ОКТ ОКТ ОКТ


1.Көлік терминіне анықтама беріңіз
Көлік – материалдық өндірістің жолаушылар мен жүк тасымалдауды жүзеге асыратын аса маңызды саласы, экономиканың инфрақұрылымын қалыптастыратын салалардың бірі.
Көлік деп жүктер мен жолаушыларды тасу үшін қолданылатын кәсіпорындар жиынтығын атаймыз.
Көлік тауарлар немесе адамдардың географиялық жағдайларын өзгерту арқылы адамдардың тұтыну қажеттіліктерін қанағаттандыру деңгейімен байланысты экономикалық әрекеттің бір бөлігі болып саналады.
Ол шикізатты жеңіл өңдейтін жерге немесе дайын өнімдерді тұтынушылар дұрыс қолдана алатын пункттерге апара алады.
Яғни көлік табиғи, жасанды және еңбек қорларын аз пайда түсіретін жерден пайдасы толық тиетін жерге тасыған пайдалы кеңістік құрайды.
Сондықтан да көлікті тауарлар мен адамдарды тасу арқылы адамзат қажеттілігінің қанағаттандыру деңгейін өсіретін құрал ретінде анықтауға болады.
Әр көліктің түрлері үш негізгі компонент немесе құрама бөліктерді пайдаланады.
Бұл – жолдар, терминалдар – көлік тораптары, жылжымалы құрам – көлік құралдары.
Көлік құралдары өз кезегінде өзі жүретін және ауырлық құралдары көмегі арқылы қозғалатын түрлерге бөлінеді.
Жол өз қызметін орындай отырып, сонда немесе сол бойынша қозғалатын көліктің ортасын білдіреді. Жолдар табиғи, жақсартылған табиғи, жасанды түрлерге бөлінеді.
Табиғи жолдар ерте кезден бастап қолданылады. Бұл кеме жүретін өзендер, теңіздер кейіннен оларға әуе орталары қосылды.Табиғи жолдар ретінде шөлдер, дала, батпақ, тиісті көлік болса қар кеңістіктері қолданылады.
Егер қандай да болмасын өзен учаскесінде жағалаулар бекітілсе, кеме жүрісінің фарватері тереңдетілсе, қалалық емес жолдарда қиыршық тастар салынса, онда табиғи қатынас жолдары жақсартылған табиғи түрге көшеді.
Қазіргі автомобиль жолдары, темір жол жолдары, қазылған кеме жүру каналы жасанды жол қатынастарына жатады.
Терминал бір көлік торабының бітіп, екіншісі басталған пунктін білдіреді.
Барлық кез-келген маршруттың көлік түрлерін ауыстыратын желілік пункттері болады. Теңіз немесе өзен порттары кеме терминалдары ретінде қарастырылады, бірақ негізінен олар поездар, автомобильдер, құбыр өткізгіш көліктері терминалдары болып есептеледі. Жүктерді темір жол көлігінен автомобильге немесе, керісінше ауыстыратын жүк алаңы (бұрында механизацияланған дистанциялар ПРР) терминалға қатысты бола алады.
Көлік құралдары. Көліктің әрбір түрінде жүктер мен жолаушылар тасымалданатын көлік құралдары болу керек. Көлік құралдарының конструкциясы нақты көлік түрін қанағаттандыру қажет.
Көлік құралдарына немесе жылжымалы құрамға: локомотивтер, вагондар, тікұшақтар, теңіз және өзен кемелері, автомобильдер, автомобиль тіркестері, трейлер және т.б. жатады.
Көлік құралдары күш қондырғыларымен біріктірілу керек, кейбір жағдайларда олар ажыратылады. Біріншіге тікұшақтар, теңіз және өзен кемелері қарайды,екіншіге – буксир-итергіштермен және автомобиль тіркестерімен, вагондармен орналастырылатын баржалар қарайды.
2.Құбыр көлігінің артықшылықтары мен кемшіліктері
Құбыр желісі, құбыр тасымалы – көлік құралдарының бірі; сұйық, сусымалы жүктерді, мұнайды, газды құбырмен тасымалдау, сондай-ақ осындай тасымалдауға арналған құралдар, тетіктер, коммуникациялар жиынтығы. Қ. ж., шын мәнінде, “көлік” деген ұғымның жалпы жұрт таныған анықтамасына сай келмейді: мұнда жылжымалы құрам, жол жоқ. Жылжымалы құрам – құбыржелілерінің өзі. Ондағы жүк қысыммен жылжиды. Олар түрлі диаметрдегі құбырлар болып табылады. Әрбір 100 – 140 км қашықтықта автоматты түрде жұмыс істейтін сорап ст-лары орнатылады. Қ. ж-нің қондырғыларына қатарласқан және қиылысатын даңғыл жолдарды қосатын және ажырататын желілік тораптар да, өзен, көл, автодаңғылдар, темір жолдар арқылы өтетін жер үстіндегі және жер астындағы өткелдер де, мұнай айдайтын және компрессорлық ст-лар, даңғыл жолдарды қосатын және желілердің жекелеген телімдерін жабатын құрылғылардан тұратын желілік тораптар да жатады. Қ. ж., негізінен, мұнай құбырлары мен газ құбырларын қамтиды. Сондай-ақ су құбырлары жүйелерін де Қ. ж-не жатқызуға болады. Қ. ж. магистральдық және жергілікті мұнай құбырлары мен газ құбырларына бөлінеді.
Құбыр өткізгіш көлікке негізінен газ өткізгіш және мұнай өнімдерін өткізгіштер жатады. Құбыр өткізгіштердің алғашқы нұсқалары –бамбук түтікшелері арқылы су өткізгіштер- ертедегі уақыттан бері белгілі. Алғашқы мұнай өткізгіштер XIX ғ. ортасында Америкада салынған.
Құбыр өткізгіш көлік, негізінен, жалпы қабылданған «көлік» түсінігіне сай келмейді: бұл жерде жылжымалы құрам, жолдар және т.б. жоқ. Жылжымалы құрам – бұл құбыр өткізгіштің өзі. Ондағы жүк қысым арқылы орналасады. Құбыр өткізгіштер әр түрлі диаметрлі темір құбырлардан тұрады. Әр 100-140 км-ден кейін автоматты жұмыс істейтін насос станциялары бекітіледі. Газдарды жүргізгенде желілерде қашықтығы бір-бірінен 200 км компрессорлық станциялар орналастырылады. Құбыр өткізгіш көлік қондырғысына параллельді немесе қиылысқан магистраль мен жекелеген учаскелер жабу қабаттарын қосып ,ажырататын түзу арқандарды да жатқызады. (көбінесе жөндеу үшін).
Құбыр өткізгіш көлік мұнай және азық-түлік өнімдерін өткізуші магистральді, жүргізілетін және тұрмыстық және газ өткізгіш магистральді және жергілікті түрлерге бөлінеді..
Құбыр өткізгіш көліктің тиімділігі кез-келген қашықтықта болуында.Ол газ түріндегі және сұйық жүктер мен тар номенклатуралы қатты жүктерге тиімді қолданылады. Құбыр өткізгішпен өндірілетін отынның 2/3 бөлігі, 95% шикі мұнай, барлық табиғи газдар тасылады. Құбыр өткізгіш көліктің негізгі ерекшелігі көлік үрдісінің үздіксіздігінде.
Құбыр өткізгіш көліктің негізгі техникалық-экономикалық ерекшелігі мен артықшылығына: құбыр өткізгіштерді барлық жерлерге салуға болатын мүмкіндігі; жүргізу өлшемінің жалпылығы; тасымалдаудың ең төмен құндылығы (егер көлікпен тасымалдаудың орта құнын 100% деп есептесек,онда құбыр өткізгіш көлікте 30% -ды құрайды, темір жолда – 80%, автомобильді көлікте – 1600%); толық герметизациялау жүктердің саны мен сапасын сақтайды; құю, төгу және жүргізу бойынша автоматты операциялардың жасалуы; алғашқы капиталды салымдардың төмендігі, климаттық жағдайларға тәуелсіздігі, сол сияқты тиісті оқшауланғаннан кейін қоршаған ортаға зиян әсерінің жоқтығы және қызмет ететін жұмысшылардың аздығы жатады. Негізгі кемшілігі – жүк түрлері бойынша мамандандырудың тарлығы.
Құбыр өткізгіш көлік дамуының негізгі проблемасына жүргізу өлшемдерін және басқа көлік түрлерінен жүк ағымдарын қосу мүмкіндігін көбейту мақсатындағы құбыр өткізгіштер торабын одан ары арттыру жатады. Мұнай өткізгіш жүк кернеулігі 7,3 млн.ткм/км құрайды (салыстыру үшін – темір жолда 16,0 млн. ткм/км; өзен жолдарында – 1,8 млн. ткм/км).Газ өткізгіштер торабын бір ғана мүмкіндігі бар ,қауіпсіз және газды тасымалдаудың экономикалық тиімді түрі ретінде дамыту қажет.
Құбыр өткізгіштердің өткізу қабілеттерін көтеру негізгі техникалық проблемасы болып отыр. Мұнай өткізгіштердің өткізу қабілетінің құбыр диаметріне тәуелділігі келесі цифрлар бойынша белгіленеді: диаметрі 720 мм – жылына 15 млн. т ; 1020 мм – 45 млн. т; 1420 мм – 75 млн. т. Біздің елімізде құбыр өткізгіштердің негізгі тораптарының диаметрі 1020 мм-ге дейін.
Диаметрі 1420 мм 1 км газ өткізгішке 700 т. Құбырлар келеді.
Құбыр өткізгіш көлік жұмыстарының негізгі жұмыс көрсеткіштеріне: мұнайды, мұнай өнімдері мен газдарды тоннамен тасымалдау көлемі (жүргізу), тонна-километрмен орындалған жұмыс көлемі жатады. Құбыр өткізгіш көліктегі қабылданған ережеге сай, жүктерді алынған аудандардан (өндірістен) немесе тұтыну пункттеріне (тоқталатын базалар, өңдеу бойынша кәсіпорындар, газ бөлетін станциялар, вагон-цистернаға құю пункттері, танкерлік кемелер, автомобильді-цистерналар және т.б.) шетелден жеткізу үшін алғашқы жіберу шығын есептеу және есептегіш көрсеткіштері бойынша құбыр өткізгішке жүкті жіберуден бастап анықталады. Жүктер ең соңғы пункттерде құрал көрсеткіштері бойынша өткізіледі.
3. Жаппай пайдаланатын және жаппай пайдаланбайтын көліктердің негізгі қасиеттерін атаңыз және анықтамаларын берініз
Жаппай пайдаланылатын көлiк – жүк және адамдарды тасымалдауда халық шаруашылығының барлық салалары мен тұрғындардың қажеттiлiктерiн қанағаттандыратын халық шаруашылығының саласы. Жаппай тасымалдау айналыс сферасына және тұрғындарға қызмет көрсетедi. Оны, әдетте, магистралды деп те атайды (магистралü – белгiлi бiр жүйедегi негiзгi басты линия, бұл жағдайда - қатынас жолдар жүйесiнде). Жаппай тасымалдау түсiнiгi темiр жол көлiгiн, су көлiгiн (теңiз және өзен), автомобилü, әуе көлiгiн және құбыр көлiгiн қамтиды.
Жаппай пайдаланылмайтын көлiк - өндiрiсiшiлiк көлiк, сондай-ақ тасымалдау емес кәсiпорындарына жататын көлiк құралдарының барлық түрлерi және белгiлi бiр өндiрiстiк жүйенiң құрамдас бөлiгi болып табылады.
Көлiк өндiрiстiк және сауда үдерiстерiне үйлесiмдi түрде енедi. Сондықтан да көлiк құраушысы логистиканың көптеген мәселелерiн шешуге қатысады. Сонымен қатар логистиканың өз бетiнше қызмет ететiн тасымалдау саласы да бар, ондағы қатысушылар арасындағы көп аспектiлi үйлесiмдiлiк материалды ағым қозғалысының өндiрiстiк-қойма учаскiлерi-мен тiкелей байланыссыз қарастырылады.
Тасымалдау логистикасының мiндеттерiне шешiмi тасымалдау үдерiсiнiң тiкелей қатысушыларының әрекетiнiң келiсiмдiлiгiн күшейтетiн мәселелер жатады. Мұндай мәселелердi шешу актуалüдығы тасымалдау жұмысы үлкен, өз бетiнше жүретiн алапқа айналғанда туады (мысалы, жаппай пайдалану көлiгiнiң қызметiнде, сондай-ақ бiрқатар жаппай пайдаланылмайтын көлiк жағдайларында).
Логистиканың тасымалдауда өндiрiстегiдей немесе сауда-дағыдай қолданылуы контрагенттердi бәсекелестер тарапынан тасымалдау үрдiсiнде бiр-бiрiн толықтыратын әрiптестерге айналдырады.
4.терминал дегеніміз не анықтама беріңіз
Терминал-бір көлік торабының бітіп, екіншісі басталған пунктін білдіреді.
Барлық кез-келген маршруттың көлік түрлерін ауыстыратын желілік пункттері болады. Теңіз немесе өзен порттары кеме терминалдары ретінде қарастырылады, бірақ негізінен олар поездар, автомобильдер, құбыр өткізгіш көліктері терминалдары болып есептеледі. Жүктерді темір жол көлігінен автомобильге немесе, керісінше ауыстыратын жүк алаңы (бұрында механизацияланған дистанциялар ПРР) терминалға қатысты бола алады.
5 магистральды көлік дегеніміз не және қандай көлік түрі
Магистральды көлік түрлеріне темір жол, автомобиль, әуе, теңіз және құбыр көліктері жатады.
Автомобиль көлігі – соңғы жылдары өте қарқынды дамып келе жатқан көлік түрі. Оған дәлел әлемде тас жолдардың ұзындығының күрт өсуі болып табылады. автомобиль көлігінң өте қарқынды дамуы көліктің жылдамдығына әрі жүкті шалғай аудандарға жедел жеткізуіне байланысты. Жалпы алғанда дүниедүзілік жүк айналымынң 10 пайызы, жолаушы айналымының 80 пайызы автомобиль көлігінің үлесіне тиеді.
Темір жол көлігі. Дүние жүзіндегі темір жол көлігі жолдарының ұзындығы 1 млн 250 мың км-ге жуық. Темір жол көлігі қолданысы жағынан автомобиль көлігінен кейінгі екінші орында тұр. Темір жол көлігінің ұтымды тұстары – ауыр жүктерді тасу мүмкіндігі, ұзақ қашықтыққа арзан бағада жеткізу және климатқа, уақытқа тәуелсіздігі.
Су көлігі. Бұл көлік түрінің үлесіне елдер арасындағы жүк тасымалының 80 пайызы, дүниежүзілік жалпы жүк айналымының 60 пайызы тиеді. Ірі теңіз державалары арасындағы өзара бәсеке салдарынан көптеген ірі кемелер салық тұрғысыныан ұтымды болатын дамушы елдердің туы астында жүзеді. Сондықтан теңіз жүк айналымындағы жетекші елдер: Панама, Либерия, Грекия, Кипр.
Әуе көлігі – көліктің ең жаңа және қарқынды дамып кле жатқан түрі. Әуе көлігі көбінесе жолаушы тасымалы мен тез бұзылатын (жемістер мен көкөністер) жүтерді тасымалдауда тиімді. Әуе көлігі ең мықты дамыған ел –АҚШ . ол үние жүзіндегі жолаушылардың 50 пайызын тасымалдайды.
Құбыр көлігі. Соңғы жылдары мұнай өндірісінің қарқынды дамуына сәйкес құбыр көлігі де жедел дамуда. Ұзындығы 4,5-5 мың км болатын мұнай және газ тасымалдайтын құбырлар Ресей, Канада, АҚШ жерінде орналасқан. Құбыр көлігінің үлесіне жүк айналымының 10 пайызы тиесілі.
Жалпы көлік құрылымы екі жүйеден тұрады:
1) Жалпы қолданыстағы (темір жол, автомобиль, әуе, теңіз, ішкі сулар, құбыр) – материалдық өндірістің жеке саласы. Ол
мемлекеттік органдар, мекемелер, қоғамдық ұйымдар, фирмалар, жеке тұрғалардың тапсырыс беру негізінде заңға және заң актілеріне сәйкес жүктер мен жолаушыларды тасымалдайтын көлік түрері.
2) Жалпы қолданысқа жатпайтын (материалдық өндіріс сферасының көлігі, қызмет көрсету және басқару ұйымдарының көлігі, жеке және қоғамдық
көліктер) – нақты кәсіпорынның, ұйымның фирманың яғни өндіріс сферасы ішінде өнімдерді тасымалдайтын көлік.
6.Көліктік жүйелік теория дегеніміз не анықтама бер
Барлық қатынас жолдары, көліктік кәсіпорындар мен көліктік құралдары бірлесіп, әлемдік көліктік жүйені құрайды.
Көліктік жүйе-бұл бірлескен түрдегі көліктік инфрақұрылым, көліктік кәсіпорындар, көліктік құралдар мен баскару болып табылады. Көліктік жүйе көліктік қажеттіліктерін ең төмен шығындармем жоғары дәрежеде қанағаттандыру мақсатында көліктердің барлық түрлерінің келісілген дамуы мен қызмет етуін қамтамасыздандырады. Әлемнің аумақтары мен жеке елдердің көліктік жүйелерінде көліктер түрінің ара қатынасы әртүрлі. Сонымен, өндірістік дамыған елдердің көліктік жүйесі күрделі құрылымға ие және көліктің барлық түрлерін қамтиды.
Көліктің құралдары ретінде негізінен автокөліктерді, пойыздарды, автобустарды, ұшақтарды, теңіз кемелерін қарастырады.
Басқару ретінде жүйені қадағалау түсініледі, мысалы, оған бағдаршам белгілері, теміржол көрсеткіштерін, ұшуды баскару және т.б., сонымен қатар ережелер (баскалар арасында, жүйені қаржыландыру ережелері: ақылы жолдар, жанармайға салық және т.б.) енеді. Көлік жүйесін баскару-үйлестіру, үйымдастыру, осы жүйенің элементтерін өзара және сыртқы ортамен ыңғайластыру арқылы осы жүйенің тиімді қызмет етуіне бағытталған ic шаралар бірлігін айтамыз
Көліктік кешен - өзіне теміржол, автокөлікті, әуе, құбыр желici, теңізбен және өзенмен (сумен) тасымалдайтын көлік түрлерінен құралатын, экономика инфрақұрылымын қалыптастыратын салалардың бipi.
Көліктік жүйені көліктің түрлері қамтиды. Әртүрлі көлік түрлері бірдей өнімді жасайды - жүктер мен жолаушылардың тасымалдарын іске асырады. Өнімнің сапалык ерекшелігінен тек екі көліктік өндірісті бөлуге болады - жолаушылық және жүк көліктері. Бірақ көліктердің барлық түрлері (құбыр желіні алмағанда) жүктік те, жолаушы да тасымалдарын орындай алады. Одан баска, теміржол, автокөлік, әуе және су түрлерінде көптеген кәсіпорындар (темір және автокөлік жолдары, бу кемелері, авиажелілер) жүктерді де, жолаушыларды да тасымалдап, көліктің екі «саласына» да жатқызылуы мүмкін.
7.Көлік құралдары түсінігіне анықтама беріңіз
Көлік құралы — құрылғы немесе тасымалдау үшін пайдаланылатын (тасымалдау) адамдарды немесе жүктерді тасымалдау. Көп жағдайларда, бұл арнайы жасалған құралдар (мысалы, велосипедтер, автомобильдер, мотоциклдер, пойыздар, кемелер, қайықтар және ұшақтар). Көлік құралы, ол қозғалмайды жер, сөйлеу деп атайды "кеме", "кеме": корабль (кеме) әуе кемесін (әуе кемесі), ғарыш кемесі. Жер үсті көлік құралдарын кеңінен жіктеледі, мысалы, типі, қозғалтқыш немесе тәсілі бойынша қозғалыс бетінің: доңғалақты, шынжыр табанды, рельс немесе шаңғы.
Көлік құралдарына мысалдар:
Жер бетіндегі:
Самокат,мопед,мотоцикл,велосипед · автомобиль · поезд
Су:
Кеме,қайық,катер
Әуе:
Ұшақ
Ғарыш:
ғарыш кемесі
Көлік құралдарын оңтайлы қолдану саласын анықтау кезінде олардың техникалық-экономикалық салыстыру әдісін дұрыс таңдау барынша маңызды болып табылады.
8.Көліктердің өзара кірігуі мен синтезі түсінігіне анықтама беріңіз
Көліктердің өз ара кірігуі мен синтезі. Жекелеген көліктердің ерекшеліктері мен қайталанбастығын мойындай отырып, біздің уақытта алға жылжыған олардың өз ара кірігуін де айтып өту керек. Контейнерлік тасымаладудың дамуы, жекелеген автомобильдерді олардың иелеріне-жолаушылар орнына жеткізу, теміржол вагондарын, өзен және теңіз паромдарында тұтастай құрамдарды тасымалдау, сол немесе басқа тасымалдауды көліктің бір түрінің өніміне әкелуді қиындатып отыр. Тораптар бағыттарындағы көліктің рөлі «дөңгелекті беруге», көлік түрлерінің тасымалдау құралдарының шатысуына әкеліп соғуда. БКЖ-нің дамуындағы бұл жаңа кезең басқа дәуірдің эмпиризмдік материалын жалпыландырудан шыққан категориялар ретіндегі жаңа құбылыстарды шешу арқылы ғана көлік өнімінің табиғаты туралы мәселені түбегейлі қою қажеттілігін жеткізіп отыр. Ортақ пайдаланудағы ұйымдасқан көлік жүйесі өз бетінше жеке болғанымен де ортақ пайдаланбайтын көліктерден бөлініп тасталмайды. Осыдан барып БКЖ-нің шекарасын шартты түрде кеңейту туралы және қалалық және өндірістік көлік құрамына кіргізу туралы мәселе туындайды. Мұның мақсатқа сәйкестілігі көлікті экономикалық аудандарда, көлік тораптарында және өндірістік аймақтарда жоспарлау мен жобалауда анық көрініп отырды.
9.жол және оның түрлерін жіктеңіз
Жол өз қызметін орындай отырып, сонда немесе сол бойынша қозғалатын көліктің ортасын білдіреді. Жолдар табиғи, жақсартылған табиғи, жасанды түрлерге бөлінеді.
Табиғи жолдар ерте кезден бастап қолданылады. Бұл кеме жүретін өзендер, теңіздер кейіннен оларға әуе орталары қосылды.Табиғи жолдар ретінде шөлдер, дала, батпақ, тиісті көлік болса қар кеңістіктері қолданылады.
Егер қандай да болмасын өзен учаскесінде жағалаулар бекітілсе, кеме жүрісінің фарватері тереңдетілсе, қалалық емес жолдарда қиыршық тастар салынса, онда табиғи қатынас жолдары жақсартылған табиғи түрге көшеді.
Қазіргі автомобиль жолдары, темір жол жолдары, қазылған кеме жүру каналы жасанды жол қатынастарына жатады.
10.Көліктік жүйелік мақсат түсінігіне анықтама беріңіз
Барлық қатынас жолдары, көліктік кәсіпорындар мен көліктік құралдары бірлесіп, әлемдік көліктік жүйені құрайды.
Көліктік жүйе-бұл бірлескен түрдегі көліктік инфрақұрылым, көліктік кәсіпорындар, көліктік құралдар мен баскару болып табылады. Көліктік жүйе көліктік қажеттіліктерін ең төмен шығындармем жоғары дәрежеде қанағаттандыру мақсатында көліктердің барлық түрлерінің келісілген дамуы мен қызмет етуін қамтамасыздандырады. Әлемнің аумақтары мен жеке елдердің көліктік жүйелерінде көліктер түрінің ара қатынасы әртүрлі. Сонымен, өндірістік дамыған елдердің көліктік жүйесі күрделі құрылымға ие және көліктің барлық түрлерін қамтиды.
Көліктің құралдары ретінде негізінен автокөліктерді, пойыздарды, автобустарды, ұшақтарды, теңіз кемелерін қарастырады. Басқару ретінде жүйені қадағалау түсініледі, мысалы, оған бағдаршам белгілері, теміржол көрсеткіштерін, ұшуды баскару және т.б., сонымен қатар ережелер (баскалар арасында, жүйені қаржыландыру ережелері: ақылы жолдар, жанармайға салық және т.б.) енеді. Көлік жүйесін баскару-үйлестіру, үйымдастыру, осы жүйенің элементтерін өзара және сыртқы ортамен ыңғайластыру арқылы осы жүйенің тиімді қызмет етуіне бағытталған ic шаралар бірлігін айтамыз.
Көліктің құралдары ретінде негізінен автокөліктерді, пойыздарды, автобустарды, ұшақтарды, теңіз кемелерін қарастырады. Көліктік жүйені көліктің түрлері қамтиды. Әртүрлі көлік түрлері бірдей өнімді жасайды - жүктер мен жолаушылардың тасымалдарын іске асырады. Өнімнің сапалык ерекшелігінен тек екі көліктік өндірісті бөлуге болады - жолаушылық және жүк көліктері. Бірақ көліктердің барлық түрлері (құбыр желіні алмағанда) жүктік те, жолаушы да тасымалдарын орындай алады. Одан баска, теміржол, автокөлік, әуе және су түрлерінде көптеген кәсіпорындар (темір және автокөлік жолдары, бу кемелері, авиажелілер) жүктерді де, жолаушыларды да тасымалдап, көліктің екі «саласына» да жатқызылуы мүмкін.
11. Тасымалдау түсінігіне анықтама беріңіз
Тасымалдау — адамдар мен жүктерді таситын материалды өндіріс саласы. Қоғамдық өндіріс құрылымында тасымалдау материалды қызмет өндіру сферасына жатады.
Тасымалдау екі элементтен — жаппай пайдаланылатын көліктен және жаппай пайдаланылмайтын көліктен тұратын жүйе болып табылады.
Жаппай пайдаланылатын көлік—жүк және адамдарды тасымалдауда халық шаруашылығының барлық салалары мен тұрғындардың қажеттіліктерін қанағаттандыратын халық шаруашылығының саласы. Жаппай тасымалдау айналыс сферасына және тұрғындарға қызмет көрсетеді. Оны, әдетте, магистралды деп те атайды (магистраль — белгілі бір жүйедегі негізгі басты сызба, бұл жағдайда - қатынас жолдар жүйесінде). Жаппай тасымалдау түсінігі темір жол көлігін, су көлігін (теңіз және өзен), автомобиль, әуе көлігін және құбыр көлігіп қамтиды.
Жаппай пайдаланылмайтын көлік - өндірісішілік көлік, сондай-ақ тасымалдау емес кәсіпорындарына жататын көлік құралдарының барлық түрлері және белгілі бір өндірістік жүйенің құрамдас бөлігі болып табылады.
Тасымалдау логистикасының міндеттеріне шешімі тасымалдау үдерісінің тікелей қатысушыларының әрекетінің келісімділігін күшейтетін мәселелер жатады. Мұндай мәселелерді шешу актуалдығы тасымалдау жұмысы үлкен, өз бетінше жүретін алапка айналғанда туады (мысалы, жаппай пайдалану көлігінің қызметінде, сондай-ақ бірқатар жаппай пайдаланылмайтын көлік жағдайларында).
12.Магистральді көлік түрлерін атаңыз
Темір жол,автомобиль,әуе,теңіз және құбыр көліктері жатады
Автомобиль көлігі – соңғы жылдары өте қарқынды дамып келе жатқан көлік түрі. Оған дәлел әлемде тас жолдардың ұзындығының күрт өсуі болып табылады. автомобиль көлігінң өте қарқынды дамуы көліктің жылдамдығына әрі жүкті шалғай аудандарға жедел жеткізуіне байланысты. Жалпы алғанда дүниедүзілік жүк айналымынң 10 пайызы, жолаушы айналымының 80 пайызы автомобиль көлігінің үлесіне тиеді.
Темір жол көлігі. Дүние жүзіндегі темір жол көлігі жолдарының ұзындығы 1 млн 250 мың км-ге жуық. Темір жол көлігі қолданысы жағынан автомобиль көлігінен кейінгі екінші орында тұр. Темір жол көлігінің ұтымды тұстары – ауыр жүктерді тасу мүмкіндігі, ұзақ қашықтыққа арзан бағада жеткізу және климатқа, уақытқа тәуелсіздігі.
Су көлігі. Бұл көлік түрінің үлесіне елдер арасындағы жүк тасымалының 80 пайызы, дүниежүзілік жалпы жүк айналымының 60 пайызы тиеді. Ірі теңіз державалары арасындағы өзара бәсеке салдарынан көптеген ірі кемелер салық тұрғысыныан ұтымды болатын дамушы елдердің туы астында жүзеді. Сондықтан теңіз жүк айналымындағы жетекші елдер: Панама, Либерия, Грекия, Кипр.
Әуе көлігі – көліктің ең жаңа және қарқынды дамып кле жатқан түрі. Әуе көлігі көбінесе жолаушы тасымалы мен тез бұзылатын (жемістер мен көкөністер) жүтерді тасымалдауда тиімді. Әуе көлігі ең мықты дамыған ел –АҚШ . ол үние жүзіндегі жолаушылардың 50 пайызын тасымалдайды.
Құбыр көлігі. Соңғы жылдары мұнай өндірісінің қарқынды дамуына сәйкес құбыр көлігі де жедел дамуда. Ұзындығы 4,5-5 мың км болатын мұнай және газ тасымалдайтын құбырлар Ресей, Канада, АҚШ жерінде орналасқан. Құбыр көлігінің үлесіне жүк айналымының 10 пайызы тиесілі.
13. Көліктің жүйелік элемент түсінігіне анықтама беріңіз
Көлік жүйелерінің тиімділігін анықтаудың проблемаларын шешу үшін көліктік объектілердің жалпы сипаттамасын және олардың даму тарихын, көлік құралдарының концепциясын және макроцмос (планеталық деңгей) деңгейінде көлік жүйесін жүйелеуді қарастырады. Көлік құралдарының иерархиялық жіктемесі және табиғи үшөлшемді жіктелуі ұсынылған.
Дәл уақытында- логистикалық тұжырымдамасын әлемдегі ең көп таралған төмендегідей тұжырымдаманың негізгі идеясы болып табылады: өндірістік кестесі орнатылған болса, ол барлық материалдар, компоненттер мен жартылай фабрикаттар дұрыс орында және дайын өнімді өндіру, құрастыру және сату үшін дәл белгіленген уақытта, қажетті мөлшерде алынады деп, материалдық ағындарының қозғалысын ұйымдастыруға болады. Сонымен қатар, компанияның ақшасын тоңдыратын сақтандыру қорлары қажет емес. Бұл сондай-ақ арық өңдеудің негізгі принциптерінің бірі болып табылады.
Өндірістік өнімді шығару (ағылшын тілінен тартымды өндіріс) - өндірістің әр сатысында өндірістің көлемі тек кейінгі сатылар талаптарымен анықталады (түпкі жағдайда - тапсырыс берушінің қажеттіліктері).
Идеал - «жалғыз ағын ағымы», яғни. Төменде тұтынушы (немесе ішкі тұтынушы) оған хабар бермейінше, жеткізуші (немесе ішкі жеткізуші) ештеңе істемейді. Осылайша, әрбір кейінгі операция алдыңғы өнімді «тартады».
Ұйымдастыру жұмысының осы жолы да сызықты теңдестіру және жіп синхронизациясымен тығыз байланысты.
14. Бірыңғай көлік жүйесі саласы түсінігіне анықтама беріңіз
Бірыңғай көлік жүйесі (БКЖ) –технологиялық, техникалық, ақпараттық, құқықтық және экономикалық қатынастар жүйелеріне біріктірілген, тасымалдаудағы халық шаруашылығында жүктер мен жолаушыларды тасымалдау қажеттіліктерін қанағаттандыратын қатынас жолдары, тасымалданатын құралдар, техникалық құралдар мен механизмдер, басқару мен байланыс құралдарының жиынтығын айтамыз. ҚР әлеуметті-экономикалық жалпы транспортты жүйесі халықты-шаруашылық жоспарды дамытуға мүмкіндік беретін барлық транспорттың түрлерін қоғамдық мемлекеттік және жеке меншік ретінде анықтайды.
БКЖ негізінен теміржол, актомобиль, өзен-су, теңіздік, әуе, құбыр-жол көлігі, газқұбыры, сонымен қатар көліктің өнеркәсіптік және электронды түрлерін біріктіреді.
БКЖ қазіргі кезде үлкен дамушы ішкі жүйелердің жиынтығын құрайды, жәнеде олардың өзара әрекеті мүмкіндік береді:
–халықшаруашылығын тасымалдаумен қаматамасыз ету сенімділігі мен үздіксіздігін қамтамасыз ету;
– жүк пен жолаушылар тасымалын рационалды үлестіру нәтижесінде көлік шығындарын қысқарту;
–жеке жүйелердің басқару, жөндеу, жобалау мен құрылысқа көңіл бөліп, қызмет көрсететін персоналдар санын азайту және т.б.
16.Көліктік жүйе түсінігіне анықтама бер
Көлік жүйесі - көліктік инфрақұрылым, көліктік кәсіпорындар, көлік құралдары және жалпы басқару. Біртұтас көлік жүйесі көліктің барлық қажеттіліктеріне қанағаттану деңгейін мейлінше азайту мақсатында көлік түрлерінің барлық түрлерін үйлестіріп дамытуды және пайдалануды қамтамасыз етеді.
Көлік жүйесі адамның көлік қажеттіліктерін қанағаттандыруға арналған және көлік құралдарын және қоршаған ортаны қамтиды.
Қаланың көлік жүйесі келесі компоненттерден тұрады:
-жол-көлік кешені;
-жол қозғалысына қатысушылар;
-қоршаған орта;
17.Қала маңы тасымалы түсінігіне анықтама беріңіз.
Қала маңы тасымалы – теміржол арқылы ірі қалалар, өнеркәсіп орталықтары, қала маңы аймақтары ішінде жолаушыларды тасымалдаудың ең ауқымды түрі. Қала маңындағы жолаушылар тасымалына қала маңындағы тарифтер бойынша төленген, қала маңындағы аудандардағы жолаушылар тасымалы кіреді. Қалааралық - әдеттегідей 150 шақырымнан аспайтын қашықтыққа сәйкес келеді. Қалааралық жолаушылар тасымалы қала маңындағы байланыс құрады. Ішкі темір жолдарда қала маңы тарифі қала маңындағы қозғалыста, бірнеше сорттары бар. Электрлендірілген желілерде қала маңындағы жолаушылар тасымалы үшін автокөлікпен жүретін арнайы пойыздар (электрлік пойыздар) кеңінен қолданылады, ал электрлі емес желілерде және төмен белсенділікпен қала маңындағы учаскелерде - дизельді тартумен, дизельдік поездармен және вагонды пойыздар.
19. Көліктік жүйелік мәселе түсінігіне анықтама беріңіз
Көлік деп жүктер мен жолаушыларды тасу үшін қолданылатын кәсіпорындар жиынтығы. Көлік тауарлар немесе адамдардың географиялық жағдайларын өзгерту адамдардың тұтыну қажеттіліктерін қанағаттандыру деңгейімен байланысты экономикалық әрекеттің бір бөлігі болып саналады. Ол шикізатты жеңіл өңдейтін жерге немесе дайын өнімдерді тұтынушылар дүрыс қолдана алатын пункттерге апара алады. Яғни көлік табиғи, жасанды және еңбек қорларын аз пайда түсіретін жерден пайдасы толық тиетін жерге тасыған пайдалы кеңістік құрайды. Сондықтан да көлікті тауарлар мен адамдарды тасу арқылы адамзат қажеттілігінің қанағаттандыру деңгейін өсіретін құрал ретінде анықтауға болады. Әр көліктің түрлері үш негізгі компонент немесе құрама бөліктерді пайдаланады. Бұл — жолдар, терминалдар — көлік тораптары, жылжымалы құрам — көлік құралдары. Көлік құралдары өз кезегінде өзі жүретін және ауырлық құралдары көмегі арқылы қозғалатын түрлерге бөлінеді. Жол өз қызметін орындай отырып, сонда немесе сол бойынша қозғалатын көліктің ортасын білдіреді. Жолдар табиғи, жақсартылған табиғи, жасанды түрлерге бөлінеді. Табиғи жолдар ерте кезден бастап қолданылады. Бұл кеме жүретін өзендер, теңіздер кейіннен оларға әуе орталары қосылды.Табиғи жолдар ретінде шөлдер, дала, батпақ, тиісті көлік болса қар кеңістіктері қолданылады. Егер қандай да болмасын өзен учаскесінде жағалаулар бекітілсе, кеме жүрісінің фарватері терендетілсе, қалалық емес жолдарда қиыршық тастар салынса, онда табиғи қатынас жолдары жақсартылған табиғи турге көшеді. Қазіргі автомобиль жолдары, темір жол жолдары, казылған кеме жүру каналы жасанды жол қатынастарына жатады. Терминал бір көлік торабының бітіп, екіншісі басталған пунктін білдіреді. Барлық кез-келген маршруттың көлік түрлерін ауыстыратын желілік пункттері болады. Теңіз немесе өзен порттары кеме терминалдары ретінде қарастырылады, бірақ негізінен олар поездар, автомобильдер, құбыр өткізгіш көліктері терминалдары болып есептеледі.
20. Магистральді емес көлік түрлерін атаңыз
Магистральді емес көлігі (зауыттардың ішкі темір жол пункттері, автомобильдік және көлік жолдар, конвейер, трансопортер, кран, т.б. көтергіш қондырғылар) әдетте белгілі бір кәсіорынға қызмет етеді және ол тікелей өндіріс процесінің құрамдас бөлігі болып есептеледі.
Өндірістік көлік –бұл көлік құралдарының, құрылғылардың, өндірістік үрдістерге қызмет етуші өндірістік кәсіпорындар жолдарының, отын, шикізат, жартылай фабрикаттар мен дайын өнімдерді тасымалдау жиынтығы. Өндірістік көлікке карьераларда, көмір шахталары мен ойықтарда, өндірістік жіне ауыл шаруашылық кәсіпорындарда, құрылыс және сауда объектілерінде, осы кәсіпорындардың ішіндегі мекемелер мен ұйымдарда жұмыс істейтін көлікерді жатқызады.
Ортақ емес пайдаланудағы өндірістік көлік ведомстволық көліктерге жатады, ережеге сай, технологиялық өндірістік үрдіске қызмет ететіндіктен, кәсіпорын инфрақұрылымының бөлігі болып саналады.
Қызмет бағыттарына қарай ол өндіріс технологиясы мен ішкі цехтық және ішкі заводтық тасымалдауды қамтамасыз етуші ішкі өндірістік және шикізат, отын жабдықтар мен басқа да жүктерді және де дайын өнімдерді магистральді көлікке жеткізу үшін шығаруды іске асыратын сыртқы түрлерге бөлінеді.
Өндірістік көліктің арнайы түрлерінің негізгі ерекшеліктері оның стационарлығы, яғни сирек жағдайларда ғана қозғалатын құрылғылары бар, жүк түрі бойынша тар мамандандыру деңгейі және ағындардың бір бағыттылығы, сондықтан да кәсіпорын территориясында әр түрлі өндірістік көліктерді кешенді түрде қолданған дұрыс.
Өндірістік көліктің дамуындағы бас бағыттарында конвейер жүйесін, ленталық конвейерді, скребкалы, шиекті, яғни винтті, пластикалық, сұйық жүктер үшін құбыр өткізгіштік, сол сияқты қатты жүктер үшін гидро өткізгіштер мен пневмоөткізгіштерді жасау мен дамыту болып отыр.
Өндірістік көлік дамуының арнайы проблемасы оларды басқару жүйесін жетілдіруде болып отыр. Бүгінгі күнде бұл көлікті орталықтандырған басқару жүйесі жоқ, өйткені әкімшілік-шаруашылық қатынастарында әрбір жекелеген көлік жүйесі тиісті кәсіпорыны бар көлік цехын құрайды және осы кәсіпорын басы-қасынан шығарыла алмайды.
21.Өндірістік көлік түсінігіне сипаттама беріңіз
Ірі кәсіпорындардың энергия шаруашылығын бас энергетик, кіші
кәсіпорындарды бас механик жүргізеді. Бас энергетик бөлімінің құрамына:
энергияны пайдалану, энергия жабдықтары, электрлік және жылу лабороториясы
кіреді. Ірі заводты үздіксіз қажетті энергоресурстармен үзіліссіз
қамтамасыз ету ауысым ішіндегі кезекші мәселелерге, барлық энергетикалық
шаруашылықты пайдалануды басқарушыларға жүктеледі.
2. Кәсіпорын көлігі және оның өндірістік цех жұмысын ұйымдастырудағы
рөлі. Көлік түрлері. Жүк ағымының жүк айналымы. Көлік шаруашылығының
құрылымы. Көлік жұмысын жоспарлау. Көлік және тиеу жұмыстарын ұйымдастыру.
Көлік-техникалық сызбалар. Көлік шаруашылығының жұмысшыларының еңбек ақысын
ұйымдастыру және материалдық ынталандыру. Көлік шаруашылығы жұмысының
технико-экономикалық көрсеткіштері.
Көлік шаруашылығы материал ағымымен байланыстыратын кәсіпорындардың тамыры
болып табылады. Кәсіпорындарда көлік құралының әр түрлері қолданылады:
• Қызмет көрсету сферасы бойынша- цехаралық және цех ішіндегі құралдар;
• Жұмыс режиміне байланысты – үздіксіз және кезең аралық қолданылатын
көлік құралдары;
• Қозғалу бағыты бойынша- көлденең тікелей және аралас орналастыру үшін
көлік құралдары (лифттар, элеваторлар, крандар және тағы басқа);
• Автоматтандырылған деңгейі бойынша- автоматтандылырған,
механикаландырылыған және қолмен;
• Жүктерді орналастыру түрі бойынша- төгілетін, құйылатын және данамен
Негізгі өндіріс үздіксіз қозғалыста, дамуда болады. Негізгі өндірістің
даму қарқыны оның барлық элементтерінің пропорционалды жетілдірілуіне
байланысты. Егер осы элемменттердің біреуі қалғандардан қалып қойса, тепе-
теңдік бұзылады. Ол шикізаттың, материалдардың және жұмыс уақытының босқа
шығындалуына әкеледі. Өндірісті ұйымдастыру пәнінің басты міндеті - өндіріс
элементтерінің барлық байланыс тәсілдерін, олардың ерекшеліктерін, даму
жағдайларын зерттеу; шикізат пен жартылай фабрикаттарды өңдеп, жоғары
сапалы дайын өнімнің жоспарланған көлемін шығару; кәсіпорынның еңбек,
шикізат материал ресурстары, энергияның шығындарын ең аз қылып; жабдықтарды
толық пайдалану.
Өндірісті ұйымдастыру - өндірістің тиімділігін арттыру және пайданы
өсіру мақсатында өндірістің заттық элементтерін және еңбекті біріктіру
формасы мен тәртібін қамтамасыз ететін, ережелер, процестер мен әрекеттер
жиынтығы.
тасымалданатын жүктер үшін көлік құралдары.
22. Теміржол көлігінің артықшылықтары мен кемшіліктерін атаңыз.
Теміржол – рельстермен жүретін жүктерді және жолаушы тасымалдайтын көлік түрі. Теміржол көлігі – көлік кешенінің жетекші саласы, жүктер мен жолаушыларды алыс қашықтыққа тасымалдарын басты көлік құралы. Теміржол көлігі локомотивтер мен вагондардан тұрады. Әртүрлі мемлекеттердің және әртүрлі аймақтары арасында байланыстарды орнату үшін темір жол айрықша роль атқарады. Әрбір мемлекеттің экономикасының дұрыс дамуын қамтамасыз етеді және туристер көп қолданатын көлік түрі.
Көлік қызмет көрсету сферасында теміржол тасымалдауларының бірқатар артықшылықтары бар:
· Теміржол көлігінің тасымалдау мүмкіншілігінің жоғары болуы;
· Шығатын пункттен, бару пунктіне тасымалдаудың жоғары жылдамдығы;
· Үлкен қашықтықтарды өтудің мүмкіншілігі;
· Табиғат жағдайларына байланыссыз тасымалдаудың тұрақтылығы;
· Экономиканың кез – келген саласындағы өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы кәсіпорындарын тікелей байланысы;
· Үлкен жүк сыйымдылығы (3-4 мың тонна)
· Басқа көлік түрлерімен салыстырғанда тарифтердің төмен болуы;
· Әр түрлі жүктеді тасымалдау мүмкіндігі
Теміржолдың кемшіліктері:
· Сенімді орам қажеттілігі;
· Ұрлық үшін қолайлы жағдайлар;
· Құрылымдарды салудағы жоғары капитал сыйымдылығы; - металл сыйымдылығы жоғары;
· Транспорттық қызметтер сапасының төмендігі.
23. Думпкарлар терминіне анықтама беріңіз.
Думпкар (ағыл. dump car) - жүкті өзі түсіретін вагон. Ол руданы және әр түрлі құрылыс материалдарын тасуға арналған. Өндірістің ішкі темір жолдарында пайдаланады. 4 жәе 6 осьты. 80 тоннаға дейін жүк көтеретін Думпкарлар бар.
Қажетті беріктігін қамтамасыз ету үшін самосвалдардың қабаты көп қабатты болып жасалады, ол рамаға салынған төменгі болат парақтан, тегістеу қабаты мен жоғарғы болат парақтан тұрады. Тегістеу қабаты әдетте 60-75 миллиметр қалыңдығы бар ағаш блок болып табылады. Ауыр жұмыс жағдайлары үшін ауыр жүк таситын вагондар үшін жоғарғы палуба мен ағаш арқалықтардың арасындағы қалыңдығы 30-45 мм болатын күшті болатты арматуралық парағы қосымша орналастырылған. Самосвалы төменгі рамасында парақтармен бекітілген I-сәулелерінен жасалған қуатты омыртқа пучкасы бар және автоматты қосқыштармен, тежегіш құрылғылармен және басқа құрылғылармен жабдықталған.
Басқа жүк вагондарынан айырмашылығы: жүкті түсіріп жатқанда самосвалы дене қимылына, ал денесі қисайған кезде артқы жағына қарай бүктеледі. Дененің көлбеуі көліктің төменгі рамасының кронштейндеріне бекітілген пневматикалық цилиндрлермен қамтамасыз етіледі. Сығылған ауаны локомотивтің компрессорынан шығарады. Қысымды реттеу қашықтан басқару жүйесі арқылы жүзеге асырылады. Жүкті түсіргеннен кейін бастапқы күйінде дене салмағы немесе күші әсерінен орнатылады.
Думкарлар осындай түрлерге бөлінеді:
төрт ось - көбінесе магистральдық және өнеркәсіптік темір жолдар үшін (жүк көтерімділігі 60-65 тонна)
гексагональ - негізінен өнеркәсіптік темір жолдар үшін (жүк көтерімділігі 100 - 105 тонна)
сегізбұрышты - көмір өнеркәсібі кәсіпорындарында жүк тасуды тасымалдау (жүк көтерімділігі 145 тонна)
Металлургия өнеркәсібінің тау-кен кәсіпорындарында ауыр тастар мен кендерді тасымалдау үшін (жүк көтерімділігі 145 тоннадан асады)
тар өлшемді думпкарлар - тар габаритті темір жолдар үшін
пневматикалық разрядтағы думпкар
гидравликалық разрядтағы думпкар
Думпкар сипаттамалары:
жүк көтерімділігі 180 тоннаға дейін
дененің көлемі - 70 м³ дейін
ыдыс - 29 т дейін (4-осьтер үшін)
өлшемдері: биіктігі - 3620 мм, ені - 3520 мм дейін
ұзындығы 17630 мм-ге дейінгі аралық түйіспелердің осьтері бойынша
теміржол осіне жүктеме - 30 тоннаға дейін
Қолданылуы:
төгінділерді қоқыстарға тасымалдау.
пайдалы қазбаларды қоймаларға немесе байыту фабрикаларына тасымалдау
теміржол құрылысына арналған тасты тасымалдау.
24.Қала көліктерін жіктеңіз
Қазақстан қалаларының қарқынды дамуы мен елдің қалаға көшуінің одан әрі орныққан үрдісін ескере отырып, қалалық жолаушылар көлігін дамыту жергілікті атқарушы органдар қызметінің басымдықтарының бірі болуға тиіс.
Дамытуды жоспарлау
Қазақстанның барлық ірі қалалары үшін қалаларды дамытудың жоспарлары шеңберінде қалалық жолаушылар көлігін дамытудың ұзақ мерзімді жоспарлары әзірленуге тиіс.
Мұндай жоспарлар:
қалаларды және қала маңындағы аймақтарды дамыту мен салу жоспарларына негізделген, қалалық жолаушылар көлігі қызметтеріне халықтың, оның ішінде мүгедектердің сұранысын болжау және қажеттіліктерді барынша қанағаттандыруды;
негізгі инвестициялық жобаларды, оларды іске асыру құнын, сондай-ақ басым инвестициялық бағдарламаларды түзуді;
қаладағы қозғалысты басқару схемасын, қоғамдық көлік қозғалысы үшін басымдықтың белгіленуін, сондай-ақ жолаушыларды қоғамдық көлікпен тасымалдау жөніндегі қызметтерге сұранысты реттеу тетіктерін;
қалалық және қала маңындағы жолаушылар көлігінің бағыттық желісін оңтайлы дамыту схемасын;
қалалық жолаушылар көлігі қозғалысының қауіпсіздігін арттыру бағдарламасын;
қалалық жолаушылар көлігінің қоршаған ортаға келеңсіз экологиялық әсерін азайту саласындағы жобаларды көздеуге тиіс.
Инновациялық даму және кадр әлеуетін қалыптастыру
Қалалық жолаушылар көлігі қозғалысын диспетчерлік сүйемелдеу және басқару жүйесін жаңарту қажет. Мұндай жүйелер процестерді нақты уақыт режимінде басқару мүмкіндігін көздеуге, техникалық-эконо-микалық сипаттамалар мониторингін және бағыттық жоспарлау функция-ларын іске асыруды қамтамасыз етуге тиіс.
Қалалық жолаушылар көлігінің барлық түрлерінде смарт-карт технологиясы пайдаланыла отырып, электрондық билет берудің бірыңғай жүйесі енгізілуге тиіс. Мұндай жүйе көлік операторларының кірістері мен салықтық есептілігінің ашықтығын арттыруға да ықпал ететін болады.
Тұрғындар мен жолаушылардың бағыттар дерекқорына, кестелерге, қызметтерге және басқа да қажетті ақпаратқа еркін қолжетімділігін, сондай-ақ қашықтықтан бронь беру мен билеттерді сату мүмкіндігін көздейтін қоғамдық көлік қызметін ақпараттық қамтамасыз ету жүйесін әзірлеу және енгізу аяқталуға тиіс. Көліктің басқа түрлерінің ұқсас жүйелерімен оның үйлестірілуін және кірігіуін қамтамасыз ету қажет.
Жолаушы тасымалдарын ұйымдастырудың қазіргі заманғы техноло-гияларын қолдануда, сондай-ақ Қазақстан қалаларында көлік қозғалысын реттеу саласындағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуді ұйымдас-тыруда халықаралық тәжірибе жинау мен талдауды қамтамасыз ету үшін Қалалық жолаушылар көлігінің қазіргі заманғы технологиялар орталығын құру қажет.
Қалалық жолаушылар көлігін дамыту басымдықтарының бірі қалаларда көлік тасқынының күтіліп отырған өсуі мен жеке меншік автомобильдерді пайдалану қарқынын ескере отырып, қалалардағы көлік қозғалысын реттеу жүйесін жедел әзірлеу және іске асыру болады. Мұндай жүйенің басты бағыттары:
қалалық қалалық қозғалысты реттеу орталықтарын құру мен жарақтандыруды;
бейімделген реттеу технологияларын қолдана отырып қозғалысты автоматты реттеу жүйесін (бағдаршамдарды) жаңғыртуды;
көлік қызметтері нарығында ашық та әділ бәсекелестікті қамтамасыз етуді;
реттеу схемаларында қалалық жолаушы көлігінің басым қозғалысы үлгілерін іске асыруды;
жол қозғалысы ережелерін бұзуды тіркеу, нөмір белгілерін тану және қалаларда әрі қала маңындағы аймақтарда құқық қолдану автоматтандырылған жүйелерін қоса алғанда, көше қозғалысын көзбен қашықтықтан шолу мониторингінің технологияларын енгізуді қамтиды.
Трамвай, троллейбус, бөлінген автобус желілері, монорельсті көлік және метро сияқты қалалық жолаушылар көлігінің баламалы түрлерін дамыту қажет.
Қалалық жолаушылар көлігі қызметкерлерінің біліктілігін және кәсіби деңгейін арттыру маңызды болып табылады.
Қалалық жолаушылар көлігі паркін жаңарту операторлардың күшімен жүзеге асырылатын болады. Автостанциялар мен автовокзалдардың дамуын қаржыландыруды, мұндай даму мемлекеттік бағдарламалар шеңберінде жүзеге асырылатын жағдайларды қоспағанда, жекеше құрылымдар жүзеге асыруға тиіс. Осындай жағдайларда қаржыландыру мемлекеттік-жеке серіктестік шеңберінде болуы мүмкін.
Троллейбус пен трамвай парктерін және олардың инфрақұрылымын қалпына келтіру қалалардың тиісті бюджеттері шеңберінде мемлекеттік-жеке серіктестік тетіктерін әзірлеу мен қолдану арқылы жүзеге асырылуға тиіс.
Кез келген инфрақұрылымдық жобаларды әзірлеу мен іске асыру қалалық жолаушылар көлігін дамыту бағдарламалары шеңберінде жүзеге асырылуға тиіс. Мұндай жобалар қалалық жолаушылар көлігінің барлық түрлерін дамыту бағдарламаларымен және қала құрылысының перспек-тивалық жоспарларымен толық ұштасуға тиіс. Қалалық жолаушылар көлігінің балама түрлерін дамыту жөніндегі ресурстарды қажетсінетін жобалар (бөлінген автобус желілерін, метроны, монорельсті көлік және басқаларын) техникалық-экономикалық бағалануға және қымбат тұрмайтын баламаларымен салыстырмалы талдануға тиіс.
25. Магистральды емес көлік түсінігіне анықтама беріңіз
Магистральді емес көлігі (зауыттардың ішкі темір жол пункттері, автомобильдік және көлік жолдар, конвейер, трансопортер, кран, т.б. көтергіш қондырғылар) әдетте белгілі бір кәсіорынға қызмет етеді және ол тікелей өндіріс процесінің құрамдас бөлігі болып есептеледі.
Өндірістік көлік –бұл көлік құралдарының, құрылғылардың, өндірістік үрдістерге қызмет етуші өндірістік кәсіпорындар жолдарының, отын, шикізат, жартылай фабрикаттар мен дайын өнімдерді тасымалдау жиынтығы. Өндірістік көлікке карьераларда, көмір шахталары мен ойықтарда, өндірістік жіне ауыл шаруашылық кәсіпорындарда, құрылыс және сауда объектілерінде, осы кәсіпорындардың ішіндегі мекемелер мен ұйымдарда жұмыс істейтін көлікерді жатқызады.
Ортақ емес пайдаланудағы өндірістік көлік ведомстволық көліктерге жатады, ережеге сай, технологиялық өндірістік үрдіске қызмет ететіндіктен, кәсіпорын инфрақұрылымының бөлігі болып саналады.
Қызмет бағыттарына қарай ол өндіріс технологиясы мен ішкі цехтық және ішкі заводтық тасымалдауды қамтамасыз етуші ішкі өндірістік және шикізат, отын жабдықтар мен басқа да жүктерді және де дайын өнімдерді магистральді көлікке жеткізу үшін шығаруды іске асыратын сыртқы түрлерге бөлінеді.
Өндірістік көліктің арнайы түрлерінің негізгі ерекшеліктері оның стационарлығы, яғни сирек жағдайларда ғана қозғалатын құрылғылары бар, жүк түрі бойынша тар мамандандыру деңгейі және ағындардың бір бағыттылығы, сондықтан да кәсіпорын территориясында әр түрлі өндірістік көліктерді кешенді түрде қолданған дұрыс.
Өндірістік көліктің дамуындағы бас бағыттарында конвейер жүйесін, ленталық конвейерді, скребкалы, шиекті, яғни винтті, пластикалық, сұйық жүктер үшін құбыр өткізгіштік, сол сияқты қатты жүктер үшін гидро өткізгіштер мен пневмоөткізгіштерді жасау мен дамыту болып отыр.
Өндірістік көлік дамуының арнайы проблемасы оларды басқару жүйесін жетілдіруде болып отыр. Бүгінгі күнде бұл көлікті орталықтандырған басқару жүйесі жоқ, өйткені әкімшілік-шаруашылық қатынастарында әрбір жекелеген көлік жүйесі тиісті кәсіпорыны бар көлік цехын құрайды және осы кәсіпорын басы-қасынан шығарыла алмайды.
26.Аралас тасымал түсінігіне анықтама беріңіз(31 сұрақ қайталанған)
Аралас тасымалдау – жүкті екі немесе одан көп тізбектей жұмыс істейтін көлік түрімен тасымалдау.
Аралас тасымалдау операторы – өз атынан немесе басқа оның атынан әрекет ететін тұлға арқылы жүк иесімен аралас тасымалға келісім-шартқа отырады, желісім-шарт тарабынан өкілдік етеді және оның орындалуына жауапекршілікті өзіне қабылдайды.
Жүкті инермодальды немесе аралас тасымалдау – бұл әртүрлі көлік түрімен, «ксіктен есікке » қағидасы бойынша жүзеге асатын халықаралық (әдетте , өте алыс жерлерге) жүкті контейнермен тасымалдау. Бұл тасымалдаудың негізгі мәні – жүкті жөнелтуші негізгі жүкті (даналап) орап, бір көліктен басқа көлікке жеткен кезде бумасын шешпей, бастапқы күйінде жүкті алушыға жеткізеді.Интермодалды тасымал жаңа транспорттық-технологиялық бас жүк – контейнер тасымалы үлгісінің енгізудің логистикалық қорытындысы болып шықты.Ақтарылма және құйылма жүктерді тасымалдау әлі күнге дейін дәстүрлі транспорттық үлгісімен жүзеге асады
Аралас тасымал Интермодальдық тасымал
Екі немесе одан да көп көлік түрлері Екі немесе одан да көп көлік түрлері
Тасымалдау үрдісінің жалғыз
операторының болмауы Тасымалдау үрдісінің жалғыз операторының болуы
Бірнеше көлік құжаттары Жалғыз көлік құжаты
Бірыңғай фрахт тарифтік
қойылымының болмауы Бірыңғай фрахт тарифтік қойылымының болуы
Қатысушылардың өзара әрекетінің
реттелген кестесі Қатысушылардың өзара әрекетінің орталықтан реттелген кестесі
Жүкке деген бөлінген және
нәтижесінде азайған жауапкершілік Жүкке деген бірыңғай және нәтижесінде жоғарылаған жауапкершілік
Нәтижесі: “логистиканың алты
ережесінің“ орындалуының аз
ықтималдығы.
Нәтижесі: “логистиканың алты ережесінің орындалуының жоғары ықтималдығы.
27. оператор деген не
Оператор, математикада – математикалық ұғым. Оператор ұғымы көбіне функционалдық анализде, сызықтық алгебрада, векторлық кеңістікті бейнелеуде қолданылады. Мұнда А операторы R сызықтық кеңістігінде жатқан х элементін R3 сызықтық кеңістігінде жатқан у элементіне ауыстырады: y=А(x). А О-ы кей жерлерде анықталмауы мүмкін, онда оның анықталу облысы DA=D(A) ізделінеді. Егер Х пен Y векторлық кеңістік болса, Х-тің элементін Y-тің элементіне бейнелейтін барлық Операторлар жиынынан сызықтық операторлар класын бөліп алуға болады, ал қалғаны сызықтық емес Операторлар деп аталады. Егер Х пен Y топологиялық векторлық кеңістік болса, Х-тен Y-ке бейнелейтін О-лар жиынынан үзіліссіз Операторлар класын, шектелген Операторлар класын, сызықтық компакт Операторлар класын бөліп алуға болады. Топологиялық векторлық кеңістікте сызықтық Операторларды қарастыру функционалдық анализдің басты бөлімін құрайды. Физыка және матемематика анализдің көптеген мәселелерінде дифференциалдық Операторлар мен интегралдық Операторлар маңызды рөл атқарады. Операторлардың әр түрлі қасиеттерін, оларға жүргізілетін амалдарды және Операторлардың әр түрлі математикалық есептерді шешу кезінде қолданылуын зерттеу мәселелерімен операторлар теориясы шұғылданады.
Информатикада – компьютер жұмысын бақылап, басқарып отыратын, оған мәліметтер енгізіп, нәтижелерінің шығарылуын тексеретін маман. Операторлар компьютер орталықтарында, компьютер желілерінде, ақпаратты өңдеу жүйелерінде электрондық құрылғылар жұмысын сүйемелдеу қызметін атқарады. Техникада – пульт арқылы күрделі жабдықтардың жұмысын басқарушы маман (мысалы, радиолокациялық стансалар, бұрғылау кондырғылары, электронды есептеуіш машиналарында, т.б.).
28. аралас тасмалдауларды жіктеңіз анықтама берініз
Тасымалдау дегеніміз – жолаушылар мен жүкті көлік құралымен тасымалдау даярлау, оны жүзеге асыру және аяқтау барысында атқарылатын ұйымдастыру және технологиялық операциялардың жиынтығы.
Жүк тасымалдауды ұйымдастыру барысында тасымалдау және коммерциялық операциялар орындалады. Тасымал – жүк, тауар, жолаушы тасымалдау.
Тасымалдау — адамдар мен жүктерді таситын материалды өндіріс саласы. Қоғамдық өндіріс құрылымында тасымалдау материалды қызмет өндіру сферасына жатады.
Негізгі түрлері: әуе Тасымалы – жолаушыны, жүкті, поштаны әуе көлігімен тасымалдау; контейнерлік Тасымал – жүктерді құрлық, су, әуе көлігімен тиеп-түсіруге қолайлы көлік бейімдемелерінде – контейнерлерге тиеп тасымалдау; пакеттік (қалталап) Тасымал – жүктерді ыдысқа салып немесе ыдысқа салмай бір-біріне бекітіп, жеке орындарға қойып тасымалдау; аралас Тасымал – жолаушылар мен жүктерді бірнеше көлік түрлерінің көмегімен тасымалдау; арнаулы Тасымал – ерекше маңызды мемлеттік және қорғаныс мұқтаждарын қанағаттандыруға арналған арнаулы жүктерді тасымалдау; транзиттік Тасымал – шетелдік иелердің жүктерін екінші бір елдің, сондай-ақ үшінші бір елдің аумағы арқылы теңіз, өзен, автомобиль, әуе көлігі түрлерімен, сондай-ақ аралас қатынас көлігімен транзиттік тасымалдау; орталықтандырылған Тасымал жалпы пайдаланудағы автомобиль көлігі кәсіпорны бір жүк жөнелтушіден жүк алушылардың бәріне немесе барлық жүк жөнелтушілерден бір жүк алушыға жеткізетін тасымал; чартерлік Тасымал – чартер шартын орындау үшін жүзеге асырылатын тұрақсыз тасымалдау. Тау-кендік Тасымал – жер асты кен қазбалары арқылы дөңгелекті көлікпен тау-кен массасы мен әр түрлі жүктерді шахта оқпанына (шахта оқпанынан), тікелей жер үстіне, тіпті жер үстіндегі кен өндірісінің аясындағы кен байыту ф-касына немесе үйіндіге дейін жеткізу
Аралас тасымалдау – жүкті екі немесе одан көп тізбектей жұмыс істейтін көлік түрімен тасымалдау.
Аралас тасымалдау операторы – өз атынан немесе басқа оның атынан әрекет ететін тұлға арқылы жүк иесімен аралас тасымалға келісім-шартқа отырады, желісім-шарт тарабынан өкілдік етеді және оның орындалуына жауапекршілікті өзіне қабылдайды.
Тікелей аралас тасымалдау – барлық жүру жолында бір тасымалдау құжатымен рәсімделеді, мысалы теміржолдық, автокөліктік немесе ішкі су көлігімен.
Аралас тасымал
Екі я одан да көп көлік түрлері
Тасымалдау үрдісінің жалғыз
операторының болмауы
Бірнеше көлік құжаттары
Бірыңғай фрахт тарифтік
қойылымының болмауы
Қатысушылардың өзара әрекетінің
реттелген схемасы
Жүкке деген бөлінген және
нәтижесінде азайған жауапкершілік
29. Халықаралық автомобиль көлігі тұжырымдамасы
тауарлар мен жолаушыларды тасымалдау асырылады темір жол, автомобиль, әуе және теңіз көлігі. Астында халықаралық көлік екі арасындағы тауарлар мен жолаушыларды тасымалдауға жатады тұтқындар белгіленген мерзімде орындалған көп мемлекеттер халықаралық келісімдер осы елдер. Тән ерекшелігі осы саладағы құқықтық реттеу негізгі мәселелері болып табылады көлік, халықаралық келісімдер (көлік келісімдер) бойынша шешіледі бірыңғай ережелерді біркелкі анықтау жағдай бар тауарлар мен жолаушыларды халықаралық тасымалдау. Форманың болмаған материалдық ережелері ұлттық құқық нормаларына қолданылады Заң ережелерін немесе ұлттық көлік конвенцияларға таңдауы бойынша заңнама. Ресей, көптеген көлік конвенцияларға тарабы болып табылады және сыртқы сауда жүктерін және ресейлік компаниялар дайындау және басқару азаматтар осы конвенциялардың ережелеріне реттеледі. Айырмашылығы Олардың қарқыны, Халықаралық тауарларды сату туралы Конвенцияның ережелері, тұрған императивтік сипаты.
көптеген мемлекеттердің арнайы қабылдады әдетте негізделген халықаралық трафик құқықтық актілерін, лауазымы көлік конвенциялар мен оларды толықтырады. Ресей ҚТМ (Көпес жеткізу кодексі) Ресей 1999 және 1997 орыс Air кодексі қала, сондай-ақ жарғылық көлік 1998 жылы темір жол, Federal туралы заң 1995 жылы темір жол көлігі, сондай-ақ әр түрлі нормалары мен ережелерін жариялады.
Халықаралық тасымалдау үшін
Мүмкіндік келісім-шарт тиісті сәйкестігін барысында табылатындығында ... Халықаралық Автомобиль Тасымалы — көлік құралымен ел аумағынан тысқа немесе ел аумағына жүк және жолаушылар тасымалдау, сондай-ақ көлік құралымен ел аумағы арқылы транзитпен жүк немесе жолаушылар тасымалдау. Мұндай тасымалға елдің тасымалдаушысына тиесілі жүк не жолаушы тиелген немесе тиелмеген көлік құралының ел аумағынан шет мемлекеттің аумағына баруы немесе кері қайтуы, не шет мемлекеттің аумағы арқылы транзитпен ел аумағына келуі, не басқа бір шет мемлекеттің аумағынан транзитпен ел аумағы арқылы өтуі, сондай-ақ шет ел тасымалдаушысына тиесілі жүк не жолаушы тиелген немесе тиелмеген көлік
құралының ел аумағына келуі және кері қайтуы не транзитпен ел аумағы арқылы өтуі жатады.
30.Әуе көлігінің артықшылығы мен кемшілігіне сипаттама беріңіз.
Әуе көлігі — әуемен жолаушылар, пошта және жүк таситын көлік түрі. Басқа көлік түрлерінен артықшылығы — жылдамдығында. Әуе көлігі Америка мен Еуропаның бірқатар елдерінде 1-дүниежүз. соғыстан кейін пайда болды. Франция мен Германияда көліктің бір түрі ретінде 1920 жылдан кейін дами бастады. Ресейде алғашқы әуе жолы (Мәскеу—Төм. Новгород) 1923 жылы ашылды.
Артықшылығы: жүкті жеткізу жылдамдығы ең жоғары, жоғары сенімділік, наукас адамды тез жеткізу.
Кемшілігі: жүкті жеткізу құны қымбат, ауа-райы катты əсер етеді, жук көтергіштігі орташа.
Оның негізгі мамандануы -алыс қашықтықтарға жолаушы тасымалдау.Ұшақтар, сонымен қатар шүғыл түрдегі жəне бағалы жүктерді (пошта, тез бұзылатын азық түлік,гүлдер )
31.Аралас тасымал түсінігіне анықтама беріңіз(26 сұрақ қайталанған)
Аралас тасымалдау – жүкті екі немесе одан көп тізбектей жұмыс істейтін көлік түрімен тасымалдау.
Аралас тасымалдау операторы – өз атынан немесе басқа оның атынан әрекет ететін тұлға арқылы жүк иесімен аралас тасымалға келісім-шартқа отырады, желісім-шарт тарабынан өкілдік етеді және оның орындалуына жауапекршілікті өзіне қабылдайды.
Жүкті инермодальды немесе аралас тасымалдау – бұл әртүрлі көлік түрімен, «ксіктен есікке » қағидасы бойынша жүзеге асатын халықаралық (әдетте , өте алыс жерлерге) жүкті контейнермен тасымалдау. Бұл тасымалдаудың негізгі мәні – жүкті жөнелтуші негізгі жүкті (даналап) орап, бір көліктен басқа көлікке жеткен кезде бумасын шешпей, бастапқы күйінде жүкті алушыға жеткізеді.Интермодалды тасымал жаңа транспорттық-технологиялық бас жүк – контейнер тасымалы үлгісінің енгізудің логистикалық қорытындысы болып шықты.Ақтарылма және құйылма жүктерді тасымалдау әлі күнге дейін дәстүрлә транспорттық үлгісімен жүзеге асады
32.Аралас қатынастағы делдалдардың негізгі топтарынжіктеңіз,сипаттаңыз
Транспорттар тасымалдаудың нақты бір түріне қолданылуына байланысты теңіздегі, ауадағы, автокөліктегі, теміржолдағы және құбыр жолы тасымалы деп ажыратады. Бұл транспорттың бір түрімен қызмет көрсететін тікелей халықаралық тасымалдар атауы. Халықаралық жүктер мен жолаушыларды тасымалдауда сәйкесінше екі немесе оданда көп транспорт түрі қолданылған жағдайда аралас (құрама) тасымал орын алады. Егер бұндай тасымал бір транспорттық құжатпен рәсімделініп басқа қатысушы транспорт түрлерін жауып тұратын болса, онда ол тікелей аралас тасымал деп аталады.
Отандық әдебиетте соңғы кездері тікелей аралас тасымалды білдіретін жаңа терминология тарала бастады: мультимодальді және интермодальді тасымалдар. Ереже бойынша бірінші жағдайда бір құжатты жамылған жүктердің әртүрлі транспорт түрлерімен өте алысқа тасымалдануы туралы айтылады, екіншісінде де солай, бірақ бірнеше мемлекеттердің шекараларының қиылысуымен(яғни халықаралық).
Тасымалдау үрдісін ұйымдастыруда логистикалық тәсілдің ерекшелігін аралас тасымалдау жағдайындағы көлік тізбегінің звенолары өзара әрекет етедеі.(аралас деп көліктің бірнеше түрімен кезектесіп жүретін тасымалдауды айтады. Олардың кең таралу себебі -көптеген жағдайларда тек автомобиль көлігі жүкті тікелей "есіктен есікке" алып жеткізе алады).
33.Теңіз жолы көлігінің артықшылықтары мен кемшіліктері
Артықшылықтары
1, Жыл мезгіліне ,тәулікке,уақытқа,климатқа тәуелсіз.
2.Темір жол көлігінің жүктер мен жолаушыларды тасымалдау шығының жоғары болуы
3 Басқа көлік түрлерімен салыстырғанда тасымалға төленетін қаражаттың төмен болуы
4 темір жол көлігі құрылысы кез келген жерде сала алу мүмкіншілігінің болуы
5 Өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық кәсіп орындарының және экономикалық басқа да салаларымен тікелей байланысты болуы
6 Төленетін төмен ақшаның есебінен массалы түрде жүк тасу мүмкіндігі
7 Қозғалыс қауіпсіздігінің жоғары болуы
8 Жүктер номенклатурасының кеңдігі
9 Су көлігімен салыстырғанда табиғи жолдармен жүк тасудың қысқа жолынң болуы
Темір жол кемшіліктері
1 Еніне байланысты икемділіктің төмен болуы(маршрутты ауыстыра алмауы)
2 Темір жол құрылыстарын салуда қор жиынтығының көп болуы
3 Капитал салымының баяу қайтуы,8-10 жыл ішінде
4 Жоғарғы металсыймдылық, Теміржол көлігінң жолын салу үшін 1км-ге 200 т металл қажет
5 Еңбек сыйымдылығы жоғары
6 Еңбек өндірісі темір жолда теңіз және әуе көліктермен салыстырғанда төмен,автомобильмен салыстырғанда жоғары
7 Клиенттерге көрсетілетін жүйе салығы төмен
34. Арнайы мультимодальдық тасымал түсінігіне анықтама беріңіз.
Мультимодальды (трансмодальды) тасымалдау – бір тасымалдау құжатын рәсімдеу кезінде тасымалдауды ұйымдастыратын тұлға оған қатысатын көлік түрлерінің санынан тауелсіз барлық жүру жолында жауапкершілікті өз мойнына алатын тасымалдау түрі. Мысалы, Қытай – Еуропа бағытымен өтетін транзиттік жүк ағынын қамтамасыз ететін Қазақстанның басымдығы мен әлеуетін қолданудың маңыздылығы жоғары. Себебі, Азия Тынық мұхиты аймағынан Еуропаға Қазақстан аумағы арқылы өтетін транзиттік теңіз жолы әлде қайда қысқа. Сондықтан, жүкті жеткізу уақыты бойынша негізгі бәсекелі басымдыққа ие. Бұл жағдай Қазақстан арқылы Қытай – Еуропа бағыты бойынша транзиттік жүк ағынының өсімін болжауға мүмкіндік береді. Осы басымдықты пайдалану үшін жылдамдықты арттыру арқылы жүкті жеткізу мерзімін қысқарту, технологиялық процестерді оңтайландыру, тасымалдың мультимодальды жаңа схемасын пайдалану, автоматтандыру жүйесін енгізу шаралары қолданылатын болады.
35.Унимодальдық тасымал түсінігіне анықтама беріңіз.
Тасымалдаудың сыртқы (сату және жеткізу арналарында) және ішкі тасымалдау (қоймаларда, кәсіпорынның өндірістік бөлімшелерінде) бар.
Тасымалдау әдісін таңдау.Тасымалдаудың негізгі әдістері:
1. унимодальды;
2.Аралас;3. Біріктірілген;
4. Интермодальдық;
5. мультимодальды.
Унимодалды тасымалдау оңай. Көлікті бірінші аралық жүргізуші жүргізеді, аралық қойма мен жүк тиеуі жоқ. Көлік түрі көлемге, жүк түріне және жеткізу уақытына байланысты.
Компанияға ұзақ қашықтыққа жүк тасымалдауға өтініш беру клиенттің шарттардың көптігімен шатастырыла алады. Бүгінгі күні, есікке дейін жеткізудің кемінде үш түрі бар, ол тапсырыс берушіге біраз уақытқа босаңсуға және тауарлармен байланысты барлық жауапкершілікті және барлық уайымдарды босатуға мүмкіндік береді. Мұндай тасымалдаудың бірінші түрі - тауарларды біркелкі тасымалдау. Бұл қашықтыққа қарамастан тауарларды бір көлікпен жеткізу тәсілі.
Жеткізудің екінші түрі - тауардың интермодальдік тасымалы. Осындай біріктірілген жұмыс түрі бірнеше көлік түрлерін қолданады, бірақ бүкіл үдерісті бір компания жүзеге асырады. Тауарды мультимодальді тасымалдау, керісінше, бірнеше фирмалардың қатысуын білдіреді. Сонымен қатар, тауарлардың қозғалысы бұрынғыдай тапсырыс беруші ұйым қолданатын ұйыммен бақыланады.
Бірыңғай жүк тасымалдау
Тауарларды унимодальды тасымалдау тауарларды бірнеше көлік түрлерімен жеткізуге қажеттілік болмаған кезде қолданылады. Мысалы, тауарды алушы өзен портында болғанда, ыдысты бумен немесе басқа жолмен жіберуге болады. Көбінесе мұндай жеткізілімдер автомобиль техникасы арқылы жүзеге асырылады. Автомобильдер, әдетте, жүктерді тасымалдау үшін қолайлы, себебі олар теміржолмен, өзен жолдарымен және әуежайлармен байланыста емес.
Клиент Интернет арқылы тауарлардың қозғалысын бақылай алады. Тауарларды унимодальды тасымалдау үлкен артықшылыққа ие. Тауарлар саяхат кезінде түсірілмейді, сондықтан ол мүлдем қауіпсіз. Оны жоғалту немесе зақымдау мүмкін емес. Әдетте тауарларды жеткізуге тапсырыс берген компания үшін жауапты. Мұндай тасымалдаудың бағасы мультимодальды және интермодальдық көлік құнынан төменірек.
Қазақстан Республикасындағы негізгі көлік түрлері теміржол, жол, әуе, құбыр,автомабил.
Көлік түрлерінің әрқайсысы Қазақстанның көлік жүйесіндегі белгілі бір функцияны оның техникалық және экономикалық сипаттамаларына, даму қабілеттілігіне, дамудың географиялық және тарихи ерекшеліктеріне сәйкес орындайды.
36.Экскурсиялық тасымал түсінігіне анықтама беріңіз
«Экскурсия» (excursio) латын тілінен аударғанда «серуендеу» деген мағынаны білдіреді. Экскурсия - жеке тұлғаның уақытша болатын елдегі (жердегі) туристік ресурстарды танымдық мақсатта жиырма төрт сағаттан аспайтын уақытқа барып көруі. Экскурсиялық іс - халық арасында мәдени-ағарту жұмысының маңызды белгісі. Оның тарихы жалпы 100 жылдан асқанымен ең дамыған кезі өткен ғасырдың 70-80 жылдары. Экскурсия білім алудың негізгі формасы. Сондықтан экскурсия өткізген уақыты бойынша емес, тақырыбы бойынша жүйеленген. Экскурсияның бірнеше түрлері бар. Олар: тарихи, кәсіптік, табиғи, архитектуралық, әдеби және т.б. Алғашқы экскурсияға себепші болған өткен ғасырлардың қоғамдық өмірі. Сол кезде жиі діни, әулие жерлерге қажылық жасаумен байланысты болды. Жалпы айтқанда, экскурсиялар мемлекеттің түрлі кезеңдерінде әр түрлі функцияларды атқарған.
37.Туристтік тасымал түріне анықтама беріңіз
Туристік қызмет – туроператорлық және турагенттік қызмет, сонымен қатар саяхатты ұйымдастыру жөніндегі басқа қызмет.
Туристік операторлық қызмет (туроператорлық қызмет) қызметтің рсы түріне лицензиясы бар жеке және (немесе) заңды тұлғалардың туристік өнімді қалыптастыру, ұсыну, және өткізу жөніндегі қызметі.
Туристік агенттік қызмет (турагенттік қызмет) – қызметтің осы түріне лицензиясы бар жеке және (немесе) заңды тұлғалардың туристік өнімді ұсыну және өткізу (халыққа сату) жөніндегі қызметі.
Тур – туристерді орналастыру, тасымалдау, тамақтандыру бойынша көрсетілетін қызметтер кешені, экскурсиялық қызметтер, сонымен қатар гид – аудармашылардың көрсететін қызметтері мен саяхат мақсатына қарай көрсетілетін басқа қызметтер.
Турист – жиырма төрт сағаттан бір жылға дейінгі мерзім кезеңінде уақытша болатын елді (жерді) аралап көретін және ақылы қызметпен айналыспай сол елде сауықтыру, танымдық, кәсіби – іскерлік, спорттық, діни және өзге мақсаттарда кемінде бір рет түнеп шығатын жеке тұлға.
38.Су көлігінің артықшылығы мен кемшілігіне сипаттама бер
Су көлігі н\е оны кейде атағандай өзен көлігі өзен жағалауындағы аудандарға ірі өндірістік орталықтарға қызмет ету б-ша тарихи жетекші орынға ие. Су көлігі- энергияны пайдалануы жағынан көліктің ең арзан түрі. Теміржол, автомобиль, ұшақ сияқты кемелер мен баржылар жылдам қозғалғанымен,ауыр жүктерді тасымалдауда оларға ешбіркөлік теңесе алмайды.
Біздің елімізде су көлігі Ресей мен Украинадағыдай рөл атқармайды, себебі су қатынасы бар ірі өзендер еліміздің шет аймақтарымен ағып өтеді.
Су көлігінің артықшылықтары:
-терең су өзендерінде жөғары тасымалдау қабілеті ж\е тасымалдаудағы өзіндік құнның жоғары еместігі, әсіресе, көп жүктерді тасымалдауда(салдағы ағаштар,мұнай құятын кемедегі мұнай)
-төменгі меншікті капиталдағы шығындар, метал мен отын шығыны
Су көлігінің кемшілігі:
-өзен ағысы бағытының негізгі жүк ағынымен сәйкес келмеуі
-бір жыл ішіндегі тасымалдаудың тұрақсыздығы жүйелі еместігі
-темір жол көлігімен салыстырғанда оның жүкті жеткізу жылдамдығы төмен
-жүк қозғалысы жолының басқа көлік түрлеріне қарағанда үлкендігі.
40. Жүк машиналарын толық салмағына қарай класстарға жіктеңіз
Көтеру-тасымалдау машиналары — жүкті, адамдарды тік, жазық немесе көлбеу бағыттарда тасымалдауға арналған құрылғылар жиынтығы.
Жүккөтеру машиналары әртүрлі құрылыс материалдарын вертикаль және кеңістік трассасында көтеріп тасымалдайды. Осы машиналардың көмегімен құрылыстың барлық түрлерінде құрылыс құрылымдарын жөндейді.
Жүккөтеру машиналары келесі түрлерге бөлінеді.
1. Көмекші (қарапайым) машиналар мен механиздер – домкраттар, шығырлар (лебедка), тальдер;
2. Көтергіштер (подъемники) – шөміштерде, кабиналарда немесе алаңдарда жүктерді тасымалдайтын машиналар;
3. Крандар – ең күрделі және әмбебап жүккөтеру машиналары.
Көтеру көліктік машиналары даналық, пакеттелген және сусымалы жүктерді өнеркәсіпте, құрылыста, ауыл шаруашылығында және көлікте көтеру, түсіру және тасымалдауға арналған. Арнайы құрастырылған жолаушылар, көтеру көліктік машиналар адамдарды көтеру, түсіру және тасымалдауға арналған.
Домкраттар жөндеу өндірісінде және сервистерде пайдаланылады. Оның ерекшелігі жүктің үлкен массасы мен оны көтеру биіктігінің төмендігі.
Көпқабатты ғимараттарды қозғалтуға және іргетастардың күрделі жөндеуі кезінде астыңғы бөлігін көтеруге арналған қуатты гидравликалық домкраттар бар.
Шығырлар – бір бағытта тарту күшін туғызуға арналған. Олардың басты элементтеріне қозғалтқыш, редуктор, барабан, қанат және жүкті қармау құрылғысы жатады. Шығырлар жеке механизмдер ретінде пайдаланылады немесе күрделі ұүрылғылар құрамында болып жұмыс істейді.
Көтеру және тарту шығырлары болады.
Көтеру шығырлары еркін ілінген жүкті көтеріп, түсіруге арналған. Көтеру, аспалы шығырлар таль деп аталады. Тарту шығырлары горизонталь немесе көлбеужазықтықта жүгі бар арбаны қозғауда қолданылады.
Кран – бұл көтеру шығырымен жабдықталған өздігінен жүретін металл құрылымы. Крандар жүкті еркін тракторияда қозғалта алады. 20 – ға жуық кранныңтиптері бар. Көтергіш вертикаль бойынша жүк немесе жолаушылар алаңы мен кабиналардың орнын ауыстыруға арналған.
Тасымалдаушы машиналар. Үлкен көлемді даналық немесе сусымалы жүктерді белгілі бір траектория бойынша тасымалдауда тасымалдаушы машиналарқолданылады. Жүкті тасымаладу иілмелі таспа, шөміш, қырғыш, шнек сияқты жұмыс мүшелерінің көмегімен іске асырылады. Жолаушылар тасымалдаушымашиналар – эскалаторлар – ірі қалаларда үлкен жолаушылар ағының ғимараттар арасында тасымалдауға арналған.
Осы типтің машинаның ең тараған түріне конвейер жатады. Олар тасымалдайтын мүшесіне қарай таспалы, қанатты, қырғышты, шөмішті, пластиналы жәнешнекты болып бөлінеді.
Тиеп – түсіру машиналары. Даналық және сусымалы материладарды сақтау орны арасында тасымалдауға арналған.
Тиеп – түсіру машиналары – тиеу режимімен жүк қозғалысын, түсіру мен бос жүрісті алмастыратын циклдік әрекеттегі машиналар. Арнайы тиеуіштер олардыңқатарына кірмейді. Манипуляторлар – жүк автомобильдері мен қоқыс машиналарының кейбір түріне орнатылатын көмекші жүккөтеру машиналары.
41 Қызметтік тасымал түсінігіне анықтама беріңіз
Көліктік шарттар жүйесінде жолаушыларды тасымалдау шартының орны бөлек. Күнделікті өмірде бұл шарт ең қолданбалы маңызға ие, себебі көптеген адамдар жұмыс орындарына, демалыс жерлеріне, іссапарларға барар кезде, əр түрлі көліктік қызметтерді пайдаланады.
«Жолаушы» жəне «тасымалдау» ұғымдарының құқықтық мазмұнын анықтау қажет. Əр түрлі құқықтық ахуалдарда осы ұғымдардың мазмұны тұрақты болып табылмайды. «Тасымалдау» ұғымы көліктік, сонымен қатар құқықтық тұрғыда қолданылады. Біріншіден, тасымалдау — көлік құралын пайдалану арқылы жолаушының (немесе жүктің) кеңістікте қозғалысы бойынша техникалық жəне технологиялық əрекет. Екіншіден, тасымалдау дегеніміз — азаматтық заңнамамен реттелетін, ерекше шарттық қатынастар.
1) Теміржол көлігі ұйымдарының қажеттілігі үшін жолаушы поездарындағы қызметтік тасымалдар осы Қағидаға сәйкес жалпы негіздерде жүзеге асырылады.
2)Қызметтік вагондарды беру тәртібін тасымалдаушы белгілейді. 3)Жолаушы поездарының құрамындағы қызметтік вагондарда жол жүріп келе жатқан тұлғаларда тиісті тәртіппен ресімделген тегін немесе ақылы жол жүру құжаттары (билеттер), ал багажға тиісті тасымалдау құжаттары болуы тиіс. 4) Қызметтік вагондарда жүкбагажды тасымалдау жүк багажы тиісті түрде ресімделген және тариф бойынша ақы төленген жағдайда ғана рұқсат етіледі.
42.Қала және қала маңындағы жолаушылардың автомабиль тасымалы тағайындалуына байланысты жіктеніз,анықтама беріңіз:
Жолаушы транспорты, тасымалдау көлемінің көбеюі мен торабының үлкеюінен көріп отырғанымыздай, үлкен даму үстінде. Қала транспорты дамығанымен де тұрғындардың тасымалдауға сұранысы барлық пункттерде толығымен қанағаттандыра алмай отыр. Кей қалаларда қозғалыс жүйелілігі бұзылуда, төмен жылдамдық, көлік торабы тығыздығының сәйкессіздігі, комфорттылықтың төмендеуі, ауаның ластануы, шу, т.б.
Қаладағы көлік жүйесіне мыналар жатады:
-көлік құралдары (жылжымалы құрамды);
-жол құрылғылар (рельс жолдары, эстакадаларды, көпірлерді, тұрақтар, өткерме жолдар, станция);
-энергиямен жабдықтау құрылғылары (тарту, қосалқы құю станциялары, кабель және байланыс желісінің);
-көлік құралдарын сақтау орнын (депо, гараждар);
-техникалық қызмет көрсету станциялары, жөндеу шеберханалары мен зауыттары;
-байланыс, дабылдама, бұңаттау құрылңылары, диспетчерлік басқару көлігімен.
Қалалық жолаушылар көлігі мынадай белгілері бойынша жіктеледі:
-жол құрылғылары сипаты бойынша:
-рельсті (дара рельс, метрополитен, трамвай)
-рельссіз (автобус, троллейбус)
Тартқыш түрі бойынша:
-электр
-іштен жану қозғалтқышы бар (автомобиль).
Қала аумағыы қатысты:
-көшедегі (жер үсті жолаушылар көлігі, трамвай, троллейбус, оған автобус, такси жатады, жеңіл австобильдер);
-көшедегі емес (қалалық темір жолы, метрополитен, дара рельсті жол).
43.Вахталық тасымал түсінігіне анықтама беріңізЖолаушы автомобилі тасымалы тағайындалуына байланысты экскурсиялық, туристік, қызметтік, мектептік, вахталық және арнайы болып бөлінеді. Сонын бірі вахталық тасымал. Вахталық тасымал мұнайшыларды, құрылысшыларды, шахтерларды және т.б. бригадамен немесе сменалық түрде тасымалдауға арналған.
44. Автомобиль көлігінің артықшылықтары мен кемшіліктерін сипаттаңыз.
Автомобиль көлігі – кем дегенде 4 доңғалағы бар, өз энергия көзімен қозғалысқа келтірілетін рельсті қажет етпейтін доңғалақты көліктік құрал, яғни дөңгелек арқылы қозғалыспен рельстік емес жолдар арқылы жүктер мен жолаушыларды тасымалдайтын көлік түрі. Автомобиль көлігі ұзақ және орта қашықтықта жолаушы мен жүктерді тасымалдауға арналған. Оның өзіндік артықшылықтары мен кемшіліктері бар.
Артықшылықтары:
1. Мобильдігі, яғни транспорты белгілі бір аймаққа шоғырланудың түрі;
2. Икемділігі және жоғары қозғалғыштығы;
3. Тасымалдың жылдамдығы және жиілігі;
4. Жүктерді және жолаушыларды есіктен-есікке жеткізу мүмкіндігі;
5. Жүк сақтылығының жоғары болуы;
6. Территориялық ерекшеліктер б-ша қолдануы;
7. 600 км дейін жүктерді тасымалдауға үнемділігі;
8. Су жолдарымен салыстырғанда жүру жолының қысқа болуы;
9. Әртүрлі тасымалдарды орындау алуы;
10. Жүктерді кішігірім партиямен жіберу мүмкіндігі;
11. Оңтайлы тасымалдаушыны таңдау мүмкіндігі.
Кемшіліктері:
1. Бір жүргізушіге шаққандағы тасымал көлемінің аздығы, бір көлікке бір жүргізуші керек, яғни еңбек өнімділігі төмен;
2. Жол қашықтығы және тасымал көлемімен өлшегенде тасымалдаудың өзіндік құны теміржол, су көліктеріне қарағанда жоғары;
3. Басқа көлік түрлерімен салыстырғанда 1 т/км кететін отын энергия шығыны 10 есе жоғары;
4. Қоршаған ортаны ластаудың жоғары деңгейі;
5. Бөлшек саймандарының тез тозуы, сенімділіктің аздығы;
6. Ауа-райына тәуелділігі;
7. Жолаушының қажеттіліктерін (ауқаттану, дәрігерлік көмек т.б.) өтеу мүмкіншілігінің төмендігі.
45. Мектептік тасымал түсінігіне анықтама беріңіз
Жолаушы автомобилі тасымалы тағайындалуына байланысты экскурсиялық, туристік, қызметтік, мектептік, вахталық және арнайы болып бөлінеді. Сонын бірі мектептік тасымал. Мектептік(Оқушылар) тасымалы арнайы маршрутпен жасалған оқушыларды тасымалдауға арналған тасымалды айтады. 
46.Тікелей-аралас тасымал түсінігіне анықтама беріңіз
Тасымал – жүк, тауар, жолаушы тасымалдау..
Аралас тасымалдау – жүкті екі немесе одан көп тізбектей жұмыс істейтін көлік түрімен тасымалдау.
Аралас тасымалдау операторы – өз атынан немесе басқа оның атынан әрекет ететін тұлға арқылы жүк иесімен аралас тасымалға келісім-шартқа отырады, желісім-шарт тарабынан өкілдік етеді және оның орындалуына жауапекршілікті өзіне қабылдайды.
Тікелей аралас тасымалдау – барлық жүру жолында бір тасымалдау құжатымен рәсімделеді, мысалы теміржолдық, автокөліктік немесе ішкі су көлігімен.
Комбинирленген тасымалдау – жүкті түсіріп-тиеусіз орындалатын аралас тасымалдау. Бұл жағдайда жүк барлық жүру жолында бір контейнерде, ағытылатын шанақта және т.б. тасымалданады.
Контрейлерлік тасымалдау – төмендетілген биіктігі бар темір жол платформасы бойынша автокөліктік құралдардың тасымалдау жүйесі (автокөліктер, жартылайтіркемелер).
Соңғы кезде тасымалдауды ұйымдастырудың әр түрлі әдістерін белгілеу үшін жалпы түбірі modal негізделген терминдер кең қолданысқа ие болды, ол тасымалдаудың ұйымдастыру түрін айқындайды (көлік түрін).
Интермодальды тасымалдау – бір жүктік бірлікте немесе жүктің өзін тиеп-түсірусіз көліктік құралда көліктің бірнеше түрлерімен жүкті тізбектей тасымалдау.
Мультимодальды (трансмодальды) тасымалдау – бір тасымалдау құжатын рәсімдеу кезінде тасымалдауды ұйымдастыратын тұлға оған қатысатын көлік түрлерінің санынан тауелсіз барлық жүру жолында жауапкершілікті өз мойнына алатын тасымалдау түрі.
Амодальды тасымалдау – көлік түріне тәуелсіз бір диспетчерлік орталықпен басқарылатын және анықталған маршрут бойынша орындалатын тасымалдау.
Юнимодальды тасымалдау – көліктің бір түрімен жүкті тасымалдау (бір немесе бірнеше тасымалдаушылармен) егер тасымалдаушы біреу болса, ол өзінің жеке көліктік құжатын құрады – накладная, коносамент және тағы басқалары. Егер тасымалдаушылар бірнешеу болса (мысалы, аралық портта жүкті түсірусіз тиеусіз бір порттан басқасына жөнелтетін тасымалдаушы), олардың біреуі барлық тасымалдауды қамтитын өтпелі коносамент жасауына болады.
48.Интермодальдық тасымал түсінігіне анықтама беріңіз
Интермодальды тасымалдау – бір жүктік бірлікте немесе жүктің өзін тиеп-түсірусіз көліктік құралда көліктің бірнеше түрлерімен жүкті тізбектей тасымалдау.
Аралас тасымал Интермодальдық тасымал
Екі немесе одан да көп көлік түрлері Екі немесе одан да көп көлік түрлері
Тасымалдау үрдісінің жалғыз
операторының болмауы Тасымалдау үрдісінің жалғыз операторының болуы
Бірнеше көлік құжаттары Жалғыз көлік құжаты
Бірыңғай фрахт тарифтік
қойылымының болмауы Бірыңғай фрахт тарифтік қойылымының болуы
Қатысушылардың өзара әрекетінің
реттелген кестесі Қатысушылардың өзара әрекетінің орталықтан реттелген кестесі
Жүкке деген бөлінген және
нәтижесінде азайған жауапкершілік Жүкке деген бірыңғай және нәтижесінде жоғарылаған жауапкершілік
Нәтижесі: “логистиканың алты
49 жүктердің компания иелері өз жұмыстарында тасымалдың негізгі қай түрін қолданады,сипаттама беріңіз
Менің ойымша,кез келген компания әуе тасымалын және арнайы көліктермен тасымалдау жүргізеді. Яғни, қажетті тауарларды басқа бір компанияға жіберу керек болса ,әрине егер ол бір қала ішінде орналасса онда арнайы көліктерменттасымалдауға болады. мысалы, магнум мен
белгілі бер компаниялар шартқа отырады яғни келісімге. Ендеше олар магнгумге азық түлік түрлерін жіберу үшін олар арнайы жүк көліктерін пайдаланады.
50.біріңғай көлік жүйесінің саласының элементтерін жіктеңіз
Бірыңғай көлік жүйесі (БКЖ) –технологиялық, техникалық, ақпараттық, құқықтық және экономикалық қатынастар жүйелеріне біріктірілген, тасымалдаудағы халық шаруашылығында жүктер мен жолаушыларды тасымалдау қажеттіліктерін қанағаттандыратын қатынас жолдары, тасымалданатын құралдар, техникалық құралдар мен механизмдер, басқару мен байланыс құралдарының жиынтығын айтамыз. ҚР әлеуметті-экономикалық жалпы транспортты жүйесі халықты-шаруашылық жоспарды дамытуға мүмкіндік беретін барлық транспорттың түрлерін қоғамдық мемлекеттік және жеке меншік ретінде анықтайды. БКЖ негізінен теміржол, актомобиль, өзен-су, теңіздік, әуе, құбыр-жол көлігі, газқұбыры, сонымен қатар көліктің өнеркәсіптік және электронды түрлерін біріктіреді.
БКЖ қазіргі кезде үлкен дамушы ішкі жүйелердің жиынтығын құрайды, жәнеде олардың өзара әрекеті мүмкіндік береді:
–халықшаруашылығын тасымалдаумен қаматамасыз ету сенімділігі мен үздіксіздігін қамтамасыз ету; – жүк пен жолаушылар тасымалын рационалды үлестіру нәтижесінде көлік шығындарын қысқарту;
–жеке жүйелердің басқару, жөндеу, жобалау мен құрылысқа көңіл бөліп, қызмет көрсететін персоналдар санын азайту және т.б
Көлік жүйесінің бірыңғайлылығын анықтайтын факторлар.
1. Көліктің дамуына бағытталған капитал салымдары;
2. Өнеркәсіп пен ауылшаруашылық салаларын орналастыру;
3. Еліміздің территориясында көліктің жеке түрлерінің орналасу тығыздығы;
4. Салааралық және аумақаралық байланыстардың дамуы;
5. Саланың базалық жағдайы;
6. Сыртқы сауданың дамуы;
7. Жоғары білікті мамандармен қамтамасыз ету;
8. Қалалар, курорттар мен әкімшілік орталықтардың орналасуы;
9. Экологиялық;
10. Өндіріс күшінің даму деңгейі;
11. Табиғи- географиялық орта;
12. Ғылыми-техникалық орта
51.Жеңіл машиналарының түрлену литражының индексінің класстарға жіктеңіз, сипаттама беріңіз.
Автомобильдер атқаратын жұмыс түрлеріне қарай жүк машинасы, автобустар, Жеңіл машиналарды двигателінің жұмыс көлеміне (литражы деп атайды) Түрленуі Литражы Индексі Өте жеңіл класс 1,2 – ге дейін 11 Кіші класс 1,3 – 1,8 21 Орташа класс 1,9 – 3,5 31 Жоғарғы класс көрсетілмейді 41 Сонымен женіл машиналарды түрлендіріп, олардың маркасын белгілегенде оның Жүк машиналары толық салмағына қарай ( яғни өзінің Толық Салмағы,т. 1,2 – ге дейін 1,3-2,0 2,1-8,0 9,0-14,0 15,0 – 20,0 Индексі: Бортты Платформа 13 23 33 43 53 63 73 Үстіне қондыратын тартқыш 14 24 34 44 54 64 74 Өздігінен түсіретін 15 25 35 45 55 65 75. Цистерналы 16 26 36 46 56 66 76. Фургон 17 27 37 47 57 67 77 .Арнаулы 19 29 39 49 59 69 79. Осылайша, жүк машиналарының да белгілеу маркасынан ол туралы Автобустар жалпы ұзындығына қарай бірнеше түрге бөлінеді.Оларға да Ұзындығы,м 5-ке дейін 6,0 – 7,5 8,0 – Индексі 22 32 42 52 62 Осыларға қосымша, автомобильдер басқа да бір ерекше қасиеттеріне 1.1.Атомобильдердің жалпы құрылысы Автомобильдер, құрылысы жағынан өте күделі машиналар қатарына жатады.Өйткені Автомобиль негізіне үш бөліктен тұрады.Олар: кузов. Двигатель Кузов тасылатын жүкті орналастыруға арналған.Сондықтанда ол таситын жүктің Двигатель автомобильдің жүруіне және басқа жұмыстарға арналған қажетті ( көбінесе жылуды) екінші түріне (механикалық энергияға) айналдыру Шасси деп автомобильдің жол бетімен жүруге арналған бірнеше Трансмиссия – двигателден келген қуатты машинаның жүретін дөңгелегіне Алдыңғы және артқы белдемелер – негізінен автомобильдің салмғын Машина тұғыры – автомобильдің шасси бөлігінің барлық механизмдерімен Дөңгелек аспалары – алдыңғы және артқы белдемелерді машина Басқару жүйесі * көптеген механизмдерден құралады.Олардың негізгісі – Тежеу жүйесі – автомобильдің жылдамдығын азайтып,тіпті тоқтату қызметін Автомобильдің осы айтылған бөліктерінің орналасу әртүрлі болуы мүмкін.Оның 1.2 Автомобильдердің жүріс бөлігі Жүріс дөңгелектері.Жүріс дөңгелектері автомобильді жол бетімен байланыстыратын торап Автомобильдердің жүріс дөңгелектері үшін пневматикалық дөңгелектер қолданылады. Оның Пневматикалық шинаның негізгі міндеті, жол бетінде кездесетін ойлы Автомобидь жүріс дөңгелектерінің жұмысы олардың орналасу жағдайларына тікелей Дөңгелек аспалары.Дөңгелек аспаларының негізгі қызметі жер бетінен Серпімді элементтер, жол бетіне келген әсер күштерін өздеріне Дөңгелек аспаларының осы екі элементі, машина түрлеріне қарай двигательдің түрлері. Іштен жанатын поршеньді двигательдердің жұмыс принциптері
52. Көліктік үрдіс жылжымалы құрам беруімен байланысты кандай операциялар қосып алады,сипаттаңыз.
• Жүк ағындарының маркетингі.
• Жук ағындары материалдарын зерттеу негізінде жасау, рациональды маршрутты сызба, жаңа ашылған жəне бар маршруттар бағытының өзгеруін алдын ала қарастыру.
• Тип бойынша таңдау жəне тасымалдаудағы жылжымалы құрамның қажетті санын анықтау.
• Автомобильді пайдалану аумағын жəне шынайы тасымал шарттарына байланысты автопоездардың түрлерін жəне жүк қасиеттерін, жүк көлігінің пайдалану көрсеткіштерін анықтау.
• Автокөлік қозғалысының жылдамдығын нормалау.
53. Қала көлік үрдісін тиімді ұйымдастыру үшін қандай талаптар ұсынылады сипаттаңыз
Қазақстан қалаларының қарқынды дамуы мен елдің қалаға көшуінің одан әрі орныққан үрдісін ескере отырып, қалалық жолаушылар көлігін дамыту жергілікті атқарушы органдар қызметінің басымдықтарының бірі болуға тиіс.
Қалалық жолаушылар көлігі қозғалысын диспетчерлік сүйемелдеу және басқару жүйесін жаңарту қажет. Мұндай жүйелер процестерді нақты уақыт режимінде басқару мүмкіндігін көздеуге, техникалық-эконо-микалық сипаттамалар мониторингін және бағыттық жоспарлау функция-ларын іске асыруды қамтамасыз етуге тиіс.
Қалалық жолаушылар көлігінің барлық түрлерінде смарт-карт технологиясы пайдаланыла отырып, электрондық билет берудің бірыңғай жүйесі енгізілуге тиіс. Мұндай жүйе көлік операторларының кірістері мен салықтық есептілігінің ашықтығын арттыруға да ықпал ететін болады.
Тұрғындар мен жолаушылардың бағыттар дерекқорына, кестелерге, қызметтерге және басқа да қажетті ақпаратқа еркін қолжетімділігін, сондай-ақ қашықтықтан бронь беру мен билеттерді сату мүмкіндігін көздейтін қоғамдық көлік қызметін ақпараттық қамтамасыз ету жүйесін әзірлеу және енгізу аяқталуға тиіс. Көліктің басқа түрлерінің ұқсас жүйелерімен оның үйлестірілуін және кірігіуін қамтамасыз ету қажет.
54. Тапсырысты тасымал түсінігіне анықтама беріңіз
Тапсырыс– (ағылш. order; command)
1. Сатып алушы сатушымен мәміле жасап, шарттарға сәйкес алдын ала келісілген тауарларды жеткізуді көздейтін құжат. 2. Импорттаушының нақты жағдайда мәміле жасау туралы ұсынысы көрсетілген коммерциялық құжат. 3. Клиенттің биржада белгілі бір тауарды сатып алу ниеті туралы делдалға қуаттау ретінде жөнелтетін құжаты Тасымал – жүк, тауар, жолаушы тасымалдау.
Көп жағдайларда, жеке тұлғаларға бір континент аумағында көлемді жүк тасымалдау қажет болғанда, Қазақстанда немесе ТМД бойынша автомобиль тасымалдары талап етіледі. Мысалы, «Алферт» ЖШС-гі Еуропа мен Азияның барлық елдеріне жеткізуді ұсынады. Бұл қызметке тапсырысты осы компанияға беруге болады. Тауар уақтылы артылып, тікелей тапсырыс берушіге түсіріледі. Жүктің көлемі әр түрлі болуы мүмкін, барлығы автомобильдің жүк көтергіштігіне байланысты.
«Алферт» ЖШС-да автомобиль көлігімен жүк тасымалына тапсырыс берудің тағы 3 себебі Жол жүрудің барлық кезеңдерінде жүктің сақталуын қамтамасыз етеміз. Шұғыл жеткізуді орындаймыз, соның ішінде «Есіктен есікке». Кедендік рәсімдерден өтуге жәрдемдесеміз. Өз таңдауыңызды «Алферт» компаниясында тоқтатсаңыз, Сіз жүгіңіздің уақтылы белгіленген жеріне және мерзімінде, ал ең бастысы – сақтаулы жеткізілетініне сенімді боласыз.
55 .Көлікті таңдауда,ең алдымен қандай жағдайлар ескеріледі
Автокөлік транспорты- адам өміріне және қоғам өркендеуіне толықтай әсер ететін, қоғамдық шығарылымдағы ең ірі шығарылым. Автокөлік транспортының рөлін жаңа өмір ағымында бағалау өте қиын.
Автокөлік транспорты өндірістің қаншалықты дамығанын көрсетеді. Автокөлік транспортсыз табиғи ресурстарды өндіру қиынға түседі, ауылшаруашылығы, жеке кәсіп, сауда, медицина, және тағы басқа салаларда жұмыс қиынға түседі.
Көлік транспортының жұмысын жақсарту мемлекеттің маңызды мәселесі болып табылады. Бұл жұмысқа қатысысты қолданылатын шаралар: көліктердің керексіз тұрып қалмауы, көліктің бос жүрілмеуі, көліктің белгіленген массасына (тоннасына) тиісті жүкті тиеуі. Тиісті маршрутқа қатысты схема сызуы.
Дүниежүзілік статистика бойынша жол апатынан, жылына жүз мың адам мерт болып, 10 милион адам жарақат алады екен. Көптеген ірі қалаларда көлік көрсеткіші тиісті көрсеткіштен асып кетеді. Оған қарамастан қоғамды көлікпен қамту. Көптеген қамту көптеген күшті талап етеді.
Автокөліктің қолайсыз жақтарын анықтауда маңызды мәселеге айналды. Ең басты және маңыздысы болып көлік жүру қауіпсіздігі болып табылады.
Казіргі дамыған заманда адамзаттың жан-жақты қатысуы бойынша, автокөлік – жол – қоршаған ортаға байланысты болып табылады. Көліктің болашақта дамуы және көлікті күшейту үшін, мықты техникалық-инженерлер, жаңа методтар, жоспарлар қажет.
Көлік процессі және көлік жайлы жалпы басты түсініктер.
Барлық көлік қызметін атқару, көлік-жол комплексіне жүктеледі. Көлік түсінігіне – жүкті тасымалдау, жеткізу, өзара байланысу,және
де тиісті жерге жеткізу болып табылады. Барлық тасымалдау байланысын – көлік желісі дейміз.
Көлік – жол комплексінің структурасына мына көлік түрлері кіреді: темір жол, автокөлік, су арқылы тасымалдау, ауа арқылы тасымалдау, қалалық тасымалдау.
Көлік комплексі барлық тасымалдау түрін қарастырады, олар өзара байланыста болады.
Транспорт құрылым комплексіндегі транспорт түрінің өзара әсерлері техникалық, ұйымдасқан экономика- техникалық құрылымдағы оның жұмысы.
КЖК-ң жұмысының басты көрсеткіші – транспорттық жұмыс (Р-т км, пасс,км) – орындалған және жоспарланған жүк айналымы, кісі тасу айналымы;
- жүк тасымалдау көлемі (О-т,пасс) – кісі және жүк тасымалдаудағы жоспарланған және әкелінген жүктердің жиынтығы болып табылады.
КЖК-ң жүк тасымалдаудағы бір тәуліктік көлемі 70 млн.т мұндағы 80 % -ін автокөлік транспорты атқарады.
Ауыр жүк тасымалдау және кісі тасмалдау транспортының қатысуының әр түрі бірдей емес, ол халықшаруашылық факторына шығарылымның алмастырылуы мен өлшемі және оны қолдау өнімі жатады. Транспорт факторына хабар тарату жолының желісі жатады.
Автотранспорт сферасында қолданылатын көлік түрлері: әр-түрлі жүктерді алыс және жақын жерлерге жеткізу, жоғары қауіпсіздікті қажет ететін жүктерді тасымалдау. Автокөліктің тиімді жақтары: жылдам уақытта жүкті жеткізу, әр түрлі, және қысқа жолдармен жеткізу.
Автокөліктің тиімсіз жақтары: жүк тасмалдау бағасының жоғары болуы, тиісті массаны (тоннаны) ғана жеткізу.
Жүк және адам тасымалдау классификациясы.
Жүкті тасымалдау бірнеше түрге бөлінеді:
1) Атқаратын міндетіне қарай – жергілікті тасымалдау – жалғыз бір кәсіп орталығы атқаратын тасымалдау(қала ішінде), тиісті бағытқа қарай тасымалдау- жалғыз көлік түрімен тасымалданып, тапсырушы кәсіпкердің қолына апарылып керекті көлік түрлерімен тасымалданады.
2) Орталықтандырылған белгі бойынша: тапсырыс берушінің қолына тиісті жүгін жеткізу. Бұл жағдайда тапсырыс беруші жүктің қалай жетуіне жауап бермейді.
Орталықтандырылмаған – тапсырыс беруші жүктің жетуін өзі қадағалайды.
3) Жүктің көлеміне қарай: массалы – бұларға үлкен көлемдегі жүктер жатады (30 тоннадан артық) партиялы – 30 тоннаға дейін; ұсақ партиялы тасымалдау (2000 кг дейін). Жүк партиясы – оның жиынтығы, жүк тиісті құжатпен адреске жеткізіледі.
4) Территориялық белгі бойынша: технологиялық – кәсіпорын ішінде, құрылыс территориясында, қала аралықта, аудан аралығында, қала аралығында арақашықтық 1000 км одан жоғарыны құрайды.
5) Уақытша берілген: тұрақтылық – бүкіл жыл ішіндегі тасымалдаудың жандануы; мерзімділік – тасымалдау анықталған жыл мерзімінде перидикалы қайталанады; мерзімділік – ауыр жүк тасмалдаудың эпизодтық мінездемесі.
Жеткізілімнің жеделдігіне қарай ажырату.
Жедел – нақты белгіленген уақыт моментінде;
Жеделсіз – берілген периодқа нақтыланады.
Кісі тасымалдау автокөлік ұйымы белгіленуіне және қалпына қарай классификацияланады.
1) Тасымалдау түріне қарай: қалалық (қала аймағында, час пикте жоғары ұйымдасқан ұйымдар керек етеді); сыртқы қалалық (қала шекарасындағы 50 км аралығындағы аудан территориясында, облыста);
аудан ішіндегі (селолық) селоның орналасуы, 50 км –ден көбірек қала түріндегі; қалааралық; республика аралық; халықаралық түрге қарай бөлінеді.
2) Тасымалдау белгіленген бағытқа қарай: экскурсиялық, туристік, мектептік, мемлекеттік тұрғыдағы, кезекшілік болып бөлінеді.
3) Қалпына қарай жүк тасымалдау: маршрутты (кесте бойынша тәртіп); тапсырыс бойынша (маршрутсыз- келісім және әр түрлі тапсырыс); аралас жүк тасымалдау- екі одан да көп транспорт түрі тиісті кесте бойынша.
Транзитты процесс және оның элементтері
Көлік процессі – бұл процес жүк алмастырудағы жүкті тасымалдауға даярлау,жүкті тиеу, жүк тасымалдау құжатын жөндеу, тасымалдау, жүкті тиісті жерге жеткізу, аяқталған комплекс операциясын тасымалдау циклі дейміз.
1. Автомобильмен тасымалдау:
1) жолаушылар мен багажды тасымалдау;
2) жүк тасымалдау;
3) пошта жөнелтілімдерін тасымалдау болып бөлiнедi.
2. Қатынас түрлерi бойынша жолаушылар мен багажды тасымалдау:
1) халықаралық – Қазақстан Республикасы мен шет мемлекеттер арасындағы немесе Қазақстан Республикасының аумағы арқылы транзиттік тасымалдаулар;
2) республикаішілік – Қазақстан Республикасының аумағында орналасқан елді мекендер арасындағы тасымалдаулар болып бөлінеді.
3. Жолаушылар мен багажды республикаішілік тасымалдау әкімшілік-аумақтық белгілеріне қарай мынадай түрлерге бөлінеді:
1) қалалық (ауылдық) – елді мекеннің белгіленген шекарасының шегіндегі тасымалдау;
2) қала маңындағы – елді мекеннің белгіленген шекарасынан бастап есептелетін, ұзақтығы елу километрге дейінгі қала маңындағы аймақтағы елді мекенмен жалғастыратын маршруттар бойынша тасымалдау;
3) ауданішілік – бір аудан шегіндегі елді мекендердің арасындағы тасымалдау;
4) ауданаралық (облысішілік қаларалық) – бір облыс шегіндегі, әртүрлі аудандардағы елді мекендер арасында жүзеге асырылатын немесе облыстық маңызы бар қалалармен елді мекендерді жалғастыратын тасымалдау;
5) облысаралық қалааралық – әртүрлі облыстардағы елді мекендердің арасында жүзеге асырылатын немесе республикалық маңызы бар қалалармен, астанамен елді мекендерді жалғастыратын тасымалдау.
3. Жолаушылар мен багажды автомобильмен тасымалдау ұйымдастыру сипаты бойынша тұрақты және тұрақты емес болып бөлiнедi.
1. Осы Заңда және Қазақстан Республикасының өзге де заңнамалық актілерінде көзделгендерден басқа жағдайларда жолаушыларды, багажды және жүктерді тасымалдауға еркін (шарттық) тарифтер белгіленеді.
2. Жолаушылар мен багажды қалалық (ауылдық) қатынастарда автомобильмен тұрақты тасымалдау тарифін жергiлiктi атқарушы орган барлық маршруттар үшін бірыңғай белгілейді.
2-1. Тариф астананың жергілікті атқарушы органының шешімі бойынша тасымалдау қашықтығына немесе жүріп өткен аялдама пункттерінің санына қарай сараланады.
3. Қала маңы қатынасында жолаушылар мен багажды тасымалдау құнын тасымалдауларды ұйымдастырушы жергілікті атқарушы орган бекітетін тарифке сәйкес, тасымалдау қашықтығына қарай белгілейді.
4. Жолаушыларды әлеуметтік мәні бар тұрақты тасымалдау тарифтерін жергiлiктi атқарушы орган белгілейді.
5. Осы баптың 2-4-тармақтарына сәйкес белгіленетін тарифтер жергілікті өкілді органмен келісуге жатады.
6. Егер осы баптың 2-4-тармақтарына сәйкес белгіленген тарифтер жолаушылар тасымалының рентабельділігін қамтамасыз етпесе, жергiлiктi атқарушы органдар Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес тасымалдаушылардың залалын субсидиялайды.
56.Жасанды жолдарды категорияларға жіктеңіз
1. Жол- басқада жол қатынасы сияқты қоғам өміріндегі қажеттіліктің бірі болып саналады. Жолдың пайда болуы адамдық қоғамның пайда болуымен тығыз байланысты. Ертеректе адамдар балық және аң аулауға шығарда қысқада ыңғайлы аяқ жолдар жасап сол жолдармен қатынаған. Жолды алыс елдермен қатынас жасау және тасымалдау ретінде құл иелену дәуірінде алғаш рет Рим империясында Персияда пайдалана бастаған. Себебі жалғыз жауынгерлермен жеке адамдар ғана емес әскери басшылармен лауазымды адамдарды да тасымалдау қасиеттері туған. Тасты жабындармен жасалған алғашқы қатты жолдар үлкен мерекелер өтетен арнайы көшелерінде төселген. Одан кейінгі дәуірде техниканың пайда болуына байланысты автокөлік жолдары салына бастаған.
1. Қазіргі автокөлік жолдары тығыз инженерлік құрылыммен сипатталады, олар автокөліктердің жоғары жылдамдықпен қозғалу мүмкіншілігін қамтамасыз етеді. Оларды жобалау мынандай тәсілмен тұрғызыылады:
o Автомобильдер өзінің толық динамикалық сапасын іске асыру үшін қозғалтқыш күш бір қалыпты режимде жұмыс істеуі керек.
o Автомобильдер бұрылып көтеріліп түскенде аударылып кетпеуі керек.
o жол өсемдері төзімді болуы қажет динамикалық күштерге қарсы тұра алуы керек. Сонымен қатар табиғи факторларға төтеп бере алуы керек.
Жұмыстың мұндай ерекшеліктері жобалау кезінде сапалы орындалуы қажет, ол дегеніміз құрылысшылармен эксплуатациалық қызмет көрсетушілердің жолдың ұзақ уақытқа төзімділігін қамтамасыздандыру. Қазіргі автомобиль қозғалысының жол қауіпсіздігі қамтамасыз етілуі керек. Бұл жүргізушінің жол шақтарына психофизикалық ерекшелігін қабылдау және жүргізушінің көз-қарасын барлық жол жағдайына аудару және апат жағдайын бағдарлау. Қазіргі кездегі автомобиль жолдары өзімен күрделі инженерлік ғимаратарды құрайды.
3. Республикада теміржол, автокөлік жолы, су жолы, әуе жолы, құбыр жолы барлығы ортақ көлік жүйесін құрайды. Көліктің осы аталған түрлерінің ауыл шаруашылығында қолданылуы олардың шаруашылықтағы сұранысына байланысты. Осылардың арасында жүк тасымалдау жағынан автокөлік жолдары көп және үлкен роль атқарады. Сондықтанда автокөлік жолдары барлық жағынан жағдай жасалынуын талап етеді. Қала, аудан, темір жол бекетінен, порттардан жүк тасымалдаудан басталып қазір автокөлік жолдары халықаралық жүк тасымалдау беделіне ие болып отыр. Мұндай жүк тасымалдау үшін үлкен жүк көтеретін автомобильдер мен автопоездардың қолданылуын керек етеді. Ол дегеніміз автомобиль жолдары осындай көлік түрлеріне қызмет көрсетуге сай болуы керек. Халық шаруашылығындағы басты проблема ол- автокөлік жолдарын
жабынның қатты төзімді түрімен салу. Қазіргі уақытта республиканың халық шаруашылығы автокөлік жолдарының нашарлығынан , яғни көп жағдайда топырақ және қиыршық тас жолдардың салдарынан үлкен қиыншылықтарға кездесіп отыр. Соның әсерінен автокөлік қозғалысының техникалық жылдамдығы төмендеп, жанармайға, майла шкі заттарына, дөңгелек резинасына және де басқа техникалық қызметтерге кететін қаражат көп жұмсалады. Сонымен қатар тасымалдаудың өзіндік құны өсіп, жұмыс өнімділігі төмендейді. Автокөліктің жұмыс көрсету уақыты қысқарып, жол көлік апаттарының саны көбейеді.
Автокөліктер типтеріне, техникалық жағдайына, бір бағыттағы әр түрлі жылдамдықарына, маршруттарына байланысты транспорттық ағын құрайды. Сондықтан жолмен қозғалудың негізгі мінездемесін барлық өткен автомобильдердің санына байланысты бір уақыттағы (тәулік, сағат) қозғалысының қарқындылығы дейміз.
57.Бөлек тасымал түсінігіне анықтама беріңіз.
«Тауарларды жеке машина бойынша тасымалдау» қызметі жүк жөнелтушінің мекен-жайынан жүк алушының мекен-жайына келетін жүк көтерімділігі 2-ден 20 тоннаға дейінгі бір клиенттің тапсырысын қабылдайды.
Бөлек машина арқылы тасымалдау тауарларды жекелеген машиналармен немесе FTL (Full Truck Load) арқылы тасымалдау жүк тасымалына қатысты «әмбебап» және «есіктен есікке дейін» жеткізу мүмкіндігімен ерекшеленеді. Бұл қызмет таңдалған болуы керек, егер жүктің тасымалдау уақыты жеткізу уақытын ескере отырып бөлек тасымалданатын болса, немесе үлкен көлемдегі жүктерді тастар салынған аймақтарға тасымалдау қажет болса қолданылады.
Егер аралас жүктерді тасымалдау қажет болса, сіз жеке машиналармен жүктерді тасымалдау қызметін пайдалана аласыз. Тереді. - Сіз үшін оңтайлы автокөлік түрін таңдауға болады. - Көлікке қосымша уақыт жұмсамағыңыз келмесе, жүктерді тікелей көлікте тасымалдау қызметтерін пайдаланыңыз - тауарлар «есіктен есікке дейін», аралық нүктелерсіз толықтай жетеді. - Автокөлікпен жүк тасымалдау қызметі Сізге үлкен жүктерді тасымалдауға қажет болса - бұл жағдайда DoverTrans еуроға арналған үлкен еуроны қамтамасыз етеді - егер сіздің жүктің кішкене болса, бірақ тасымалдауды қиындататын арнайы шарттар қажет болса темір жол немесе әуе көлігі. - Бізден жүктерді автокөлікпен тасымалдауды таңдағанда, Сіздің жүктеріңізді ықтимал авариялардан сақтандыру мүмкіндігіне ие боласыз. - Жеке автокөлікпен тасымалдау құны және басқа жүк автомобиль көлігі бағалары б Қазіргі уақытта, әр түрлі компаниялардың, түрлі іс-шаралар жүктерді тасымалдау (экспедиторлық компания) айналысатын компаниялармен өте тығыз ынтымақтастық жоқ емес. Көптеген компаниялар үшін әртүрлі жүктерді сапалы, жылдам, уақтылы жеткізу - бұл компанияның дамуына және тұрақтылығына әсер ететін маңызды факторлардың бірі. Жеке компаниялар үшін көліктік қызметтердің жоғары деңгейі маңызды, өйткені бұл мүлікті тасымалдау кезіндегі сенімділіктің және толық тыныштықтың кепілі. Соның салдарынан жыл сайын әртүрлі жүк тасымалдарына қызығушылық пен сұраныс артып, өседі.
қазақстан бойынша жүк тасымалдары, сондай-ақ тасымалданатын объектілерді сақтандыру, толық тауарлар үшiн құжаттар топтамасы немесе жүкті (коносамент, шот-фактура, сәйкестік сертификаттарының) дайындауды және қажет болған жағдайда, оның қамтиды, сонымен қатар, жүк тасымалдаумен айналысатын компаниялардың ұсынатын қызметтер кедендік рәсімдеу.
Тасымалдаумен айналысатын компаниялар клиенттерге ұсынылатын қызметтердің кең ауқымын ұсынады. Сонымен бірге ұйым жоғары сапалы «абсолютті» кепілдік береді. Бастапқыда тауарларды жолы немесе жүк тұжырымдамасын және есептеу, жүктемені жылжыту арқылы оңтайлы маршрутын дамыту, және жеткізу жалпы құнын есептеу бастау, барлық қажетті құжаттаманы дайындау. Содан кейін тауарларға қажетті тасымалдау және тиеу құралдары анықталады. Бұдан басқа, қажетті рұқсаттар шығарылады, тауарлардың қозғалысы жол жүру басталған сәттен бастап тауарлар жеткізілген уақытқа дейін бақыланады.әсекелестеріміздің бағасынан жақсы ерекшеленеді.
58. Тарамды жүктер қалай жүктеледі, сипаттаңыз
Таралық жүк- бөшкелерде, қораптарда, қаптарда тасымалданатын жүк.
Пакеттік тауарлар - арнайы өнімді контейнерде орналастырылған бұйымдар, бөлшектер мен компоненттер. Контейнер арқылы тауарларды сақтауға және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге арналған өнеркәсіптік өнім. Буып-түюдің маңызды ерекшелігі - бұл тауарларды идентификациялау. Жүк тиеу, түсіру, тасымалдау және сақтау (PRTS) контейнердегі тауарлармен жұмыс істеп жатқанда, біз бірыңғай жүктерді сипаттайтын ондаған мың параметрлермен емес, сонымен қатар бірнеше контейнерлердің стандартты өлшемдерімен жұмыс істейміз. Жүк тасымалы жүктерді тасымалдаудың барлық түрлерінің жүктемелік қабілеті мен жылжымалы құрамының жүк өткізу қабілетін пайдаланудың тиімділігін жоғары деңгейде қамтамасыз етеді және өңдеу және қоймалау жұмыстарына үлкен қолайлылық тудырады.
Салмағы орау кезінде анықталатын және әрбір жүкті кеңістікте көрсетілген салмақ салмағы, сондай-ақ тасымалдауға арналған қабылдау кезінде стандартты салмақ пакеттері өлшенбейді. Мұндай жөнелтімдердің жалпы салмағы жүкқұжатында жүкқұжатта анықталады және пакеттерде көрсетілген стандартты салмаққа немесе салмаққа сәйкес анықталады.
Пакеттік тауарлар - арнайы өнімді контейнерде орналастырылған бұйымдар, бөлшектер мен компоненттер. Контейнер арқылы тауарларды сақтауға және олардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге қызмет ететін өнеркәсіптік өнім білдіреді. Буып-түюдің маңызды ерекшелігі - бұл тауарларды идентификациялау. PRTS-ді дайындау кезінде - контейнердегі тауарлармен жұмыс істей отырып, біз бірегей тауарларды сипаттайтын ондаған мың параметрлермен емес, сонымен қатар өндіріс контейнерінің бірнеше стандартты мөлшерімен жұмыс істейміз. Жиі жүктер жүк тасымалдаудың барлық түрлерінің жылжымалы құрамының жүк өткізу қабілеттілігін және жүк сыйымдылығын пайдалану тиімділігін жоғары деңгейде қамтамасыз етеді және сақтау және сақтау операцияларына ыңғайлы етеді.
Көптеген оралған жүктерді де қағаздан, картоннан, полиэтиленнен жасалған бастапқы қаптамасы бар. Кейбір жағдайларда жүк контейнерлердің екі түріне, мысалы, қорапқа салынған бөтелкедегі суға қосылуы мүмкін.
Буып-түю жүктерін тік бағытта жылжыту лифт және әртүрлі конструкциялардың көтергіштері арқылы жүзеге асырылады. Бағыттылық бағытында жылжыту эласторлар мен транспортерлер арқылы, ал көлденең бағытта - конвейерлер, роликті үстелдер және түрлі арбалар арқылы жүзеге асырылады.
59.Сеппелі жүктер қалай есептеледі, анықтама беріңіз
Автомобиль көлігі қаптау түрінің әртүрлі физикалық қасиетіндегі түрлі
жүктерді тасымалдайды. Жүк түрлері жылжымалы құрам типтерін таңдауда және оның пайдалану шарттарын, арту-түсіру жұмыстарын орындау тәсілдері -қажетті факторлардың бірі болады. Жүктер ерекшелігіне байланысты топтастырылады.
Сеппелі жүктер сеппелі арту-түсіру жүктеріне рұқсат етіледі. Бұл жүктер
көлемі және салмағымен есептеледі.
60.Нетто салмағы түсінігіне анықтама бер
Netto (нетто) - бұл антонимдік брутто, яғни асып кетуден асатын өнімнің массасын тазартатын, таза емес кірістің барлық аударымдарын қоспағанда, күрделі сөздердің бөлігі ретінде («нетто») орын алады.
Сауда және логистикадағы нетто - контейнер салмағын, қаптаманы, қаптаманы немесе бастапқы орауышпен (қаптама, қаптама) ескерместен тауар массасы.
Энергиядағы нетто: соңғы тұтынушыға шығарылған энергия мөлшері.
Нетто салмағы - өнімнің орамасы мен қаптамасы жоқ салмағы. Тауардың бағасы көбінесе НС арқылы белгіленеді, ал бұл орайда қаптама мен қаптама бағасы ескеріледі. Тұтынушыға (мысалы, банка, тіс пастасы, парфюмерлік бөтелке) жеткізілетін бастапқы қаптамамен бірге тауардың салмағын көрсету үшін «жартылай нетто» термині қолданылады.

Приложенные файлы

  • docx 9006166
    Размер файла: 91 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий