иммунологияның жетістіктері биология және медицина саласында кеңінен қолданылуды.Осы жетістіктерге сүйене отырып көптеген аурулардыңпатогенезі,диагностикасы,емі және алдын алуы туралы түсініктер енгізілген.Қазіргі кезде кез келген аурудың патогенезіне иммундық жауап қатысатыны белгілі.Мақсаты-дені сау адамның ИЖ бақылау,инфекциялық және инфекциялық емес аурулардың патогенезіндегі ИЖ бақылау. Иммуналогияның мақсаты: қалыпты және патологиялық жағдайларда иммундық жүйе қызметінің жалпы заңдылықтарын, нақты аурулардың (әсіресе, жұқпалы індеттердің) пайда болуында, дамуында және оны емдеуде иммундық жүйенің атқаратын рөлін анықтау, диагноз қою, емдеу және алдын ала сақтану үшін Иммуналогиялық тәсілдерді қолдану және оларды жетілдіру. Иммуналогияда микробиол., серологиялық, аллергиялық, иммундық-хим., иммундық-морфол., иммундық-генетик., иммундық-молек., эксперименттік, т. б. әдістер қолданылады. Иммуналогияның тәжірибелік ғылыми-зертеулік жетістіктерін қазір медицинада, ветеринария мен жалпы биология саласында қолданып, жұқпалы ауруларды анықтау, емдеу, алдын алу шараларын жүргізуде зор табысқа жетіп отыр. Келешекте Иммуналогия ғылымының жетістіктеріне сүйене отырып, ғасыр індеті – жүре пайда болатын иммундық тапшылық синдромы (СПИД) ауруына қарсы вакцина жасау; орган алмастырғанда жиі кездесетін басқа адамның органын қабылдамаушылықты болдырмау; эндокринді (қант диабеті) және әр түрлі аллергиялық ауруларды тиімді емдеу әдістерін табу; ауылы шаруашылығы малдарының жаңа тұқымдарын шығарып, өсімдіктердің жоғары сорттары мен түрлерін анықтау міндеттерқойылып
отыр.
2, Иммунитет теориялары. Ф. Бернеттің клон-сұрыптау теориясы. Иммунология 19 ғасырда дами бастады. Оның атасы – Луи Пастер. Луи Пастер вируленттігі әлсіреген микробтан вакцина жасау принциптерін ашты. Л.Пастер – құтыруға, түйнемеге, тауық тырысқаққа қарсы вакцинаны шығарушы болады. Иммунизациядан кейін пайда болатын заттар антиденелер деп аталған. Гуморалды иммунитетті зерттеуде Беринг мен Китазато үлкен үлес қосқан. 1890ж. Беринг пен Китазато құл мен сіреспеге қарсы, токсиндерді бейтараптайтын, анатоксин алды.1901ж. К.Ландштейнер адамда қан топтарын ашып, изоантигендер туралы білім дами бастады. 1940ж. резус факторын ашты.20 ғасырдың 40 жылдарында көптеген инфекцияларға қарсы әртүрлі вакциналар шығарылады.Иммунология дамуының жаңа кезеңі австриялық ғалымы Ф.М.Бернеттің атымен байланысты. Ол иммунитеттің клон-сұрыптау теориясын ашты. Бернеттің болжамы бойынша П.Медавар 1953ж. эксперимент нәтижесінде иммунологиялық төзімділікті ашты. Бұл жұмыстары үшін осы екі ғалымға Нобель сыйлығы берілген. Медавар трансплантация заңдарын жаңадан ашты.20 ғасырдың екінші жартысында Портер мен Эдельман антиденелердің химиялық құрылысын ашты. Гибридомдар мен моноклоналды антиденелер алу әдісін Келлер мен Мильштейн ашты. Биотехнология дами бастады. 
3, Иммунитет анықтамасы. Иммунологиялық реактивтілік түсінігі.  Иммунды жауап.  Иммунды реакциялардың негізгі түрлері. 19 ғасырда П.Эрлихтің гуморалды иммунитет теориясы шығады. Эрлихтің пікірі бойынша антиденелер клеткалардың жақты тізбектері болады. Жақты тізбектер теориясы кәзіргі кездегі клеткалық рецепторлар туралы мәліметтер арқылы анықталды. Микробқа қарсы пайда болған заттарды антидене деп атады. Сонымен қатар, иммунитеттің фагоцитарлық теориясын феноменіне сүйене отырып И.Мечников иммунитеттің фагоцитарлық теориясын шығарады.Бернеттің клон-сұрыптау теориясы – мағынасы: әр антигенге белгілі лимфоцит бар. Антиген өзіне сәйкес рецепторы бар лимфрцитті стимулдейді. Нәтижесінде осы антигенге арнайы лимфоциттер клоны пайда болады. Лимфоидті клеткалардың популяциясы өте көлемді, гетерогенді, антигендік детерминанттардың көп санды түрлерінен асып түсіп, басып кетеді. Бірақ, шындығында бұл процесс күрделенген, өйткені белгілі рецепторлары бар лимфоциттердің пайда болуы өмір бойы жүреді. 1974ж. Ерненің иммунологиялық теориясы – идиотип-антиидиотип қарым-қатынас теориясы. Әрбір иммуноглобулинде 2 негізгі бөлімшесі болады. Олардың ішінде: біріншілері - әдеттегі антигендердің антигендік детерминанттарымен байланысады, екіншілері – басқа Иг-ң молекуласы сыртында орналасқан, антигендік детерминанттармен ұқсас, идиотипикалық детерминанттармен өзара әрекет жасайды. Мұндай детерминаттар идиотип деп аталады.Сонымен, иммунитет – организмнің генетикалық бөгде информациясын тасымалдаушылардан қорғану әдісі, ішкі гомеостазды сақтау үшін бағытталған. Иммунды жауап дегеніміз антигенді байланыстырып, инактивациялап, ыдыратып және организмнен шығаруға бағытталған иммун жүйесінің арнайы комплексті реакциясы. Иммунды жауап бір-бірін толықтыратын клеткалық және гуморалды иммунитет реакциялармен жүзеге асады.
Бернеттің клон-сұрыптау теориясы – мағынасы: әр антигенге белгілі лимфоцит бар. Антиген өзіне сәйкес рецепторы бар лимфрцитті стимулдейді. Нәтижесінде осы антигенге арнайы лимфоциттер клоны пайда болады. Лимфоидті клеткалардың популяциясы өте көлемді, гетерогенді, антигендік детерминанттардың көп санды түрлерінен асып түсіп, басып кетеді. Бірақ, шындығында бұл процесс күрделенген, өйткені белгілі рецепторлары бар лимфоциттердің пайда болуы өмір бойы жүреді. 
4, Иммунды жүйенің құрылысы (мүшелік, жасушалық және молекулярлық деңгейлері). Қызмет етуінің негізгі қағидалары.
Иммунитет - организмнің жұқпалы агенттерді және антигендік қасиеті бар генетикалық бөгде заттарды қабылдамауы. Р.В.Петровтың айтуы бойынша , иммунитет- организмнің генетикалық бөгде белгілері бар тірі денелер мен заттардан өзін -өзі қорғау қабілеті. Бұл тұжырымның негізінде Бернеттің теориясы жатыр, ол бойынша «өзінікін» және  «басқаны» тану иммунитеттің орталық биологиялық механизмі болып табылады. Иммунитеттің негізгі қызметі – организмнің ішкі тұрақтылығын бақылау. Генетикалық табиғаты бөгде заттарды (бактериялар, вирустар, рак клеткалары т.б) тану, одан кейін оны ерекше тежеу, бейтараптандыру немесе жою. Генетикалық табиғаттың биологиялық дербестігін сақтауға организмнің иммундық жүйесі- лимфалық органдар және лимфалық клеткалар жиынтығы жауап береді (лат. «лимфа» — сөл, жануарлардың организмдегі қоректік заттарды бойға тарататын сұйық зат).
Иммундық жауап-иммунды реакциялар. Бөтен антигендердің әрекетіне қарсы пайда болады. Иммундық жүйе антигенмен қарым-қатынасқа түскенде әр-түрлі иммундық жауап бере алады: қанмен бірге айналатын ерекше антиденелердің пайда болуы, осы антигенмен өзгеше байланысқа түсетін Т-лимфоциттер санының көбеюі, ұзақ өмір сүретін Т және В лимфоциттердіц «иммундық есте сақталуының», иммундық төзімділіктің, аллергияның пайда болуы. Организм антигенмен алғаш және кейін кездесуіне сай біріншілік және екіншілік иммундық жауап береді. Біріншілік Иммундық жауап— антидене түзегін плазмалық торшалардың саны біршама бәсеңдеукөбеюуімен, иммуноглобулинжинақталуымен және олардың қанда пайда болуымен сипатталады. Антиген енгеннен кейін алғашында ИГМ антиденесі пайда болады, ал бірнеше күн өткен соц ИГМ-ның орнына ИГО антиденелері жинақтала бастайды. Екіншілік Иммундық жауап антигенмен екінші рет қайталап кездескенде пайда болады. Біріншілік жауапқа қарағанда жасырын мерзімі қысқа, көбею уақыты жедел және антиденелер титрі жоғары болады. Екіншілік жауап кезінде ИГМ мен ИГО антиденелері (ИГО басымырақ) пайда болады. Екіншілік иммундық жауап антигеннің бірінші енгенінен кейін және иммундық есте сақтау құралған соң көптеген айлардан немесе жылдардан кейін пайда болуы мүмкін. 
5, Иммуногенездің қазіргі заманғы кестесі. Иммунды жүйенің онтогенезі мен филогенезі. Т- және В-лимфоциттердің дифференциялануының негізгі кезеңдері.
. Иммун жүйесінің құрылысы. Иммун жүйесін зерттегенде мүшелік, клеткалық және молекулалық деңгейлер ажыратылады. Мүшелік деңгейге орталық және шеткі мүшелер жатады. Орталық мүшелерге сүйек кемігі мен тимус жатады. Сүйек кемігінде қан клеткаларының жалпы із ашары болып көп қабілетті бағана клеткалары түзіледі. Сүйек кемігінен Т-лимфоциттердің із ашарлары тимусқа миграцияланады. Онда олардың дифференцировкасы жалғасады. Ал В-лимфоциттердің дифференцировкасы сүйек кемігінде өтеді. Түзілген лимфоциттердің клондарының әрқайсысы бір ғана антигендік детерминанттарға арналған. Бұл процесс антигендердің қатысуынсыз өтеді. Сонымен, иммунитеттің орталық мүшелерінде антиген тәуелсіз дифференцировка нәтижесінде лимфоциттердің клондары түзіледі – жетілген иммунды емес лимфоциттер.Орталық мүшелерден жетілген иммунды емес лимфоциттер қан ағысымен шеткері мүшелерге барады. Шеткері мүшелерге көк бауыр, лимфа түйіндері, ішектің пейер табақшалары, аппендикс, бадамшалар, бауырдың ерекше лимфоциттері, терінің лимфоидты жүйесі және басқа лимфоидты түзілістер жатады. Олардың тимус тәуелді (Т-лимфоциттер) және тимус тәуелсіз (В-лимфоциттер), аймақтарына сәйкес лимфоциттер келіп орналасады. Шеткері мүшелерде лимфоцит антигендермен кездесу нәтижесінде толық жетілген иммунды лимфоциттердің клондары түзіледі. Сондықтан, бұл процессті антиген тәуелді дифференцировка немесе иммуногенез деп атайды. Иммуногенездің басында перифериялық лимфоидты мүшелерде антиген тануға қабілеті бар лимфоциттер клондарының пролиферациясы қажетті болып табылады. Шеткері мүшелерде Т-, В-лимфоциттердің және антигентаныстырушы клеткалардың кооперациясы жүреді, нәтижесінде иммунды жауап пайда болады. Иммун жүйесінің клеткалық деңгейіне клеткалар жатады: тегінде иммуноциттер (Т, В, НК), лимфоциттермен бірлесіп істейтін дендритті клеткалар, макрофагтар, эозинофилдер, базофилдер, нейтрофилдер.Молекулалық деңгейге антиденелер, антигендер, лимфокиндер, МНС белоктары, лимфоциттердің беткей маркерлары, лимфоциттердің антиген танушы рецепторлары жатады.Иммун жүйесінің тағы да бүкіл организмнің және популяциялық деңгейлер ажыратылады. Бүкіл организмнің деңгейінде иммунды жүйе және эндокриндік жүйелердің қарым-қатынасы арқылы организмде біртұтас реттегіш жүйенің бар екендігі дәлелденеді. Иммунологияда жаға бағыт – нейроиммуноэндокринология пайда болады.Иммун жүйесінің популяциялық деңгейі. Әртүрлі аймақтарда өзіндік аймақтық ерекшеліктері бар. Олар экологиялық және басқа әсермен байланысты.
6.Иммунды жүйенің шеткері мүшелерінің тимус тәуелді және тимус тәуелсіз аймақтары көк бауырдың,лимфа түйіндерінің,бадамша бездерінің және т.б
Иммунды жүйе-морфофункционалдық жүйенің бүтіндігі болып табылатын ағзаның ішкі ортасындағы антигендік тұрақтылықты қадағалайтын миграция және рециркулация жолдарымен байланысатын арнайы  лимфоидтық мүшелермен тіндердің өзара жиынтығы, Иммунды жүйе  орталық және шеткері мүшелерден тұрады, шеткері мүшелеріне: көк бауыр,лимфа түйіндері,бадамша бездер және т.б жатады
Көк бауыр-Көкбауырда эритроциттерден басқа Т-, В-лимфоциттер, плазмалық клеткалар және ретикулярлы фагоциттер бар. Лимфоидты клеткалар жетілетін өзгерістерге түсіп, кіші, орта және үлкен лимфоциттер, лимфобласттар, плазмобласттар пайда болады.
Көкбауырдың лимфоциттерінің 20-40%-ы Т-лимфоциттер,40-60%-ы В-лимфоциттер.
Лимфа бездері - лимфа тамырларының бойында орналасады, қыртысты және милы қабаттары бар, лимфоидты жасушалар, макрофагтар негізінде қыртысты қабатта орналасқан. Осы қабатта лимфоидтық жасушалардың көбейетін жері - фолликулалар бар. Фолликулалар біріншілік және екіншілік болып бөлінеді: Біріншілік фолликулалар эмбрионды дамудың аяғында пайда болады.
Екіншілік фолликулалар нәресте туғаннан кейін 1-2 ай өткенде пайда болады. Милы қабат пен қыртысты қабаттың арасында айырша безден  келген кіші лимфоциттер орналасқан. Лимфа бездерінде де Т-В- лимфоциттерінің қарым-қатынасымен жасушалық -гуморалдық иммунды реакциялар жүреді. Бадамша бездер-жұтқыншақта орналасып, микробтардың тыныс алу жолдарына өтуін бөгейді. Бездерде біріншілік және екіншілік фолликулалар бар. Біріншілік фолекуллалар кіші, орта, үлкен лимфоциттерден, ретикулярлі жасушалардан тұрады. Екіншілік фолликулалар көп ядролы жасушалардың жиынтығы.
7.Иммундық жүйе мүшелері орталық және шеткі ағзалары, .        Иммуногенездің қәзіргі заманғы кестесі
Иммундық жүйе мүшелері орталық және шеткі болып екіге бөлінеді. Орталық  мүшеге:айырша без, фабрициус қалтасы (құстарда), сүйек миы кіреді.Шеткі иммунды жүйе мүшелеріне көкбауыр, лимфа бездері,т,б жатады.Орталық мүшелерде лимфалық клеткалар пайда болады, жетіліп,  макрофагтарға, лимфоциттерге, нейтрофилдерге айналады, организмді иммунды клеткалармен қамтамасыз етеді, гуморалды факторлардың әсерімен дін жасушалары Т-В- лимфоциттерді, нейтрофилді, эозинофил, базофил, макрофаг, эритроциттерді шығарып тұрады
Сүйек миы - қан элементтерін шығаратын  иммунды жүйенің орталық мүшесі болып есептеледі. Сүйек миы қызыл, сары болып  бөлінеді, өйткені эриттроциттер мен лимфоциттерден тұрады. Лимфоидтық клеткалар саны      0-20%, плазмациттер - 0,4%.
Сүйек миындағы дін клеткаларынан қанның клеткалары - эритроциттер, лимфоциттер, тромбоциттер, Т-В-лимфоциттері түзіледі. В-лимфоциттердің беткейінде иммунды глобулин (антигенді айыратын) рецепторлары бар, олар генетикалық код арқылы әсерленеді және иммундық жауап беруге, иммундық жүйе жұмысына қатысатындай қасиет береді.
8, Кілегейлі қабықпен, ішекпен, өкпемен және терімен жанасқан лимфойдты тіндердің ерекшеліктері. Иммунды үрдістердегі жергілікті иммунитеттің маңызы. Орталық мүшелерге сүйек кемігі мен тимус жатады. Сүйек кемігінде қан клеткаларының жалпы із ашары болып көп қабілетті бағана клеткалары түзіледі. Сүйек кемігінен Т-лимфоциттердің із ашарлары тимусқа миграцияланады. Онда олардың дифференцировкасы жалғасады. Ал В-лимфоциттердің дифференцировкасы сүйек кемігінде өтеді. Түзілген лимфоциттердің клондарының әрқайсысы бір ғана антигендік детерминанттарға арналған. Бұл процесс антигендердің қатысуынсыз өтеді. Сонымен, иммунитеттің орталық мүшелерінде антиген тәуелсіз дифференцировка нәтижесінде лимфоциттердің клондары түзіледі – жетілген иммунды емес лимфоциттер.Орталық мүшелерден жетілген иммунды емес лимфоциттер қан ағысымен шеткері мүшелерге барады. Шеткері мүшелерге көк бауыр, лимфа түйіндері, ішектің пейер табақшалары, аппендикс, бадамшалар, бауырдың ерекше лимфоциттері, терінің лимфоидты жүйесі және басқа лимфоидты түзілістер жатады. Олардың тимус тәуелді (Т-лимфоциттер) және тимус тәуелсіз (В-лимфоциттер), аймақтарына сәйкес лимфоциттер келіп орналасады. Шеткері мүшелерде лимфоцит антигендермен кездесу нәтижесінде толық жетілген иммунды лимфоциттердің клондары түзіледі. Сондықтан, бұл процессті антиген тәуелді дифференцировка немесе иммуногенез деп атайды. Иммуногенездің басында перифериялық лимфоидты мүшелерде антиген тануға қабілеті бар лимфоциттер клондарының пролиферациясы қажетті болып табылады. Шеткері мүшелерде Т-, В-лимфоциттердің және антигентаныстырушы клеткалардың кооперациясы жүреді, нәтижесінде иммунды жауап пайда болады.
9. Антигендер түрлерi, сипаттамалары
 Антигендер- иммунды жауап тудыратын,яғни ағзадан бөгде затты шығаруға бағытталған арнайы генетикалық бөгде зат болып табылатын жоғарғы молекулалық химиялық қосылыстар. Антигендердің 2 түрі бар  экзогендік және эндогендік. Экзогендік сыртқы ортадан түседі,Ал  Эндогендік антигендер әр түрлі себептерден туындаған өзіне қарсы иммунды жауапты қалыптастыратын өзіндік аутоантигендер. Аутоантигендер I-шілік және II–шілік болып бөлінді, I-шілік-Аутоантигендер-ол эмбриогенез кезінде иммундық жүйенің қалытасу үрдісінде және де ересек ағзада иммундық хабарлы жасушалармен жанаспаған гистогеметикалық тосқауылдың артында орналасқан ағзаның өзіндік қалыпты тіндерінің антигендері.II–шілік Патологиялық ағзада өзіндік жасушалар компоненттері мен тіндерінің әр түрлі зақымдаушы факторлар және жұқпалы агенттердің әсер ету нәтежесіде аутоантигендерге айналады.сонымен қатар В-лимфоциттерде антидене түзілуінің шақыруына байланысты 2-ге бөлінеді
Тимус- тәуелді антигендер-В-лимфоциттердің антидене түзілуіне міндетті түрде Т-лимфоциттер мен макрофактардың қатысуын қажет ететін антигендер.Тимус-тәуелсіз антигендерТ-лимфоциттер мен макрофактардың көмегінсіз В-лимфоциттерде өзіндігінен антиденелердің түзілуін шақыратын антигендер Антигендердің жіктелуі:
табиғи антигендер — белоктар, көмірсу, нуклеин қышқылы, бактериялар, эндо-және экзотоксиндер, тін, қан жасушалары антигендері.
жасанды антигендер — төменгі молекулалар қосындыларынан синтезделген.
гаптендер — жартылай антигендер, өз алдына иммундық қасиеті жоқ, бірақ үлкен молекулалы белоктармен қосылса антигендік қасиетке болады.химиялық құрамына қарай белокты, көмірсулы, полипептидтер, т.б. болып бөлінеді.
генетикалық жағдайына байланысты антигендер;
аутоантигендер,изоантигендер,аллоантигендер
10.Антигендердің анықтамасы мен олардың  химиялық  табиғаты. Антигендердің бөгделігі, антигендігі,иммуногендігі және ерекшелігі туралы түсінік
 Антигендер- иммунды жауап тудыратын,яғни ағзадан бөгде затты шығаруға бағытталған арнайы генетикалық бөгде зат болып табылатын жоғарғы молекулалық химиялық қосылыстар. Антигендер қасиеттері
Иммуногендігі—антигеннің иммунды жауап шақыратын қабілеті, ол антигеннiң молекулалық салмағына байланысты. Молекула салмағы жоғары болса, иммуногендігі жоғары.Антигендігі-заттардың қандай бір иммундық серпіліс шақыру мүмкіншілігі:көп немесе аз мөлшерде антидене түзілуін күшті немесе әлсіз көлемдегі жасушалық иммундық серпілістер шақыратын заттар.Бөгделігі-ағзанің әр түріне немесе жеке индивидумдарға арналған антигеннiң өзгешелігін көрсететін генетикалық тағайындалған жеке қасиет
11. Антигенді детерминант (эпитоп) ж\е антигенді тасымалдаушы түсінігі. Антигендік ерекшелік түрлері- түрлік типты ерекшелілік,топтық,тіндік,сатылық,органойдты ж\е т.б.    
Антигендік детерминанттың ұазіргі кездегі атауы – эпитоптар. Эпитоп- иммундық жауап кезінде түзілетін антиденелер мен эффекторлы Т- лимфоциттердің арнайылығын қамтамасыз ететін химиялық ж\е құрылымдық сипаты бар антиген молекуласының бір бөлігі.Антиген молекуласының негізгі бөлігін тасымалдаушы д.а.ол антиген молекуласының97%(гаптен емес) құрайды.Антиген тасымалдаушысының құрамында өзінің антиген детерминанттары болады.олар тасымалдаушы детерминанттар д.а.Бұл детерминанттар Т- лимфоциттерін танып,оларға қарсы жашушалық иммунитет серпілістері бағытталады,сондықтан оларды тағы Т- жасушалық эпитоп д.те а. Тасымалдаушы детерминанттары гаптеннің құрамына ж\е өлшеміне қарағанда үлкен.Кез келген антигенді молекуласының бетінде орналасқан екі функционалдық бірлікті: тасымалдаушы ж\е гаптен ретінде қарауға болады. Түр аралық жануарлардың қай түрге жататындығына,олардың генетикалық конституциясына байланысты,яғни әр түрге жататын ағзалардың бір бірінен айырмашылығын көрсетеды.Типтік түр аралық секілді ұғым,бірақ микроб түрлеріне қатысты қолданылады(серологиялық варианттары сероварлар,бір түрдің ішіндегі антигеноварлар анықталады).Топтық даралардың бір түрінің ішінде әр түрлі топтардың ерекшелігі.М. адам эритроциттерінің изоантигендік жүйесі жатады.Тіндік бір ағзаның әр түрлі тіндеріндегі антигендік айрмашылық(миокард,өкпе,бауыр ж\е т.б.антигендері).Сатылық әр даму сатысыеда тұрған жасушалардағы антигендік айрмашылығы.М.эмбрион антигендерін алуға болады.Органоидтық әртүрлі жасушалар органоидттарының антигендік айрмашылығы(ядро,митохондрия ж\е т.б)
12.Гуморалды иммунитет жүйесінің құрылымы мен қызметтері.В-лимфоциттердің дифференциялануы,В- лимфоциттердің рецепторлары мен маркерлері,тимус тәуелді ж\е тимус тәуелсіз антигендерге гуморалды иммунды жауап.
Гуморалды иммунитет жүйесі антигендерге қарсы антидене синтездеу қызметін атқаратын арнайы жүйесі б.т.Оның функционалдық белсенділігі иммунитеттің Т- жүйесі ж/е мононуклеарлы фагоциттер жүйесімен тығыз қарым - қатынасына байланысты болады.Гуморалды имунитет жүйесінің негізі жасушалары антидене синтезіне жауапты В лимфоциттер болып табылады.Антидененің гуморалды иммундық жауапта қатысуы еритын ж/е корпускуларлы антигендермен иммундық коплексі түзілуіне байланысты.Антидене гуморалды иммунитет жүйесінің негізі эффекторлы бөлігі болып табылады .антидененің негізгі қызметі антигенді арнайы байланыстыру.Антидене гумморалды иммунитет жүйесінің негізгі эффекторлы бөлігі б.т.Антидененің негізгі қызметі антигенді арнайы байланыстыру. В- жүйенің шеткері мүшелеріне көкбаурдың, лимфа түйіндердің ж\е басқа(бадамша бездер,аденоидтар,ішкетің пейер табақшалары, аппендикс) лимфоидтық түзілімдерінің тимус тәуелсіз аймақтары жатады. Гуморалды иммунитет жүйесі жасушадан тыс бактерия мен вирустарға қарсы белсенді болады, сондықтан оның негізгі қызметі инфекцияға қарсы иммунитет құруы б.т. Дифференциялануы
1.Сүйек кемігінің көп қабілетті бағаналы жасушалары.2. ЛБК лимфоциттердің бастаушы жасушалары (жалпы лимфопоэз бастаушысы).3. Бастаушы В- лимфоциттер.4. В0 -лимфоциттер. 5.В1- лимфоциттер.6. В2- лимфоциттер.   В0- лимфоциттердің-бұл иммунологиялық жетілмеген лимфоциттер популияциясы. В1-лимфоциттер-бұл шеткеры В лимфоциттердің жартылай жетілген дифференциялану кезеңі. В2-лимфоциттер-бұл популияция жағынан көп,иммунды хабарлы жетілген жасушалардан тұратын популияциясы.
Рецепторлары ж\е маркерлері
Антигентанушы иммуноглобулиндік рецепторлар; тышқан эритроциттеріне сай рецепторлар; C3b-рецепторлар(комплемент жүйесініңC3b-фрагментіне); Fc рецепторлар (иммуноглобулиндердің Fc фрагментіне); Ia- рецепторлар (HLA комплекісінің DR-нәруызына); B-митогендерге сай рецепторлар (декстран сульфаты,полисахаридтер,бактериалды липополисахаридтері т.б.) Эпштейн-Барр вирусына арналған рецептор(жұқпалы мононуклеоз қоздырғышы).
Тимус тәуелсіз антигендер Т лимфоциттердің ж\е макрофактардың көмегінсіз В лимфоциттерде өздігінен антиденелердің түзілуін шаұыратын антигендер.
Т тәуелді антигендер В лимфоциттердің антидене түзілісіне міндетті түрде Т лимфоциттермен макрофактардың қатысуын қажет ететін антигендер.Бұл антигенге қарсы серпіліс генетикалық негізгі гистосәйкестік кешенімен қадағаланады.
13.В лимфоциттердің антигентәуелсіз ж\е антигентәуелді дифференциялануы, дифференциялану үрдісі кезінде иммунды жауапқа қабілеті,В лимфоциттердің рецепторлары. - лимфоциттердің екі маңызды функциясы бар:
1) плазмалық жасушаларға бөлініп; антиденелер өндіреді;
2) антиген ұсынатын жасушаның рөлін атқарады. Жетілуі екі фазадан тұрады.
Бірінші фазасы – антиген тәуелсіз фазасы сүйек миында дамып, жетілгенде, үстінде антиген танитын рецепторы болады. Рецептор – мономерлік IgM. Қан айналымындағы IgM – пентомер. В – лимфоциттің антигенді танытып, байланыстыратын рецепторы жеңіл және ауыр фрагменттерді (Fab) құрайды. В – лимфоциттердің 30 пайызы ғана қанайналымында жүреді, олардың өмірі бірнеше күнге немесе аптаға созылады. Сондықтан күн сайын  жаңа В – лимфоциттер лимфа түйіндеріндегі, көк бауырдағы, ішектің пейір табақшаларындағы шеткі қанға келіп орналасады. Антигеннің бір бөлігі В – лимфоцитінің мембранасында антиген танитын рецептормен байланысады.
В – лимфоциттері антигенмен байланысқаннан кейін белсеніп, бөлініп, арнайы плазмалық жасушалардың клонын құрайды. Плазмалық жасушалар арнайы антиденелерді шығарады, шеткі қанда осы антиденелер жиналып көбейеді. Осы мезгілден бастап, В – лимфоциттердің антиген тәуелді даму кезеңі басталады. Иммуноглобулиндердің өнімі иммуноглобулиндердің бір класынан екінші класына көшеді. Мысалы, IgM өнімінен кейін IgG, одан кейін IgА және IgЕ өнімі жүреді. Антигендік арнайылығы өзгермейді.
             Антигентанушы иммуноглобулиндік рецепторлар; тышқан эритроциттеріне сай рецепторлар; C3b-рецепторлар(комплемент жүйесініңC3b-фрагментіне); Fc рецепторлар (иммуноглобулиндердің Fc фрагментіне); Ia- рецепторлар (HLA комплекісінің DR-нәруызына); B-митогендерге сай рецепторлар (декстран сульфаты,полисахаридтер,бактериалды липополисахаридтері т.б.) Эпштейн-Барр вирусына арналған рецептор(жұқпалы мононуклеоз қоздырғышы).
14.Иммуноглобулиндердің құрылысы мен қызметтері,олардың иммунологиялық реакциялардағы маңызы. Біріншілікті ж\е екіншілікті иммунды жауап . Иммунологиялық есте сақтау.   Иммуноглобулиндер гетерогенділігімен 3 топқа бөлінеді:
а) изотипті 
б) аллотипті
в) идиотипті
Изотиптілігі — ауыр тізбегі құрылысына байланысты қалыпты жағдайда бір түрдегі жануарларда, адамдарда бірдей. Ал олардың айырмашылығы       4-тізбегіндегі аминоқышқылдармен сипатталады. Сөйтіп иммуноглобулин , ал иммуноглобулин А1, А2 болып бөлінеді.
Аллотиптілігі — әрбір жеке адамның иммуноглобулин айырмашылығын көрсетеді, ол генетикалық маркерлерге байланысты.
Идиотиптілігі — бұл антигендердің спецификалық қасиетіне байланысты, тек бір иммуноглобуллинге арналған. Қанша арнаулы иммуноглобулин болса, сонша антиген варианттары болады.
Идиотип – антиденелердің өзгермелі бөлігіндегі аминоқышқылдардың орналасуының немесе Т-жасушалық антиген танитын рецепторының ерекшелігі Иммуноглобулин М - барлық иммуноглобулиндердің 5-10%-ы. Эволюциялық дамуда ең көне иммуноглобулин.Иммуноглобулин G - класы қан сарысуында барлық иммуноглобулиндердің , молекулалық салмағы 150 мың Дальтон, ол плацентаға кіре алады. Иммуноглобулин G 23 тәулік бойы, ұзақ өмір сүреді.  Иммуноглобулин А–ның сарысулық және секреторлық түрлері бар. Сарысудағы деңгейі 0,8-3,7 г/л. Қан айналымындағы микробтарды және токсиндерді бейтараптайды. Сарысу IgA – комплементті альтернативтік жолмен белсендіре алады. Кейбір микробтар өндіретін протеаза ферменті IgA-нын белсенділігін жояды (мыс. гонококктер). Иммуноглобулин Е–нің молекуласы 200 000 Дальтон, тінде, шырышты қабықтарда, теріде жиналады да, мес, базофил, эозинофилдер жасушаларымен бірігіп аллергиялық қабыну береді. Осы жасушаларда дегрануляция жүрiп, антигендердi денеден шығарып жібереді. Иммуноглобулин Е-нің деңгейі қан сарысуында 0,25 мг/л, ал атопиялық ауруларда 10-100 есе көбейеді. Жартылай ыдырауы 2-3 күн.
Иммуноглобулин Д молекуласы 180000 Дальтон, жартылай ыдырауы    3 тәулік,  жақсы тексерілмеген, тек қана В жасушалардың антиген танитын рецепторы ретінде жүруі белгілі
 Біріншілік иммунды жауап 4-7күндері дамиды.Біріншілік гуморалды иммунды жауаптың негізі В лимфоциттердің белсендірілуі ж\е олардың антидене түзетін плазмоциттерге айналуы б.т.Антиденелердің басым көпшілігі IgM құрайды; жасушалық иммундық жауап пісіп жетілген эффекторлы Т лимфоциттердің п.б мен белгіленеді. Антигенмен бірнеше рет жанасқаннан кейін зерде Т ж\е В жасушалары түзіледі.Екіншілік иммундық жауап бұл кезде жасырын кезең өте қысқа,жылдам дамиды ж\е антиген аз мөлшерде болуын талап етеді,айқындалған пісіп жетілу белгілері бар,гуморалдық ж\е жасушалық факторлар арнайылығы антигенге қатысты жоғары болады,біріншілік иммундық жауапқа қарағанда ағзаның тимді қорғанысын қамтамасыз етеді, ағзада зерде жасушаларының болуына б\ты екіншілік иммундық жауап жоғары деңгейде болады.
15.Клиникада иммунитеттің В жүйесін зерттеудің негізгі әдістері. Розеткатүзу әдісі арқылы  В лимфоциттердің санын анықтау үшін қолданылады.Бұл кезде антиденелермен жүктелген эритроцитпен В лимфоциттердің Fc рецептормен байланысын қолданады  (ЕА розеткасы; эритроциттер,антидене) сонымен қатар ЕАС розеткатүзуші әдісін қолданады( эритроциттер антидене ж\е комплемент) Бұл жағдайда антидене ж\е комплементпен қосылған сиыр эритроциттері В лимфоциттіңFc ж\еC3 рецепторларымен байланысып розетка түзеді. Жетіспеушілігі; әртүрлі нәтиженің берілуі олар қойылатын серпілістердің шартына реагенттердің сапалығына тек маркерлік молекулалардың жағдайларын анықтаумен ғана емес сонымен қатар цитоскелет ж\е т.б. жағдайларын анықтаумен б\ты бұл қиыншылықтар олардың стандартизациясы ж\е автоматизациясымен б\ты.
16, Комплемент жүйесі, негізгі компоненттерінің, факторларының, ингибиторларының жіктелуі. Комплемент жүйесінің иммунды реакциялардағы маңызы.
17,18 Комплемент жүйесінің құрылысы: негізгі компоненттері мен ингибиторлары. Комплемент жүйесінің классикалық және альтернативті жолдармен белсенуі, ұқсастықтары мен айырмашылықтары. Комплемент жүйесінің классикалық жолының белсенуі, негізгі кезеңдері. Комплемент белсенуі кезіндегі аралық және соңғы өнімдердің биологиялық әсері.
Комплементтік жүйе – бул иммундық реакцияға қатысатын коп компонентті ферменттік жүйе. Комплементті бірінші Борде ашты. Комплемент жүйесі қан сары суында болатын белоктар жиынтығы. . Олардың әртүрлі ферметтік белсендлігі бар. Бул белоктар біріншілік активациядан кейін бірімен -бірі тізбектесе байланысады да биологиялық активті әсері бар заттарды бөледі. Комплемент жүйесі патогенезінде иммунды комплексті механизмдер бар патологиялық процестердің дамуында манызды роль аткарады. Аутоиммунды аурулардағы тканьдердің зақымдалуында да комплемент жүйесі қатысады. Комплемент жүйесінің қызметі: 1) бактерия қабырғасының лизисін шақырады, 2) антиденелермен опсонизациялған клеткалардың фагоцитозің кұшейту, 3) тромциттердің агрегациясың шақыру, 4) калликреин-кининдық жүйесің активтеу, 5)аллергиялық реакцияларға қатысу, 6) аутоиммунды процестерге қатысу, 7) иммунокомпетентті клеткалардың қызметіңе әсер ету, 8) кейбір вирустарды нейтрализациялау, 9)иммунды комплексті аурулардың дамуына қатысу.Комплемент жүйесі белсенділігінде классикалық және альтернативті жолдарға бөлінеді. Классикалық жол Са –ионның қатысуымен АГ/АД комплексімен активтенеді. С1 арқылы басталады. С1 молекуласы иммуноглобулиннің (көбіне IgM және IgG) домені аумағындағы Fc-фрагментімен байланысады. Бул кезде С1 молекуласың байланыстыратың IgG –дің екі молекуласы “критикалық” қашықта болуы керек. Сонда ғана С1 -молекуласы активтенеді. Бірақ, бул жағдай әрқашан болмайды және IgG комплемент жүйесінің эффективтілігі төмен активаторы болып саналады.Сондықтан барлық иммуноглобулиндер ішінде пентамерлі IgM ең күшті активаторы болып табылады.Иммуноглобулиндердің Fc-фрагментімен С1g- байланысады, одан кейін С1s- фрагменті байланысады. Ол комплементтің С2 және С4 компоненттерің 2 фрагментке бөледі: С2а, С2в, С4а, С4в. С4в пен С2а комплекс түзіп С1-фрагментінен босайды. Қалғандары сұйық фазаға кетеді. Босалған С1 келесі С2 мен С4 молекулаларың ыдыратуға дайын болады. Арығарай тізбектік реакциясының схемасы: С4вС2а комплекс (С3-эстераза) С3-ке әсер етеді. С3 С3а мен С3в ға ыдырайды. С3а сұйық фазаға кетеді, ал С3в бірінші комплекске қосылып 2-ші комплексті түзеді - С4вС2аС3в. ол С5-эстераза деп аталады және С5-ке әсер етеді. С5 екі фрагментке ыдырайды: С5а мен С5в –ға. С5а сұйық фазаға кетеді, ал С5в арығарай өзіне С6, С7, С8, С9 қосып мемранолитикалық комплексті түзеді (МЛК). Комплементтің альтернативті жолмен белсенділуы.Комплементтің альтернативті жолмен активтенуі С3-тін активациясынан басталады. Оны антиденелер емес микробтың қабығының компоненттері, пропердин жүйесі, активтейді. Процестің ары ғарай ағымы классикалық жолмен бірдей. Комплементтің альтернативті жолмен активтенуі организмге түскен микроорганизмдерден жедел қорғану механизмің жүзеге асырады. Комплемент жүйесінің зақымданулары рецидивті инфекцияларға және иммунды комплекстерге байланысты патологиялық жағдайларға әкелу мүмкін. Комплементтің 1-ден 4-дейін жетіспеушілігі иммунды комплексті аурулармен көрінеді, ал С3-тің жетіспеушілігі пиогенді инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған және жүйелі қызыл жегі симптомдармен көрінеді. С5-8 компоненттерінің жетіспеушілігі Neisseriaмен шақырылатың инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған. Комплемент жүйесінің белсенділігі ингибирлеуші факторлардың бақылаумен жүреді. Ингибитолар: С1-ИНА, С3в-ИНА. С1-эстераза ингибиторының жетіспеушілігі анигионевротика -лық ісінуімен көрінеді. С3ИНА жетіспеушілігі кезінде С3 молекуласының ыдырауы жоғарлау нәтижесінде С3 өнімі де көбееді.С3а әсерінең мес клеткаларынан шыққан гистамин рецидивті есекжемге әкеледі.Комплементтің жалпы белсенділігі қой эритроциттермен гемолитикалық жүйеде анықтайды.Бул әдістің негізінде сары судағы комплемент гемолитикалық сары сумен сенсибилизациялған қой эритроциттердің гемолизің шақырады. Комплемент компоненнтерің анықтау моноспецификалық антисары суды қолдануға негізделген.
19, Комплемент жүйесінің альтернативті жолының белсенуі, прпердин жүйесі факторларының маңызы. Классикалық жол Са –ионның қатысуымен АГ/АД комплексімен активтенеді. С1 арқылы басталады. С1 молекуласы иммуноглобулиннің (көбіне IgM және IgG) домені аумағындағы Fc-фрагментімен байланысады. Бул кезде С1 молекуласың байланыстыратың IgG –дің екі молекуласы “критикалық” қашықта болуы керек. Сонда ғана С1 -молекуласы активтенеді. Бірақ, бул жағдай әрқашан болмайды және IgG комплемент жүйесінің эффективтілігі төмен активаторы болып саналады.Сондықтан барлық иммуноглобулиндер ішінде пентамерлі IgM ең күшті активаторы болып табылады.Иммуноглобулиндердің Fc-фрагментімен С1g- байланысады, одан кейін С1s- фрагменті байланысады. Ол комплементтің С2 және С4 компоненттерің 2 фрагментке бөледі: С2а, С2в, С4а, С4в. С4в пен С2а комплекс түзіп С1-фрагментінен босайды. Қалғандары сұйық фазаға кетеді. Босалған С1 келесі С2 мен С4 молекулаларың ыдыратуға дайын болады. Арығарай тізбектік реакциясының схемасы: С4вС2а комплекс (С3-эстераза) С3-ке әсер етеді. С3 С3а мен С3в ға ыдырайды. С3а сұйық фазаға кетеді, ал С3в бірінші комплекске қосылып 2-ші комплексті түзеді - С4вС2аС3в. ол С5-эстераза деп аталады және С5-ке әсер етеді. С5 екі фрагментке ыдырайды: С5а мен С5в –ға. С5а сұйық фазаға кетеді, ал С5в арығарай өзіне С6, С7, С8, С9 қосып мемранолитикалық комплексті түзеді (МЛК). 
20, Комплемент жүйесінің негізгі зерттеу әдістері, олардың клиникалық маңызы. Комплементтің альтернативті жолмен активтенуі С3-тін активациясынан басталады. Оны антиденелер емес микробтың қабығының компоненттері, пропердин жүйесі, активтейді. Процестің ары ғарай ағымы классикалық жолмен бірдей. Комплементтің альтернативті жолмен активтенуі организмге түскен микроорганизмдерден жедел қорғану механизмің жүзеге асырады. Комплемент жүйесінің зақымданулары рецидивті инфекцияларға және иммунды комплекстерге байланысты патологиялық жағдайларға әкелу мүмкін. Комплементтің 1-ден 4-дейін жетіспеушілігі иммунды комплексті аурулармен көрінеді, ал С3-тің жетіспеушілігі пиогенді инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған және жүйелі қызыл жегі симптомдармен көрінеді. С5-8 компоненттерінің жетіспеушілігі Neisseriaмен шақырылатың инфекцияларға жоғары бейімділікпен ассоциациалған. Комплемент жүйесінің белсенділігі ингибирлеуші факторлардың бақылаумен жүреді. Ингибитолар: С1-ИНА, С3в-ИНА. С1-эстераза ингибиторының жетіспеушілігі анигионевротика -лық ісінуімен көрінеді. С3ИНА жетіспеушілігі кезінде С3 молекуласының ыдырауы жоғарлау нәтижесінде С3 өнімі де көбееді.С3а әсерінең мес клеткаларынан шыққан гистамин рецидивті есекжемге әкеледі.Комплементтің жалпы белсенділігі қой эритроциттермен гемолитикалық жүйеде анықтайды.Бул әдістің негізінде сары судағы комплемент гемолитикалық сары сумен сенсибилизациялған қой эритроциттердің гемолизің шақырады. Комплемент компоненнтерің анықтау моноспецификалық антисары суды қолдануға негізделген.
21. Мононуклеарлы фагоциттер жүйесі, макрофагтардың негізгі қызметтері, иммунологиялық реакциялардағы макрофагтардың рөлі.
Мононуклеарлы  фагоциттер жүйесіне шығу тегі морфологиясы ж.е қызмет.і б.ша біріктірілген шеткері қан моноциттері және әртүрлі локализациядағы макрофактар кіреді. Ересек адам.р орган.де сүйек кемігінде моноцитопоез үнемі жүреді.аз жетілген мононуклеарлы фагоциттерге сүйек кемігінің монобласттары жатажы. Олар гранулоцитарлық моноцитарлық ізашар  жасуш.р.н шығады.ал олар өз кезегінде көп бағаналы жасушаларынан өрбиді.Сүйек кемігінде түзілген моноциттер 1 тәу.тен аз мерзімде шеткері қанға шығады. Олардың біраз бөлігі сүйек кемігінде қалып резистентті макрофакқа айналады.                                                                                 Макрофактардың негізгі қызметтері:1.Фагоцитоз ж.е пиноцитоз (Макрофактар организмде бөгде агенттерден, н.е парентералды жолмен түскен микроорган.зм.н қорғау қызметн атқара отырып патогенді микроорган.м.р диссиминациясының алдың алады.эндотоксиндерді жұтады,ыдыратады.)2. Репарация үрдістеріне қатысу(жаралардың жазылуының барлық кезеңіне қатысады, ангиогенездің күшеюін шақырады,эндотелиалды ж.е мезенхималды жасуш.ң пролиферациясын ынталан.ы,жасуша сыртылық матрикстің  өндірілуі мен деградациясын реттеуге қатысады)3..Макрофактардың секреторлық қымет.і ( макрофак.р белсенді секреторлы жасуш.р б.т олар 100-ден аса әртүрлі молекулалар өндіруге ж.е бөлуге қабілетті. Пероксидаза,О2 бедсенд түрі,катионды нәруыз.р, лизоцим,интерферон,коллагеназ,эластаза,лизосомды фермент.р т.б)4..Имундық жауапты реттеу(Имунол.қсерпілістер ағымын ынталан.ушы- ИЛ-1 мен ИЛ-6 Т-лимфоцит.р.ңтүзілуі мен диферен.на, ықпал етеді.Антиген мен митоген.р.ң сезімт.ғын жоғ.ы Антигенді ж.е митогенді стимуляция кезінде макрофактар NK-жасуш.ры мен Тх1жасуш.р.ң белсен.жоғ.тын ИЛ-12 өндіріледі ж.е бөледі )5..Арнайы имундық жауаптағы макрофактардың эффекторлық қызметтері.(Имун.т серпілісіне тікелей қатысады,макрофак.р эффекторлық жасуш.қызметн плазмалық мем.асындағы рецептар.қ аппатар.ң болуы ж.е биол.қ белсенд зат.р өндіру мен бөлу арқасында атқарады, осыған байл.сты макрофак.р ісіктерге қарсы им.тте маңызд рөл атқар.ы)
22. Антигентаныстырушы жасушалар. Антигеннің таныстырылуы және өңделуі. Антигентаныстырушы жасушалардың иммунды жауап реттеудегі маңызы.
Антигендерді Т лимф.р танитын түрге дейін өңдейтін ж.е оларды таныстыратын жасуш.ды антиген таныс.шы жасуш.р д.а
Бұған : моноцитарлы-макрофагалды жүйе жасуш.ры, дендритті жасуш.р, В-лимфоциттер ж.е Лангерганс жасуш.ы жатады.
Макрофактар экзаантигендерді ең алдымен бактерия.рды фагоцитозға ұшыратады.Ол.рды лизосомалды фермент.р.ң көмегімен ұзын.9-25 АҚ-нан тұратын пептизті фрагмент.ге дейін ыдыр.ды. Бұл құрам.ғы фермент.р көмегімен макрофак.р ыдырата алмаған бөлігі.Осы ыдырамаған фрагмен.рорганизм үшін шынайы бөтен антигенді детерминанта (эпитоп) б.т
Келесі кезеңде фагосома гистосәйкестік комплек.ң (МНС)ІІ класс нәруыз молек.ры бар вакуол.рмен қос.ды.Бұл молек.р альфа- ж.е ветта-полип.ті тізбек.ден тұрады,олар.ң арасында гамма-тізбегі орн.н. Вакуолдар  фаголизосомамен қосылған жағ.да, қышқыл протеаза әсерінен гамма-тізбегі ыдырайды, ал оның орнына эпитоп орн.ы.
Дендритті жасушалар(ДЖ) макрофактар сияқты бетінде СD34 антигені бар ізашар миелоидты жасушалардан түзіледі.Ал,альтернативті даму жолын цитокиндер анықтайды. М-КСФ болған кезде бірақ ісікті некроздаушы фактор-а мен ГМ-КСФ болмаған жағдайда миелопоездің ізашарлары макрофак.р бағытында диференцияланады.Осы жасуш.р ж.е қан жасуш.ы ИЛ-4,ГМ-КСФ ж.е ТNF-а әсерінен дендритті жасуш.ға диференция.ды. Адамда  ДЖ ас-қорыту жолының, тын.жол.ң,жыныс жол.р.ң шырышты қабат.да,шеткері қанда,барлық лимфойдты мүш.де,тимуста кез.ді
Лангерганс жасуш.ң қыз.трі :антигенді регионарлы лимфоидты түзіліске жетізу,оны имуногендік түрге дейн өңдеу ж.е жасуш.қ пен гуморқ имун.қ жауыпты іске қосу.
Бетінде ІІклас МНС нәр.здары үлкен мөл.де экспрессияланған В-лимф.р де антигентаныс.шы бола алады.Егер магрофак бактериялар мен жасуш.ды фагоцитозға ұшыратса дендритті жасушалар іртүрлі вирус бөлшектерін пиноцитозға ұшыратады,В-лим.р антиген.і ж.е бактер.я.ды жұтады.
23.Мононуклеарлы фагоциттер жүйесі, макрофагтардың қызметтері мен рецепторлары.
Мононуклеарлы  фагоциттер жүйесіне шығу тегі морфологиясы ж.е қызмет.і б.ша біріктірілген шеткері қан моноциттері және әртүрлі локализациядағы макрофактар кіреді. Ересек адам.р орган.де сүйек кемігінде моноцитопоез үнемі жүреді.аз жетілген мононуклеарлы фагоциттерге сүйек кемігінің монобласттары жатажы. Олар гранулоцитарлық моноцитарлық ізашар  жасуш.р.н шығады.ал олар өз кезегінде көп бағаналы жасушаларынан өрбиді.Сүйек кемігінде түзілген моноциттер 1 тәу.тен аз мерзімде шеткері қанға шығады. Олардың біраз бөлігі сүйек кемігінде қалып резистентті макрофакқа айналады.                                                                                                                                                      Макрофактардың негізгі қызметтері:                                                                                                                                               1.Фагоцитоз ж.е пиноцитоз (Макрофактар организмде бөгде агенттерден, н.е парентералды жолмен түскен микроорган.зм.н қорғау қызметн атқара отырып патогенді микроорган.м.р диссиминациясының алдың алады.эндотоксиндерді жұтады,ыдыратады.)                                                                                                                                              2. Репарация үрдістеріне қатысу (жаралардың жазылуының барлық кезеңіне қатысады, ангиогенездің күшеюін шақырады,эндотелиалды ж.е мезенхималды жасуш.ң пролиферациясын ынталан.ы,жасуша сыртылық матрикстің  өндірілуі мен деградациясын реттеуге қатысады)                                                                                                         3..Макрофактардың секреторлық қымет.і( макрофак.р белсенді секреторлы жасуш.р б.т олар 100-ден аса әртүрлі молекулалар өндіруге ж.е бөлуге қабілетті. Пероксидаза,О2 бедсенд түрі,катионды нәруыз.р, лизоцим,интерферон,коллагеназ,эластаза,лизосомды фермент.р т.б )                                                                                                          4..Имундық жауапты реттеу (Имунол.қ серпілістер ағымын ынталан.ушы- ИЛ-1 мен ИЛ-6 Т-лимфоцит.р.ңтүзілуі мен диферен.на, ықпал етеді. Антиген мен митоген.р.ң сезімт.ғын жоғ.ы Антигенді ж.е митогенді стимуляция кезінде макрофактар NK-жасуш.ры мен Тх1жасуш.р.ң белсен.жоғ.тын ИЛ-12 өндіріледі ж.е бөледі )                                                 5..Арнайы имундық жауаптағы макрофактардың эффекторлық қызметтері. (Имун.т серпілісіне тікелей қатысады,макрофак.р эффекторлық жасуш.қызметн плазмалық мем.асындағы рецептар.қ аппатар.ң болуы ж.е биол.қ белсенд зат.р өндіру мен бөлу арқасында атқарады, осыған байл.сты макрофак.р ісіктерге қарсы им.тте маңызд рөл атқар.ы)Макрофактар бетінде рецепторлар жиынтығы бар.олар.ң көмегмен макрофактар көптеген физиологиялық серпілістерге,соның ішінде арнайы иммундық жауапқа қатысады. Атап айтсақ макрофактарға макроорганиздерді ұстауға арналған әртүрлі рецепторлар экспрессияланған. Олар:  манноза рецепторы (ММR), scavenger рецептор(MSR),бактериалды липополисахаридтерге арналған рецептор(CD14).ММR арқылы көптеген микроорг.р ұсталады. MSR арқ.грамтеріс және грамоң бактерия.р.ң көпшілігі фагоцитозға ұшырайды.
24.Жасушалық иммунитет жүйесінің құрылысы мен қызметтері. Т-лимфоциттердің рецепторторлары мен маркерлері, Т-лимфоциттердің антигентәуелді және антигентәуелсіз дифференциялануы.
Жасшалық им.т жүйесіне (Т-жүйесіне)ізашар Т-лимф.р .ң негізгі дамитын орны-тимус,им.қ жүйенің шеткі мүшелерінде басымырақ түрде Т-лим.р орналасатын аймақтар,әртүрлі субпопуляциялары, сон.қатар осы жасуш.ды өндіретін цитокиндер кіреді.Тимуста Т-лимфоц.р.ң нег.і субпопуляц.ң клондары түзіледі.шеткі мүшелерде Т-лим.р антиген.мен кездеседі. Им.ттің Т жүйесінің қызметі: Жасуш.қ түрдегі иммунды жауаппен қамтамасыз ету Т-жүйесінің нег.қыз.і. Т-лимфоцит.р генетикалық бөгде жасушаларға цитотоксикалық әсер етеді, кебір антигендерге қарсы фагоцитарлық түрдегі жауапты қалыптастырады. Им.ттің Т-жүйесі табиғатта кездесетін көпшілік антигендерді тануға ж.е жасушалық,гуморальды иммунды жауаптың қалыптасуында басты қыз.атқ.Т-жүйесі им.ды жауапты реттеуде маңызды рөл атқ.
Т-хелпер ү.н фенотиптік маркер СD4 антиген болса, Т-килле ү.н-CD8.бұл 2де корецептор қыз.атқ.ды ж.е антиген тануға қатысады. Т-лимфоцитарлы маркер болып CD3 нәруызы таб.ол Т-лимф.ң антигентанушы рецептор мен антиген детерминантасының әсерлесуі кезінде Т лимф.ң цитоплаз.маңызд ы қыз.атқар.
Антигентанушы рецептор Т-лимф.р үшін нег.маркер б.т.тимустың қыртысты қабатында,тимоциттер диференциров.ң алғаш кезеңінде п.б. Т-лимф.ң беткей маркер.ң фенотиптік өзгеруін  көрсетеді,яғни белгілі бір гендер.ң қайта құрылуы мен ынталануын,жасуша.ң белгілі бір фунционалды қасиеттерге ие болуын көрсетеді.
Т-лимф.ң антиген тәуелсіз дифферен.сы тимуста өтеді.оған ізашар Т-лимф.ң тимуста өтуі тимоциттердің пролиферациясы,антиген танушы рецептор.р.ң түзілуі,Т-лимф.ң клондарының оң ж.е теріс сұрыаталуы,бір-бірімен қызметі ж.е беткей CD-маркерлері б.ша ажыратылатын Т-лимф.ң әртүрлі субпопуляция.ң қалыптасуы жатыр.
Антигентәуелді дифферен.ка үрдісі кезінде тимустан шыққан жетілмеген лимф.р сәйкес келетін антигендер клондарымен кездеседі.ж.е оларды антигентаныстырушы жасуш.мен бірге анықтау салдарынан бірқатар керекті стимулдарды алады.Нәт.е Т-лимф.р көбейеді ж.е жетілген эффекторлы Т-лимф.рге диференцияланады(хелперлер,киллерлер н.е супрессорлар). Олар сол антигенмен қайта кездескен жағ.да оны өз бетімен анықтайды ж.е иммун.қ жауапты қалыптастырады.
25. Иммунитеттің Т-жүйесінің негізгі қызметтері. Антигентәуелді және антигентәуелсіз дифференциялануы. Т-лимфоциттердің антигентанушы рецепторларының құрылысы.
Жасшалық им.т жүйесіне (Т-жүйесіне)ізашар Т-лимф.р .ң негізгі дамитын орны-тимус,им.қ жүйенің шеткі мүшелерінде басымырақ түрде Т-лим.р орналасатын аймақтар,әртүрлі субпопуляциялары, сон.қатар осы жасуш.ды өндіретін цитокиндер кіреді.Тимуста Т-лимфоц.р.ң нег.і субпопуляц.ң клондары түзіледі.шеткі мүшелерде Т-лим.р антиген.мен кездеседі. Им.ттің Т жүйесінің қызметі: Жасуш.қ түрдегі иммунды жауаппен қамтамасыз ету Т-жүйесінің нег.қыз.і. Т-лимфоцит.р генетикалық бөгде жасушаларға цитотоксикалық әсер етеді, кебір антигендерге қарсы фагоцитарлық түрдегі жауапты қалыптастырады. Им.ттің Т-жүйесі табиғатта кездесетін көпшілік антигендерді тануға ж.е жасушалық,гуморальды иммунды жауаптың қалыптасуында басты қыз.атқ.Т-жүйесі им.ды жауапты реттеуде маңызды рөл атқ.
Т-хелпер ү.н фенотиптік маркер СD4 антиген болса, Т-килле ү.н-CD8.бұл 2де корецептор қыз.атқ.ды ж.е антиген тануға қатысады. Т-лимфоцитарлы маркер болып CD3 нәруызы таб.ол Т-лимф.ң антигентанушы рецептор мен антиген детерминантасының әсерлесуі кезінде Т лимф.ң цитоплаз.маңызд ы қыз.атқар.
Антигентанушы рецептор Т-лимф.р үшін нег.маркер б.т.тимустың қыртысты қабатында,тимоциттер диференциров.ң алғаш кезеңінде п.б. Т-лимф.ң беткей маркер.ң фенотиптік өзгеруін  көрсетеді,яғни белгілі бір гендер.ң қайта құрылуы мен ынталануын,жасуша.ң белгілі бір фунционалды қасиеттерге ие болуын көрсетеді. Т-лимф.ң дифферен.сын шақыратын стимулдарға,ең алдыме н тимоциттердің тимустың эпителиалды жасушаларымен,макрофактарымен ,дендритті жасуш.мен  жасушааралықәсерлесуі ж.е тимоцит.ң адгезия молекулаларының өздері жатады.
Т-лимф.ң антиген тәуелсіз дифферен.сы Сүйек кемігінде түзілген іТ-лимф.р қан ағысымен тимустың қыртысты аймағына келіп ормаласады.оған ізашар Т-лимф.ң тимуста өтуі тимоциттердің пролиферациясы,антиген танушы рецептор.р.ң түзілуі,Т-лимф.ң клондарының оң ж.е теріс сұрыаталуы,бір-бірімен қызметі ж.е беткей CD-маркерлері б.ша ажыратылатын Т-лимф.ң әртүрлі субпопуляция.ң қалыптасуы жатыр.
Антигентәуелді дифферен.ка үрдісі кезінде тимустан шыққан жетілмеген лимф.р сәйкес келетін антигендер клондарымен кездеседі.ж.е оларды антигентаныстырушы жасуш.мен бірге анықтау салдарынан бірқатар керекті стимулдарды алады.Нәт.е Т-лимф.р көбейеді ж.е жетілген эффекторлы Т-лимф.рге диференцияланады(хелперлер,киллерлер н.е супрессорлар). Олар сол антигенмен қайта кездескен жағ.да оны өз бетімен анықтайды ж.е иммун.қ жауапты қалыптастырады.
26, Т-лимфоциттер субпопуляциясы және олардың қызметтері. Сүйек кемігінің пре-Т-лимфоциттері тимустың субкапсулярлық қабатында бөлініп мүшеленеді. Функция жөнінде бұл клеткалардың ішінде СД4, СД8 маркерлардың тасымалдаушылары айырылады. Эпителиалды клеткалармен өндірілген биологиялық заттардың көмегімен Т-лимфоциттер даму процесін өтіп қыртысты қабатқа миграциялайды. Қыртысты қабатта жағымды селекциядан өтеді, яғни І-ІІ классты гистосәйкестік антигендерге сәйкес рецепторлары бар клондарды сұраптайды. І классты МНС танушы клондар – Т-киллерлер болып түзіледі, І, ІІ классты МНС танушы клондар Т-хелперлер болады.Т-клеткалардың сыртында тек қана бір корецептор (СД3) экспрессорлайды. Ол антиген байланыстыру рецепторлардың антигендермен өзара әрекетін күшейтеді және сигналды клетка ішіне жеткізу ролін атқарады. СД4 және СД8 позитивтік клеткалар Т-хелпер мен Тс ретінде саналады. Аутоантигендермен әсерлесу қабілеті бар клеткалар апоптоз жолымен жойылады. Сұраптау шарттан өткен клеткалар иммун жүйесінің перифериясына барады.Т-клеткалардың В-жүйеден айырмасы – Т-клеткалар антигенді жеке танымайды, яғни І-ші немесе ІІ-ші МНС-ның молекулаларымен комплекс құрап отырып таниды. І-ші классты молекуласы кіретін комплексті цитотоксикалық СД8 Т-клеткалар таниды, ал ІІ-ші классты молекуласы кіретін комплекс СД4 Тн1 қабыну клеткаларымен немесе СД4 Тн2 хелперлы клеткалармен танылады. 
Т жуйесінің қызметі:1.Жасушалық түрдегі иммунды жауаппен қамтамасыз ету,жасушалық,гуморалды иммунды жауап қалыптастыруда,иммунды жауапты реттеуде,иммунологиялық төзімділіктің қалыптасуына және оның сақтталып тұруына қатысады,иммунологиялық зерде қызметін атқарады.Т лимф дифф:Антиген тәуелсіз:Сүйек кемігінде түзілген Т лимф қан ағысымен тимустың қыртысты қабатына келип орн.Т лимф жартылай жетілген Тлиф/ң  тимус ішінде түзілуі фенотиптің Тжасушылық маркерлер экспрессиясының өзгеруімен сипатталады.Оның негізіне СД антигендер жатады.Кортикалды лимф/ң ең алғ даму сатыларыда СД2 п.б.Ол Тлим ушин жалпы маркері СД3.Антигентанушы рецептор Тлим ушин негизги маркер б.т.Суйек кемигинен келген Т лим бетинде СД44 маркери болады.СД4 жане СД8 жок.оны кейин косып алады.Рецепторы МНС дің меншікті наруызына сайкес келмитин клондар апаптозга ушырап саикес келген клондар сакталады.Содансон он сурыпталу журеди.Одан сон келеси кезен терис сурыпталуга отеди.Терис сурыпталудан сакталган лимфоциттер келеси ант.тауелди дифф.отеди.
Ант.теу дифф 4 кезеннен турады:
1.Жетилмеген Т лиф антигендермен танысуы
2.Жетилген эффекторлы жасушаларга деин пролеферация мен дифф
3.анигенди бейтараптау жане жою
4.Т зерде жсушаларының тузилиуи
27, Т- және В-жасушаларының дифференциялаушы антигендері.
Тхелпер:субпопуляциясының негізіне  маркери СД4 дияя антигени жатады.
Тх0,Тх1,Тх2 негизги фенотиптик маркерлери бир биринен ажыратылмаиды.
Тн1-ші қабыну клеткаларының қатысуымен макрофагтардың активтенуіне 2 сигнал қажет: 1-ші – СД4 Тн1-ші қабыну клеткаларымен түзілетін ИНФ-γ; 2-ші – макрофагтарды белсендіру үшін беткей ФНО- α қызмет етеді. Нәтижесінде макрофагтарда биохимиялық өзгерістер жүреді, осы клеткалар жоғары антибактериалды қасиет көрсетеді. Фагоцитоз процесі оттектік жарылыспен қоса жүреді – оттектік радикалдар, азот тотығы түзіліп бактерицидті белсенділігін көрсетеді. Сонымен қатар активтелген макрофагтар МНС І және ІІ классты молекулаларының, ФНО- α рецепторының экспрессиясын күшейтеді. Бұл процесс қосымша аңқау клеткалардың араласуына әкеледі. Макрофагтармен әсерелесетін қабыну Т-клеткалар өздері де белсеніп, иммунды жауаптың ұйымдастырушы ролінде шығады. Т киллерВируспен инфицирленген клеткаларды жою реакциясына қатысады. Бұл ірі лимфоциттер Т- және В-клеткалардың маркерларысыз, антиген танушы рецепторлары жоқ, антигенмен әсерлесуден кейін пролиферацияға, иммунологиялық есте сақтау қабілеті жоқ. Бірақ, Т-клеткалар цитокиндердің әсерімен активтенеді. НК-клетка бетінде IgG1 және IgG2 Ғс-фрагментіне арналған рецептордың болуы, олардың осы антиденелерге сәйкес антигендермен әсерлесуін болжайды. Бұл антидене тәуелді клеткалық байланысты цитотоксикалық әсер. 
28,Иммунитеттің Т-жүйесін бағалау әдістері.Т-лимфоциттердің мембраналық антигендеріне қарсы Т-антиденелермембраналық антигендермен байланысып, комплементтің қатысуымен түзілген комплекс жасушаның мембранасының тұтастығын бұзады – мембранаға шабуыл жасаушы комплекс (МШК). МкАд және комплементтің қатысуымен лимфоциттер цитолизденеді. Трипан көгі бояуы жасушаның ішіне еніп, оны көк түске бояйды. Бетінде Т-антигендері жоқ жасушалардың мембраналары зақымданбайды (тіршілікке бейімді) және боялмайды. Жасушалармен жүргізілетін барлық жұмыс стерилді ыдыста жасалды.
Реактивтер мен жабдықтар:буферленген физиологиялық ерітінді;
 тығыздық градиентінің ерітіндісі немесе дайын ерітінді (гистопак және т.б.);
 Хенкс ерітіндісі (дайын);
 199 орта (дайын);
 трипан көгі ерітіндісі (бояу);
 қарсы-Т-сары су (дайын);
 цитратты гемостабилизатор;
 бинокулярлық лупалы микроскоп;
 Горяев камерасы;
 шынылар.
29, Жасушалық иммунитет жүйесін бағалау әдістері. І-ІІ деңгейдегі тесттер, олардың клиникалық маңызы. Розетка түзуші реакцияда Т лимфоциттердің  обсолютті және қатынастық құрамын анықтау.
ИКК бөліп алу және оларды керекті концентрациясына (2млн/мл ортада) жеткізу. Реакция қояр алдында қой эрритроциттерін бірнеше рет(3-5) центрифугалау арқылы физиологиялық ерітіндімен 1500 айн/мин 10-15 мин шаямыз. 199 ортасында 2 процент жұмыстық қоспа дайындайды, негізгі компонеттерді дайындап болған соң, пластикалық пробиркаларды  лимфоциттер мен қой эрритроциттерінің  түрлі өлшемін (0,02 млден) араластырады, қоспаны қосып, 1000 айн / минда  5 мин центрифугалайды және 60  Мин инкубациялайды. Кейін глутар альдегидімен 20 мин бекітіп, шыныда жағынды жасап, азур – эозинмен бояймыз. Жағындыларды иммерсионды жүйеде жарық микроскопта қарайды. Т лимфациттердің пайыздық құрамын есептейді. (Қой эрритроциттеріне 3 және одан да көп байланысқан), Т лимфоциттердің қатыстық және жалпы санын біле отырып, Т лимфоциттердің обсолюттік құрамын мына формула бойынша есепьтейді: А*В/100% А-жалпы саны В-қатыстық . Қалыпты жағдайда Т лимфоциттердің құрамы 40-90 % , Т хелперлер 25-75 , Т супрессор 5-45%.
30, Иммунологиялық төзімділік. Иммунологиялық төзімділіктің құрылуының жіктелуі мен механизмдері. .Иммунологиялық толеранттылық - организм кейбір антигенге жауап бермейді, ал басқалары үшін иммундық жауап сақталған.Толеранттылықтың мынандай ерекшеліктері бар:1. Бір антигенге ғана жауап бермеуі, бір эпитопқа жауап жоқ, басқа антигендерге жауап беру сақталған.2. Толеранттылық - “еті үйренгендік” емес, тек не антигенге, не токсинге жауап бермеу. Ал токсиннің улану әсерінен қорғамайды.3. Толеранттылықтың пайда болу (даму) уақыты бірнеше сағаттан бірнеше тәулікке дейін созылады. Ол антиген түскеннен толеранттылық пайда болғанға дейінгі уақыт.4. Иммунологиялық толеранттылық антиген дозасына байланысты “шеткілік бейтараптау” феноменін береді. Қалыпты функциялы лимфоциттер антигендерді антиденелермен байланыстырса, шеткі қанда антигендер болмайды.5. Толеранттылық пассивті түрде беріледі.Толеранттылықтың түрлері:
1. Табиғи толеранттылық - эмбриогенезден бастап организм өз жасушаларын “өзімдікі” деп таниды және төзімді болады. 2. Жүре пайда болған толеранттылық бөтен антигенге қарсы спецификалық реакция болмауы. Бұл иммунитет жүйесі әлі жетілмеген организмде кездеседі:радиоактивті сәулеленген жағдайда;антигенмен бірге иммунды депрессант берілсе;Толеранттылықтың пайда болу жағдайлары:1. Антигендердің организмде көп уақыт сақталуы және олардың организмнен шығуы баяу болғанда (кедергі болса).2. Антигендердің саныкөп болса, соғұрлым толеранттылық жоғары және көпке созылады.3. Антигендердің организмге кіру жолдары толеранттылыққа әсер етеді. Антигеннің асқазан арқылы кіруі толеранттылыққа жақсы, өйткені антигендер бауырда сүзіліп, фагоцитозға ұшырап, организмнен шығып қалады да, иммундық жауап дамымайды.4. Антигеннің молекулалық салмағы аз болса, оның спецификалық қасиеті төмендеп, толеранттылық көтеріледі.5. Организмнің физиологиялық жағдайлары. Нәрестелер организмінде иммундық қорғаныс функциялары жетіспегендіктен толеранттық тез пайда болады; хелпер мен макрофагтардың, тіпті В- жасушалардың жұмыстары әлі жетілмейді. Иммунизацияланған организмде толеранттылық болмайды; себебі, Т- хелперлердің популяциясы көбейеді, В- лимфоциттерде есте сақтаулық бар, аффинділігі күшті болады.6. Бейспецификалық иммунитет тежеушілері толеранттылық дамытады: антилимфоцитарлық сарысу құйғанда;цитотоксикалық препараттармен емдеуде;рентген сәулесінің әсерінен шеткі қанда, лимфа органдарында жетілмеген иммунды қабілетті жасушалар болады.7. Табиғи супрессорлар - толеранттық дамуға итермелейді. Бұлар фенотиптігімен, шығуымен NK - жасушаларына жақын, туыстай. Оларда жетілмеген немесе регенерацияда жүрген лимфоидты тін де көп.Толеранттылықтың қайтымдылығы. Толеранттылық тұрақты емес. Тек аллотрансплантациялы түрі тұрақты. Қайталап кірген антиген оны ұзартады. Толеранттылықтың ұзаруына әсер ететіндер: табиғи антигендер (полисахаридті антигендер) нашар метаболизм береді де толеранттылықты ұзартады.
31 Цитокиндердің анықтамасы, негізгі сипаттамалары. Иммунды жауаптың индукциясы мен реттелуіндегі  цитокиндердің рӨЛІ ,Цитокиндер – түрлі антигендерге қарсы иммундық жауапта және арнайы емес қорғаныста орын алатын иммунды жүйенің жасушаларының арасындағы кең және күрделі ара-өатынастарды қамтамасыз ететін, иммунды жүйенің белсендірілген жасушаларының нәруызды немесе полипептидті өнімдері болып табылатын медиаторлар
цитокиндердің иммунды  жауапта зор маңызы бар Т - лимфоциттерге антигенді презентациялайтын МНС молекулаларының экспрессиясын жоғарылап,антигенді танып алуға көмектеседі.МНС молекулаларының экспрессиясы интерферондардың  әсерінен жоғарылайды,соның ішінде МНС антигендерінің де де класының экспрессиясын қоздыра алады;   Цитокиндер жасушааралық арақатынастарға жауапты адгезия молекулаларының иммунды жасушалардың бетіне экспрессиялануына себепкер  болады.Бұлқызметті,біріншіден,ИЛ -1 мен ФНО-а және интерферондар атқарады
32 Интерлейкиндер (өсу және дифференциялану факторлары), өндіруші жасушалар
1979 жылы Швейцарияда өткен лимфокиндер бойынша эксперттердің комитетінің Халықаралық симпозиумында сол уақытқа дейін белгілі болған лимфокиндер мен монокиндер туралы мәліметтер біріктіріліп интерлейкиндердің (ИЛ) – лейкоцитарлық медиаторлардың қағидасы негізделді. Сол кезде алғашқы зерттелген екі интерлейкинге – ИЛ-1 және ИЛ-2 деген кезекті сан берілді.Қазіргі таңда 30-дан астам интерлейкиндер зерттелген. Олардың біріншілік құрылымдары анықталып, барлығы рекомбинаттық түрде өндірілген
өндіруші жасушалар моноциттер мен макрофагтар, сонымен қатар В-лимфоциттер, дендриттік жасушалар, нейтрофилдер, Лангерганс жасушалары, глиалдық, эндотелиалдық және синовиалдық жасушалар, фибробласттар, тері мен тимус эпителиі, дақылда – Т-лимфоциттердің кейбір клондары болып келеді.
33, Иммунды жауаптың нейро-эндокринді реттелуі. 1979ж Швецарияда өткен лимфокиндер бойынша эксперттердің комитетінің халқаралық симпозиумында сол кезге дейін белг.болған лимфокиндер мен монокиндер турюмәліметтер біріктіріліп ИЛ-лейкоцитарлық медиаторының қағидасы енг.Алғ зерт.2 ИЛге ИЛ1,Ил2деген сан берілді.Қазір 30дан астам ИЛ зерт.ИЛ11972ж тимоциттердің көбеюін қоздыруға қаб.фактор рет.таб.Мол.сал.15000-17000.Нег.өндірушілері-моноциттер мен макрофагтар.ИЛ1көптеген нысана жас.бар белсендірілген Т,В лимф,макрофагтар мен нейтрофилдер,тег.сал.б.е,базофил,гепатоциттер,ұ.б Лангерганс аралшаларының жас.ИЛ1иммунит.баст серпілістерін негіздейді,қабынудың дамуында маңызы зор,гемопоэді реттеуге қат,иммундық ж.е нерв жүйесінің аралығындағы медиатор болып келеді.ИЛ2белс Тхелпермен өнд. Т лимф мен NK жас.ң өсу ж.е пісіп жетілу факторы болып келеді.Ол иммунды қорғау ж.е ісікке қ тұрақтылыққа қат.иммунит аса маңызды мед.ИЛ3 гемопоэздің баст сат қозд ф.Өнд жас Тх1 Тх2.ИЛ3 алерг.р дам қат бар.ИЛ4Тх2 нег өнімі,ол көбеюін қозд.Алер.р дам көмектес,ҚҚ ж.е ісікке қарсы әс.бар.ИЛ5Тх2 өнімі.Ол В лимф мен эозонофил өсу ж.е пісіп жет ф.Жерг иммунитет дамытып IqA өнім жоғ,параз.к инвазиялар мен ісік өсуіне қарсы эозоноф.қозд.
34,, Адамның иммунды статусын бағалау. Негізгі сандық және қызметтік лабораторлы тесттердің қалыпты көрсеткіштері Иммунный ответ организма - процесс высоко специфический, однако его интенсивность неспецифически регулируется нейрогуморальным способом.
На современном этапе исследований нейрогуморальной регуляции происходит анализ ее механизмов, изучаются возможные мишени нейрогуморальных воздействий, нервные и гуморальные компоненты их передачи, причем в последние годы арсенал гуморальных факторов, участвующих в реализации связи между нервной и иммунной системами существенно увеличился, что обусловлено обнаружением роли в этом процессе регуляторных пептидов.
В целостном организме работа иммунной системы коррегируется мозгом. К структурам мозга, модулирующим интенсивность иммунного ответа относят такие зоны, как заднее гипоталамическое поле, переднее гипоталамическое поле, гиппокамп, ретикулярная формация среднего мозга, ядра шва, миндалины.Вегетативная нервная система, ее симпатический и парасимпатический отделы, может участвовать в реализации центрально обусловленных изменений интенсивности иммунных реакций. Эта передача, по-видимому, может осуществляться через нейромедиаторы, которые воспринимаются рецепторами, расположенными на лимфоидных клетках, и через систему вторичных передатчиков - циклических нуклеотидов - изменяют метаболизм и функциональную активность лимфоцитов.
Центральная модуляция функций иммунной системы может осуществляться, разумеется, и через эндокринную систему, т.е. посредством центрально обусловленных изменений уровня различных гормонов в крови. В медицине вопросами стимуляции депрессии иммунной системы в целом и ее отдельных клеточных популяций занимается иммунокоррекция.
Иммунодепрессивная терапия возникла в клинике в связи с трансплантационной хирургией. Иммуностимулирующая терапия применяется при врожденных иммунодефицитах. Иммунодепрссивная и стимулирующая терапия основана на принципах тотальной депрессии и стимуляции иммунного ответа.
В настоящее время ведется поиск средств и способов избирательного воздействия на отдельные субпопуляции клеток иммунной системы. Изыскание средств направленного воздействия на главные регуляторные клетки, на Т-хелперы и Т-супрессоры с нахождением путей их избирательной активации или подавлением даст возмоность клинической медицине целенаправленно регулировать иммунные процессы, так как эти два типа клеток определяют активность развития всех вариантов иммунитета.
Основная задача иммунокоррекции - найти способы активации супрессии не иммунной системы в целом, а отдельных ее звеньев.
35, Е-розеткатүзу әдісі арқылы Т-лимфоциттерді сандық бағалаудың негізгі кезеңдері мен қағидалары. Реакция жүргізу барысы жартылай стирилді жағдайда жүргізіленді.  Лимфоциттерді тығыздық градиентінде  тығыздығы 1,077 грамм /см 3  фиколл верографин мен центрифугалау әдісімен бөліп алады. Жануардың жүрегінен гепаринді пункциямен алынған қанды, салқындатылып буферленген физиологиялық ерітіндімен ½ қатынасында ерітіп, 1/3 қатынасын абайлап пастеровский пипеткасымен 3 мл салқындатылған ертінді градиентінің қабырғасына қабаттастырамыз. Пробиркаларды 1500 мин/айн 15 -20 мин көлемінде центрифугалайды. Жасушалар сақинасын интерфазадан абайлап пастеровский пипеткасымен сорып алып, 10 мл 199 ортасын 1000 айн /мин 10 мин көлемінде центрифугалау арқылы 2 мәрте жуады соңғы мәртн жуып болған соң Горяев камерасы арқылы жасушалар конценртациясын  санайды жіне ортаны 2 млн/мл дейін жеткізеді. 0,1 мл-не жасушасына 0,2 процент  трипанды көкті қосып, араластырып 30 сек,соң горяев камерасында жасушалар санын санайды( өлген жасушалар мемраналары бояға өткізгіштігі тұрақсыз болады. Сондықтан осы жасушалардың ядролары боялады, ал анықтаудың қалыпты жағдайында өлген жасушалардың  саны 3процентен аспайды). Тығыздық градиенті болмаған жағдайда реакцияны лейкоциттердің жалпы пулымен жасауға болады. Гепаринизирленген қанның эритроциттерінің тұнуынан кейін алады. Жылдамдату үшін 10/1 өатынасында желатин ерітіндісін қосады. Пробирканы 45 гр бұрышпен 15 мин және тігінен 40 мин термостаттқа орналастырады. Лейкоциттермен байыттылған плазманы сорып алып, жасушаларды центрифугалау арқылы жуады. Әр түрлі мүшелерден және әдістемелік жануарлардың иммунды жүйе жасушаларынан  иммунды компонетті жасушаларды алуды төмендегідей жүргізеді: Жануардын қан алған соң. Оның тимусын көкбауырын лимфа түйіндерін алып тастайды, ағзаларды фасциялардан тазалап, гомогенезаторға құояды. Содан соң жасушалар суспензиясын екі қабатты компрон фильтрден өткізіп, 15 мин 1500айн/мин центрифугалайды. Жасушаларды 199 ортасымен ерітеді. Және олардың тіршілікке бейәмділігін лимфоциттер әдісіне ұқсас анықтайды.
36, М-розеткатүзу әдісі арқылы В-лимфоциттерді сандық бағалаудың негізг  кезеңдері мен қағидалары. . Розетка түзу әдісі. Бұл әдіс ең алғаш  иммунологтармен адамның Т және В лимф-н анықтау қажет антиденелердің болмауы кезінде қолданған. РТӘ Т лимф-ң бетінде қой эритроциттеріне рецептор болып табылатын, CD2 нәруыздардың болуымен негізделген. Адамның B лимфоциттерінің бетінде бұндай рецепторлар жоқ. Шеткі қандағы лимфоциттерді қой эритроциттерімен қосып, инкубациялау арқылы «розетка» д.а. құрылымды алады: ортасында Т лимфоцит, шетінде- жасушаның бетіне жабысқан қой эритроциттері болады. Осы сынамамен анықталған Т лимф-ді тағы Е-РТЖ (Е-қой эритроциті. РТЖ-розетка түзуші жасуша) деп белгілейді. Әдіс принциптері:1 этаптатығыздық градиентінде центрифугалау әдісімен қаннан лимфоциттерді бөліп алады. 2 этапта қой эритроциттерімен Розеткатүзу реакциясы көмегімен жалпы саннан Т лимфоциттердің процентін анықтайды. Сау адамдарда жалпы лимфоцит санынының  Т-лимфоциттер  40-70% құрайды, а В - лимфоциттер - 15-35% . РТЖ басқа перифериялық қанда бірде бір эритроциттермен байланыспайтын лимфоциттер–нөлдік лимфоциттер болады, олар  5-10% құрайды.
37, Клиникада қолданылатын иммунды жауаптың фагоцитарлы механизмінің негізгі зерттеу әдістері. В лимфоциттердің санын розетка әдісімен анықтауВ – және Т-лимфоциттердің бетінде рецепторлар болады. В-лимфоциттерге тән негізгі маркерлер иммуноглобулинді рецепторлар болып табылады. Оларды анықтау үшін мембраналы иммуноглобулиндермен жасалатын иммунофлюоресценция әдісі қолданылады. Лимфоциттерге флюорохроммен белгіленген адамның иммуноглобулиндеріне қарсы қарсысары суды қоса отырып, иммуноглобулинді детерминанттары бар лимфоциттердің, яғни В-лимфоциттердің санын есептеуге болады. Сонымен қатар, В-лимфоциттерді де Т-лимфоциттерді сияқты мембранасында қой эритроциттеріне рецепторлардың болуына қарай анықтауға болады (Е-РОК, ЕАС-РОК, розетка тәрізді жасушалар).В- лимфоциттерді қой эритроциттерімен «розетка» түзу қабілетіне қарай анықтауға негізделеді. «Розеткалар» үш немесе одан да көп қой эритроциитерімен қоршалған лимфоциттер. В- және Т-лимфоциттер құрамының пайызы 200 лимфоциттерге «розеткалар» санын есептеу арқылы анықталады.В- және Т-лимфоциттердің санын анықтау иммунтапшылық жағдайларды диагностикалауда, гуморалдық және жасушалалық иммунитетті бағалауда, лимфопролиферативті, жұқпалы және басқа ауруларды анықтауда және оларды емдеуді бақылауда аса маңызды. Сау адамдарда В-лимфоциттер жалпы лимфоциттер санының 2-35%-н 2. В-жасушалардың санын анықтау үшін:-ИКК бөліп алу санын 2 млн мл жеткізу қажет;-тышқан қанын гепаринмен пробиркаға аламыздафизиологиялық ерітіндімен 3-5рет 10мин 1500 айналымда минутына центрифугалаймыз-шайылған тұнбамен 2% эритроцит суспенсзиясын суспензиялаймыз.араластырыа 1000 айналым мин) 10мин- тоңазытқышта 4С 1 сағ Романовский-Гимзе бойынша боялған соң препараттар жасушаларды санауға дайын..Алынған В-жасушалардың жағындылары иммерсиялық микроскопта қаралады. 200 лимфоцит ішінде бетіне үш немесе одан көп эритроциттерді қондыратын лимфоциттердің саны есептеледі
38, ИФТ әдісінің қағидалары. ИФТ әдісі арқылы иммуноглобулиндердің, цитокиндердің, ерігіш түрдегі рецепторлардың және т.б. концентрациясын анықтау үшін қолдану. Фагоцитоз - комплекс клеточных реакций, направленных на распознавание, поглощение и элиминацию из организма корпускулярных частиц размером более 0,5 мкм. Оценка каждой стадии фагоцитоза имеет определённое значение в идентификации поло-мок, возникающих в результате наследственных или приобретённых дефектов фагоцитар-ного процесса. Целесообразно исследовать все стадии фагоцитоза, а также цитокины, влияющие на функциональную активность фагоцитарных клеток. Для оценки стадии хемотаксиса определяют экспрессию на поверхности фагоцитов ре-цепторов к основным хемокинам (IL8, некоторым компонентам комплемента). Для определения адгезивных свойств фагоцитов проводят идентификацию молекул адге-зии на их поверхности с помощью моноклональных антител. Чаще всего определяют сле-дующие антигены: CD18, CD11a, CD11b, CD11c, CD62L, CD62E методом проточной ци-тометрии. Нарушение адгезивных свойств фагоцитирующих клеток ведёт к их неспособности миг-рировать в зону проникновения патогенного агента. Следствием таких нарушений являет-ся развитие тяжёлых гнойных рецидивирующих инфекций. К традиционным методам оценки стадии поглощения относится подсчёт в окрашенных препаратах числа частиц, захваченных нейтрофилами и моноцитами (фагоцитарный ин-декс), и количества частиц, захваченных одной клеткой (фагоцитарное число). Анализ та-ких препаратов можно проводить с помощью светового и люминесцентного микроскопов. В качестве объекта фагоцитоза используют различные бактерии, дрожжевые грибы, про-стейшие или синтетические частицы. Определение указанных показателей имеет значение при комплексной диагностике как первичных (т.е. врожденных, генетически обусловленных) дефектов фагоцитов, так и вторичных иммунодефицитных состояний. Указанные состояния могут проявляться часто рецидивирующими гнойно-воспалительными заболеваниями, длительно не заживающими ранами, склонностью к послеоперационным осложнениям, и т.д. Одним из самых распространенных способов определения способности образования ак-ивных форм кислорода на стадии переваривания является постановка НСТ-теста. (подробнее о постановке НСТ теста вы читали в методических рекомендациях, посвя-щенных фагоцитозу) Повышение интенсивности образования активных форм кислорода происходит при бакте-риальных инфекциях, что позволяет дифференцировать их от острых вирусных инфекций,  11а также при некоторых аутоиммунных процессах (ревматоидный артрит, неспецифиче-ский язвенный колит - болезнь Крона), при аллергических заболеваниях. Интенсивность образования активных форм кислорода снижается при иммунодефицитах, обусловленных
недостаточностью фагоцитарной системы. Если выявлены отклонения показателей в тестах 1 уровня и полученная информа-ция является недостаточной для диагностики и лечения, рекомендуется более тщательно анализировать иммунный статус с помощью тестов 2 уровня. Но чаще всего, тесты 2 уровня используются не в клинической работе, а при научных исследованиях. Комплекс тестов второго уровня может существенно варьировать в зависимости от поставленных врачом задач. Количество и качество их постоянно растут.
39, Лейкограмма және иммунограмма мәліметтерін интерпретациялау.
Қанның гемограммасы мен лейкограммасы
Медицинада қанның жасушаларын санау өте маңызды рөл атқарады.Клиникада қан анализін анықтау барысында қанның химиялық құрамын,эритроциттер мен лейкоциттердің санын,гемоглобинді және эритроциттердің тұну жылдамдығын,эритроциттердің резистенттілігін анықтаудың ауруларға диагноз қоюдағы маңызы зор.Дені сау адамдарда қан жасушаларының саны (бір-біріне қатынасы)тұрақты,мұны гемограмма дейді.Қан гемограммасында лейкоциттер мен олардың түрлерінің алатын орны ерекше.Мұны лейкоцитарлық формула деп те атайды Қаннның формалық элементтерҚанның формалық элементтеріне:эритроциттер(қанның қызыл түйіршіктері),Лейкоциттер(қанның ақ түйіршіктері),тромбоциттер(қан пластинкалары).Адамның 1 литр қанында эритроциттер 5х10 12,лейкоциттер 6х10 9(1000 есе аз),тромбоциттер-2,5 х 10 11 (эритроциттерге қарағанда 20 есе аз)ЛейкоциттерЛейкоциттер немесе қанның ақ түйіршіктерінің адамның қанындағы орташа саны 4-9 х 10 9л,эритроциттерден 1000 есе аз.Лейкоциттер қан ағымы мен лимфа сұйығында қозғалмалы,қан тамырлар қабырғасы арқылы мүшелердің тіндеріне өтіп қорғаныс қызметін атқарады.Морфологиялық ерекшеліктеріне және биологиялық маңызына қарай лейкоциттер 2 топқа жіктеледі:түйіршікті немесе гранулоциттер және түйіршіксіз агранулоциттер болып бөлінеді.Басқаша жіктелуін қарастырсақ лейкоциттердің ядросының формасына қарай домалақ және сопақ сегменттелмеген ядролары-мононуклерлық лейкоциттер,ал бірнеше сегменттелген ядролы-сегментоядролық лейкоциттер деп аталады. Қанды Романовский-Гимза әдісімен(қышқыл эозин және негіздік азур ІІ)бояйды.Эозинмен ашық қызыл түске боялғандарды  эозинофилдер немесе оксифилдер немесе ацидофилдер.Ал егер азур-ІІ көкшіл-қызыл түске боялса базофилдер немесе азурофилдер деп аталады. Осыған байланысты гранулоциттердің нейтрофильді,эозинофильді және базофильді түрлерін ажыратады.Ал түйіршіксіз-агранулоциттер лимфоциттер мен моноциттерге жіктеледі.Аталған лейкоциттердің жалпы қандағы мөлшерін қанның лейкоцитарлы формуласы немесе лейкограмма дейді.Жалпы лейкоциттердің адам қанындағы саны мен проценттік қатынасы өте құбылмалы.Көптеген ауруларда,адамның ішкен тағамына,істеген жұмысына қарай саны өзгеріп отырады.Сондықтан  қан анализін тексеру көптеген ауруларды емдеп және оларға диагноз қоюда маңызы зор. Лейкоциттер белсенді түрде қозғалады.Қантамырлар қабырғасындағы  эндотелиоциттердің арасынан өтіп,эпителийге одан базальды мембранаға,оны қоршаған негізгі зат арқылы дәнекер тініне өтіп отырады.Лейкоциттер –хемотаксис химиялық қоздырғыш болып табылатын тін өнімдерінің қалдықтарына,бактерияларға қарай қозғалады.Лейкоциттердің ең негізгі қызметтеріне микробтарды фагоцитоз әдісімен жою,иммундық реакцияларға қатысуы жатады.
40, Моноклонды антиденелер, олардың алу жолдары, иммунды диагностика және иммунды емдеудегі рөлі. Гибридомалар алынған кейінгі саты – қажетті клондарды клондау және іріктеу. ГАТ-та тірі қалған жасушаларды арнайы, әдетте әрбіреуі 0,2 см3көлемді 96 қойнаушасы бар пластикалық планшеттерге егеді. Әр қойнаушаға орташа 10 гибридомды жасушадан орналастырған, бірақ олар өсуге қабілетсіз. Олар гибридомаға қатысы жоқ «тамақтандырушы» жасушалар болған жағдайда ғана дақылданған. Бұған бірнеше себеп бар: олардың барлығы ісік жасушасының табиғатының өзінен тамыр алады. Ол әрқашан немесе көбіне тегі шыққан жасушаның қасиеттері мен қызметтерін сақтацйды. Плазмоцитома «жас» плазмалық жасушалардан пайда болады, яғни дәл сол антиденелер синтездейтін жасушалардан. Ісіктерде бұл қасиет пайда болған сәйкес жасушаларында сақталады. Ісіктердің ең маңызды ерекшелігі олардың генетикалық өзгерген (мутантты) жасушадан пайда болуы. Сондықтан да ісік клон секілді пайда болады және дамиды, біздің жағдайымызда иммуноглобулинтүзуші жасушалардың клоны ретінде. Сонымен қатар олар барлық қасиеттері бойынша қатаң біртекті моноклональды иммуноглобулин түзеді.
41. Адамның негізігі гистосәйкестік кешенінің құрылысы, локустарының қызметі. HLA  I және  II класс антигендері және олардың жасуша аралық әсерлерінің рөлі. Гистосәйкестік әсерлерінің тұқым қуалауы. Адамдарда негізгі гистосәйкестік комплекске (MHC –ағылш.- Major Histocompatybility Complex) HLA жүйесі кіреді. HLA-жүйесі адамны 6 хромосомасының қысқа иығында орналасқан және оған 5 локус кіреді:  А,В,С,D,DR. Хромосоманың центромерасынан бастап локустарының орналсуы:  D(DP,DQ),DR, В,С, А. Әр локусқа гендердің өте көп аллельдік варианттары кіреді, оларды арнайылықтары деп атайды. Қазірде жақсы зерттелген: А жіне В локустары, А- локусында 60 аса,  B локуста – 136, C-38,  D локустың өзіне DQ-40,DP-80,DR-139 кіреді. Әр локуста аллельдер көп болғандықтан және кодоминантты тұқым қуалау әсерінен, гистосәйкестік антигендерінің полиморфизмі өте жоғары болады.  HLA-гендері кодоминанттық принцип бойынша беріледі, ол екі хромосомадағы гомологиялы аллельдердің бірдей жасушада экспрессиялануы. Ата-анасынан берілген хромосомаларындағы  HLA-гендерінің жиынтығын  HLA-генотип д.а. Әр адамад хромосоманың диплоидтық жиынтығы бар, әр хромосома жұбында  HLA- гендердің біреуі әкесінен, біреуі анасынан берілген болады.  HLA-комплексіне үш  гендер кластары кіреді, ал трансплантациялық антигендеріне І және ІІ класқа жататын  HLA-антигендері кіреді. HLA-жүйесінің І класс антигендері–екі ковалентсіз байланысқан полипептидті тізбектен тұратын полипептидтер болып табылады; бириншісі-ауыр, полиморфты, молекулалық деңгейі  45 кД HLA жүйенің гендерімен кодталған трансмембраналық гликопротеидке жатады; екіншісі- хромосоманың 15 жұбының жалғыз локусымен кодталған, мол.деңгейі  12 кД .  HLA І класс гендері трансплантациялық антигендердің синтезін  шақырушы  А,В,С локустарына бөлінеді. HLA  І  класс гендері бүкіл ядролы жасушаларда , соның ішінде Т-лимфоциттерде экспрессияланған, және олар «өзінікін» тануда ең маңызды қызмте атқарады, өйткені Т-киллер антигендік детерминанталарды тек HLA  І класс антигендерімен қосып таниды. HLA ІІ класс гендеріне DQ, DP, DR локустарының гендері кіреді. Ол гендер арасында иммундық жауап реттейтін, оның күшін реттейтін гендер жатады.  HLA ІІ класс антигендері көбірек В-лимфоциттерде,макрофагтарда,дендритті және Лангерганс жасуш.да т.б.белсендірілген Т-лимфоциттерде, арнайылықтанған эпителиоциттерде, т.б. жасуш.орналасқан. Иммунхабарлы жасуш.ң  барлық байланыстағы  маңызды рөлінен басқа , HLA ІІ класс антигендері антигенді таныстыруда және иммунды жауап шақыруында маңызды рөл атқарады. HLA ІІ кл.Ag ковалентсіз байланысқан, молек.деңг. 34 жіне 28 кД трансмембраналық гликопротеидтен құралған.
42. HLA-генотип , гаплотип және серотип анықтамасы.  HLA-жүйесі антигендерін типтеу әдістері (серологиялық), HLA-антигендерін типтеудің тәжрибелік аспектілері.HLA-барлық ағза жасушаларының үстінде гистологиялық үйлесімділіктің (HLA-Human Leucocyte Antigens) бас кешенінің антигендерінің атауы бойынша аталатын молекулар (ақуыздар).Адам конституциясы генотип бойынша анықталады. Конституция деп, генотип негізінде құрылған сыртқы орта факторлары әсер ете отырып пайда болған организмнің морфологиялық функционалдық, психикалық ерекшеліктерінің комплексін айтады. Генотип[1] (ген және гр. typos – пішін, үлгі) – тірі организмдердің көбеюі кезінде ата-анадан берілетін клеткадағы барлық гендердің жиынтығы.  Оған барлық геном (ядролық гендер) мен плазмогендер (цитоплазмалық гендер) жатады.Генотип ағзадағы тұқым қуалаушылық қасиеттің негізі болып есептеледі. Генотип болашақ организмнің дамуында, құрылысында, тіршілігінде, яғни барлық белгілерінде, қасиеттерінде, фенотипінде көрінеді.Фенотип (грек. phaіno – көріну және тип) – организмнің онтогенез барысында қалыптасқан барлық белгілері мен қасиеттерінің жиынтығы. Фенотип организмнің тұқым қуалау негізі болып табылатын генотип пен сол организмнің дамуы жүріп жатқан қоршаған орта жағдайларының өзара әрекеттесуінен пайда болады. Фенотип ешқашан генотиптің жалпы көрінісі бола алмайды, ол тек белгілі бір қолайлы орта жағдайында ғана жүзеге асатын генотип бөлшегінің көрінісі болып табылады. Генотип пен Фенотип арасында нақты түрдегі байланыс болмайды, яғни генотиптің өзгеруі әрқашан Фенотип тің өзгеруімен қатар жүрмейді.Серологиялық НЛА іріктеу
Мүше мен тінді салған кезде донор мен реципиентті гистосәйкестік дәрежесі бойынша іріктеуге 1958 жылы алғашқы рет Ж.Доссе бірінші трансплантациялық(лейкоцитарлы) антигенді бейнелегені,мүмкіндік берді.Шеткері қанда трансплантациялық антигенннің толық жиынтығын алып жүретін жасуша бар екені белгіленген.Бөгде ағзаның ол антигенін жойып шығаруға бағытталған иммундық серпіліс жүреді.Тұрақтамау серпілісі МНС комплекс пен гипосәйкестік комплексіне жататын қан тобының антигеніне қарсы жүреді.Мнс адамда НЛА жүйесі деп аталған,негізі осы жүйенің антигені бойынша донор мен рейипиент сәйкес болмаса, тұрақтамау серпілісі өтеді.Тұрақтамау серпілісінің өнімделуіне жауапты МНС комплекстің және қан тобы антигенінің айырмашылығы болғандықтан ,донор мен реципиенттің тіндік гипосәйкестігін анықтау үшін әртүрлі тінді іріктеу әдісі зерттелген.
1. Донор мен реципиентте АВО антигені бойынша топтық сәйкестігін анықтайды.Транспланттағы осы антиген қайсысына болса да қарсы синтезделген антидене,сәйкессіздік жасушада комплемент тәуелді лизисті шақырады.
Гистосәйкестік антигенді молекулалық ДНК зондтау арқылы полимеразды тізбекті серпіліс көмегімен анықтауға болады.,оны молекулалық генетикалық іріктеу деп атайды.
 Донор мен реципиентті НЛА антигенін серологиялық іріктеу үшін микролимфоциттітоксикалық тест  (МЛЦТ) қолданады.Бұл тест бойынша СД антигенді  анықтайды.Оған А,В,С,ДР локусының антигеі жатады.МЛЦТ өткізу үшін ,донор мен реципиент лимфоцитін бөліп алу керек,сосын микротитрлеу планшетінің ячейкасына МНС І және МНС ІІ класс антиген аллельіне ерекшелікті моноклонды антидене құйылады,сосын лимфоцитті қосады.Осы планшетті инкубациялаған соң комплемент қосады,сосын серпілісті жасуша жойылуынан немесе осы тек ғана өлген жасушаға әртүрлі бояғыштар (көк трипан мен эозин) қосылуы арқылы бағалайды.Егер лимфоцит бір моноклонды антиденеге ерекшелі МНС аллелін эксрессияласа ,комплемент қосқаннан кейін,ол жасуша жойылады да,өлген жасуша көк трипанмен боялады.НЛА іріктеу комплемент тәуелді жасушалық цитотоксикалық әсері арқылы өтеді,ол әртүрлі МНС аллелінің болуын немесе жоқтығын көрсетеді.
Д локусының антигенін ЛД антигені деп атайды.ЛД антигенін АЛД серпіліс арқылы стандарттық лифоцит көмегімен анықтауға болады.АЛД серпілісті бласттық трансформациялану серпіліс арқылы екі адам лимфоцитін өсіріп анықтауға болады.Донор мен реципиент аралас лимфоцит дақылды серпіліс әлсіз болған кезде ,трансплантат тұрақтауы өте жақсы болады.Егер донорлық мүшесі өліктен болса, онда төрт алты күн ішінде Алд серпілісін қоятын мүмкіншілік болмайды,сондықтан донор мен реципиентті НЛА антигені бойынша іріктеу үшін МЛЦТ әдісі тиісті болады.
43, HLA жүйесінің антигендерін типтеу әдістері. HLA жүйесі адамдардың лейкоцитарлық антиген жүйесі. HLA жүйесі адамдардың 6 хромасомасының қысқа иығында орн. Және оған 5 локус кіреді А,В,С,Д, DR. Әр локуска гендердің аллелі кіреді. Ата анасынан берілген хромосомаларындағы HLAгендердің жиынтығын HLA генотип д.а.Әрбір адамда хр диплоидтық жиынтығы бар әр хромосоманың жұбынды HLA гендердіңбіреуі әкесінен, біреуі анасынан беріледі.Бір хромосомадағы HLA гендер жиынтығы HLAгаплотип д.а. HLA фенотип жасушалар бетінде берілген HLA антигендері кодаминанттық принципі бойынша жазылады.
Қазыргі кезге дейін зертханаларда HLA-A. В, С и DR-антигендері серологиялық әдіс  арқылы анықталады,көбінесе лимфацитотоксикалық тес арқылы. Бұл тест  анти-НLА-антидененің қабілетіне байланысты яғни бұл  комплемент осыған сәйкес антиген  детерминанты бар лимфациттерді бұзады. Осы жасушалардың өлімі трипанового синего қосқанда жүзеге асады. Осы кезде өлген, зақымдалған  жасушалар боялады, және микроскоп астында оның саны есептеледі.   Лимфоцитооксикалық тесттің модификациясы болатын Микроәдіс қолданылады. Ол әдіске 1 мкл сарысу және жасушаның аз бөлігі қолданылады.  Микролимфоцитотоксикалық тест стандартты болып есептеліп, барлық лабараторияда қолданылады. Сарысудың жиынтығы құрамында анти-НLА-антидене бар сарысуды зерттулер арқылы жасаладыБұл антидене жүктілік кезінде, гемотрансфузияда, аллотрансплантат жасағанда индуцирленуі мүмкін.
лимфацитотоксикалық тест әдісі келесіден тұрады.
 Әр түрлі HLA антиген сарысуына 2000зерттелетін лимфоцит қосады.
 Инкубациядан соң комплемент қосады.
  Сарысуға қарсы Антигені бар лимфоциттер   , комплемент әсерінен бұзылады.
 Содан соң лимфоцитке бояғыш қосады ол тек тірі жасушаны бояйды.
 Қорытынды өлген лимфоцит саны бойынша жасалады.
44. HLA антигендерінің аурушылдыққа тұқым  қуалаған бейімділігінің байланысы.
«HLA және аурулар» мәселесін екі аспектіге бөліп қарауға болады:фундаментальды және қолданбалы. Фундаментальды зерттеулер-HLA антигендерімен ауру арасындағы байланыстың механизмін ашуға бағытталған. Ал қолданбалы аспектісінде –клиникада диагностикалауда, дифференциалды диагностикалауда, ауруды алдын алуда (профилактика),ауру ағымының болжауында,емдеу тәсілінде,плазма донорларын белгілі антигендермен жасанды иммунизациялау арқылы таңдауында маңызды үлкен. HLA  гендері ауруды қабылдаушы гендермен немесе аурудың бейімділігін анықтайтын шынайы гендермен тіркескен локустардың маркерлері болып таылады.  HLA гендерімен иммундық жауаптың екі бөлігі де (гумолальді және жасушалық) бақыланып тұрады.
45.Трансплантациялық  иммунитеттің негіздері. Трансплантат тұрақтамауындағы  жасушалық және гуморальді  механизмдердің ролі. Гистосәйкестік антигендері бойынша донор мен реципиент таңдау.Трансплантациятермині бір организмнен екінші организмге жасушаларды, тіндерді және мүшелерді алмастыруды білдіреді. `1940 жыл басында чех ғалымы П. Медавар, бірнеше байқауы бойынша,  ауыстырып салған тіндердің тұрақтамауы иммундың жауап себебінен өтетінін байқаған. Өзгерген һз жасушаларын анықтап жоятын жүйе тікелей салынған тіндердегі бөнде жасушаларын айырып тану және жою қызметінде атқарады. Ол жүйені біз иммундық жүйе деп білеміз. Трансплантат тұрақтамауы донор мен реципиент арасындағы гентикалық айрмаышылқтармен себептеледі. Әр түрлі салынған трансплантатқа қарсы иммундық жауаптың дәредесі де әртүрлі болады. Әрбір трансплантат түрін белгілеу үшін бірнеше терминдерді қолданады: аутотрансплантат деп –бір индивидуумда өз денесінің бір жерінен басқа жеріне салынған тіндерін айтады. Изотрансплантат(синтрансплантат)-ол генетиккалық ұқсас индивидуумдар арасындағы салынған тіндер мен мүшелері. Аллотранплантат-ол бір биологиялық түрге жататын генетикалық  түрлі организмдердің арасындағы алмастырған тіндер мен мүшелер. Кснеотрансплантат деп –әр түрге жататын организмдердің арасындағы салынған тіндер немесе мүшелер.  Генетикалық бөгде тіндердің тұрамақтауына жауапты негізгі антигендерге гистосәйкестік антигендері жатады, оларды кодтаушы гендерін гистосәйкестік гендері д.а.Ұқсас антигендері бар тіндерді гистос»йкесті тіндер д.а. HLA жүйесінің гендері транплантатциялық гендердің жасалуын бақылайды. Трансплантациялық антигендер ең көп мөлшерде лимфоциттерде,теріде; аздау-өкпе,бауыр,ішек,жүректе; ең азы мида экспрессияланған.  HLA жүйесінің гендері бірдей , бірыңғайлы болады және басқа адамда қайталанбайды. Донор мен реципиенттің осы антигендер бойынша толық сәйкестілігі тек монозиготалы егіздерде ықтималды болады.Оның интенсивтігін, ұзақтығын және нәтижесін белгілейді: донор мен реципиент арасындағы антигендік айрмашылықтар дәрежесі, реципиенттің иммунды рекативтілік дәрежесі, трансплантаттың түрі, транплантатта лимфоидты тіннің болуы, гистосәйкестік антигендердің мөлшері бойынша
46. «Транспланттаттың иесіне қарсы» серпілісі, алдын-алу шаралары. Клиникада трансплантацияның сәтті болуына ықпал ететін жағдайлар. Реципиентке аллогенді сүйек кемігін салған кезде, айрықша жағдай болуы мүмкін № сәулеленген реципиент трансплантатты істен шығыра алмайды№ ойткені  бұл жағдайда донордың имунхабарлы т-жасушалары реципиенттің аллоантигендерімен байланысып трансплантат иесіне қарсы серпілісті шақырады. Оны тиқс ауруы деп атайды № реципиенттің жасушалары донордың т лимфоциттеріне қарсы тұрақтамау серпілісін шақырмауы, донор мен реципиенттің генетикалық ерекшеліктеріне және сәулеленген реципиенттің жасушалары иммунологиялық хабарсыз болғанды.ына яғни иммунды супрессия жағдайға байланысты болады. Бұл кезде донордың сүйек кемігіндегі иммунхабарлы т –жасушалары реципиенттің иммунды супрессияланған тіндерін шабуылдайды , тиқс негізі реципиенттің DR антигендеріне шабуылдайды , тиқс негізі реципиенттің DR антигендеріне қарсы жүреді және оны транспланттатың жетілген тбжс эффекторлары , т өлтіргіштер мен макрофагтар жүргізеді. Осы айтылған бойынша тиқс алдын алудың шарттары , осы айтылған бойынша ,тиқс алдын алудың шарттары –донор мен реципиенттің НЛА антигендері бойынша толық іріктеу №трансплантаттын жетілген т-лимфоциттерді алыстату, иммунсупрессиялы препараттарды қолдану.Клиникада мүшелер мен тіндерді трансплантациялау, трансплантация қазіргі кезде әр түрлі дерттердің терминалды сатысындағы емнің нағыз альтернативті әдісі болып  табылады. Мұшелік трансплантация-осы жүзжылдықта медицинаның бір ғажабы болып оттыр,трансплантация аурудың бүйректік ,бауырлық,жүректік және өкпелік жетіспеушіліктердің ауыр формаларында өмірді ұзартатын ең маңызды әдістің сипатына ие. Әр түрлі жасушалар трансплантациясының клиникалық нәтижесі сонғы 10-15 жылда адам ағзасы мен тіндері жаңа иммунды супрессивті препараттарды қабылдаудың арқасында жоғарылады, циклоспорин а сонымен қатар нла антигендер іріктеуі жақсаруымен және иммунологиялық маниторинг әдісін іске асырылуымен байланысты. Қазіргі уақытта бүйрек пен мүйізді қабықты қондыру сәтті іске асуда ,ал жүрек өкпе бауырдың трансплантациясы сирек орындалады алайда көп уәделі сәттілікпен, керісінше сүйек миы мен ұйқы безінің трансплантациясының нәтижесі төмен және басқа емді қолданып болған сирек жағдайда жасалады. Еуропалық трансплантациялық тіркеудің мәліметі бойынша трансплантация көлемі еуропа елдерінде соңғы 10жылда жыл сайын 10процент өсіп отыр. Осы емдеу әдісін қолданатын негізгі ауруларға оейкоз лимфома басқа қатерлі ісіктер жатады. Олар барлық трансплантацияның 96процент құрайды,
47, Трансплантологиядағы жаңалықтар.
ҚР трансплантация және жасанды мүше салу бөлімшесі 1978 ж мамыр айында сызғанов атындағы эксперименталды және клиникалық хирургия ауруханасында қазұии тұсында алғашқы рет жұмыс жасай бастады. 1979ж сәуірде қаз-да тұңғыш рет өліктен алынған донорлық бүйрек салынғаан нәтижесі жақсы аяқтады. Содан кейін өліктен бүйрек салу трансплантациясы 2003 жылға дейін орындалды, содан кейін тірі туыстан донордың бүйрегін салуда жақсы жетістігін берді және 7бүйрек аллотрансплантациясы жасалды.донорлық бүйрек салынған науқаста максималды өмір сүру уақыты 13жылдан асты.1996 ж  қазан айында қр хирургия ғылыми орталығында снг-да орта азиаттық аймақта алғаш рет бауыр трансплантациясы жасалды. 1994 ж  ұйқы безі сегментін аутотрансплантациясы тәжірібиеге енгізілді ол үшін жаңа туған торай мен қоян көженнің безінен алынған арас жасуша ксенотрансплантациясы өткізілді. Жер жүзінде казір 470мың бүйрек салынған 5мын аса жүрекке операция жасалып салынды ал 70мын астам бауыр ауыстырылған 4мын адамга тарта уйкы безінің аллотрансплантациясы жасалынған және де аш ішекті салу мен мөлдір қабықты салу өте көп өткізіледі.

Приложенные файлы

  • docx 8897185
    Размер файла: 58 kB Загрузок: 1

Добавить комментарий