Дәлел дәйектермен намаз оқу үлгісі


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
оӘзірет Сұлтанп мешіті
ЛЕЛ-
ЙЕКТЕРМЕН
НАМАЗ ОҚУ ҮЛГІ
ДУС
АМАТ
стана, 2013 жыл
азақстан мұсылмандары діни басқармасының
cараптау комиссиясы мақұлдаған
Қ
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі (Ханафи
Асыл дініміздегі құлшылықтың қай түрін алсақ
та, өзіндік орны мен артықшылығы бар екені сөзсіз.
Және олардың әрқайсысы Құран мен хадиске сүйенеді.
Кітапта намаз оқу үлгісі Ханафи мәзһабы бойынша
кеңінен түсіндіріліп, даулы мәселелерге хадистерден нақты
дәлелдер келтірілді. Бұл еңбек жалпы оқырман қауымға
Намаз – діннің тірегі, құлшылықтың ең абзалы,
Исламның негізгі бес парызының бірі. Намаз – өзін
мұсылман санайтын кісіні Жаратушысына мойын-
сұндырып, қанағат пен өзге де қайырлы қадамдарға бастай
тын ғибраты мол ғибадат. Сондай-ақ, ол – жат әдеттер мен
арсыздықтан тыятын, азғындықтан сақтайтын құлшылық
һәм рухани азық. Қысқасы, намаз – жұмақтың кілті.
Сондықтан да, намазды дұрыс орындау – мұсылмандар
үшін ең маңызды міндет. Ардақты Пайғамбарымыз
(с.а.у): оМен намазды қалай оқыған болсам, сендер де
солай оқыңдар!п, – деп, бекер өсиет етпеген. Тағы бір
хадисінде Алла елшісі (с.ғ.с.) намазға былайша анықтама
берген: оУа, үмбетім һәм сахабаларым! Бүкіл шарттарына
сай толық орындалған намаз – Алла тағала жақсы көретін
істердің ең мәртебелісі. Пайғамбарлардың сүннеті.
Періштелердің ең сүйкімді ісі. Жер мен көктің нұры.
Тән саулығының қайнар көзі. Рызық-несібенің берекесі.
Дұғалардың қабыл болуына септігін тигізетін себептердің
үлкені. Жаналғыш періштеге араша түсетін шапағатшы.
Қабір әлемінде Нәңкір мен Мүңкір атты періштелердің
азабынан құтқаратын жауап. Қиямет күнінде – жанға
сая. Жәһаннам отына тосқауыл қоятын перде. (Қылдан
жіңішке, қылыштан өткір) Сират көпірінен жай отындай
жарқ еткізіп өткізетін пырақ. Жұмақтың кілті. Жұмақ
жұртында киер тәжің. Алла Тағала мүміндерге намаздан
маңызды құлшылық жүктемеген. Егер намаздан артық
ғибадат түрі болғанда, Алла тағала құлдарына соны
міндеттер еді. Шын мәнінде, періштелердің бір шоғыры
ұдайы намаздың қиямында, тағы бір бөлігі үнемі рукуғте,
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
тағы бір тобы сәждеде, енді біреулері тәшәһһуд қалпында
құлшылық етіп тұр. Міне, осылайша құлшылықтың хик
метке толы қасиеттерін бір рәкағат намазға жинақтап,
мүминдерге сыйлады. Ақиқатында, намаз – иманның басы,
Қасиетті Құран Кәрімде былай айтылған: оШын
мәнінде, намаз барша азғындықтан, жағымсыз мінез бен
жат әдеттен арылтады. Үнемі Алланы еске алып жүру –
Ардақты Пайғамбарымыз да хадистерінің бірінде,
адамның рухани таза болуына намаздың маңызды екендігін
былай жеткізеді. Ол (с.а.у): оСендердің араларыңнан бір
адамның есігінің алдында өзен ағып, ол сол өзенге күніне
бес рет шомылса, ол адамда кір қала ма?п – деп сұрағанда,
сахабалар: оЖо,қ қалмайдып, – деп жауап қайырады. Сон
да Аллаһ Елшісі (с.а.у.)сөзін былай өрбітті: оСудың кірді
тазалайтынындай бес уақыт намаз да күнәларды тазалай
Алайда, біз осы намазды қалай оқып жүрміз? Бүгінгі
таңда осындай ұлы құлшылықты орындау тәртібіне байла
нысты түрлі пікір қайшылықтарына жол беріп жүргеніміз
жоқ па? Бұл пікір қайшылығы негізінен намазды
мәзһаб бойынша оқуға немесе мәзһаб атаулыны мүлдем
ұстанбауға байланысты өрбіп жүргені өтірік емес қой.
Мысалы, қайсыбір мұсылмандар: оПайғамбарымыздың
сөзі артық па, мәзһабтың оайтқаны ма?п немесе оХана
фи мәзһабындағы үкімдердің денін Әбу Ханифа өз ойы
нан шығарған, хадистерге мән бермейдіп, деп, сүннет
пен мәзһабты екі түрлі жол етіп көрсеткісі келеді. Со
дан келіп, елдегі мұсылмандар арасында алауыздық
туып, ауызбіршілікке сызат түсіп отыр. Құлшылықты
ғасырлар бойы қалыптасқан діни жөн-жоралғымен орын
дап жүргендердің көңілдерінде күмән пайда болғаны да
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
жасырын емес. Осы айтылғандарға байланысты ардақты
Пайғамбарымыздың (с.ғ.с.) сүннетіне сай намаз оқудың
жөн-жоралғысын түсіндіретін еңбектің қажеттілігін еске
ре отырып, соның ішінде, Ханафи мәзһабы бойынша на
Негізінде, мәзһаб – ожол, бағыт, көзқарасп деген мағы-
наларды білдіреді. Басқаша айтқанда, арнайы тәсілдер
мен ережелер арқылы Құран мен сүннеттен алынған
үкімдер мен көзқарастар жиынтығын оМәзһабп дейміз.
Ендеше, мәзһаб ойдан шығарылған жол емес. Керісінше,
Пайғамбар сүннетін ең сауатты түрде жүзеге асырудың
сенімді мектебі. Әрине, Құран және хадистің шариғат
үкімдерінің ең негізгі қайнар көзі екені күмәнсіз. Алайда,
онда айтылған әр сөздің бірнеше астары, терең мағынасы
болуы мүмкін. Кей жағдайда хадистердің, бір қарағанда,
бір-біріне кереғар көрінетін жерлері де бар. Сонымен қатар,
хадистердің осахих лизәтиһип, осахих лиғайриһип, охасан
лизәтиһип, охасан лиғайриһип, оәлсізп, ожалғанп, ому
тауатирп, оахадп, омәшһурп, оғарибп сияқты сенімділігі
жағынан әр түрлісін кезіктіресің. Үкім шығаруда олардың
да әсері болмай қоймайды. Осыған байланысты кез кел
ген адамның оларды терең талдап, аражігін ажыратып,
шариғи үкім шығара алмайтыны анық. Сол себепті, Әбу
Ханифа сияқты Құран ілімімен қоса хадис ілімін, мантық-
қисын, фиқһ негіздерін, т.б. ислами ілімдерді жетік білген
мүштәһидтің шығарған үкімдерімен әрекет етсек, оның
Имам Ағзам мәзһабының оХанафип, деп, аталуының
өзі тегін емес. Аталмыш мәзһабта адамның барлық
қажеттілігі, адамның басында кездеспей тұрмайтын
барлық жағдай ескерілген. Астамдық пен нұқсандықтан
ада, орта жолдан ауытқымауды басты мақсаты еткен бұл
мәзһабты Әбу Ханифа қалыптастырғандықтан,
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Әбу Ханифа – Ислам ғылымдарын жетік меңгерген
көрнекті тұлға. Оның қырық мыңнан астам шәкірті
болған, солардың төрт мыңынан астамы мүштәһид
(үкім шығарушы) дәрежесіне жеткен. Әрі осы ғасырға
дейін сол жолды ұстанып келе жатқандардың арасынан
Ханафи мәзһабы дүниежүзіне барынша кеңінен
тараған мәзһаб болып табылады. Қазіргі таңда хана
фи мәзһабы – Түркия, Балқан түбегі, Албания, Босния-
Герцеговиния, Украина, Қырым, Әзербайжан, Дағыстан,
Татарстан, Башқұртстан, Кавказ, Қазан, Қазақстан,
Өзбекстан, Түркменстан, Қырғызстан, Тәжікстан,
Қытай, Жапония мұсылмандарының ресми мәзһабы.
Ал Ауғаныстан, Хоросан, Үндістан, Кашмир, Сирия,
Ирак пен Пәкістан мұсылмандарының көпшілігі Ханафи
Біздің өңірге Исламды алып келген осы Ханафи
ғұламалары екендігін естен шығармау керек. Ханафи
мәзһабының алғашқы буындары саналатын Әбу Юсуф,
Имам Мұхаммед, Зуфар, Хасан ибн Зияд сыңды мужтәһид
ғалымдардың тәрбиелеген шәкірттері Хорезм, Хорезм,
Батыс Түркістан, Хорасан мен Мауараннахр сияқты
халқы жаңадан мұсылман болған аймақтарға барды. Онда
ұстаздары үйреткен діни ілімді тарату мен жайылуына
сүбелі үлес қосты. (С.Сейтбеков, оМәзһабтар тарихып,
Оның басқа мәзһабтардан ең негізгі айырмашылығы
– Құран аяттары мен хадистердің түпкі мәні мен ішкі
мағынасына тереңінен үңіліп, ақыл-ой, парасат-пайымға
ерекше көңіл бөлуінде әрі Құранның жалпы рухына
қайшы келмейтін жергілікті елдің озық әдет-ғұрып,
дәстүрлерін ескеруінде жатыр. Керек десеңіз, аят, ха
дистерде кездеспейтін жағдайлар орын алғанда үкім
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
шығаруда жергілікті халықтың салт-дәстүрі мен әдет-
Қысқасы, қолыңыздағы кітапта Ханафи
мәзһабындағы намаз оқу үлгісі үшін хадистерден
дәлелдер келтірілген. Бұл еңбекке мұқият ден қойған
адам ұлық имам Әбу Ханифаның бірде-бір үкімді ойдан
алып шығармағанына көз жеткізеді. Үкімдердің дені оӘл-
Мәбсүт (әс-Сәрәхси)п, оБәдәыиғ (Әл-Кәсәни)п, оӘл-Һидая
(әл-Мәрғинани) және оның шархы әл-Биная (әл-Айни)п,
оБәхрур Раыиғ (ән-Нәсәфидің шархы. Ибн Нүжәйм)п,
оИхтияр (әл-Маусули)п, оҚұдуридің шархы-Лүбәб (Әл-
Мәйдәни)п, оРаддул Мұхтар (Ибн Ғабидин)п сынды Ха
нафи мәзһабының іргелі, төл кітаптарынан алынған. Ал,
үкімдердің дәлелдері беделді хадис жинақтарынан (Са
хих Бұхари, Сахих Мүслім, Сүнәнут Тирмизи, ән-Нәсәфи,
т.б.) тікелей алынып, сол қалпында берілді. Бұл жерде
біздің айтпағымыз: Ханафи мәзһабының бәзбіреулер жар
салғандай негізсіз, әшейін, қуыстан сығалап айтылған сөз
емес, ондағы көтерілген әр мәселеде аят, хадистен дәйекті
дәлелдердің қолданғанын аңдату. Бұл еңбек еліміздегі
мұсылман жамағатының бірлік-ынтымағына аз болса да
Аталмыш еңбектің кітап болып жарыққа шығуына
сөзінің этимологиялық мағынасы –
тандыру, хабарлауп
дегенге саяды. Ал, шариғаттағы
мағынасы – шариғат бекіткен арнайы сөздерді айтып, на
маз уақытының кіргендігін құлақтандыру, хабарлау. Бес
уақыт намаз бен жұма намазына азан шақыру ерлер үшін
1. Намазын үйде оқыған ер адам азан айтып, қамат
түсірмесе де болады
. Өйткені, сахаба Ибн Мәсғуд (р.а.):
оҚалада түсірілген қамат жеткіліктіп,
– деп, үйінде
жолдастарымен бірге намазды азансыз және қаматсыз
ب هِرا
Алайда, азан айтып, қамат түсіру жеке адамға міндет
болмағанымен, сауапты іс екенін естен шығар-мағанымыз
2. Таң намазына азан шақырылғанда оас-Саләту хай
рум минән нәуумп деген сөз тіркесін міндетті түрде қосып
Ихтияр – 1/71-бет.
Ихтияр – 1/140-бет.
ас-Санағани, Мұсаннаф – Ү1961 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Сахаба Біләлдің айтуынша, Пайғамбарымыз (с.а.у):
оАссалату хайрум
минән наумп
(Намаз ұйқыдан артық)
3. Азаншы азан айтқанда құлағын бітеп тұрады. Бұл
оның даусының қаттырақ әрі зор шығуы үшін істелетін
Ибн Мәжәнің
риуаят еткен хадисінде сахаба Әбу Жу
н Біләлдің азан айтқанда (жұрт есту үшін)
аузын оңға, солға кезектестіріп бұрылғандығын көрдім.
Сонда екі құлағын саусағымен бітеп алған едіп
. (Са
4. Азан айтқан кісі құбылаға бет түзейді.
оХайә алас
дегенде оң жаққа, ал
оХайә алал фалахп
дегенде
Әбу Дәуідт
е келген хадисте Мұса ибн Исмағил бы
оӘбу Жухайфа былай
дейді: Біләл Әбтахқа шығып,
азан айтқанын көрдім. Ол оХайә алал фалах және Хайә
Тирмизи сүнәні – Ү19: хадис.
Ихтияр – 1/143-бет.
Тирмизи, Китабус сала – 144-баб, 197-хадис; Ибн Мәжә – 329-
бет/Ү711 хадис.
Ихтияр – 1/143-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
алас салаһп дегенде мойнын
оңға және солға бұрған еді.
5. Қамат түсіргенде
оХайә алал фалахп
дегеннен кейін
6. Азанды дауысты барынша шығарып, созып ай
тады, ал қаматта бұлай істеу шарт емес. Бұл жайында
оАзан шақырғанда даусыңды созып, ал қаматты
7. Қаза намаздарына азан шақырып, қамат түсіру
сауапты іс. Егер бірнеше қаза намаз бірінен кейін бірі
бір мезгілде оқылатын болса, қаласа, әрқайсысына азан
шақырып, қамат түсіреді, қаламаса, алғашқысында бір
мәрте азан шақырып, қалғандарына тек қамат түсірсе де
Тирмизи және Ахметта риуаят етілген хадистердің
оХандақ соғысында мүшріктердің кесірінен Алла
Әбу Дәуіт, – 1/391-бет, 34-баб, Ү520 хадис. Ғаунуль Мағбуд.
әл-ХакІм, әл-Мүстадрак, оКитабус Салап, (292) Ү760-хадис.
Хисамұддин әр-Рази, Хүләса – 1/73-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Елшісі (с.а.у) төрт намазын уақытында оқи алмай
ды. Түннің бір уағында Алла Елшісі (с.а.у.) Біләлға азан
шақыруды бұйырды. Азан шақырылғаннан кейін қамат
түсіріп, бесін намазын оқыды, сосын қайта қамат
түсіріп, екінтіні оқыды, ақшам намазының қазасын
өтерде және солай істеді. Құптан намазын оқырда да
9. Қаматтың сөздері де азандағы сияқты екі мәрте
қайталанады (Аллаһу әкбәр, Аллаһу әкбәр, деп, екі мәрте
Байһақиде риуаят етілген мына хадисте сахаба Абдулла
لاقف م
لسو هيلع
�ا ى
ص
نلا ىلإ
Ә يِراصن
ا
ز
نب
�ا
ع
оМен Пайғамбарымызға (с.а.у): оУа, Расулуллаһ!
Мен түсімде бір адамды көрдім. Үстінде екі қабат жа
сыл жамылғы киімі бар еді. Ол қабырғаға шығып, азан
шақырды, (азан сөздерін) екі мәрте қайталап
айтты.
Намазды бастамай тұрып, оқитын намазыңыздың
түріне қарай іштей ниет етуіңіз шарт. Тілмен айту –
мұстахаб. Жамағатпен оқитын кісі имамға ұйитынына да
Тирмизи – 1/194-бет, 132 – баб, Ү179 хадис; Ахмет – 520.
Хисамуддин әр-Рази, Хүләса – 1/73-бет.
оАллаһу әкбарп, деп, екі рет айту бір рет айтылған болып саналады.
Бәйһақи риуаят еткен.
Маусули әл-Ханафи, Ихтияр – 1/157-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Намаз дегеніміз, құлшылық, пенденің құдіреті күшті
Құдайға еткен мінәжаты. Ал, мінәжат пен құлшылықты
ықыласпен орындаудың маңызы зор. Бұған іштей ниет
ету арқылы қол жеткізуге болады. Сондықтан, намазға
Құран Кәрімде:
ل
م
ا او
ل
إ او
أ ا
ларға тек дінді
ллаға арнап, ықыласпен
Хазірет Омардың риуаяты бойынша Пайғамбарымыз
оАмалдар ниетке байланысты, әркімнің ниетіне
Яғни, нақты қай намазды оқитынымызды ниетпен
білдіргеніміз жөн екенін осы хадистен де ұғуға болады.
Әِر
Әِر
о...Намазда ниетті жоғалтпаңдарп
, – деген сөзі
Имамға ұю – намазын алда тұрған имамына отапсы
руп деген сөз. Олай болатын себебі, Пайғамбарымыз бір
Илә әс-Сүннә – 2/173-бет.
оБәйинап сүресі, 5-аят.
Бұхари, Кітаби Бұдыл Уахи; Сахих Мүслім, 3530-баб, Ү1907
хадис.
Табарани риуаят еткен; Илә әс-Сүннә, 2/174-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оИмам (намаздарыңа) кепіл. Ол не істесе, соны
оИмам (жамағат намазына) кепіл. Ал, азаншы (оған
көпшілік) сенім артқан кісіп
(Хадис жеткізу тізбегі
Ендеше, имамның артында тұрып, оған намазын
отапсырғысып келгендер сол әрекетіне ниет етуі шарт.
Өйткені, жоғарыда келген хадисте амалдардың ниетке
Сахаба Әбу Һұрайра (р.а.) риуаят еткен бір хадисте
оСөзсіз имамға ұю керек. Егер оАллаһу әкбарп, десе,
сендер де солай айтыңдар. Ал, қашан Құран оқыса, (на
әл-Хайсами, Мәжмәғуз-зауаид: Бабу әл-Имаму Дамин. (Хасан
хадис); Зауаиду Сүнәни Даруқутни – 457-хадис.
әл-Хайсами – Ү1902 хадис; Тирмизи, Әбуәбул Әзән: Ү207 хадис.
Дарақұтни сүнәні, Имамға ұйиу бабы – 2/115-бет, Ү1243 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Үсті-басы таза, дәретті кісі намазға тұрарда жүзін
құбылаға қаратады. Құбылаға бет түзеу намаздың шарты
айдан (жолға) шықсаң да, жүзіңді құбылаға
әсжид Харам) жаққа қарат. (Әй, мүміндер!)
болсаңдар да, (намазда) жүздеріңді солай қара-
Құбылаға жүзін қаратуға мүмкіндік болмаса
оШығыс та, батыс та, әртарап
ллаға тән.
Сондықтан, қай жаққа бет қаратсаңдар да
Құбыланың қай жақта екенін білмеген кісі
білетіндерден сұрауы тиіс. Егер ешкім білмесе немесе
сұрайтын адам болмаса, өз жорамалына сүйенеді. Намаз
оқып болғаннан кейін дөп басып, дәл топшылай алмағаны
анықталса, қайта намаз оқудың қажеті жоқ
. Ал, намаздың
үстінде есіне түссе, құбылаға жүзін туралап, намазын ары
Бұған дәлел: Ибн Мәжәнің
кітабында Аб
дулла әкесі сахаба Амир ибн Рабиғадан (р.а.) естіген мы
оБақарап сүресі, 150-аят.
Ұшақ немесе автобус, пойыз сияқты қоғамдық көліктерде намаз
оқу қиынға соғатындықтан отырған күйі намазын оқи беруіне
рұқсат. Бұл арада құбыланы іздеу шарт емес.
оБақарап сүресі, 115-аят.
Маусули әл-Ханафи, Ихтияр, 1/154-бет.
Әбдіғани әл-Ғаними әл-Мәйдани, әл-Лүбәб – 1/64-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оБіз Алланың елшісімен (с.а.у.) сапарға шыққан едік.
Аспан бұлтты болғандықтан құбыланы анықтау қиынға
соқты. Бет бұрған жағымызға белгі қойып, намазымызды
оқыдық. Күн шыққаннан кейін (қарасақ) құбыладан басқа
жаққа қарап оқыппыз. Сол жағдайды Пайғамбарымызға
айтқанымызда мына аят түсті:
айда бет бұрсаңдар да
(Бұл хадистің Дарақұтни риуаят еткен нұсқасында
оОқыған намаздарың үшін сауап
Ибн Мажә, Ү1020 хадис; Дарақұтни сүнәні, Намаз бөлімі, Ү1064
хадис; Тирмизи сүнәні, Ү345 хадис.
Намазда тік тұру (қиям) – парыз. Алла тағала Құран
ллаға бойұсынған күйде тұрыңдарп
, –
деген. Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып,
оАллаһу әкбәрп
, деп тәкбір алады. Бұны
Ифтитах – бастау, жабық нәрсені ашу деген
мағынаға саяды. Ифтитах тәкбірі – намазға бастарда
алынатын тәкбір, яғни, ниет ете салысымен тік тұрып,
оАллаһу әкбарп
сөзін айтып, құлақ қағуды білдіреді. Әрі
оТахрима тәкбіріп
деп те атайды
. Тахрима тәкбірі
– харам етуші, тыйым салушы тәкбір дегенді білдіреді.
Бұл дегеніміз – намаздан тыс уақыттағы рұқсат етілген іс-
әрекеттерімізге оАллаһу әкбарп деп, айтуға намаз кезінде
тыйым салынады дегенді білдіреді. Намазды осылай ба
Хазірет Әлидің риуаят етуі бойынша Пайғамбар-
оНамаздың кілті – дәрет; Тахримі (намаз кезінде
одан тыс әрекеттерден тыйылу) –
оАллаһу әкбарп
деумен
басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді, – де
оБақарап сүресі, 23:-аят.
М.Исаұлы, Қ.Жолдыбайұлы, Ислам ғылымхалы, 139-бет.
Марғинани, Хидая, Бабу Сыффатис-салә – 1/302-бет.
әл-Мәйдани, Лүбаб – 1/65-бет.
Әбу Дәуіт, Салә, Ү61: хадис; Тирмизи өзінің сүнәнінде бұл хад
сты Әбу Сағидтан келген хадистен әлдеқайда дұрысырақ (асаһ)
деген: Бабу: Сыффатус-салә, Ү23: хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
2. Ифтитах тәкбірін айтарда ер кісілер басбармақ-
тары құлағының сырғалығына дейін келетін етіп қолдарын
көтереді, бұл – сүннет
. Бұны орындаудың ең жақсы
жолы – бармақты құлақ сырғалығына тигізу
. Бұған мына
оСахих Мүслімдеп
риуаят етілген хадисте сахаба
оАлланың Елшісі (с.а.у)(намазда) тәкбір айтқанда
оСахих Муслимдегіп
тағы бір хадисте сахаба Қатада
Пайғамбарымыздың қалай тәкбір келтіргенін көріп, бы
оОл қолын құлағының жоғарғы тұсына жететін-
Әйгілі хадисші әрі фиқһ ғалымы Имам Әбу Жағфар
әт-Тахауи өзінің оШарху Мағанил-әсәрп атты хадис
еңбегінде сахаба Уәил ибн Хужрдың мына осахих
Қ )ملسو هيلع �ا ىلص( �ا
لوسر
һيأرБ :لاق –رқҚ نب لئاو نع
)حيحص هقيرط( يواحطلا هاور ,»
أ
لا
Қ
ي
فر
ي
ة�
ل ر
Марғинани, Хидая, Бабу Сыффатис-салә, 1/307-бет;
Мәйдани, Лиубаб, 1/67-бет.
Сахих Мүслім, Китабус Сала – (391) – 25-хадис.
Сахих Мүслім, Китабус Сала –(391) – 26-хадис. 1:3-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оМен Пайғамбарымыздың намазға тәкбір айт-
Нәсәиде Абдужаббар ибн Уәил (р.а) әкесінен мына
نب ِرا
оӘкесі Алла елшісінің (ифтитах) тәкбір келтірген
кезде екі қолын басбармағы құлақ сырғалығының
Бұл хадиске Нәсәи өзінің
атты
Сонымен қатар, Имам Бұхаридің оҚұрратуль ай-
найнп атты хадис кітапшасында сахаба Барра (р.а.) былай
оПайғамбарымыз (с.а.у.) тәкбір айтқанда қолын
Тағы бір деректе әл-Хаким ән-Нисабури өзінің
атты кітабында риуаят еткен хадисте сахаба
Имам Тахауи, Шарху Мағанил-Әсәр, 3/512-бет. әл-Айни шархы.
Нәсәи, Ифтитах, Тақырыбы:– 365-баб/95:-хадис; Әбу Дәуіт,
Ү724 хадис. Хасан.
Имам Бұхари, Құрратул айнайн, Ү34 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оМен Пайғамбарымыздың тәкбір келтіргенде екі
Бұл хадис жайында жоғарыда аты аталған ғұлама
былай дейді:
оБұл айтылғандар Бұхари мен Мүслімнің
хадис іріктеудегі талаптарына сай осахихп жолмен кел
ген. Аталмыш хадистен күмән тудыратындай нәрсені
Осы тақырыпқа қатысты басқа да риуаяттарды ха
дис кітаптарынан кездестіруге болады
. Ендеше, бұл
айтылғандар ифтитах тәкбірінде қолды құлақ тұсына дейін
көтерудің Алла Елшісінің сүннетінен алынғандығына
Ал, тәкбір алғанда қолды көкірекке немесе
иыққа дейін көтеру жайына келер болсақ, бұл қимыл
Пайғамбарымыздың кезінде әрдайым емес, кей жағдайда
ғана жасалғанын айта кету керек. Бұған Ханафи ғалымдары
сахаба Уаил ибн Хужрдың мына сөзін дәлел ретінде
келтіреді. Әбу Дәуідте риуаят етілген сахих хадисте Уаил
فا
Қ
و
ع
ا ى
ص
نلا
ر Б :لاق رқҚ نب لئاو نع
هِرو
оМен Пайғамбарымызды ифтитах тәкбірінде
екі қолын құлақ тұсына көтергенін көргенмін. Кейін
сахабаларға келгенімде намазға бастарда (алғашқы
тәкбірде) қолдарын көкірек тұсына көтеріп жат
ты. Олардың үстерінде (суықта киетін) күләпаралы
әл-Хаким, Мүстадрак – 1/349-бет, (149) Ү:22 хадис.
Табарани, оәл-Мұғжамул Кәбірп: 22/36 – Ү:5; Даруқутни: 1/292
Ү14; Әбу Дәуіт: 1/315 – Ү957.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
жамылғылары (капюшонды плащ) және қалың киімд
Уәил ибн Хужрдың сөзіне қарағанда, сахабалар күн
суық кезде киім ішінен қолдарын құлаққа дейін көтеру
қолайсыздық тудыратындықтан көкірек тұсына дейін ғана
көтерумен шектелген. Ал, күн жылы кезде құлақ тұсына
дейін көтеретін. Демек, ең дұрысы – қолды құлақ тұсына
Сондай-ақ, қолды иық деңгейіне дейін көтеруге бай
ланысты хадисті былай түсінуге де болады. Қолдарын
иық тұсына дейін көтерген кісінің саусақ ұшы құлағының
сырғалық тұсына дөп келеді. Яғни, алақанын иық тұсына
көтерген кісінің саусақтары да құлақ тұсына дейін
көтеріледі. Бұған дәлел ретінде Әбу Дәуід пен Байһақидің
оӘбдіжаппар ибн Уәйл әкесінің мына сөзін бы
лайша жеткізді. Әкесі былай дейді: оПайғамбарымыз
намазға тұрғанда қолын иық тұсына, ал басбармағын
3. Ер кісі тәкбір алғанда саусақтарын бүкпей,
алақандарын құбылаға қаратып, ашып ұстайды
Тирмизидің риуаят етуі бойынша сахаба Әбу Һұрайра
Әбу Дәуіт сүнәні – 72:, 727-хадис. 2/49-бет.
Әл-Бахақи – 2/3:-бет. Ү2306 хадис; Әбу Дәуіт - Ү724-хадис.
Айни, Биная шархул Хидая – 1/167-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оПайғамбарымыз (намазда) тәкбір алғанда
Қиямда сәжде жасайтын жерден көз айырмау –
Айша анамыз:
оПайғамбарымыз (с.а.у.) Қағбаға
кіргенде намаз оқыды. Намазында сәжде жасайтын
Көзді жұмып, намаз оқу – жеңіл мәкрүһ.
Абдулла ибн Аббас (р.а.) Алла елшісінің (с.а.у.):
де кім намаз оқыса, көзін жұмбасынп,
–деген хадисін
Тирмизи сүнәні –1/247-бет, 239-бабы.
Нурул Изах – 2:-бет, Намаздың әдептері.
әл-Хаким, әл-Мүстадрак, Китабүл-Манасик, Ү1:04 хадис.
Хайсами, Мәжмағуз-зәуәид – 2/192-бет, Ү2450 хадис.
Ханафи және Мәлики мәзһабтарында намазда қол
тек ифтитах тәкбірінде ғана көтеріледі. Рукуғқа барғанда
және тіктелгенде қолды қайта көтерудің қажеті жоқ. Бұл
жайында хадисші әрі фиқһ ғалымы Имам Мәлік (р.а.) бы
лай дейді:
оНамазда әр тәкбір айтқанда қолды көтеру
дегенді білмеймін. Сәжде де болсын, рукуғ та болсын.
Имам Бұхаридың (р.а.)
оҚур-ратул айнайнп
атты
шағын еңбегінде Бара ибн Әзіп (р.а.) есімді сахабадан
оПайғамбарымыз намазда алғашқы тәкбір
айтқанда ғана қол көтеретін. Одан өзге уақытта
Сондай-ақ, Абдулла ибн Мәсғудтан келген бір хади
оАбдуллаһ ибн Масғұд: оМен сендерге Алла
елшісінің намазды қалай оқитынын көрсетейін бе? –
Әбді Уәһһаб әл-Бағдади, Әт-Талқин фил фиқһи әл-Мәлики –
1/102-бет. У.Зухайли, Мәусуғатул фиқһил Исләми – 1/767-бет.
Имам Бұхари, Құрратул айнайн, Ү34 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
деп, намаз оқыды.
Намазда екі қолын тек намаздың
Имам әт-Тахауи өзінің
оМағанил Әсәрп
атты хадис
жинағында Алқамадан сахаба Абдулланың мына риуая
оПайғамбарымыз (с.а.у) намазда тек әуелгі тәкбірде
оӘзірет Әлі намаздың әуелгі тәкбірінде екі қолын
Пайғамбарымыздың (с.а.с.) ең жақын сахабаларының
бірі Әзірет Омар да намазда бір-ақ мәрте қолын көтеретін.
ف
ي
ي هنع �ا يضر
با
لا
ب
ع һ
ر :
لا
ق ,
ا
ذ
ي
شلا
و ,
ها
بإ һ
و :
لا
ق ,
دو
ي

ث ,
ت
Тирмизи сүнәні, оПайғамбарымыз тек әуелгі тәкбірде қолын
көтердіп деген... 191-баб – Ү257 хадис; Имам Ахмет мүснәді –
Ү3551 хадис; Нәсәи – 332-бет/649-хадис. Әбу Дәуіт, Салә, 2/65
бет, 74:-хадис. (Сахих делінген).
Тахауи, Шарху Мағанил Әсәр – 4/164-бет.
Тахауи, Шарху Мағанил Әсәр – 4/164-бет.әл-Айни, Нүхаб: Ша
ху Мағанил Әсәр – 4/17:-бет
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
إ ا
أ
ي
ي
ي
ل هنع �ا يضر
ع ا
ف :
Ә و
أ
لا
ق( ,
ص
Қ
و ,
لا ا
ه ي
ف ى
لو
�ا
үلا ي
оМен Омар ибн Хаттабты намазда қолын тек
әуелгі тәкбірде көтергенін көрдім. Ибрахим де, Шағби
Имам Әт-Тахауи: оБұл хадис – сахих
Өйткені, хадис
арасында Әл-Хасан ибн Айяш де
ген кісі сенімді (сиқа) әрі хадис саласында беделді кісіп,
Сахаба Абдулла ибн Омардың да намазға тұрғанда
қолын алғашқы тәкбірде ғана бір-ақ мәрте көтеретіндігін
оМен Ибн Омардың артында намаз оқыдым. Ол
намаздың тек әуелгі тәкбірінде ғана екі қолын көтерген
Тахауи, Шарху Мағанил Әсәр – 4/190 бет. әл-Айни шархы
Тахауи, Шарху Мағанил Әсәр – 4/179-бет. әл-Айни шархы.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Бірде Алқама ибн Уаил әкесінің Пайғамбарымыздың
(с.а.с.) алғашқы ифтитах тәкбірінде және рукуғқа,
сәждеге барғанда қол көтергенін көргендігін риуаят
етті. Сол жерде мұны естіген Ибраһим (р.а.) былай деді:
оСенің әкең Пайғамбарымызды тек сол күні ғана көріп,
соны ойында сақтап қалған тәрізді. (Өйткені, үнемі
пайғамбарымызбен бірге болған ғалым сахаба Абдул
ла ибн Масғұд Алла елшісінің намазда қолын бір-ақ
рет көтеретіндігін сахих жолмен риуаят еткен. Ен
деше, пайғамбарымызбен аз ғана уақыт бірге болған
Уайл пайғамбардың қалай намаз оқитынын есінде
сақтап, Абдулла ибн Масғұд ұмытып кетті, деп,
ойлайсың ба?!)
. Шындығында, қол намаздың басында
ғана көтеріледіп
– дедіп (сахих). Бұл хадис Имам әт-
Сахих Мүслімнен жеткен хадисте де сахаба Жәбир
оПайғамбарымыз (с.а.у.) біз жаққа қарап: оНеге
сендер асау аттың құйрығына ұқсап, қолдарыңды
(қайта-қайта) көтеріп жатырсыңдар. Намазда ты
Сондай-ақ, Әбу Дәуіт өз еңбегінің орукуғта қолды
көтермеуп бөлімінде Әбу һұрайрадан (р.а.) мына сахих
Зайлағи, Насбұр-Риуая, 1/397-бет.
Дарақұтни, 2/45-бет, Ү1121 хадис. 2004 ж. Бейрут. Тағлиқ
Шұғайып Арнаут.
Мүслім, 27-баб/430-хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оПайғамбарымыз (с.а.у.) намазға бастағанда екі
Сонымен, аталмыш хадистер қолды тек алғашқы
Әбу Дәуіт, Рукуғта қолды көтермеу бөлімі, Ү753 хадис. Сахих
хадис; Нәсәи, әс-Сүнәнул-кубра – 366-баб/959-хадис.
Тәкбірден кейін қол байлау – сүннет. Ал, қолды
кіндіктен төмен ұстаған абзал. Тақуалыққа ең жақыны
– осы. Қол байланғанда оң қолдың басбармағы мен
кішкентай саусағы арқылы сол қолдың білезігінен қапсыра
Бұл жайында Имам Ахмедтің хадис жинағында жет
оОң қолды сол қолдың үстіне қойып, кіндіктен
Сондай-ақ, тағы бір риуаятта сахаба Әбу Һұрайра
оПайғамбарымыз (с.а.у.) бір қолын екінші колына
Осы хадистерге сүйенген имам Ахметтің көзқарасы
Қолды кіндіктен төмен байлау жайында Уаил ибн
Мабсұт – 1/24 бет; Бахрур Раиқ – 1/52: бет; Нұрул Изах – 26-бет.
Имам Ахмет, Ү:77 хадис; Әбу Дәуіт, Сала 2/70-бет, Ү756 х
дис; Ибн Әби Шәйбә, оМұсаннафп: Китабус Сала (165) 403 – 13-
хадис,
Дарақұтни сүнәні – 109:-хадис. 2/32-бет.
Ибн Құдама, әл-Мұғни, 1/514-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оМен П
айғамбарымыздың намазда оң қолын сол
қолының үстіне қойып, кіндіктен төмен байлағанын
Әбу Тайып ибн Әбдіқадыр әл-Мәдәни
жазған түсіндірмесінде:
оБұл хадис сенімді
Ибн Шәйбәның
атты еңбегінде Айша
анамыздың көзін
көрген табиғин, өз заманының ғұламасы
о(Намаз оқитын кісі) Қиямда тұрғанда оң
қолын сол қолының үстіне қойып, кіндіктен төмен
Сондай-ақ, Басра қаласының ғұламасы, сахабалар-
дың көзін көрген табиғин және көптеген хадисші ғалымдар
оСенімді (Сиқа)п
деген атаққа ие Лахиқ ибн
Тухуатул Ахуәзи би Шархи Тирмизи 252-хадис түсіндірмесі.
Ибн Әби Шәйбә, оМұсаннафп: Китабус Сала (165) 403 –
7-хадис,
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
о(Намаз оқитын кісі) оң алақанын сол қолының
үстіне қойып, кіндіктің астыңғы жағына байлайдып,
Қол байлау, яғни, оң қолдың басбармағымен және
шынашағымен сол қолдың білезігін қапсыра ұстаудың
дәлеліне келсек, Имам Бұхари
атты
еңбегінде Әзірет Әлидің шәкірттерінің бірі – Ұқба ибн
هِرا
оӘзіреті Әли намазға тұрғанда оң қолын сол
Жалпы, ешбір мәзһабта қол көкіректің дәл үстіне
Қолды көкіректің үстіне қоюға байланысты
Ибн Әби Шәйбә, оМұсаннафп: Китабус Сала (165) 403 – 10-
хадис,
әт-Тарихул Кәбир лил-Бұхари: Бабуз Зоы,
анат. запястный конец локтевой кости. (Баранов Арбаско-Русский
словарь)
Ибн Әби Шәйбә, оМұсаннафп: Китабус Сала (165) 403 –
:-хадис,
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Муаууал ибн Исмағил Суфияннан, ал ол Асым ибн
Кулаибтан, ал ол әкесінен, ал ол Уайл ибн Хужрдан риуаят
етті. Ол былай деді:
оАлла елшісімен бірге намаз оқыдым.
Ол ( с.а.у.) оң қолын сол қолына, оны көкірегінің үстіне
Бұл хадис Хузайманың сахихында келген. Хадисті
риуаят етушілердің бірі Муаууал ибн Исмағил жай
лы Ибн Хажар өзінің
атты кітабында
имам әл-Бұхаридың
яғни, хадисі
қабылданбайды дегенін келтірген. Ал, хадистің майтал
ман шебері имам әз-Заһаби:
оОл сүннетке берік, аса шын
шыл. Алайда, (хадис риуаят еткен кезде) көп қателеседіп
десе, Ибн Сағд:
оОл сенімді (өтірік айтпайды). Бірақ,
көп қателеседіп,
– деп, оның осы кемшілігін айтып кет
кен. Ал, әд-Даруқутни болса:
оСенімді. Бірақ, жаттау
қабілеті нашарп
– деген. Сондай-ақ, Ибн әт-Түркмени,
Әбу Хатым, Әбу Зәрға секілді хадис білгірлері де Муауу
оАлла елшісімен бірге намаз
оқыдым. Ол ( с.а.у.) оң қолын сол қолының үстіне, со
дан соң қолын көкірегінің үстіне қойдып,
– деген хадис
сахих емес. Өйткені, хадисті бізге жеткізген Муаууал ибн
Исмағил көп қателесетін әрі жады нашар болғандықтан,
Муәууал ибн Исмағилдің риуаятының негізгі мәтіні,
мазмұны Мүслимнің сахихында, Насаидің сүнәнінда,
Ахметтің мүснәдында, Тирмизиде, Ибн Мәәжада, әд-
Даруқутнида және әл-Байһақида да бар. Бірақ, олардың
ешқайсысында оқолын көкірегінің үстіне қойдып, деп,
айтылмаған. Тек оң қолын сол қолының үстіне қойдып
деумен шектелген. Бұл жайлы Хафиз ибн Хажар әд-Дирая
Мұхаммед ибн Ысқақ ибн Хузайма, Сахиху ибн Хузайма 1-том,
243-бет. оәл-Мактабул-исламип баспасы, Бәйрут, 1970 ж.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
фи тахрижи ахадисил-һидаяда: о...Алла елшісі-мен бірге
намаз оқыдым. Ол ( с.а.у.) оң қолын сол қолына әкеліп,
көкірегінің үстіне қойдып деген хадис Ибн Хузаймада
келтірілген. Бірақ, Мүслимде бұл хадистің окөкірегінің
Ендеше, Муәууал ибн Исмағилдің риуаятындағы
оқолын көкірегінің үстіне қойдып деген жері озиядап,
яғни, оартықп. Жоғарыда хадис білгірлері Муәууал ибн
Исмағилдің жадының нашар болуына байланысты көп
қателесетіндігін айтып кеткен еді. Олай болса, бұл жерде
Муәууал ибн Исмағил оқолын көкірегіне қойдып деген
сөзді негізгі хадис мәтініне шатасып қосып отыр деуге
әбден негіз бар. Хадис ілімінде белгілі бір риуаят өзінен
де жоғары дәрежедегі риуаяттарға қайшы келсе, ондай
хадис
деп, аталады. Ал, хадистің сахих болуы
Ахмет ибн Әлі ибн Хажар Асқалани, Әд-Дирая фи тахрижи
ахадисил-һидая, 1-том, 12:-бет. оДарул-мағрифап баспасы,
Бәйрут.
Қ. Жолдыбайұлы, Дін мен діл – 2.
Ислам – мұсылмандарды белгілі бір тәртіпке тәрбие-
лейтін дін. Рухтың бірлігіне көңіл аударғаны тәрізді сыртқы
көрініске де аса мән береді. Себебі, жүйесіз әрекет рухтың
шыңдалуына көлеңкесін түсіріп, ішкі үйлесімділікті
бұзатыны ақиқат. Мына әлемде бәрі бір-бірімен байланы
сты болғандықтан бұл өз кезегінде сыртқы көрініске де
кері әсерін тигізбей қоймайды. Сондықтан болар, Алла
Елшісі жамағатпен оқылған намазда саптың түзу болуына
әрі арада бос жер қалмауына, сондай-ақ, саптың толық бо
луына айрықша көңіл бөлетін. Бұл жайлы Хақ елшісінің
оСаптарың түзу болсын. Саптың түзулігі
оАлла елшісі бір күні бізге: оПеріштелердің
Раббыларының құзырында сапқа тұрғанындай сапқа
Сахихул-Бұхари. 1-том, 253-бет. оДәру Ибни Кәсир баспасып,
Бәйрут, 19:7 ж.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
тұрмайсыңдар ма?п – деді. Біз: оУа, Алланың елшісі,
періштелер Раббыларының құзырында сапқа қалай
тұрады?п – деп, сұрадық. Алла елшісі: оАлдыңғы
қатарды толтырмай тұрып, келесі қатарға өтпейтін
о(Алла олардан разы болсын!) Алла елшісі бы
лай деді: оСаптарың түзу болсын, иықтарыңды
түйістіріңдер, араларыңда бос орын қалмасын.
Араларыңдағы бос кеңістікті толтырғысы келген
кісіге сығылысып, орын беріңдер немесе сапты түзеуге
әрекет еткен адамның қолын қақпай, оларға жұмсақ
болыңдар. Шайтанға бос жер қалдырмаңдар. Кім бос
орынды толтыру үшін сапқа тұрса, Алла онымен
жақсы қатынаста болады. Ал, кімде-кім сапты үзсе,
Бараа ибн Ъазибтан риуаят етілді. Ол былай деді:
Алла елшісі (с.а.у.) сапты аралап жүріп кеуделеріміз бен
иықтарымыздың түзулігін тексеріп көретін де былай
оБытырап тұрмаңдар. Себебі, соның кесірінен
жүректерің де ала-құла болады. Алла алдыңғы
Сүлеймен Ибнул-Әшъас Әбу Дәуіт ас-Сажистани, Сүнану Әбі
Дәуіт, 1-том, 177-бет. оДарул-фикрп баспасы.
Сүлеймен Ибнул-Әшъас Әбу Дәуіт ас-Сажистани, Сунану Аби
Дәуіт, 1-том, 177-бет. оДарул-фикрп баспасы.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
қатардағыларға рақым етіп, дәреже
сін көтереді. Ал,
Жоғарыда келтірілген риуаяттардан Алла елшісінің
(с.а.у.) намазда қатарлардың түзу әрі жинақы болуына
және алдыңғы қатар толмай жатып, келесі сапқа тұрмауға
Алла елшісі жоғарыда Әбу Дәуідте келтірілген
риуаятта және басқа да хадистерде сахабалардың
тобықтарының бір-біріне тиіп-тимегендігіне емес,
иықтар мен көкіректердің сапты бұзбауына, арада
бос жер қалмауына, саптың жинақы әрі түзу болуы
на назар аударған. Сондықтан, иықтарын бір-біріне
түйістіргеннен кейін екі аяқтың арасын ары кетсе екі
жауырынның арасындай қашық ұстауы тиіс. Екі аяқ
арасының арақашықтығы Шафиғи мәзһабында бір қарыс,
Мәлики және Ханбалидағы мәзһабтардағыдай, яғни
көзге ерсі көрінетіндей алшақ емес, дененің тепе-теңдігін
Ал, Ханафи мәзһабы бойынша намазда тұрған кісі
екі аяғының арасын тым жақындатпайды, ең кемі төрт елі
Сүлеймен Ибнул-Әшъас Әбу Дәуіт ас-Сажистани, Сунану Аби
Дәуіт, 1-том, 177-бет. оДарул-фикрп баспасы
Қ.Жолдыбайұлы оДін мен ділп, 2-том. Қосымша қараңыз:
Уаһбатуз-Зухайли, әл-фиқһул-ислами уа адиллатуһ, 2-том, ::2-
бет. оДарул-фикрп баспасы, Димашқ, 2006 ж.;
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Қиямда тұрғанда екі аяқты бір-біріне тигізе тақамауға
қатысты дәлелге келсек, Нәсәиде жеткен хадистің
Сахаба Абдулла ибн Аббас екі аяғын бір-біріне
тигізе тақап, намаз оқып тұрған кісіні көргенде оған:
Және Ибн Шәйбәнің риуаят етуінде Ғуәйна ибн
Абдрахман ибн Жәушәнның айтуы бойынша әкесі
Әбдірахман мешітте екі аяғының арасын тақап, намаз
оАнау екі аяғын бір-біріне тигізе тақап алыпты.
Мен мына мешітте он сегіз сахабаны көрдім, біреуі де
Кейбіреулер сахаба Нұғман ибн Бәшир және Әнәс
ибн Мәликтен жеткен риуаятты негізге алып, аяқтарының
арасын тым алшақ ұстауды сүннет деп ойлайды. Алайда
аты аталған сахабалардың риуаят-тарын талдаған уақытта
бұл пікірдің қате екеніне көз жеткіземіз. Ендеше, бұл
Нәсәи, әс-сүнәнул-кубра – 465 бет. 373-баб/96:-хадис.
Ибн Әбу Шәйбә, Мұсаннаф, Китәбу салатит Тәтауғ; (153) 7:7 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Сахаба Нұғман Пайғамбарымыз
түзеңдерп деп үш рет айтты...п,
– дейді. Ал, сахаба
Әнәстің хадисінде Пайғамбарымыз (с.а.у.):
рыңды түзеңдер, сөзсіз, мен сендерді артымнан да
Бұл хадисті риуаят еткен соң сахаба Нұғман өз
сөзімен о
انم لӘرلا һيار دقلف
– Шындығында, біздің ара
мыздан кейбіреулер тобығын өзгенің тобығына сүйкеп,
тигізе тақайтынын көретінмін...п десе, сахаба Әнәс бұл
хадисті жеткізген соң о
قزلي اندҚا ناكو
– арамызда
кейбіреуі иықтары мен аяқтарын қатарлас адамға тигізе
тақайтын...п деп, өз сөзін қоса жеткізген. Яғни, бұл – ха
Аты аталған сахабалардың сөздерінен намазда аяқты
алшайтып ұстау керектігіне қатысты үкім шығаруға негіз
болатын дәлелді таппайсыз. Зер салып қараған адам мы
1. Сахаба Әнәс риуаят еткен хадисті Әбу Һұрайра
да риуаят еткен
. Алайда, ол
оаяқтарын тақайтынп
де
ген сөзді қолданбаған. Ендеше, осы хадисті естіген Әбу
Фатхүл Қадыр. Сахих Бұхари, 76-бап, Ү725 хадис.
Һәйсәми, Мәжмәғуз-Зәуаид – 1/202-бет, Ү2493 хадис. Бұл хадисті
жеткізу тізбегі қуатты.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
дегенді бөліп-жарып, әдейі
тырнақшаның ішіне алып айтуымыздан аңғарған-
дарыңыздай, бұл – сахабалардың барлығы бірдей аяқ-
тарын бір-біріне тигізе тақамағандығына дәлел бола
алады. Егер Пайғамбарымыздың бұйрығы болса, яки, Өзі
жасаған ісі болса, өзге сахабалар да солай етер еді. Себебі,
Алланың елшісі:
оМенің қалай намаз оқығаныма қарап,
оТақайтын едіп
және
окөретін едімп
деген
тіркестерден байқағанымыздай сөйлем өткен шаққа
құрылған. Яғни, сол кезден кейін ешкім бұл әрекетті
қайталамаған. Бұл жайында әйгілі ғұлама хадисші Ибн
Хажар әл-Асқалани (Хижри 773-:52 ж.) Сахих Бұхариге
жазған түсіндірмесінде жоғарыда аты аталған сахаба Әнәс
риуаят еткен хадиске түсініктеме беру барысында былай
оӘнәстің оарамыздағы кейбіреулерп деген сөзінен
мұндай жағдай тек Пайғамбарымыздың (с.а.с.)
4. Алла елшісінің (с.а.у.) ешбір хадисінде
оаяқтарыңды бір-біріне тигізе тақаңдарп,
деп айтыл-
мауы бұл іс-әрекеттің шариғат талабы емес екендігін
5. Аталмыш хадистердегі сахабалардың сөздері
саптың тығыз болуының қаншалықты маңызды екенін
Асқалани, Фатхул Бари – 76-баб/725-хадис түсіндірмесі.
Ифтитах тәкбірін айтып, қол байлай салысымен
төменде келтірілген
дұғасы іштей айтылады. Бұл
оСүбханакәллаһумма уә бихамдикә, уә тәбәракәс-
(Мағынасы: оЯ, Алла тағалам! Сені тәсбих етіп (күллі
кемшіліктерден пәк, кемел екендігіңді айтып) пәктеймін.
айтып мадақтаймын. Сенің көркем есімің
аса мүбәрак. Сенің ұлылығың аса жоғары. Сенен басқа
Бұл жайында сахаба Әбу Сағид әл-Худри былай
оПайғамбарымыз түнде намазға тұрғанда тәкбір
айтып, мынаны оқитын оСұбханакәлаһумма уә
бихамдикә, уә тәбәракәсмукә уә тағала жаддукә уә лә
Сондай-ақ, хазірет Омар ибн Хаттабтың ифтитах
тәкбірінен кейін осы д
ұғаны оқығандығы деректерде
Мұхаммед Әнур шах, Тирмизи сүнәні шархы, 1/249-бет, 179-баб,
Ү242 хадис.
Дарақұтни сүнәні, Ү1144 хадис сахих.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
дұғасынан кейін әр намаздың тек әуелгі
рәкағатында іштей
оӘғузу билләһи минәш шайтанир
деп айтып, артынан
дейді
. Алла тағала Құран Кәрімде:
ұран оқитын болсаң, оәғузуп айтып, қарғыс атқан
ллаға сиынп
– дейді
. Яғни, намазда Құран
сүрелері оқылатындықтан алғашқы рәкағатта ғана бір рет
Ханафи мәзһабы бойынша Құранда келген барлық
Құран аяты болып есептеледі. Өйткені, Құран
парақтарында уахи ретінде жазылғанның бәрі – аят.
Мұнда талас жоқ. Демек бисмиллә да Құран парақтарында
жазылғандықтан, оны да аят деуіміз заңды. Сол себепті,
ғұсылы жоқ кісілер мен хайыз және нифасты әйелдердің
Құран аяты ретінде оқуларына болмайды,
тек бір істі Алланың атымен бастау мақсатында немесе
Ханафи мәзһабында
фатиха сүресінің
бір бөлігі емес (Шәфиғи мәзһабында фатиханың бірі аяты
болып есептелінеді). Оған дәлел ретінде Ибн Мәжәда кел
ген бір хадисте Сахаба Әбу Һурайраның айтуы бойынша
Бадаиғ, 2/31-бет.
оНахлп сүресі, 9:-аят.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
лла тағала былай дейді: о
ен намазды Өзіммен,
құлымның арасында екі бөлімге бөлдім.
ір бөлімі мен
үшін, екінші бөлімі пендемнің тілектері үшін... Пенде
оӘлхамдулиллаһи раббиль аляминп дегенде
тағала: о
ұлым маған шүкір айтты, оған да сұрағаны
Осы хадиске қарасақ, фатиха сүресі
айтылып отыр. Егер де, ол фатиха сүресінің бір бөлімі
болған болса оны да міндетті түрде тілге алар еді. Де
фатиха аяттарының бірі емес. Ол аят
болғанымен, тек сүре араларын бөліп тұрушы рөлін ғана
Дегенмен әр ракағат басында фатихадан бұрын
айтылады. Имам Әбу Юсуф пен Имам
фатиха аяттарынан санаған
риуаятты да назарға ала отырып, бірінші және екінші
ракағатта да фатихадан бұрын бисмилләны айту уәжіп
. Осыған қарап кей ғалымдарымыз
оДұрысы әр
ракәғат басында фатихадан бұрын бисмилләны айту ке
рек. Егер фатиха басында ұмытылып, айтылмай қалса
Имам Ағзам Әбу Ханифа мен Имам Әбу Юсуф
офатихадан кейін оқылатын қосымша сүренің басын
да обисмилләнып айтудың қажеті жоқ. Өйткені, оның
орны – намаздың басып
десе, Имам Мұхаммад
оқылатын намаздарда қосымша сүренің алдында бисмил
дұғасы және
мен
үнемі жасырын айтылуы тиіс. Өйткені, бізге
Ибн Мәжә, Китәбул Әдәб, Ү37:4-хадис.
Әл-Кәсәни, Бадаиғ – 2/33-37 бет
Әл-Айни, әл-Биная – 2/20: бет.
Әл-Марғинани, әл-Хидая – 1/121 бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Пайғамбарымыздан солай жеткен. Сахаба Әнәс ибн
оМен Пайғамбарымыздың, Әбу Бәкірдің, Омардың
және Османның артында тұрып намаз оқыдым.
Олардың ешқайсысы обисмилланып жария етіп
Нәсәи (Суюти шархы): 2/135 бет, Ү907 хадис.
тік тұрып, парыз намаздарының
екі рәкәғаттыңп
әрқайсысында, ең аз дегенде, қысқа
болса – үш аят, ұзын болса, бір аят оқу – парыз. Бұған
дәлел, Құранда:
ұраннан жеңіл келгенін
, – делінеді. Осыған сүйеніп, Әбу Ханифа
жеңіл келген бір аят оқу парыз десе, Имам Әбу Йусуф
пен Имам Мұхаммад үш қысқа аят не бір ұзын аят оқу
парыз деген. Демек, Құран аяты мүлдем оқылмаған намаз
Хадистен дәлел келтірер болсақ, Сахих Бұхариде
келтірілген хадисте, Пайғамбарымыз (с.а.у.) бір кісіге на
оНамазға тұрғанында ифтитах тәкбірін ал. Кейін
Құраннан жеңіл келгенін оқы да рукуғқа бар, руғуғты
сүресі мен қосымша (зам) сүре
оқу (кемі қысқа үш аят) – уәжіп. Екеуінің біреуі оқылмай
қалса (Фатиха мен зам сүре), намаз соңында сәһу сәждесін
Бұл жайында Рифаға ибн Рафиғ Пайғамбарымыздың
оМүзәммилп сүресі, 20-аят.
Маусули әл-Ханафи, Ихтияр, 1/194-бет.
Сахих Бұхари, Ү724 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оНамазға тұрғаныңда құбылаға бет түзеп, тәкбір
айт. Кейін оФатихап сүресін және Алланың қалауымен
Бұхари және Мүслимде риуаят етілген хадисте
Пайғамбарымыз (с.а.у.):
оФатиха сүресін оқымаған
адамның намазы жоқп
– дейді. Яғни,
намаз толық әрі кәміл болып есептелмейді. Аталмыш ха
диске және өзге де осы тектес хадистерге сүйене отырып,
кейбір мәзһаб ғалымдары
сүресін оқу парыз
деген тұжырым жасаған.
сүресі оқылмаса, на
маз бұзыладып деген. Дегенмен, жоғарыда келтірілген
оСахих Бұхаридегіп
724 нөмірлі хадисте Пайғамбарымыз
оНамазға тұрғаныңда ифтитах тәкбірін ал. Әрі
Егер Фатиха сүресін оқу парыз болса, Пайғамбарымыз
міндетті түрде оған
оФатиханы оқып
дер еді. Ханафи
мәзһабында аталмыш екі хадисті ұштастыра келе: оНа
мазда қандай да бір аят немесе сүре оқу – парыз, ал
сүресін оқу – уәжіпп деп үкім шығарған. Бұдан
байқағанымыздай, намазда
оқылмайтын бол
са, намаз бұзылмағанымен толыққанды ғибадат болып
саналмайды. Тирмизидің
Әзірет Әли былай
оқылмаған барлық намаз – толық емесп.
Бұл жерде намазды бұзылады демеген,
отолық емесп
деп тұр. Бұл да
сүресін намазда оқу уәжіп
Әбу Дәуіт, 2/145-бет, Ү:59 хадис.
Сахих Бұхари, Ү723 хадис; Мүслім, Ү394 хадис.
Сахих Бұхари, Ү724 хадис.
Тирмизи – 1/254-бет, 247-хадиске берген түсіндірмесі.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Үш немесе төрт бас парыз намаздарында әуелгі екі
рәкәғатында ғана
сүресі мен қосымша зам сүре
оқу – уәжіп, ал қалған рәкәғаттарында
оқу –
Сахих Мүслімде риуаят етілген хадисте сахаба Әбу
оПайғамбарымыз (с.а.у.) бесін мен екінтінің әуелгі
екі рәкағатында оФатиханып және бір сүре оқитын,
кейде оқып жатқан аятын естіртетін. Ал, қалған екі
Үтір, нәпіл және сүннет намаздарының барлық
мен зәм сүресін оқу – үәжіп
риуаят еткен хадис бойынша, саха
ба Әбу Сағид (р.а.) Пайғамбарымыздың (с.а.у) мына сөзін
оНамаздың кілті – дәрет. Тахримі – тәкбір.
Намаздың соңы – сәлем беру. Парыз намаздарында
Майдани, Лубаб – 1/73-бет.
Мүслім, Ү451 хадис.
Сахих Бұхари, Ү745 хадис.
Нурул Изах – 26-бет. Уәжибус Сала.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
және өзге намаздарда (нәпіл, сүннет, үтір) Фатиха
сүресі мен зәм сүре оқымағанның намазы жоқ (кемел
Имамға ұйыған адам (муқтади)
сынды дұғаларды ғана іштей айтып,
және
қосымша сүре оқымайды. Бұған Ханафи мәзһабынан өзге
мәзһәб ғалымдары да келіседі. Айталық, Абдуллаһ ибн
Уәһәб, Мәлики мәзһабы ғалымы Әшһәб және табиғин
Ибн Мусәйяб, т.б.
Бұл мәселе төменде келтірілген
оСахих Мүслимдеп
риуаят етілген Ү577 хадисте
сахаба Саид ибн Сәбиттен имамның артында қосылып
оЕш жерде имамның артында қырағат ету деген
оСахих Мүслимдеп
Сахаба Имран ибн
دِر
Тирмизи, Сыффатус-салә, Ү23: хадис.
Бәдруддин Айни, Нухабүл-әфкәр – 4/::-бет.
Мүслім, Ү577 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оПайғамбарымыз (с.а.у.) бізге бесінде ме, жоқ екінді
де ме, имам болып намаз оқыды. Намаздан кейін бізге
қарап: оҚайсың артымда тұрып оСәббихисма Раббикәл
әъләп деген?п – деп, сұрады. Ұюшылардың бірі: оМен
едім, бірақ, жаман ойым болған жоқп, – деп жауап
берді. Сонда Пайғамбарымыз: оҚайсысы менімен жа
рысып тұрған, деп ойлап қалдымп
– дейді өзгелердің
Хадисші Тирмизиде осахих жолменп жеткен бір риуа
ятта сахаба Жәбир ибн Абдулланың мына сөзі келтірілген.
оКім де кім бір рәкағатта болсын, Фатиха сүресін
оқымаса, намазы жоққа есеп. Тек Имамның артында
Дарақұтнидің
сахаба Әбу Дәрданың
ِرا
оБір кісі Пайғамбарымыздан: – Барлық намазда
қырағат етіле ме? – деп сұрағанда, оИәп деген жауап
Мүслім, Ү39: хадис; Нәсәи-3:7-баб/991-хадис.
Тирмизи – 1/317бет, Ү313 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
естіді. Сонда жаңағы кісі: обұл маған міндет болдып
дейді. (Әбу Дарда) Сол кезде жұртқа қарағанда, мен
Пайғамбарымызға ең жақынырақ тұр едім, Ол кісі
(с.а.у.) маған бұрылып: – Алайда қашан жамағат имам
мен бірге оқыса, оның оқығаны жамағатқа жетедіп
Имам Мәліктің
атты хадис
кітабындағы риуаятта сахаба Абдулла ибн Омардан (р.ғ.):
оИмамның артында тұрған адам қырағат ете ме?п,
– деп сұрағанда Ол (р.а.): оКім де кім имамға ұйып, на
маз оқыса, имамның кырағат етуі жеткілікті. Ал,
оңаша оқығанда қырағат етсінп
– деп, жауап берген.
Абдулла ибн Омар имамның артында тұрғанда қырағат
Жоғарыда келтірілген хадистердің барлығы
имамға ұйыған кісі іштей
және зам сүрені
Кей ғалымдар сахаба Әбу Һұрайра мен Айша (Оларға
Алла разы болсын) анамыздан риуаят етілген: оФати
хап сүресі оқылмаған намаз толық емесп деген хадиске
сүйеніп, имамның артындағы жамағат та оқуы керек
дегенді алға тартады. Алайда, бұл хадис дәлел бола ал
майды. Өйткені, Пайғамбарымыз (с.а.у.) бұл өсиетін на
мазды оңаша оқитындарға қаратып, айтуы мүмкін. Бұлай
Дарақұтни сүнәні, 2/125-бет, Ү1262 хадис.
әл-Муатта Имам Мәлік – 1/:6-бет: 10-баб, 43-хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
деуімізге Ақиық сардардың (Алланың сәлемі мен игілігі
Сахаба Жәбирдің (р.а.) риуаяты бойынша
Пайғамбарымыз (с.а.у.):
оКім имамға ұйыған болса,
имамның қырағат етуі – оның да қырағаты болып
Әнас ибн Сириннің риуаяты бойынша, Омар ибн
оқымағанның намазы жоқп деген хадиске
Имам Ахмад ибн Ханбал:
оБұл хадис өз бетінше оңаша
оқитындарға қатысты айтылғанп,
– деп, түсіндірме
Кешігіп келіп, имамға ұйыған адам (мәсбуқ) имам
сәлем бергеннен кейін орнынан тұрып, оқылмай қалған
және зәм сүрені оқиды.
Өйткені, ол өз бетінше оқитындардың қатарынан санала
110
Ибн Мажә, 376-бет/ :50-хадис; Зәуәиду Сүнән Дарақұтни, Ү563
хадис.
Имам Тахауи, Шарху Мағанил Әсәр, Имамның артында қирағат
ету бабы. 4/:9-бет.
112
Ибн Әби Шәйбә, оман раххаса филь қираәтә халфәл имамп, Ү9
хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Намазда тұрғанда
сүресінен кейін
деп, дұға жасау – сүннет. Ханафи мәзһабы мен Мәлики
бұл дұға іштей айтылады. Өйткені, Құранда
Алла тағала:
аббыларыңа жалбарынып, жасырын
түрде дұға етіңдерп
– деп, жасырын айтылған
(дұғамды қабыл ет!) дұға болғандықтан жа
сырын айтылғаны абзал. Оның үстіне, Пайғамбарымыздан
жеткен бірнеше хадисте
іштей айтудың абзал
Хадисші Хаким ән-Нисабури Бұхари мен Мүслімнің
хадис қабылдау өлшемдерін (критерий) қолдана отырып
атты хадис жина-ғында Алқама
әкесі Уәилдің Пайғамбарымызбен (Алланың сәлемі мен
игілігі жаусын!) оқыған намазын риуаят етеді. Әкесінің
оПайғамбарымызбен бірге намаз оқығанда
Пайғамбарымыз оҒайрил мағдуби ғаләйһим уәләддалинп
113
Абдул Уәһһаб әл-Бағдади, Әт-Тәлқин – 1/107-бет.
114
оАғрафп сүресі, 55-аят.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
дегеннен кейін даусын бәсеңдетіп оӘминп дедіп
. Ха
ким аталмыш хадис жайында: оБұл хадис – сахих. Оны
Бұхари мен Мүслім кітаптарында келтірмегенімен
Әбу Һұрайра (р.а) риуаят еткен хадисте
оИмам оғайрил мағдуби ғаләйһим уәләддаллинп де
ген кезде сендер де оӘминп деңдер. Себебі, періштелер
оӘминп дейді, имам да оӘминп дейді. оӘминдіп айтқан
кісінің бұл дұғасы періштелердің оӘминп деп, айтқан
сәтіне дәл келсе, оның өткен күнәлары кешіріледіп
Осы хадиске сүйеніп те, оИмам фатиха оқып
болғаннан кейін
дауыстап айту керекп деген
тұжырым қате. Өйткені бұл жерде әминді
ожария айта
деген сөз жоқ. Оның үстіне, имам айтқан дұғалардың
бәрін дауыстап айту керек болса, имам келтірген тәкбірді
(Аллаһу әкбәр), тәсмиғті (самиғаллаһу лиман һамидаһ),
тәслимді (әс-сәләму ғалейкум) дауыстап айту керек бо
лады. Себебі Сахаба Әбу Һұрайра (р.а.) риуаят еткен бір
115
әл-Хаким ән-Нисабури Мүстәдрак – 2-том/253-бет, (42) 2913
хадис;Тирмизи, Сыффатус салә, Ү24: хадис түсіндірмесі. Тир
мизи бұны зайыф дегеннен гөрі хасанға жақын деген. Сондай-ақ,
Мұхаддис әл-Хаким де бұл хадисті оСахихп деген. (Зайлағи, На
сбур Риуая – 1/370-бет.)
116
Нәсәи, әс-Сүнәнүл-күбра – 2/ 479-бет, Ү1001 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оСөзсіз имамға ұйиу керек. Егер оАллаһу әкбарп,
десе, сендер де солай айтыңдар. Ал, қашан Құран оқыса,
(намазда) тыңдап тұрыңдар!п , – деген. (Сахих). Бұл
хадисте оАллаһу әкбәрп дегенде, арттағы жамағатта
оАллаһу әкбәрп
деу керектігін бұйырып тұр. Дегенмен,
Ханафи ғалымдары бұл хадистегі имамның да
дегенін негізге алып,
іштей айтуды
сүннет, деп, білген. Себебі,
сөзін, егер имам жа
сырын айтатын болса, Пайғамбарымыздың имамның да
дейтінін жамағатқа білдіруінің қажеті болмас еді.
Яғни, періштелер мен имамның
деуі жамағатқа
естілмейтін болғандықтан Пайғамбарымыз (с.а.у.)
оСебебі, періштелер оӘминп дейді, имам да оӘминп
деп, олардың да оӘминп, деп, айтатындығын
Кей бауырларымыз, Сахих Бухариде келген мына
хадисті де
оӘминді жария ету керекп
дегенге арқау етеді.
оИмам оӘминп дегенде, сендер де айтыңдар.
Кімнің әмині періштелердің әмин деуімен тұспа-тұс
Алайда, осы хадиске сүйеніп
оИмам фатиха оқып
болғаннан кейін оәминдіп дауыстап айту керекп
деген
117
Сахих Бухари: оЖәһруль Имам бит Тәминп
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
тұжырым қате. Өйткені бұл жерде әминді
ожария айта
деген сөз жоқ. Сондай-ақ, сөйлем құрамы тұрғысынан
оСөзсіз имамға ұйиу керек. Егер Имам, оАллаһу
әкбарп десе, сендер де солай айтыңдар. Ал, қашан
Құран оқыса, (намазда) тыңдап тұрыңдар!п
– деген.
(Сахих). Бірақ, бұл хадистегі бұйрыққа сүйеніп, имамға
ұйыған ешкім
отәкбірді (Аллаһу әкбәрды)п
жария айтпай
Мәзһабты мойындамайтындар шейх санай
тын Насруддин Әлбани
да
дауыстап ай
туды қолдамайды. Ол өзінің
оТәмәмул-минна фит-
таълиқ ала фиқһус суннап
атты кітабында былай дейді:
оЖамағаттың да имаммен бірге оӘминдіп дауыстап
айтуы керек дейтіндердің: оСахаба Зүбайр және
артындағылар оӘминдіп айтқанда мешіт жаңғырып
кеттіп дейтін уәжінен өзге одәлеліп жоқ. Бірақ, мұның
өзі оӘминдіп жамағаттың да дауыстап айтуына негіз
бола алмайды. Себебі, бұл хадисті жеткізушілердің
тізбегі Пайғамбарымызға (с.а.у.) ожетпегенп (марфуғ
болмаған). Пайғамбарымыздың (с.а.с.) дауыстап
айтқанына байланысты бірқатар хадистер бар. Бірақ,
ешбірінде Алла елшісінің артындағы сахабалардың да
қосылып, оӘминдіп жария айтқандығы келтірілмеген.
оӘминніңп дұға екені белгілі. Негізінде дұға іштей айты
лады. Өйткені, Алла тағала: оРаббыларыңа жалбары
11:
Дарақұтни сүнәні, Имамға ұйиу бабы – 2/115-бет, Ү1243 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
нып, іштей (құпия) тілеңдер!п, – деген. Ал, бұған құлақ
сөзі –
оДұғамызды, тілегімізді қабыл ал!п
деген мағынаны білдіретін дұға.
оCахих әл-Бұхарип
сөзіне
деп, түсінік берілген. Ал,
дұғаның іштей айтылуы абзал. Құранда
жалбарынып, іштей (құпия) тілеңдер!п
делінеді.
Пайғамбарымыздың (с.а.у.):
оІштей тілек – жа
рия жетпіс тілекке теңп
дегенін де ескерер болсақ,
дұғасын іштей айтқан абзал. Намазда
раббиял-ағлап, оСубхана раббиял-азимп, оСубханакап,
секілді басқа барлық дұғалардың іштей
құпия айтылуына тағы бір
Бұған қоса, бізге жеткен хадистердің бірде-
біреуінде Пайғамбарымыздың (с.а.у.)
дауыстап
айтыңдарп, деп, кесіп айтқан тікелей әмірі жоқ. Тек
деген кезде
оӘминп, деп, айтыңдарп
деген
Ал, Бұхари және Мүслімдегі
оИмам оӘминп деген
кезде сендер де оӘминп деңдер, оӘминп деген кісінің
осы дұғасы періштелердің оӘминп деген сәтіне сәйкес
келсе, оның өткен күнәлары кешіріледіп
деген хадиске
келер болсақ, бұл хадис те
жария айтылуына
Олай дейтініміз, Мүслімдегі сахих хадисте
оИмам (рукуғтан тіктеліп жатып) оСәмиғаллаһу
лиман хамидаһп дегенде сендер де оАллаһумма Раббәнә
ләкәл хамдп
деп, айтыңдар. Егер кім де кімнің сол айтқаны
119
Мұхаммед Насриддин Әлбани, Тәмәмул-минна фит-таылиқ ала
фиқһус-сунна, 177-бет
Ағраф сүресі – 55-аят.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
періштелердің айтқан сәтіне сәйкес келсе, оның өткен
күнәлары кешіріледіп
, – деген. Ешбір мәзһабта рукуғтан
тіктелген кезде
оАллаһумма Раббәнә ләкәл хамдп
деген
Пайғамбарымыздың (с.а.с.)
дығын бірқатар деректерден кезіктіруге болады. Әбу
Дәуідте риуаят етілген хадисте Әбу Һурайраның айтуы
оПайғамбарымыз (с.а.у) оҒайрил мағдуби
ғаләйһим уәләддалинп аятын оқығаннан кейін, бірінші
саптағылардан өзіне жақын тұрғанға естілетіндей
Бұл хадисте Пайғамбарымызға жақын тұрған кісі ғана
ести алатыны айтылуда. Демек, Алла Елшісі
Рас, кейбір риуаяттарда Пайғамбарымыз (с.а.у.)
көтерінкі дауыспен айтқандығы баяндалады
Алайда, Алла Елшісі мұны артта тұрған жамағатқа үйрету
мақсатында айтуы мүмкін. Бұл сөзімізді мына төмендегі
Сахих Мүслім, Китабус Сала – Ү409-хадис; Тирмизи 1/272-бет,
Ү267 хадис.
Әбу Дәуіт, Бабут тәмин уәрәл Иман – Ү934 хадис.
Әбу Дәуіт, Бабут тәмин уәрәл Иман – Ү932 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оӘбу Сакан Хужр ибн Ғанбас әс-сақафидан риуаят
етіледі. Ол былай деді: оУайл ибн Хужр әл-Хадрамидың
оНамаздан кейін Пайғамбарымызды (с.а.с.) көрдім,
тіпті, оның жүзін мына жағынан да, ана жағынан да
көре алдым. Ол: оғайрил мағдуби алайһим уәладдаллинп,
деп, оқығаннан кейін
дегенде даусын созды. Мен
мұны тек бізге үйрету үшін осылай істедім, деп, ойлай
Міне, пайғамбарымыз (с.а.у.)
дауы
стап оқыды деген хадисті риуаят еткен Уайл ибн Хужр
жария айту себебінің
мақсатында екенін айтуда. Пайғамбарымыз
дауыстап айтты деген негізгі хадистерді осы
Уайл ибн Хужрдың риуаят еткенін ескерсек, Ханафи
оүйрету мақсатындап
айтуы мүмкін де
ген сөздерінің қаншалықты негізді екенін аңғаруға бола
Қырағат етілгеннен кейін намазда иіліп, рукуғқа ба
й, иман еткендер!
аббыларыңа рукуғ, сәжде
Қ.Жолдыбайұлы, оДін мен Ділп – 2.
Маусули, Ихтияр – 1/173 бет; Нурул Изах – 27-бет, Сунәнус
Сала.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Қырағат еткеннен кейін
оАллаһу әкбарп,
деп,
рукуғқа барған ер кісі сүннетке сай саусақтарының ара
сын ашып, екі қолымен тізесін қапсыра ұстап, арқасын
тік ұстайды (90 С радиуста еңкейуі керек). Рукұғқа барған
адам басын тым төмен тұқыртпай арқасымен бір деңгейде
. Рукуғта аяғының ұшына қарау – мұстахаб
оПайғамбарымыз рукуғқа барған кезде саусақ-
тарын арасын ашатын, ал сәждеде саусақтарының
оПайғамбарымыздың намаз оқығанын көрдім.
Рукуғқа барғанда арқасын түзу ұстайтыны
соншалықты, су құюлы ыдыс қойса, төгілмес едіп
Әбу Дәуіт хадисші өзінің осүнәнындап келтірген ха
Маусули, Ихтияр – 1/173 бет; Нурул Изах – 27-бет, Сунәнус
Сала.
Нурул изах, Әдәбус сала.
Даруқутни, Китабус Сала – (3) 1267; Сахиху Ибни Хузайма –
1/301-бет, Ү594 хадис.
Ибн Мажә сүнәні – 3:3-бет, :72-хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
о...Рукуғқа барғанда алақаныңды тізеңе қой да
о...Пайғамбарымыз (с.а.у.) рукуғқа барғанда, басын
тым тұқрытпайтын еді, көтермейтін де, екеуінің
3. Рукуғта ең кемі үш рет
оСүбхана раббиял азимп
(Ұлық ием мінсіз, кемшіліктен пәк) деген дұғаны айту –
Хадисші Ибн Мажә өз
Хузайфа ибн
оХузайфа Пайғамбарымыздың (с.а.у.) рукуғқа
барғанда үш рет оСубхана раббиял азимп (Ұлы Жа
ратушы пәк), ал сәжде жасағанда үш рет оСүбхана
раббиял ағлап (Ұлы Алланы мінсіз деп тағзым етемін)
Әбу Дәуіт, Сыффатус-салә – :59-хадис. Сахих; Ибн Мажәда
ұқсас хадис Ү:72 хадис.
Әбу Дәуіт, 2/::-бет, Ү7:3 хадис.
Нурул Изах – 27-бет. Сунәнус сала.
Ибн Мажә – 3::-бет, :::-хадис; Әбу Дәуіт, Ү::6 хадис; Тирм
зи, Ү262 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
4.Рукуғқа барғанда және рукуғдан тіктелгенде ең кемі
бір рет оСүбханаллаһп дейтіндей уақыт кідіру – Әбу Ха
нифа пікірі бойынша уәжіп. Ал, оның шәкірті Әбу Юсуф
Әбу Дәуіт риуаят еткен хадисте намазын тез оқыған

оНамазға тұрғанда отәкбір тахримп айт.
Кейін Құраннан жеңіл келгенін (жадыңда жақсы
сақталғанын, өзіңе ыңғайлы болғанын) оқы. Со
сын рукуға барғанда, толық иілгеніңе көзің жетсін.
Рукуғдан тіктелгенде бойыңды түзу ұста. Сәждеге бас
қойғаныңда сәжде еткеніңе көзіңді жететіндей етіп
толық жаса. Кейін отырғанда да еркін, бірақ, тіктеліп
отырғаныңа көз жеткіз. Барлық намаздарыңды осылай
5. Рукуғдан тіктелер кезде
оСәмиғаллаһу лиман
(Алла өзіне мақтау айтқанды естиді) дейді, бой
ын тіктеген соң
оРаббәнә ләкәл хамдп
(Раббым! Барлық
.
Сахих Мүслімде Сахаба Әбу Һұрайрадан риуаят
Бәдаиғ, 1/6:6-бет.
Әбу Дәуіт, Ү:56 хадис. Сахих.
Таһмаз, әл-Фиқһул Ханафи – 1/221-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оИмам (рукуғтан тұрып жатып) оСәмиғаллаһу
лиман хамидаһп дегенде сендер оАллаһумма Раббәнә
ләкәл хамдп деп, айтыңдар. Егер кімнің сол айтқаны
періштелердің айтқан сәтіне сәйкес келсе, оның өткен
Рукуғдан тіктеліп жатып,
оСәмиғаллаһу лиман
дейді, тіктелген соң
оРаббәнә ләкәл хамдп,
деп,
айтылады. Содан кейін сәждеге барады. Сәжде жасау – па
оАллаһу әкбарп,
деп, алдымен тізерлеп, содан
кейін қолымен жер таянады. Бұл жайында әл-Хаким ән-
Нисабури өзінің
атты кітабында риуаят
оМен Пайғамбарымыздың тәкбір алғанда екі
басбармағын құлақ тұсына келтіргенін көрдім. Кейін
буындарын толықтай орнықтырып рукуғ жасады. Со
Сахих Мүслім, Китабус Сала – Ү409-хадис; Тирмизи 1/272-бет,
Ү267 хадис.
Тирмизи, Ү272 хадис. Сахих; Бұхари, Ү:12 хадис.
Тахмаз, әл-Фиқһул Ханафи, 1/223-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
сын оАллаһу әкбәрп, деп, қолынан бұрын тізесін қойып
Бұл хадис жайында аталмыш хадис ғалымы былай
дейді: Бұл Бұхари мен Мүслимнің хадис қабылдау шарт
тарына сай
жолмен келген. Ол хадистен қандай
оМен Пайғамбарымыздың сәждеге барарда
қолдарынан бұрын тізерлегенін көрдім. Ал, сәждеден
Имам Байһақи өзінің оәс-Сүнәнүл-кубрап атты хадис
оБізге Омар ибн әл-Хаттаб пен Абдулла ибн
Мәсғудтың (сәжде жасарда) алдымен тізерлейтіні
2. Сәждеге барған кісі екі қолдың арасынан маңдайын
және мұрнын жерге тигізеді. Қол құлақ тұсында болады
әл-Хаким, Мүстадрак – 1/349-бет, (149) :22-хадис.
Тирмизи –1\273-бет, 26:-хадис. Хадис ғариб-хасан; Әбу Дәуіт –
2/130-бет, Ү:39 хадис. Хасан; Ибн Мажә – ::2.
Байхақи – 2/143-бет.
Ихтияр, – 1/177-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оСахаба Барра ибн Азибтен оПайғамбарымыз
(с.а.у.) сәждеде жүзін қай жерге қоятын еді?п
деп
сұрағанымда, ол (р.а.):
оЕкі қолының арасынап,
– деп
Тағы бір хадисте Әбу Хумайди әс-Сағиди былай
оПайғамбарымыз сәжде жасағанда мұрны мен
3. Сәждеде білекті жоғары ұстау керек. Бұған мына
оЕгер сәжде жасайтын болсаң, алақаныңды жер
Әнәстан риуаят етілген бір хадисте Пайғамбарымыз
Тирмизи, 271-хадис. Сахих, ғариб, хасан.
Тирмизи, 270-хадис. Сахих; Әбу Дәуіт, Салә, Ү:94 хадис.
Мүслім, 494-хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оСәжделеріңді дұрыс жасаңдар, иттерге ұқсап,
4. Сәждеде қолтықты қыспай, ашық ұстау – сүннет
Ал, егер жамағатпен оқыған кезде қасындағы адамға
кедергі келтіретін болса, онда шынтақтарын өкпе тұсына
Мүслім келтірген сахих хадисте Абдулла ибн Мәлік
оПайғамбарымыз (с.а.у.) сәждеге барғанда екі
білегін екі жағына қарай ашып ұстайтыны соншалық,
Сәждеде қарны мен санының арасын ашық
Мәймуна
оПайғамбарымыздың сәждеде (саны
мен қарнының) арасы қозы өтіп кететіндей ашық
Мүслім, 493-хадис.
Әш-Шарнабуләли, Нурул изах – 27-бет. Сүнәнус сала.
Бахрур Раиқ, Китабус-салә; Айни, Биная -2/247; Нуруль изах-27
бет. Сүнәнус сала.
ән-Нәуәуи, Шарх Мүслім, Ү495 хадис.
Бахрур Раиқ, Китабус-салә; Айни, Биная -2/247
Мүслім, Ү496 хадис.; Хидая, Сыффатус-салә – 1/129 бет.;
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
6. Сәжде кезінде екі аяқты ауаға көтермей, аяқтың
Әِر
Сахих Бухаридегі бір хадисте Сахаба Әбу Ху
майд Сағиди Пайғамбарымыздың (с.а.с.) қалай сәжде
жасағанын былай суреттейді:
о...Ол кісі сәждеге қолын
қойғанда білегін жерге тигізбейтін. Ал, (сәждеде)
7. Сәждеде ең кемі үш мәрте оСүбхана раббиял ағлап,
Сахаба Хузайфа Пайғамбарымыздың (с.а.с.) былай
дегенін естіген:
оКім де кім рукуға барса, үш рет оСубха
на раббиял азимп (Ұлы Жаратушы мінсіз, кемшіліктен
пәк ) десін, ал сәждеде үш рет оСүбхана раббиял ағлап
:. Бұдан соң
оАллаһу әкбарп,
деп, басын сәждеден
көтеріп, тізерлеп отырады. Отырғанда
Бахрұр Раиқ – 1/556 бет.; Майдани, Лүбаб – 1/70 бет.
Сахих Бұхари – 794 хадис. –Фатхул Бари:
روهظب لبقҚسيف ناعفترم هابقعو امهعباﺻأ نوطب ىلع نيҚمئاق هيمӨق لعҰي نأ әارملا Ғلبقلا
Нурул изах – 27 бет. Сүнәнус сала.
Ибн Мәжә – 3::бет/::: хадис; Әбу Дәуіт – 2/162-бет, ::6-хадис.
Хасан ли ғойрихи.;
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
деп, айтылатындай қысқа уақыт кідіреді де екінші мәрте
сәждеге барады. Екінші мәрте сәждеге бару – уәжіп. Екі
Бұл жайында
оСахих Мүслімдеп
келтірілген хадисте
о...(Пайғамбарымыз сәжде жасағанда екі сәжде ара
сында отыратын (ұзақ отырып қалатыны соншалық)
оСірә, (намазда екенін немесе екінші сәждені) ұмытып
отәшәһһуд (әт-тахият) дұғасып
айтылып
болатындай уақыт
осоңғы отырыстап
отыру – парыз.
Бұхари жеткізген хадисте Алла елшісі (с.а.у.) намазын қате
оДәретіңді толық алып, құбылаға бет түзеп,
тәкбір айт та намазыңды оқы. Кейін Құраннан жеңіл
келгенін оқы. Сосын толық рукуғ жаса, сосын тіктеліп,
тік тұр. Одан кейін толық сәжде жаса. Басыңды
көтеріп еркін, бірақ, тік отыр. Барлық намаздарыңды
Әш-Шарнабуләли, Мәрақил Фәләх -99 бет.
Сахих Мүслім – 21:-бет, 473-хадис.
Сахих Бұхари, Ү5:97 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Мұнда Алланың елшісі (с.а.у.) намаздың өзге па
рыздарымен қатар намаз соңында да белгілі бір уақыт
аралығында отыру керек екендігін білдіріп тұр. Демек,
Төрт және үш рәкағатты намаздардың екінші
рәкағатында отыру – уәжіп
. Мұны
оәуелгі отырысп,
деп те атайды. Кейде Пайғамбарымыз (с.а.у.) әуелгісінде
отырмай, тұрып кеткен кездерінде намаз соңында
Сахих Мүс
лімдегі хадисте Абдулла ибн Бухайна
мбарымыз бізге намаз оқытқанда бір
намаздың екінші рәкағатындағы оәуелгі отырысқап
отырмай тұрып кетті. Арттағы жамағат та онымен
бірге тұрды. Намаздың соңында осәлем беруінп күтіп
тұрдық. Ол кісі тәкбір айтып отырған күйі сәлем бер
местен (қосымша) екі сәжде жасады. Артынша сәлем
Ханафи мәзһабында сәһу сәждесі сәлем бергеннен
ы. Сахих Мүслімде келген тағы бір хадисте
Бахрур-Раиқ – 1/524-бет.
Сахих Мүслім- 570-хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оПайғамбарымыз (с.а.у.) сәлемнен кейін сәһу
Сондай-ақ, Ибн Мажәда риуаят еткен сахих хадисте
оАбдулла ибн Мәсғуд сәлемнен кейін сәһу
сәждесін жасап, Пайғамбарымыздың солай істегенін
2. Ханафи мәзһабы бойынша ер кісілер намаздың екі
сәжде арасындағы отырысы мен
(тәшәһһуд)
отырысында сол аяғын жамбасының астына басып,
оң аяғының басшпайларын құбылаға қаратады. Бұл –
. Бұл жайлы Тирмизидің
риуаят
Әِر
Әِر
оМен Мәдин
а қаласына келгенімде өз-өзіме
оардақты Пайғамбарымыздың намазын қалай
оқитынын көруім керекп дедім. (Барып қарағанымда)
Ол кісі тәшәһһүдте оң аяғын (башпайларын құбылаға
қаратып) тіктеді.
Сол қолын сол аяғының санының
Сахих Мүслім- (571) 95-хадис
Ибн Мажә, Фимән сәжәдәһума бағдас-сәләм – 2/279 бет, 121:-
хадис.
Әбдіхамид Таһмаз, әл фиқхул Ханафи – 1/225 бет.; М.Исаұлы,
Қ.Жолдыбайұлы: Ғылымхал – 160-бет. Алматы.
Тирмизи, оКәйфаль Жулусу фит Тәшәһһудп – 21: баб/292, 293
хадис; Әбу Дәуіт, 179-баб, Ү957 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Хадисші ғұлама Тирмизи бұл хадиске
оБұл хадис ха
сан, сахих. Суфян әс-Саури және куфалық ғалымдардың
Сондай-ақ, хадисші ғалым Нәсәи риуаят еткен сахих
хадисте сахаба Абдулла ибн Абдулла ибн Омар (Омардың
немересі) әкесінен (яғни, Абдулла ибн Омардан) естігенін
оНамаздың сүннетінің бірі – оң аяқтың башпай
3. Тәшәһһуд отырысында қолымызды санымызға
Сахих Мүслімдегі хадисте Әмір ибн Абдулла ибн
Зүбәйір әкесінің (Абдулла ибн Зүбәйірдың) мына сөзін
оПайғамбарымыз (с.а.у.) намазда дұға (әттахият)
оқуға отырғанда оң қолын оң санының үстіне, сол
4. Әуелгі отырыс пен соңғы отырыста
дұғасын оқу – уәжіп
. Нәсәидегі сахих хадисте сахаба
Нәсәи әс-Cүнәнүл-кубра – 373-бет/213-баб, Ү74: хадис.
әш-Шәрнабиләли, Нурул изах; Тахмаз, әл-Фиқһүл-Ханафи;
Е.Ыбырайым, Н.Сайлауұлы, оНамаз оқып үйренейікп – 33-бет.
Мүслім- 262 бет/(113) Ү579 хадис.
Бахрур-Раиқ – 1/524-бет; Әш-Шәрнабиләли, Нурул изах.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Абдулла ибн Аббас былай дейді:
оБіз Алланың елшісімен
бірге едік. Діннің қыр-сырынан хабарымыз жоқ бізге
Пайғамбарымыз: о(намаздағы) әр отырыста мына
оӘт-тахияту лиллаһи уас-салауаату уат-таййбәәт,
әс-сәләәму алейка әйюһан-нәбию уә рахматуллаһи
уә бәрәкәтуһ, әс-сәләму аләйна уә алә ибәдилләһис
саалихиин, әшһаду әл-ләә иләһә илл
ллаһ уә әшһаду
5.Тәшәһһуд дұғасы іштей оқылады. Әбу Дәуіттегі ха
оТәшәһһудты жасырын оқу – Пайғамбарымыздың
6. Әуелгі отырыста тек тәшәһһуд оқылады. Ибн Әби
атты хадис кітабында сахаба Аб
Нәсәи, әс-Сүнәнүл-кубра, әт-тәшәһһудул әууәл, 216-баб/756- х
Әбу Дәуіт, Ихфа әт Тәшәһһуд, 1:4 баб/9:6 хадис; әл-Хаким, 1/354
бет; Тирмизи – 1/2:4-бет, Ү291 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оБіз екінші рәкағаттан кейінгі отырыста (әуелгі
отырыс) тек тәшәһһуд (әттахият) дұғасы үшін ғана
7. Соңғы отырыста
(әттахият) дұғасынан
кейін салауат айтып, Құраннан және сүннеттен дұғалардың
Ибн Мажәда риуаят етілген
оСахих хадистеп
Ибн
كِرا
оКәғб ибн Ұжраны кездестірдім. Ол маған: оСаған
бір сый жасайын ба? Бір күні бізге Пайғамбарымыз кел
ген еді. Біз оған: Біз сізге намазда қалай сәлем жолдауды
үйрендік(әттәхият (сәлем) дұғасын үйренік). Енді сізге
салауатты қалай айтамыз? – дедік. Ол былай айтыңдар
деді: оАллаһумма салли алә Мухаммәдин уә алә әәли
Мухаммәд. Кәмә саллайта алә Ибраһима иннәкә хами
дум мәжид. Аллаһумма бәрик алә Мухаммәдин уә алә
әәли Мухаммәд. Кәмә бәракта алә Ибраһима иннәкә
Ибн Әби Шәйба, Мұсаннаф, 1/263-бет, Ү3026 хадис.
Әш-Шәрнабиләли, Нурул изах.
Ибн Мажә сүнәні, 25 баб/ 904-хадис; Сахих Мүслім – 192-бет/
(405,406, 407) – 65,66,67. Бұхари-5996
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Тәшәһһудтан кейін салауат айту жайында Сахих
Ибн Әби Шәйбаның риуаят етуі бойынша сахаба Аб
о(Соңғы отырыста) Адам тәшәһһуд дұғасынан
кейін Пайғамбарымызға салауат айтып, кейін өзіне
Бұл хадистен түсінгеніміз, тәшәһһуд дұғасы мен са
лауатты оқып болып, дұға айту ғалымдарымыздың басым
Дегенмен, салауаттан кейін оқылатын дұғамыз Құран
не сүннеттен алынған дұға болуы керек. Өйткені, Сахих
Мүслімдегі хадисте сахаба Муғауя ибн әл-Хакәмның
(р.а.) риуаят етуі бойынша Алланың Елшісі (с.а.у) былай
оШын мәнінде, намазда адам сөзі араласпауы ке
рек. Намаз тәспихтан, тәкбирден және Құран аятта
Сондай-ақ, Умайр ибн Сағидтың айтуы бойын
ша Абдулла ибн Аббас тәшәһһудтан кейін айтылатын
дұғалардың арасында
оРаббәна әтинап
дұғасын да оқуды
Ибн Әби Шәйбә, Мұсәннаф, 1/264 бет.
Ибн Мажә шархы, әс-Сәнәди, 909 хадис түсіндірмесі.
Сахих Мүслім – 24-бет/7-баб/ 33-(537) хадис.
Ибн Әби Шәйба, Мұсаннаф, 1/263-бет, Ү3025 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
дұғасының
оЛә иләһәп
деген
тұсында сұқ саусақты көтеріп,
(Алла бар)
деген жерінде түсіреді
. Алланың бір, дара екендігіне
ишарат ету барлық мәзһабтарда мұстахаб амалға жата
ды. Яғни, істесең сауап жазылады, істемесең – күнә емес.
Ханафи мәзһабындағы айырмашылық мынау: сұқ саусақ
олә иләһап
деген кезде көтеріліп,
деген кезде
түсіріледі. Сұқ саусақты көтеріп, ишарат ету
Ал, намазда сұқ саусақты көтеріп, оны үздіксіз
Шафиғи мәзһабының белді ғалымы Имам Мұхиддин
ән-Науауи өзінің пәтуа жинағында
оТәшәһһүдте оң қолдың
сұқ саусағымен ишарат ету мұстахаб амал ма? Және
қай уақытта ишарат етіледі? Және саусақты үздіксіз
қимылдатады ма? Жоқ, әлде үздіксіз қимылдатудан на
маз бұзылады ма? Сондай-ақ, оң қолмен қатар сол қолдың
да сұқ саусағымен ишарат жасалады ма? Егер оң қолдың
сұқ саусағы жоқ болса, сол қолдың сұқ саусағымен иша
рат жасауға бола ма?п
деген бірқатар сұраққа былайша
о(Әттахият дұғасындағы) оИллаллаһп сөзінде
бір рет оң қолдың сұқ саусағын көтеріп, (Алланың бір
екендігіне) ишарат жасау – мұстахаб. Бірақ, оны дұға
айтылып біткенше көтерудің қажеті жоқ. Егер бұлай
істесе, намазы бұзылмағанымен мәкрүһ болады. Намазы
бұзылады, деп те айтқандар бар. Оң қолдың сұқ саусағы
Қ. Жолдыбайұлы, Дін мен діл-2.
Нурул идах.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
бар болса да, жоқ болса да, сол қолдың сұқ саусағымен
ишарат жасалмайды. Ал, егер жасайтын болса, намаз
Ал, Ханбалидағы мәзһабының ғұламасы Ибн Құдама
атты мәшһүр кітабында былай дейді:
оТәшәһһүдте (иллаллаһ деп) Алланы айтқан кезде сұқ
саусақты көтеріп, (Алланың бір екендігіне) ишарат жа
сайды. Өйткені, Абдуллаһ ибн Зүбайрдан Алла елшісінің
саусағымен ишарат ететіні және оны дұға айтылып
Сондай-ақ, Ханбалидағы мәзһабының белді
ғалымдарының бірі – Мансұр ибн Йунус ибн Идрис әл-
Бәһути өзінің
оәр-Раудул-мұраббап
атты кітабында бы
оНамаздың тәшәһһүдінде және дұғасында һәм
басқа жердегі дұғаларда да (иллаллаһ, деп) Алланың аты
айтылған кезде Алланың бір екендігін білдіру мақса-тында
сұқ саусақпен ишарат жасайды. Бірақ, сұқ саусақты
Мәлік мәзһабындағы белгілі пәтуа бойынша сұқ
саусақ дұға айтылып біткенше көтерілмейді, тек ишарат
етіледі. Б
ұл жайлы Мәлік ғалымы Имам Ибнул-Хажиб та
Бұл айтылғандар сұқ саусақты дұға айтылып
біткенше көтерудің мәкрүһ амал екендігіне байланысты
Имам Мұхидтин ән-Науауи, әл-Мәнсуураат фи ъуюунил-
масаайлил-муһиммат, 93-94-беттер. оәл-Мактабул-исламип бас-
пасы, Бәйрут, оәл-Ишрақп баспасы, Дауха, 2001 ж.
Абдуллаһ ибн Ахмет ибн Құдама әл-Мақдиси, әл-Мұғни, оДәрул-
фикрп баспасы, Бәйрут, һижри 1405 ж.
Мансұр ибн Йунус ибн Ыдырыс әл-Бәһути, әр-Раудул-мұрабба,
1-том, 179-бет. оМәктабатур-рияд әл-хадисап баспасы, Рияд,
Хасан ибн Али ас-Саққаф, Мажму Расайлис-саққаф, 2-том, 640-
бет. оДарур-Разип баспасы.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
мәзһаб ғұламаларының берген жауабы. Сұқ саусақты
дұға айтылып біткенше көтерудің қажеті жоқтығына, тек
Алланың бір екендігіне ишарат жасалатындығына бай
ланысты сахих Мүслімде ибн Омардан мынандай хадис
ا لوسر
Әлі ибн Әб
діррахман әл-Муъауий былай деді:
дулла ибн Омар менің намазда ұсақ тастармен ойнап
отырғанымды көрді. Намаз біткен соң ол мені бұл
істен тыйды да: оАлла елшісінің істегеніндей істе!п
– деді. Мен: Алла елшісі қалай жасайтын еді? – дедім.
Ол былай деді: оАлла елшісі намазда отырған кезде
оң алақанын оң санының үстіне қойып, саусақтарын
жиып, сұқ саусағымен ишарат ететін. Ал, сол
Сондай-ақ, Абдуллаһ ибн Зубайрдан риуаят етілген
хадисте дұға айтылып біткенше к
өтерілмейтіні анық
Сахих Мүслім, 1-том, 40:-бет. оДәру Ихиа`ит-турасил-арабип б
спасы, Бәйрут.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Абдуллаһ ибн Зубайрдан риуаят етілді. Ол былай деді:
оАлла елшісі дұға жасағанда (намазда оәттахиятп
дұғасын оқыған кезде) саусағымен ишарат ететін, оны
Имам Мұхиддин ән-Науауи Насаиде және Әбу
Дәуідте келген бұл хадисті
деп, бағалаған
Сондай-ақ, бұл хадисті әл-Бәйһақи, ибн Хиббан, әз-Заһаби
Ал, енді сұқ саусақты дұға айтылып біткенше көтеруді
Уайл ибн Хужрдан риуаят етілді. Ол былай деді:
елшісінің қалай намаз оқитынын көргім келді. Сөйтіп,
ол кісінің былай оқығанын көрдім....Сосын бас бармақ
пен ортаңғы теректі біріктіріп, дөңгелек пішінге
келтірді. Одан кейін сұқ саусағын көтерді де ұдайы
Біріншіден, Уайл ибн Хужрдан риуаят етілген бұл
хадистің мәтініне
оқимылдататын едіп
деген етістіктің ар
тынан қолданылғанын ескерейік. Себебі, Уайл ибн Хужр
Әбу Бәкір Ахмет ибн әл-Хұсейн ибн Әлі ибн Мұса, әс-Сунанул-
Бәйһақил-кубра, 2-том, 131-бет. оДарул-Базп баспасы, Мекке
қаласы, 1994 ж. Қосымша қараңыз: Сүлеймен Ибнул-Әшъас Әбу
Дәуіт ас-Сажистани, Сүнану Әби Дәуіт, 1-том, 260-бет. оДарул-
Мұхиддин ән-Науауи, әл-Мәжмууъ, 3-том, 417-бет. оДарул-фикрп
баспасы, Бәйрут, 1997 ж.
Хасан ибн Әлі ас-Саққаф, Мажмуъ Расайлис-саққаф, 2-том, 63:-
бет. Дарур-Разип баспасы.
Ахмет ибн Шаъб Әбу Әбдірахман ән-Насаий, Сунану ән-
Насааийл-кубра, 1-том, 310-бет. оДарул-кутубил-ъилмияп баспа
сы, Бәйрут, 1994 ж.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
дан риуаят етілген бұл хадисті оннан аса хадис ілімінің
хафиздары риуаят еткен кезде
оишарат етедіп
деген
сөзбен ғана шектелген. Ешқайсысында оқимылдататын
едіп делінбеген. Ал, хадис ілімінде белгілі бір хадисшінің
жеткізген риуаяты өзінен де сенімді басқа хадисшінің
жеткізген риуаятына қайшы келіп жатса, онда ол хадис
болып есептеледі. Ал, хадистің сахих болуы үшін
болмауы шарт. Бұған қоса, Абдулла ибн Зу
байрдан риуаят етілген сахих хадисте саусақтың үздіксіз
қимылдатылмайтындығы анық білдірілген. Сондай-ақ,
Мүслімдегі хадисте де сұқ саусақты қимылдату жөнінде
айтылмаған. Хафиз Әбу Бәкір ибн Хузайма оқимылдататын
едіп деген сөздің артық екендігін анық айтады. Ол өзінің
еңбегінде:
оБұл риуаяттан басқа ешбір риуа
ятта (қимылдататын еді) дегені айтылмаған. Осы риуа
Ал, енді жоғарыдағы дәлел ретінде келтіріліп
отырған хадистегі
осаусағын қимылдататын едіп
деген
оартықп, ошәззп,
деп, қабылдамағанның өзінде оны
Абдуллаһ ибн Зубайрдың
оүздіксіз қимылдатпайтын
деген хадисімен тігісін жатқызып, бір-біріне қайшы
келмейтіндей етіп түсіндіруге де болады. Яғни,
саусағын қимылдататын едіп
дегенде оны үздіксіз
қимылдату тұрғысынан емес, саусақты жоғары көтеріп,
ишарат ету, деп, түсіну керек. Себебі, бір рет жоғары
көтерудің өзі қимылдатуға жатады. Сонда Мүслімдегі
және басқа да хадистердегі
осаусағын көтеріп, ишарат
еді деген хадистерге қайшы келмейді. Бұл жай
оУайл ибн Хужрдың риуаятындағы
оқимылдататын едіп деген тіркестің мағынасы
үздіксіз қимылдатуды емес, саусақты бір рет көтеріп,
(Алланың бір екендігіне) ишарат етуді білдіруі
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
ықтимал. Осылай түсінген жағдайда бұл риуаят
Абдуллаһ ибн Зубайрдың оқимылдатпайтын едіп деген
осаусақты қимылдату – шайтанға тоқпақп
деген түсінікке келер болсақ, біріншіден, бұл мағынада
риуаят етілген хадистердің бәрі әлсіз. Екіншіден, бұл
отемірден де қаттып
деген сөз тіркесін тура
мағынасында емес, ауыспалы мағынасында түсііну ке
рек. Мысалы, Ахмет ибн Ханбалдың
келтірілген Нафиътың риуаятын тарқатып түсіндіріп
оНафиътан риуаят етілді. Ол былай деді:
оАбдуллаһ ибн Омар намазда отырғанда екі қолын
тізесіне қоятын да саусағымен ишарат ететін. Көзін
саусағына жүгіртетін. Сосын Алла елшісі: Бұл, яғни,
сұқ саусақ шайтанға темірден де қаттып, – деп, айт
Бұл хадис
оАлладан басқа тәңір жоқп
деген
мағынаны білдіретін
деп, айтылған кезде
сұқ саусақты көтеріп, Алланың бір, дара екендігіне иша
рат ету – бейнебір шайтанды темірмен ұрғандай деген
мағынаға саяды. Яғни, Алла бір, деп, саусағыңды көтеріп,
ишарат етуің шайтанға ауыр соққы болып тиетін амал.
Әйтпесе, қолдың астында шайтан тұр, саусақты үздіксіз
Әбу Бәкір Ахмет ибнул-Хұсейн ибн Әлі ибн Мұса әл-Бәйһақи,
әс-Сунанул-Бәйһақил-кубра, 2-том, 131-бет. оДәрул-Базп, Мекке,
1994 ж. 2-том, 131-бет.
Ахмет ибн Ханбал Әбу Әбділаһ әш-Шайбани, Мұснаду Ахад ибн
Ханбал, 2-том, 119-бет. оМұссисату Қуртубап баспасы, Мысыр.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
қимылдатқан сайын шайтанның басынан ұрасың дегенді
білдірмейді. Бірақ, хадистің астарына терең үңілмейтін,
танымы таяз бәзбір жандар мұны осылай түсініп жүргені
Бұл жайлы Хафиз Әбу Бәкір Ибнул-Араби әл-
Мәлики
атты Тирмизиге жазған
оТәшәһһудта саусақтарыңды үздіксіз қимыл-
датудан сақ болыңдар!... Сұқ саусақты үздіксіз
қимылдатсаң, шайтанға ол тоқпақ болады дейтіндерге
таң қаламын. Біліп қойыңдар! Сендер шайтанға бір
саусақтарыңды қимылдатсаңдар (бір рет ұрсаңдар),
ол сендерге он рет қарсы қимылдатады (Яғни, на
мазда көңілдеріңді қажетсіз бос нерсеге бұру арқылы
сендерді он рет ұрған болады). Шын мәнінде, шайтан
ды саусақтарыңды үздіксіз қимылдатумен емес, оны
өздеріңнің ықыластарыңмен, Алла алдында шынайы
берілулеріңмен (хушууъ), зікір-дұғаларыңмен, Аллаға
Намазды аяқтар кезде оң жағына, содан соң сол
оәссәләму аләйкум уә раһматуллаһп,
деп,
сәлем беру – уәжіп
. Сәлем бергенде иығыңа мойын
бұру – мұстахаб
. Әзіреті
Әлінің риуаят етуі бойынша
Пайғамбарымыз (с.а.у.): оНамаздың кілті – дәрет, тахримі
(намазға бастағанда одан тыс әрекеттерден тыйылу)
әл-Имамул-Хафиз Ибнул-Араби әл-Мәлики, Ъаридатул-ахуази
бишархи сахихут-тирмизи, 2-том, :5-бет. оДарул-кутубил-
Ибн Абидин, Раддул-Мұхтар – 2/162-бет.
Нурул изах, әдәбус сала.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оАллаһу әкбәрп
деумен басталады, сәлем берумен бітеді,
Тирмизидің сүнәнында риуаят еткен сахих хадисте
هِرا
оПайғамбарымыз (с.а.у.) оң жағы мен сол жағына
оәссәләму алейкум уә раһматуллаһ, әссәләму алайкум
Имамға ұйыған кісі имамнан бұрын сәлем бермейді.
Имаммен бірге немесе одан кейін сәлем береді
. Сахаба
оПайғамбарымызға (с.а.у.) ұйып (артында) намаз
оқығанымызда ол кісі сәлем берген сәтте біз де сәлем
Әбу Дәуіт, Салә, Ү61: хадис; Тирмизи өзінің сүнәнінде бұл х
дисты Әбу Сағидтан келген хадистен сенімдірек (асах) деген:
Бабу: Сыфатус-салә, Ү23: хадис.
Тирмизи, 221 баб/295-хадис.
Лүбаб, 1/74 бет.
Мұхтасар Сахих Бұхари, 2/217-бет, Ү3:0 хадис.
Ханафи мәзхабында үтір намазын оқу – уәжіп. Яғни,
оны оқу – міндет. Міндеттілігі жағынан парыз намазынан
Әбу Дәуідте риуаят етілген хадисте Пайғамбарымыз
оҮтір намазы – хақ. Оны оқымаған бізден емес.
Үтір намазы – хақ. Оны оқымаған бізден емес. Үтір
намазы – хақ. Оны оқымаған бізден емесп
– деп, үш
рет қайталап айтқан. Яғни, оның бұл сөзі үтір намазының
оШынында, Алла сендерге (бес уақыттан басқа)
бір намазды қосты. Ол – үтір. Оны құптан мен таң
намазының арасында оқыңдар: Үтірді. Үтірді!п

Әбу Дәуіт – 2/559-бет, 335-баб/1419 хадис.
Хайсами, китабус Сала – 2/413 бет, Ү41 баб/3435-хадис. Сахих.
Шәукәни, Нилул Аутар, Әбуабу Салатит Татауғ: Имам Ахметтен
және Табараниден риуаят еткен.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Сондай-ақ, сахаба Абдулла ибн Амрдың риуаятында
Алланың Елшісі (с.а.у.):
оШынында, Алла Тағала сен
дерге бір намаз қосты. Оны үнемі оқыңдар. Ол намаз
Аталмыш хадистер үтір намазының уәжіп екендігін
1. Үтір намазы үш рәкағаттан тұрады. Үшінші
рәкағатында сәлем беріледі. Бұған дәлел, әл-Хакимнің
атты хадис жинағында риуаятта Айша
оАлланың Елшісі үтір намазын үш рәкағат
етіп оқитын. Сәлемді тек соңында беретін. Омар
ибн Хаттаб та осылай оқыды. Мәдине қаласының
2. Үш рәкағаттың үшеуінде де
және
қосымша бір сүре оқылады. Ибн Мәжәдәғы сахих хадисте
оШынында, Алланың Елшісі (с.а.у.) үтір намазында
(біріншісінде оФатихаданп кейін) оАғлап, (екіншісінде
оФатихаданп кейін) оКәфирунп, (үшіншісінде оФати
Хайсами, китабус Сала – 2/413 бет, Ү41 баб/3437-хадис. Имам
Ахметтен жеткен.
Әл-Хаким, әл Мүстадрак – 1/447 бет, Ү24/1140-хадис.
Ибн Мәжә – 2\24:бет, Ү1171-хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
3. Үшінші рәкағатында
және қосымша
сүреден кейін рукуғқа бармай
оАллаһу әкбәрп,
деп, қолды
құлақ тұсына көтеріп тәкбір алады да қолды қайта байлап,
дұғасын оқиды. Дұға ретінде
оАллаһумм иннә
дұғасы оқылады. Бұл дұғаны білмейтін кісі
оРәббәна атинап
дұғасын немесе
деп, іштей үш рет айтса, Құнут дұғасының орнына
оПайғамбарымыз үтір намазын оқығанда рукуғқа
бармай тұрып, оҚұнутп дұғасын оқитын едіп,
– дегенді
Құнут дұғасында
оАллаһу әкбәрп,
деп, тәкбір алудың
дәлелі ретінде имам Бұхаридің
оҚұрратуль ғайнайнп
атты еңбегіндегі Әбу Усманның риуаятын келтіруге бо
лады. Ол былай дейді:
оӘзірет Омар оҚұнутп дұғасына
Ибн Ғабидин, әл-Һадиятул Аләия – 95 бет.
Ибн Мәжә – 2\255бет, Ү11:2-хадис; Әбу Дәуіт – 2/566-бет, 1427
хадис.
Имам Бұхари, Қурратул ғайнайн – Ү95 хадис.
Әйел баласы мен ер кісілердің намаздарының ара
сында бірнеше өзгешеліктер бар. Атап айтсақ, әйелдер ер
кісілер сияқты азан шақырып, қамат түсірмейді. Бет-жүзі
мен білезігіне дейінгі денесінің қолынан өзге жері жабық
болады. Әйел адам үшін мешіттен гөрі үйде отырып,
намаз оқығанның сауабы мол. Әйелдердің намаздағы
өзге қимылдары да олардың жаратылысымен және сол
табиғатына сай діннің үкімдерімен үйлесім табатынын
Әйелдердің киімі ашылып қалмасы үшін әрі дене
мүшелерінің киім сыртынан сыртқа теуіп, көзге оттай
басылып, өзгелердің назарын аудармауы үшін намаздағы
іс-әрекеттерінің барынша жинақы болуы басты назарға
алынған. Мысалы, тәкбірде қолды құлақ тұсына дейін
көтергенде жеңі сырғып төмен түсетіндіктен білектерінің
ашылып қалу қаупі бар. Сондықтан, олар қолдарын көкірек
тұсына көтереді. Сонымен қатар, қолдарын көкіректеріне
байлау арқылы да омырауларын қосымша көлегейлеген
болады. Ендеше, ардақты Алла елшісінің (с.а.у.)
намаз оқығанымдай намаз оқыңдарп
деген хадисін
негізге алып, әйелдер де дәл еркектер тәрізді намаз оқуы
Исламдағы төрт мәзхаб ғалымдарының басым
көпшілігінің берген пәтуасы бойынша әйел баласының
намаздағы қимылдарының еркектер сияқты еркін емес,
жинақы болуы маңызды. Мәселен, Мәліки мәзһабында
әйелдің намаздағы қимылдарының бәрі жинақы болуға
У.Зухайли, Маусуғатул фиқһиль Исләми – 1/769-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Ханбалидағы мәзхабында да дәл солай. Ибн Құдама
атты еңбегінде әйелдің намазындағы ерекшелігі
жайында былай дейді:
оНамаздағы ер кісілерге қатысты
үкімдер, негізінде, әйелдерге де қатысты. Бірақ, әйел ба
ласы рукуғта, сәждеде өзін жинақы ұстайды. Ал, оты
рыста малдас құрып (мүтәраббиға) немесе сол жағына
Шафиғи мәзһабында әйелдің намаз қимылдарында
1. Рукуғта бір тізесін екінші тізесіне, бір аяғын
екінші аяғына тигізе тақайды. Сәждеде де екі тізесі мен
екі аяғының арасын ажыратпайды, қарны санына тиіп
2. Еркектер жария оқитын намазды жария, іштен
оқитын намаздарды іштей оқиды. Әйелдер бөгде
еркектердің жанында намаз оқитын болса, дауыстары
3. Намаздарына кедергі келтіретін қандай да бір
жағдай туса, ер кісілер
десе, әйел адам
оң қолының алақанымен сол қолының сыртынан шапалақ
4. Намазда ерлердің әурет жері саналатын кіндік пен
екі бұттың арасы, ал, әйелдердің қолы мен бет-жүзінен
оӘссунәнуль Кубрап
атты хадис жинағының авторы
хадисші әл-Байһақи әйелдің қимылы жайында:
намаздағы қимылдарындағы өзгешілік жинақылыққа
негізделген. Әйел кісі намазда жинақылыққа ең лайық
Ибн Құдама, әл-Мұғни: әл-фарқ бәйнар ражули уәл марыәти фис
сала, 1/599-бет.
У.Зухайли, Маусуғатул фиқһиль Исләми – 1/777-779 бет.
Мұстафа әл-Ғадуи, Жамиғул Ахқамун Ниса – 1/376-бет.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Ендеше, Ханафи мәзһабымен қоса өзге үш мәзһабтың
үшеуінде де әйел кісінің намаздағы қимылдары
Ханафи мәзһабы бойынша әйелдердің намаз
Әйел адам ифтитах тәкбірін алғанда екі алақанын
құбылаға қаратып, саусақтарының ұшын иықтың тұсына
Имам Бұхари өзінің
оҚұрратуль ғайнайнп
атты
еңбегінде Сүләймән ибн Умайрдың мына сөзін риуаят
оМен (сахаба Әбу Дарданың зайыбы) Уммуд
Дарданың намазда екі қолын иық тұсына көтергенін
Ардақты пайғамбарымыз (с.а.у.) Уәйл ибн Хужр
есімді сахабасына былай деген:
оУа, Хужрұлы! На
маз бастағанда екі қолыңды құлаққа дейін көтер. Ал,
Бұл хадис жоғарыдағы Ұмму Дарданың хадисіне
қайшы емес. Себебі, әйел кісі қолын кеуде тұсына
көтергенде саусақтарының ұшы иық деңгейіне көтер-
Сондай-ақ, осы екі хадистің астарына үңілсек, әйел
баласының намаздағы басқа да әрекеттері (рукуғ, сәжде,
соңғы отырыста, т.б.) олардың нәзік жаратылысы мен
211
Имам Бұхари оҚұрратуль айнайнп Ү23 хадис.
Хайсәми, Мажмағуз-зауаид -2\222 бет, Ү2594 хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
өзге де ерекшелігіне байланысты құлшылық кезінде
өзін жинақы ұстаудың қаншалықты маңызды екендігін
Әйел кісі көкірек тұсына оң алақанын сол қолының
үстіне қояды. Білезіктерін қапсыра ұстамайды. Намаз
кезінде өздерін жинақы ұстауы үшін осылай істеген аб
Табиғин Ата ибн Әби Рабах
оӘйел кісі қиямда
тұрғанда мүмкіндігінше екі қолын жинақы ұстайдып,
Әйелдер рукуғқа барғанда саусақтарының арасын аш
пастан тізесіне қояды, арқасы мен тізесін сәл бүгеді. Ал,
сәждеге барғанда білектерін жерге тигізіп, шын-тақтарын
өкпе тұсына тақап ұстайды, қарны қара санына тиуі
. Бұл жайында Әбу Шәйба өзінің
атты
ұِرا
оӘйел баласы сәждеге барғанда (екі сәжде арасын
да отырғанда) еркін отырсын және (сәждеге барғанда)
Тәхәнәуи, Иләыәссүннә – 2/199 бет; әл-Айни, Биная; әл-
Шарнабәләли, Нурул изах
Бұл кісі хазірет Айша, Әбу Хұрайра, Абдулла ибн Аббас сыңды
көптеген сахабалардан хадис риуаят еткен кісі. Мекке ғалымы.
Ибн Әби Шәйбә, Мұсаннаф.
Бадайғ – 1/62 бет; Бадруддин Айни, әл-Биная – 2/249-бет.
Ибн Әби Шәйбә – 1/241 бет, Ү2777-хадис.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Табиғин Ибрахим ибн Язид ән-Нәхәъидің
былай
оӘйел кісі сәжде жасайтын болса, қарнын қара са
нына тигізе тақап ұстасын, бөксесін көтермесін және
ер кісілер сияқты (екі шынтағын арасын) ашпасынп
оӘйел кісі сәжде жасағанда екі санын бір-бірі
тигізе тақап ұстасын және қарнын қара санына
атты хадис
оӘйелдерге сәжде жасағанда қарнын екі са
нына тигізе тақап ұстасын, деп, әмір етілді. Бұл
сәжде жасағанда оның бөксесі көтерілмесін деген
мақсатта айтылған. Сәжде жасағанда ер кісілер
Ибрахим ибн Язид ән-Нәхәғи, Ирак өңірінің ғұлама фиқһшысы
әрі хадисте осиқа/сенімдіп, оның риуаят еткен хадистерін Нәсәий,
Әбу Дәуіт, Даруқутни сынды ғұламалар өз хадис жинақтарына
енгізген, ол балалық шағында Айша анамыздың (р.а.) көзін
көрген кісі.
Ибн Әби Шәйба, Мұсаннаф, Әйелдің сәжде жасау бабы – 1/242-
бет, 27:2
Ибн Әби Шәйба, Мұсаннаф, Әйелдің сәжде жасау бабы – 1/242-
бет, 2779
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
сияқты екі шынтағының арасын ашпасын (деп те
Тәшәһһуд отырысында әйел кісі екі аяғын бүгіп, оң
жағына қарай жамбастай отырады. Яғни, сол жақ аяғын
оң жақ санының астынан өткізіп, бір жамбастай отыра
. Мұндай отырыс әйел табиғатына сай келеді әрі
жинақы көрінеді. Мұны
отәуәррүк отырысып
дейміз.
Абдулла ибн Омар (р.а.) риуаят еткен бір хадисте
оӘйел баласы намазда сол жақ аяғын оң жақ
санының астына басып отырады. Ал, сәждеде қарнын
қара санына тигізе тақап ұстасын. Әйел осылай ет
кенде жинақы көрінеді. Алла (осылай отырып оқыған
әйелге) қарап періштелеріне: оУа, періштелерім! Куә
болыңдар, мен бұл әйелдің күнәсін кешірдімп, – дейдіп
Байхақи әс-Сүнәнүл-күбра – 2/314-бет.
А.М.Таһмаз: әл фиқһул ханафи фи саубиһил жәдид, 1- том, 226-
бет.
Бәйһақи, әс-сүнәнул кубра, 2/315-бет, Ү3199 хадис.
Дұға жасайтын кезде екі қолды көтеру, дұғаның
соңынан бет сипау – мұстахаб. Оған мына төмендегі ха
Тирмизи риуаят еткен
хадисте хазірет Омар
оДұға ету үшін Пайғамбарымыз қолдарын көтерсе,
Мұхаддис Хаким өзінің
оМұстадракп
атты Бұхари
мен Мүслімнің хадис қабылдау талаптарына сай
жинақтаған хадис кітабында Ибн Аббастан мына хадисті
риуаят етті. Ибн Аббас былай деді:
(с.а.у.): Алла тағаладан тілеген кезде алақан жай
ып тілеңдер, қолдарыңның сыртымен сұрамаңдар.
هِرو
Мухаддис Хаким
келтірілген тағы
бір хадисте Әзірет Омар былай дейді:
Тирмизи, Дағуат 4/36:-бет. Ү33:6 хадис.;
Мұстадрак алас-сахихайн, Суал би батнил-Кітап, Ү2011 хадис
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Пайғамбарымыз (с.а.у.) дұға ету үшін қолын
көтеретін болса, екі алақанымен бетін сипамайынша,
Жалпы, парыз намаздардан кейін зікір айтып, дұға
жасау – сүннет. Алла елшісінің (с.а.у.) бұған қатысты са
хих хадистері жеткілікті. Мысалы, Әбу Һурайрадан (р.а.)
жеткен Мүслімдегі риуаятта Алла елшісі былай дейді:
оКім де кім әрбір намаздан кейін 33 рет оСұбханаллаһп,
33 рет оАлхамдулиллаһп, 33 рет оАллаһу әкбарп десе,
бәрін қосқанда тоқсан тоғыз болады, ал жүзіншісінде
оЛә иләәһа иллал-лаһу уахдаһу лә шариика ләһ, ләһул-
мулку уә ләһул-хамду уа һуа алаа кулли шаийн қадиирп,
деп, айтса, теңіз толқынының көбігіндей күнәсі болса
да, кешіріледіп
Басқа бір риуаятта:
оКім де кім парыз
намаздарының артынан оАятүл күрсініп оқитын бол
са, келесі намазға дейін оны Алла қорғайтын боладып
– деп, айтылған. Сондай-ақ, басқа бір хадисте Ғұқба
Мүстадрак, масхул уажһ бил ядайн фид дуга – 2010-хадис.
Қ. Жолдыбайұлы, Дін мен діл-2.
Сахих Мүслім, 1-том, 41:-бет. оДәру Ихиаыит-турасил-арабип б
спасы, Бәйрут.
Сүлейман ибн Ахмет ибн Айуб Әбіл-Қасым әт-Табарани, әл-
Мұғжамұл-кабир, 3-том, :3-бет. оМәктабутуз-заһраап баспасы,
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
ибн Амр былай дейді: оАлла елшісі (с.а.у) әрбір на
маздан кейін оФалақп пен оНасп сүрелерін оқуымды
Жоғарыдағы риуаяттардан байқағанымыздай, намаз
дан кейін зікір тартып, дұға тілеу – Алла елшісінің (с.а.у.)
маңызды сүннеті. Ал, бұл айтылғандардың намаз парызы
нан кейін немесе соңғы сүннеттен соң орындалатындығына
қатысты мәзһаб ғұламалары арасында екі түрлі көзқарас
бар. Алла елшісінің (с.а.у.) зікір мен дұға етуді білдірген
кейбір хадистеріндегі
опарыз намаздан кейінп
деген
сөзді негізге алған ханафиден өзге мәзһабтарда парыз на
маздан кейін дереу зікір мен дұға айтылады. Ал, ханафи
мәзһабының ғұламалары Мүслімдегі Айша (р.а.) анамыз
дан риуаят етілген:
оАлла елшісі (с.а.у.) намазда сәлем
бергеннен кейін (шамамен) тек оАллаһумма әнтас-
салаам уа минкәс-сәлаам, тәбааракта иа зәл-жәлаали
уал-икраамп дейтіндей уақыт қана отыратынп
деген
хадисті, сондай-ақ сахихул-Бұхариде Умму Салама (р.а.)
анамыздан жеткені:
оАлла елшісі (с.а.у.) намазда сәлем
бергеннен кейін әйелдер тұрып кететін. Ал, өзі аз ғана
кідірістен кейін ғана орнынан тұратынп
сынды ха
дистерге қайшы келмеу жағын ескеріп, зікір мен дұғаны
дереу парыздан кейін емес, ақырғы сүннеттен кейін жасау
қажет деген тұжырымға тоқтаған. Себебі, зікір мен дұғаны
парыздан кейін дереу айтылатын болса, жоғарыда Айша
анамыздан риуаят етілген хадиске қайшы болмақ. Яғни,
намаздан кейін айту – сүннет.
оАятул күрсініп
немесе
пен
сүрелерін оқу, 33 рет
33 рет
, 33 рет
оАллаһу әкбарп
Ахмет ибн Ханбал Әбу Абдиллаһ әш-Шайбани, Мұснаду Ахад
ибн Ханбал, 4-том, 155-бет. оМуссисату Қуртубап баспасы,
Сахихул-Бухари. 1-том, 296-бет. оДәру Ибни Кәсир баспасып,
Бәйрут, 19:7 ж.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оЛә иләәһа иллаллаһу уахдаһу лә шариика ләһ, ләһул-
мулку уә ләһул-хамду уа һуа алаа кулли шәйн қадиирп
сынды дұғаларды айту
оАллаһумма антас-салаам уа
минкас-салаам, тәбааракта иа зәл-жәлаали уал-икраамп
дейтіндей мезгілден көп уақытты алатындығы сөзсіз.
Ал, Алла елшісі, Айша анамыз жеткізгендей, парыз на
мазынан кейін шамамен тек
оАллаһумма әнтас-салаам уа
минкәс-сәлаам, тәбааракта иа зәл-жәлаали уал-икраамп
Ендеше, Алла елшісі соңғы сүннеті бар парыз на
маздарынан кейін
оАллаһумма әнтас-салаам уа минкәс-
сәлаам, тәбааракта иа зәл-жәлаали уал-икраамп
дұғаларына шамалас қысқа зікірлерді айтқаннан кейін ор
нынан тұратын да мешіттің бір бұрышындағы бөлмесіне
барып, намаздың соңғы сүннетін сонда оқитын. Артынан
жоғарыда келтірілген, айтылуы ұзақ уақыт алатын зікір,
дұғаларды оқитын. Ал, соңғы сүннеті жоқ
мен
намаздарында Алла елшісі (с.а.у.) намаз оқып
бола салысымен зікір айтып, дұға ететін. Алла елшісінің:
оКім де кім таң намазын жамағатпен оқығаннан кейін
күн шыққанша Алланы зікір етіп отыратын болса, со
дан кейін екі рәкағат намаз оқыса, толық қажылық
пен ұмраның сауабын алады. Толық, толық, толықп
Тарқатып түсіндірер болсақ,
оАлла елшісі (с.а.у.)
намазда сәлем бергеннен кейін тек оАллаһумма әнтас-
салаам уа минкәс-сәлаам, тәбааракта иа зәл-жәлаали
дейтіндей уақыт қана отыратынп, деп,
келетін хадис ақырғы сүннеті бар парыз намаздарына бай
ланысты айтылған, ал парыздан кейін сүннеті жоқ
Мұхаммед ибн Иса Әбу Иса әт-Тирмизи, Сунанут-тирмиз, 2-том,
4:1-бет. оДарул-ихиаайт-турасил-арабип баспасы, Бәйрут.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
оАятул күрсініп
және 33 рет
33
33 рет
оАллаһу әкбарп, оЛә иләәһа
иллаллаһу уахдаһу лә шариика ләһ, ләһул-мулку уә ләһул-
хамду уа һуа алаа кулли шаийн қадиирп
сынды айтылуы
ұзақ уақыт алатын зікір, дұғалардың
опарыз намазынанп
кейін айтылатындығын білдіріп келген кейбір риуаят
тарды ханафи ғұламалары соңғы сүннеті жоқ парыз на
маздардан кейін, деп, түсінген. Сондай-ақ, хадистердегі
опарыз намазынан кейінп
деген сөз тіркесі зікір мен
дұғаның міндетті түрде парыз намаздан кейін айтыла
ды, деп, жаңсақ ұқпау керек. Себебі, парыз намаздардың
бекітілген сүннеттері сол намаздардың маңызды бөлігіне
жатады. Себебі, бұл сүннет намаздар
намаздары секілді мақсаты өз алдына бөлек намаз
емес, парыздардың алдында немесе артында бірге орын
далады. Мысалы,
обес уақыт намазымды оқыдымп деген
кезде, әдетте парыз намазбен қатар сүннеттерін де
оқылғандығы білдіріледі. Міне, сондықтан хадистердегі
айтылуы ұзақ уақыт алатын дұғалардың опарыз на
мазынан кейінп
оқылады дегенін ханафи ғалымдары
сүннетімен бірге парыз намазынан кейін, деп, түсінген.
Бұл жайлы ханафи ғалымы ибн Ъабидин
былай дейді:
оЗікірлердің парыз намаздың
артынан айтылатындығына байланысты жеткен хади
стер олардың сүннет намазынан бұрын емес, керісінше
соңғы сүннеттен кейін орындалатындығын білдіреді.
Себебі, сүннет намаздар парыз намаздың ажырамас бір
бөлігі һәм толықтырушысы. Сондықтан, парыз намаздың
соңғы сүннетінен кейін орындалған зікір, дұғалар да па
Ибн Ъабидин Мұхаммед Амин ибн Омар, Хашияту ибн Ъаб
дин раддул-мұхтар ъала дуррул-мұхтар, 3-том, 424-бет. оДарус-
сақафати уат-турасп баспасы, Сирия, Дамаск, 2000 ж.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Сонымен қатар, ханафи ғалымдары ізгі амалдардың
артынан айтылатын дұға-тілектерің қабыл болу
мүмкіндігінің жоғары екенін ескере отырып, парыз на
мазды соңғы сүннетімен бірге орындағаннан кейін барып
қана дұға-тілектің айтылғанын құп көрген. Себебі, парыз
бен соңғы сүннет қоса атқарылғанда олардың маңызы
Байқағанымыздай, зікір мен дұғаны намаздың соңғы
сүннетінен кейін айтуға қатысты ханафи мәзһабының
қай жағынан алып қарасаң да иландыратын өз дәлелі
болғандықтан оған
деп, немесе
қатысты нақты дәлелі жоқп,
әсте, дұрыс емес. Төрт мәзһабтың бірін ұстанатындар,
әдетте, бір-біріне әрдайым құрметпен қараған. Әр
мәзһабтың өзіндік шариғи көзқарасы мен дәлелі
Алайда, бүгінгі таңда
омәзһаб ұстанбаймынп,
деп,
өздерін салафи атап жүргендер осындай ұсақ мәселелерді
қайта-қайта қазбалап, жамағат арасына іріткі салып
жүр. Олар өздерінің тиіп-қашып оқыған немесе жарым-
жартылай естіген жартыкеш пайымын асыл дінімздің нақ
өзі, өзегі деп, жаңсақ ұғады. Тар түсініктерін өзгелерге
таңып, басқаша түсінуге болмайтын Құранның анық
аяты немесе Алла елшісінің нақты сүннеті, деп, біледі.
Міне, сондықтан, олар өздерінен өзгеше ойлайтындардың
бәрін бидғатшы көріп, оларға ту сыртын беретінін несіне
жасырайық. Шын мәнінде, олар діннің қыр-сырына
қатысты түрлі көзқарастың болатындығын қабылдамау
арқылы өздерінің нағыз бидғатшыға айналғандарын
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Бүгінде мешіттерімізде имамның жетекшілігімен на
маз соңында тәспі тартылып, жамағатпен бірге дұға жаса
лады. Мұндағы мақсат – намаздан кейінгі зікір-дұғаларды
әлі дұрыс біле бермейтін кейбір жандарға үйрету. Сондай-
ақ, Алла елшісінің намаз соңындағы зікір, дұғаларға
қатысты маңызды сүннетін орындауға аса мән бермей,
елеусіз қалдыратындардың да қарасы көп екенін айта
кету керек. Сондықтан, имам дауыстап тәспі тартуды өз
бастап, жамағаттың маңызды сүннетті орындауына ықпал
Кейбіреулер жамағатпен зікір тартып, дұға етуді
деп, ойлауы мүмкін. Алайда, дінімізде бұған
ешқандай тыйым жоқ. Себебі, белгілі бір істі бидғатқа
шығару үшін ол істің дінде ешбір негізі болмауы шарт.
Ал, намаздан кейін зікір айтуды және жамағатпен дұға
етуді шариғатымыз құптайды. Белгілі бір істі жамағатпен
істеудің сауабы мол екенідігі дінімізде айтылған. Ендеше,
жамағатпен тәспі тартып, дұға жасау
одұға жасаңдарп,
озікір айтыңдарп,
деп, көпше түрде келген көптеген
аят-хадистердың аясына кіргендіктен, шариғатқа қайшы
Тағы бір ескере кететін жайт, мешітте парыз намаз
ды оқығаннан кейін намаздың соңғы сүннетін үйден оқу,
әрине, шариғатқа қайшы емес. Алайда, үй-жайымыз Алла
елшісінің бөлмелері тәрізді мешіттің дәл іргесінде болса,
бір сәрі. Онда үйден оқудың еш айыбы жоқ. Бұған қоса,
бірден жұмысқа кететінімізді ескерсек, сүннет намаздар
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Ханафи, Шафиғи мәзһабтарында, сондай-ақ,
Ханбалидағы бір көзқарас бойынша жұма парызының ал
дында төрт рәкағат сүннет намаз оқылады. Ал, Мәлики
мәзһабында жұманың алдында бекітілген сүннет намаз
Жұма намазының алдында сүннет намаз бар
дейтіндер, ең әуелі, жұма намазының бесін намаздың
орнына жүретіндігін алға тартады. Сондықтан, жұма
намазындағы екі рет азан шақыру, хұтба оқу, парыз
намазының төрт рәкағаттан екі рәкағатқа түсуі секілді
арнайы шариғи дәлелдермен бекітілген ерекшеліктерінен
бөлек өзге мәселелерде жұма намазы бесін намазы секілді
Имам әл-Бұхари өзінің сахих хадистер жинағында
оЖұма намазының соңындағы және алдындағы сүннет
деп, арнайы тарау арнағанымен жұманың
соңғы сүннетіне байланысты хадисті ғана келтіріп,
ал алдыңғы сүннеті жайлы ешқандай хадистен дәлел
келтірмеген. Оның орнына бесін намазының алды мен
соңында оқылатын сүннет намаздар жайлы айтып кет
Имам әл-Бұхаридың бұлай етуінде жұма намазын
бесін намазына
яғни салыстыруы жатыр. Яғни,
бесіннің алдында және соңында сүннет намаздары бола
тыны секілді жұма парызының да алд
ында және соңында
Қ. Жолдыбайұлы, Дін мен діл-2.
Бадруддин Әбу Мұхаммед Махмуд ибн Ахмет әл-Ъайни,
Ъумдатул-Қаари шарху Сахихил-Бұхари, 5-том, 126-бет. оДарул-
фикрп баспасы, Бәйрут, 2005 ж.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Имам ән-Нәуауи өзінің Мүслім сахихына қатысты
атты түсіндірмесінде:
обесіннің ал
дында оқылатын сүннет намазды жұманың алдында
Әліден (р.а.):
оАлла елшісі (с.а.у.) жұманың ал
дында және соңында төрт рәкағаттан намаз оқитын
едіп дегені риуаят етілген
Бұл риуаяттың тізбегіне
Хафиз Зәйнуддин әл-Ирақи ожәййдп
, деп, оң баға бер
Сондай-ақ, Алла Елшісінің (с.а.у.) жанынан бір
елі ажырамаған ғалым сахаба Ибн Мәсғұдтың жұма
намазының алдында һәм соңында төрт рәкағат намаз
Қадатадан (р.а.)
оАбдуллаһ ибн Мәсғұд (р.а.)
жұманың алдында төрт рәкағат және соңында төрт
рәкағат намаз оқитын едіп
дегені риуаят етілді. Ибн
Хажар Асқалани бұл хабарды
деп, бағалаған
Тіпті, Әбдіразақтың мұсаннафында Ибн Масғұдтың
Сүлеймен ибн Ахмет ибн Айуб Әбіл-Қасым әт-Табарани, әл-
Мұъжамул-әусат, 2-том, 172-бет. оДаарул-харамайнп баспасы,
Каир. Һижри 1415 ж.
Зәйнуддин Әбул-фадл Әбдірахым ибн әл-Хұсейни әл-Ирақи,
Торхут-тасриб фи шархит-тақрииб, 3-том, 36-бет. оДарул-
кутубил-илмияп баспасы, Бәйрут, 2000 ж.
Әбу Бәкір Әбдіразақ ибн Һүмам әс-Санъани, Мұсаннафу
Әбдіразақ, 3-том, 247-бет. оӘл-Мәктабул-исламип баспасы,
Бәйрут, Һижри 1403 ж.
Әбу Закария Мұхитдин ән-Нәуауий, Хулаасатул-ахкаам фи
муһимматис-сунан уа қауааъидил-ислам, 2-том, :11-бет.
оМуссисатур-рисалап баспасы, Бәйрут, 1997 ж.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
жұманың алдында және соңынан төрт рәкағат сүннет на
маз оқуды бұйыратындығы риуаят етілген. Ибн Масғұд
Алла елшісінен (с.а.у.) жұма намазының алдында және
соңында сүннет намаздар жайлы қандай да бір хадисті
білгендігінен оқыған, деп, батыл топшылауымызға бола
ды. Алла елшісінің ұдайы қасынан табылатын сахабаның
жұма намазында оқылатын сүннет намаздарына қатысты
әдетін Ибн Мүбарак, Сұфиянус-сәури сынды табиғиндер
Нафиътан риуаят етілді. Ол былай деді:
ибн Омар жұманың алдында намазды созып оқитын.
Ал, жұмадан кейін үйіне барып, екі рәкағат намаз
оқитын еді. Және ол (ибн Омар) Алла елшісі де (с.а.у.)
осылай істейтін еді, деп, айтатынп
. Имам Ән-
Нәуауи өзінің оәл-Хұласасындап
Әбу Дәуідте риуаят
етілген бұл хадисті Бұхаридың шартына сай
осахихп,
деп,
бағалаған. Бұл риуаяттан жұма намазының алдында нәпіл
Бұхаридағы риуаятта Алла елшісі (са.у.):
оӘрбір азан
мен қаматтың арасында (сүннет) намаз оқыладып
– деген. Басқа бір сахих хадисте:
оӘрбір парыз намаздың
алдында екі рәкағат намаз о
– деп, айтылған.
Мұхаммед ибн Иса Әбу Иса әт-Тирмизи, Сунанут-тирмиз, 2-том,
401-бет. оДарул-ихиаайт-турасил-арабип баспасы, Бәйрут.
Мұхаммед ибн Иса Әбу Иса әт-Тирмизи, Сунанут-тирмиз, 1-том,
294-бет. оДарул-ихиаайт-турасил-арабип баспасы, Бәйрут.
Сахихул-Бұхари. 1-том, 225-бет. оДәру Ибни Кәсир баспасып,
Бәйрут, 19:7 ж.
Мұхаммед ибн Хиббан ибн Мұхаммед, Сахих ибн Хиббан, 6-том,
20:- бет. оМүуссатур-рисалап баспасы, Бәйрут, 1992 ж.
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Ибн Хажар жұма намазының алдында оқылатын сүннет
намазға қатысты осы хадисті дәлел ретінде келтірген
.
Ендеше, жұма намазының уақыты кіргеннен кейін Хана
фи мен Шафиғи мәзһабындағыдай төрт немесе өзге кейбір
мәзһабтағылардай екі рәкағат сүннет намаз оқып жатқан
осенің мынауың бидғатп,
деп, қарсы шығу, әсте,
Ибн Хажар Асқалани, Фатхул-Баари, 3-том, 351-бет.
1.Фиқһ әрі хадис ғалымы Абдуллаһ ибн Махмуд
әл-Маусули (хижри 599-6:3 ж), әл-Ихтияр литаълилиль
Мухтар, хадис сілтемелерін берген Шуъайб әл-Арнаут,
2.Хадис әрі фиқһ ғалымы Зафар Ахмад әл-Ъусмани
әт-Таһанауи, Иъләыус-Сүннә, оИдәратуль Құран уәл-
3.Мұхаммад ибн Исмағил әл-Бухари әл-Жуғфи,
4.Әл-Хафиз Ахмад ибн Али Ибн Хажар әл-Асқалан
(773-:52 хижри), Фатхуль Бари Бишархи Сахихиль Буха
5.Муслим ибн әл-Хажжәж ән-Нисабури, Сахих Мус
6.Яхя ибн Шәрәф Әбу Зәкәрия ән-Нәуәуи, Шархун
7.Әбуль Хасан Мұхаммад ибн Абдиль Һади әс-Синди
(өл..хижри 113:ж.), Хашиятус Синдий алә Сахихи Мус
:.Нуруддин Али ибн Әби Бәкр әл-Һайсәми әл-Мысри
(өл.хижри :07ж.), Мәжмәғуз Зәуәыид, оДаруль Кутубиль
9.Мұхаммад ӘнурШах ибн МуъзамШах әл-Кәшмири,
Әл-Ғурфуш – Шәзи Шарху Сүнәнит Тирмизи, оДару
10.Доктор Абдулла ибн Абдил Мухсин әт-Турки,
Әл-Маусуғатул Хадисия: Сүнәну әд-Даруқутни, Али ибн
Умар әд-Дәруқутни (306-3:5 хижри). Тағлиқу Шуғайбиль
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
11.Әш-Шәйх АбдульҒани әл-Ғаними әд-Димашқи әл-
Майдани, әл-Лүбәбу фи шархиль Китаб, оәл-мәктабәтуль
12.Мұхаммад ибн Язид ибн Мәжә, (туған жылы
хижри 209 ж), Сүнәну ибни Мәжә, оәл-Мәктәбәтуль Ил
13.Шуруху сунәни Ибни Мәжә, оБәйтуль Ифкәруд
14.Мұхитдин Исаұлы, Қайрат Жолдыбайұлы, Ислам
15.Шәйхуль Исләм Бурхануддин Али ибн Әби Бәкр
әл-Мәрғинәни (өл.хиж. 593ж), Әл-Хидая: Шарху Бидая
16.Имам әл-Хафиз, Әбу Дәуід Сүләймән ибн Әшғас
әл-Әздий әс- Сижистаний (Хижри 202-275 ж), Сүнәну
Әби Дәуд, оДарур Рисәләтил Ъаламияп, 2009 ж. Дамаск.
17.Әл-Имам Бәдруддин әл-Айни, Махмуд ибн Ахмад
әл-Айнатабий әл-Халәби (.х.762-:55ж), Нухабуль Әфкәр
фи Тәнқихи Мәбәниль Әхбар фи Шархи Мағаниль Әсәр
ЛильИмам Әбу Жағфар әт-Тахауи, оИдаратуш Шуунуль
1:.Әбу Әбдрахман Ахмад ибн Шуғайб ән-Нәсәыи (ө.
19.Мұхаммад ибн Исмағил әл-Бухари әл-Жуғфий,
20.Әл-Хаким ән-Нисабури Әбу Абдулла Мұхаммад
ибн Абдулла, әл-Мустәдрак алас Сахихайн, оДаруль Ку
21.Әт-Табарани Суләман ибн Ахмад Әбу Қасым
(260-360х.ж.), әл-Муғжамуль Кәбир, оМәктабату Ибни
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
22.Әл-Байһақи Ахмад ибн Әл-Хусайн ибн Али Әбу
23.Әл-Қазий Әбу Мухаммад Абдульуаһһаб әл-
Бағдади әл-Мәликий , әт-Тадқин филь Фиқһиль Мәликий,
24.Проф.Доктор Уәһбату әз-Зухайли, Мәумуғатуль
Фиқһиль Исләми уә Қазаяль Муғасыра, оДаруль Фикрп.
26.Әс-Сәрәхси Әбу Бәкр Мұхаммад ибн Әби Сәһл,
27.Ибн Нүжәйм Зинуддин ибн Ибраһим ибн Му
хаммад әл-Мысри әл-Ханафи (ө.970 х.ж), Бахрур Раиыиқ
Шарху Кәнзуд Дәқаыиқ, оДаруль Кутубиль Илмияп, Бай
2:.Әш-Шарнәбуләли Әбу Бәракат Хасан ибн Аммар,
29.Имам Ахмад ибн Мухаммад ибн Ханбәл ибн
Һиләл ибн Әсәд, Муснәдуль Имами Ахмад, оДару Ихя әт-
30.Ибн Әби Шайба Хафиз Имам Абдулла ибн
31.Ибн Қудама: Абдулла ибн Ахмад ибн Мұхаммад,
32.Қайрат Жолдыбайұлы, Дін мен Діл, оДәуірп, Ал
33.Әл-Кәсани Алауддин Әбу Баракат ибн Мәсғуд
(5:7 ө.ж.х.), Бадаиъус Санаиъи фи тәртибиш Шараиъи,
34.Әл-Имам Алимуль Мадина Мәлик ибн Әнәс, әл-
35.Мухаммад Насруддин Әлбани, Тәмәмул-минна
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
36.Әбу Бәкр ибн Исхақ ибн Хузайма ән-Нисабури әл-
37.Абдул Хамид Махмуд әт-Тахмаз, әл-Фиқһуль
Ханафи фи Саубиһиль Жәдид, оДаруль Қаламп, Дамаск.
3:.Е.Ыбырайым, Н.Сайлауұлы, Намаз оқып
39.Мұхаммад Әмин әш-Шәһир би Ибни Ғабидин,
Раддуль Мухтар аляд Дурриль Мухтар шарху Тәнуириль
41.Мұхаммад Алауддин ибн Мұхаммад Әмин
Ғабидин әд-Димашқи әл-Ханафи (1:2:-1::: ж.м.), оДару
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
Жұманың алғашқы төрт рәкағат сүннет намазының қандай
скеру үшін
скеру үшін
ЛЕЛ-
ЙЕКТЕРМЕН
НАМАЗ ОҚУ ҮЛГІ
ДУС
АМАТ
Дәлел-дәйектермен намаз оқу үлгісі
сияқты екі шынтағының арасын ашпасын (деп те
Тәшәһһуд отырысында әйел кісі екі аяғын бүгіп,
жағына қарай жамбастай отырады. Яғни, сол жақ аяғын
оң жақ санының астынан өткізіп, бір жамбастай отыра-
. Мұндай отырыс әйел табиғатына сай келеді әрі
жинақы көрінеді. Мұны
отәуәррүк отырысып
дейміз.
Абдулла ибн Омар (р.а.) риуаят еткен бір хадисте
оӘйел баласы намазда сол жақ аяғын оң жақ
санының астына басып отырады. Ал, сәждеде қарнын
қара санына тигізе тақап ұстасын. Әйел осылай ет
кенде жинақы көрінеді. Алла (осылай отырып оқыған
әйелге) қарап періштелеріне: оУа, періштелерім! Куә
болыңдар, мен бұл әйелдің күнәсін кешірдімп, – дейдіп
Байхақи әс-Сүнәнүл-күбра – 2/314-бет.
А.М.Таһмаз: әл фиқһул ханафи фи саубиһил жәдид, 1- том, 226-
бет.
Бәйһақи, әс-сүнәнул кубра, 2/315-бет, Ү3199 хадис.
ЛЕЛ-
ЙЕКТЕРМЕН
НАМАЗ ОҚУ ҮЛГІ
ДУС
АМАТ
стана, 2013 жыл

Приложенные файлы

  • pdf 1083723
    Размер файла: 918 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий