Zhubajlar_wattygy-spaces.ru


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
1







Мұхаммед Ахмад Канған



ЖҰБАЙЛАР ШАТТЫҒЫ


Ерлі
-
зайыптылар

арасындағы қарым
-
қатынас негіздері



А
рабшадан а
ударған
:


А
.
Ахмад

2


УДК 28

ББК

86.38

Ж 80



ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКА
СЫ ДІН ІСТЕРІ АГЕНТТ
ІГІ

ДІНТАНУ САРАПТАМАСЫН
АН

ОҢ ҚОРТЫНДЫ БЕРІЛГЕН

ҚАЗАҚСТАН МҰСЫЛМАНДА
РЫ ДІНИ
БАСҚАРМАСЫНЫҢ

САРАПТАУ

КОМИССИЯСЫ МАҚҰЛДАҒА
Н



Ж 80. Жұбайлар шаттығы/араб тілінен ауд. А.Ахмад


Алматы: «Кәусар
-
саяхат» ЖШС, 2013.



ISBN 978
-
601
-
7
016
-
24
-
1



Оқырмандарға ұсынылып отырған бұл кітапта автор
мұсылмандар арасындағы жұбайлық өмірдің қыры мен сырын,
сүйіспеншілік пен мейірімділік нығметтерін баяндайды. Құда
түсу, неке қию, үйлену, той жасау, перзент сүю, бақытты
отбасы атану мен жұбайлард
ың міндеттері, хақтары т.б.
маңызды мәселелерді кеңінен қарастырады. Қасиетті Құранның
аяттарынан, ардақты Пайғамбарымыз Мұхаммедтің
хадистерінен және әһлу әс
-
сунна уәл
-
жамаға ғұламаларының
тұжырымдарынан нақты дәлелдер келтіреді. Сондай
-
ақ Ислам
табиғатын
а жат, тұрмыс
-
тіршілікті бұзатын нәрселерден
дінімізді жағымсыз етіп көрсететін әрекеттерді жан
-
жақты
ашып түсіндіреді. Кітаптың тілі көркем, қалың көпшілікке
арналған.


УДК 28

ББК

86.38



ISBN 978
-
601
-
7016
-
24
-
1

© «Кәусар
-
саяхат» ЖШС, 2013

3


АС
А МЕЙІРІМДІ, ЕРЕКШЕ
РАҚЫМДЫ

АЛЛАҺТЫҢ АТЫМЕН БАСТ
АЙМЫН


КІРІСПЕ


Әлемдердің Раббысы Аллаһ тағалаға сансыз мадақ! Бізге жер
бетіне түсірген барлық шариғаттарын қамтитын, ардақты
Пайғамбарымыз Мұхаммед ибн Абдуллаһтың әкелген шариғатын
және бұл ұлы, ханиф дін
ді нәсіп еткен Жаратушымыз Аллаһ
тағалаға көптеген шүкір
ліктер айтамыз. Әрі біздің әрқа
шан үлгі
тұтар көсеміміз, адамдарға өзінің сөзімен, ісімен және хал
-
жағдайымен ізгілікті,
жақсылықты үйретуші сүйікті
Пай
ғамбарымызға Аллаһ тағаланың игілігі, сәлемі жән
е берекеті
болсын!

Расында, үйлену Аллаһ тағаланың мұғжизалары мен
нығметтеріне жатады. Раббымыз Аллаһ Өзінің кітабы Құран
Кәрімде бұл туралы:
«Сендерге оған тұрақтауларың үшін өз
жыныстарыңнан жұбайлар жаратып, араларыңа
сүй
іспенші
лік, мейірімділік пайда

еткендігі де Оның
белгілерінен. Сөз жоқ, осыларда ойланған елге белгілер бар»
1
,



дейді
.

Сондай
-
ақ үйлену



адамзаттың көбейіп, Қиямет күніне дейін
жалғасуына ықпал ететін бірден
-
бір дұрыс жол. Себебі ер мен
әйелдің осылай отау тігіп, бала сүюімен, жанұял
ардың қыз
алысып, қыз берісіп, құдаласуымен, ел мен елдің араласып, өзара
жақындасуымен іске асатын адамзаттың көбеюінде үйленудің
маңызы өте зор. Бұл жайында Құран Кәрімде:
«Ей, адам баласы,
шүбәсіз, сендерді бір ер, бір әйелден
(Адам ата мен Хауа анадан)

жараттық және бір
-
біріңмен танысуларың
(дос, тату
болуларың)

үшін сендерді әртүрлі ұлттар мен ру
-
тайпалар етіп
қойдық. Әлбетте, сендердің Аллаһ алдында ең құрметтілерің




1

«Рум» сүресі, 21
-
аят.

4




тақуаларың. Шәксіз, Аллаһ толық Білуші, әр нәрседен
Хабардар»
1
;

«Ол
(Аллаһ)

тамшы ұр
ықтан

адам жаратып, оны ұрпақ
жә
не құда етті. Расында, Раббың Құдіретті»
2
,


деп
баяндалады
.

Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

«
мұсылмандар жұбайлық өмірдің
шы
найы жемісін көрсін» деген ниетпен, отау тігу мен ерлі
-
зайып
тылар арасындағы қарым
-
қатынасқа байланысты шар
иғат
үкімдерін кеңінен баяндаған. Ол
(с.а.с.)

өзі де үйленіп, үмбетіне
үлгі болар өнеге көрсеткен. Алайда қазіргі таңда көптеген адам
дін мен оның үкімдерін білмегендіктен, Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

мінез
-
құлқын үлгі тұтпай, оның
(с.а.с.) жолынан ауытқып,
мұ
сылмандыққа жат, Батыстың ерсі әдет
-
ғұрыптарына еліктеуде.
Осының салдарынан өздерінің өмірлік серіктеріне дөрекі қарым
-
қатынас жасауды әдетке айналдырды. Нәтижесінде жаңадан түтін
түтеткен, жас жанұя мүшелерінің араларында ұрыс
-
керіс пен
келіспеушілікте
р көбейді. Сөйтіп, қоғамымызда көптеген отбасы
Аллаһ тағаланың өздеріне берген, өзара сүйіспеншілік,
мейірімділік қасиеттерін, нығметтерін жоғалтты...

Дегенмен ортамызда ш
ынайы мұсылмандық жұбайлық
өмір
дің қыры мен сырын білуге ұмтылатын жастар да аз емес
және олардың саны күннен
-
күнге артып келеді. Осыған
байланысты отау тіккісі келетіндер мен

ерлі
-
зайыптыларға
арналған, мұ
сылмандық жұбайлық өмір ж
айлы әдебиеттің
қажеттілігін тү
сініп, бауырларымыздың ұсыныс
-
тілектерін қабыл
алып, осы мағынада сыр шертетін
кітап жазуды ниет еттім.
Еңбегімді «Жұбайлар шаттығы» деп атадым.

Кітапта құда түсу, неке қию, үйлену, той жасау, ұрпақ сүю,
көп әйел алу, ерлі
-
зайыпты
лардың құқықтары және тұрмыс
ты
ныштығын бұзатын іс
-
әрекеттер секілді отбасылық өмірде
кез
десетін маңызды

мәселелерге көңіл аударылды. Сондай
-
ақ
мұнда ғұламалардың әртүрлі пікірталасы мен көзқарастарына



1

«Хужурат» сүресі, 13
-
аят.

2

«Фурқан»

сүресі, 54
-
аят.

5


терең бойламай, қысқа да нұсқа қорытындылар жасауға
тырыстым.

Жалпы, бұл еңбек мұсылмандардың тұрмысын көркейтіп,
тату
-
тәтті өмір сүрулеріне септігін тигізет
ін әрі оларды ізгілікке,
адамгершілікке бастайтын оқулық ретінде жазылды. Сонымен
қатар оқырмандарға барынша ұғынықты болуы үшін кітаптың
әрбір бөлімін сауал
-
жауап түрінде құрастыру қарастырылды.
Аллаһ тағаладан бұл еңбектің баршамызға пайдалы болуын және
сауапты істер қатарына жатқызылуын сұраймыз.


Мұхаммед Ахмад Канған

6


БІРІНШІ БӨЛІМ

ҮЙЛЕНУ


1. Үйленудің мән
-
мағынасы

2. Үйленудің үкімі

3. Үйленудегі мақсат

4. Көп әйел алу

5. Сауал
-
жауаптар


1. Үйленудің мән
-
мағынасы


Ислам дінінде «үйлену» деп шариғат т
ыйым салатын тосқауыл
болмаған жағдайда, ер кісінің әйелді және әйел адамның ерді
пайдалануына рұқсат ететін келісімді атайды. Бұған синоним
ретінде «неке» (никах) сөзі де қолданылады. Ол «қосылу, кірісу»
деген мағынаны білдіреді.

Неке қию



ең абзал келіс
ім. Неке екі кісінің сүйіспеншілік,
мейірімділік жібімен байланып, ұрпақ көбейтуіне, жұбайлардың
зинадан сақтануына себепші болады.


2. Үйлену үкімі


Үйлену Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

сүннетіне жатады. Әнәс
ибн Мәлик (Аллаһ оған разы болсын) риуаят еткен ха
дисте:
«Құлшылыққа берілген үш адам Пайғамбар
(с.а.с.)
әйелдерінің
үйіне Аллаһ елшісінің
(с.а.с.)

ғибадаты жайлы сұрап келді.
Пайғамбардың
(с.а.с.)
амалдары туралы баяндалғанда, олар
мұны аз деп ойлап: «Пайғамбармен
(с.а.с.)
салыстырылатындай
біз кімбіз?!
Аллаһ ол кісінің өткен де, келешек те күнәларын
кешіріп қойған болса»,



десті. Біреуі: «Мен үнемі түнде тұрып
намаз оқимын»,



десе, екіншісі: «Мен үзбей ораза ұстаймын,
ешқашан аузымды ашпаймын»,



деді. Ал үшіншісі: «Мен
әйелдерден шет жүремін, үйленбей
мін»,



деді. Мұны естіген
Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)

оларға келіп:
«Сендер осылай да осылай
дедіңдер ме? Аллаһпен ант етейін! Мен



іштеріңдегі
7


Аллаһтан ең көп қорқатын тақуаларыңмын. Сонда да намаз
оқимын, ұйықтаймын, ораза ұстап, ауыз ашамын және
әйелдерг
е үйленемін. Кім менің жолымды қаламаса, менің
үмбетімнен емес»
,



деді»
,



делінген
1
.

«Кім менің жолымды қаламаса»

дегені кім менің істеген
амалыма қарсы шықса,
«менен емес»
, яғни жеңіл, таза дінді
ұстағандар қатарында бола алмайды. Өйткені ол бұйырылмаға
н
амалдарды істеп, өзіне қиындық жүктеп алады. Сондай
-
ақ
Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

бұл сөзінің мағынасында «кімде
-
кім
өзінің ғибадатын Пайғамбардікінен
(с.а.с.)

артық санап, оның
жолына қарсы шықса, оның
(с.а.с.)

үмбетінен емес, яғни мұндай
сенімде болу кә
пірлікке алып барады» деген ой жатыр.

Ислам шариғатында некеге адамның жағдайына және халіне
қарай бес түрлі үкім беріледі.

1) Парыз.

Өзінің нәпсісін тыя алмай, зина жасап қоюдан
қорыққан, үйленуге қаражаты бар адамға үйлену парыз болады.
Сондай
-
ақ адамда
төмендегі жағдайлар белең алса, оның үйленуі
парыз саналады:

а) Үйленбеген жағдайда зина жасап қоятындығы анық болса;

ә) Адамның шаһуатын әлсірететін ораза ұстауға шамасы
келмесе;

б) Мәһр төлеуге және әйелін қамтамасыз етуге жағдайы болса.

2) Сүннет.

Үйлен
беген жағдайда зина жасаудан өзін тыя
алатын болса, бірақ шаһуатын басу үшін үйленуді қаласа, ол
адамға үйлену



сүннет.

3) Харам.

Егер үйлену адамның шариғат тыйым салған харам
істерді орындауына себепші болатын болса немесе өзінің ерлі
-
зайыптық міндеттер
ін орындай алмайтын кемшілігі болса, оған
үйленуге болмайды. Себебі ол үйлену арқылы басқалардың
құқықтарына қол сұғады.

4) Мәкруһ.

Егер үйлену оған шариғат тыйым салғанды
орындауға анық себепші болмағанымен, сондай қауіп болған
жағдайда үйленудің үкімі мә
круһ болып саналады.




1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

8


5) Мубах.

Егер адам зина жасаудан өзін тыя алатын болса
және үйленуді қаласа, оған үйлену



мубах. Сүннет

пен мубах
тың
айырмашылығы: шаһ
уатын басуды және ұрпақ қалдыру
ды ниет
етіп үйлену



сүннет, ал ниет етпесе, үйлену мубах болады.


3. Үйленудегі мақсат


Үйлену



пенделер үшін пайдалы, үлкен мақсатқа бастайтын,
Аллаһ тағала жолға қойған ұлы да, берекел
і келісім. Үйлену
дегі
негізгі мақсат екеу: ұрпақ сүю және харамнан сақтану.

Біріншісі



ұрпақ.

Отау құруға ниет еткен адамның алғашқы
м
ақсаты



Аллаһ тағалаға құлшылық қылатын, өзі дүниеден
өткенде артынан дұға жасайтын, шаңырағының түтінін
жалғастыратын игі ұрпақ қалдыру, яғни перзент сүю.
Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

бізге үйленуге әмір ететін және үйленбеу
ниетінен қайтарып:
«Көп туатын сүйк
імді әйелге үйленіңдер.
Өйткені Қиямет күні мен сендермен бірге басқа
пайғамбарлардың алдында көп болып тұрамын»
,



деген. Бұл
хадис Әнәс ибн Мәликтен (Аллаһ оған разы болсын) риуаят
етілген
1
.

Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

«Көп туатын сүйкімді әйел»

деген сөзі

көп баланы дүниеге әкелетін, жақсы қасиеттерімен,
көркем мінез
-
құлқымен күйеуіне өзін жақсы көрсете білетін
сүйкімді әйел дегенді білдіреді. Ал
«көп болып тұрамын»

деген
сөзінің мәні



Қиямет күні Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

үмбетінің
көптігімен өзге пайғамбар
лар алдында қуанып тұрады. Өйткені
кімнің үмбеті көп болса, сауабы да соғұрлым зор келеді.
Үйленудің осынау ұлы мақсатын Аллаһ тағала:
«...Жұбайларыңнан сендерге балалар, немерелер келтірді
(яғни пайда болдырды)
»
2
,



деп айқындайды
.

Екіншісі



харамнан сақ
тану.

Үйленудегі негізгі
мақсаттар
дың бірі



тек қана тән құмарлығы мен қажетін өтеу



1

Ахмад.

2

«Нахл» сүресі, 72
-
аят.

9


ғана емес, сонымен қатар зина және басқа

да әдепсіз іс
-
әрекеттерден сақ
тану. Демек, үйлену ұстамдылықтың артуына
септігін тигізеді. Бірақ харамнан сақтану тек ниетке байла
нысты
болғандықтан, бұл екеуін бір
-
бірінен айыруға

болмайды. Себебі
егер адам қай
та
-
қайта жыныстық қатынас
жасап, тек қана
құмарлығын басу
мен шектелсе, онда оның

жануарлардан
айырмашылығы қай
сы?! Ендеше, еркек пен әйелд
ің бас
қосуының үлкен бір мақса
ты бол
уы тиіс. Бұл



құмарлықты басу
мен харамнан тыйылу үшін халал жолмен қосылу.
Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

осы мақсатқа үндеген. Абдуллаһ ибн
Масғұд (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Ей,
жас жігіттер, араларыңда кімнің үйленуге шамасы келсе,
үйле
нсін. Өйткені бұл көзді төмен қаратып, жыныс
мүшелерін сақтайды. Ал кімнің шамасы келмесе, онда ораза
ұстасын. Өйт
кені ораза оны әтек еркектің ха
ліне түсіреді»
,



деді»
,



деген
1
.

Яғни үйлену мен оның жүгін көтеруге шамасы жеткен,
жыныстық қатынас жасауға
жарамды жігіт үйленуі керек.
Өйткені әйел алу басқаға көз салудан сақтап, тәнді харам істен
қорғайды. Ал кімнің бұған шамасы жетпесе, онда ораза ұстасын.
Себебі ораза құмарлықтың күшін басып, отын азайтады.

Бұл хадисте Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

Аллаһ тағаланы
ң
пенделе
ріне бөтен әйелге қарауға тыйым салғанын, зина және
басқа да әдепсіз іс
-
әрекеттерден жыныс мүшелерін сақтау
керектігін ескерткенін баяндайды.

Жәбир ибн Абдуллаһ (Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Егер сендердің біреулеріңе

әлдебір әйел
ұнап, көңілі ауса, дереу өз әйеліне барып ләззат алсын.
Өйткені бұл оның көңіліндегі құмарлық сезімін басады»
,



деді»
,



деген
2
.

Ал төсек қатынасы құмарл
ығын басу үшін ғана
үйленгендер
дің бұл «басқосулары» тек өздерінің шаһуатын,



1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

Муслим.

10


құштарлығын

арттыра түсуінен басқа ешқандай да оң нәтиже
бермейді. Бұл оларды өз әйелдерімен ғана шектелмей, тіпті харам
істерге ұрындыруы да мүмкін...


4. Көп әйел алу


Исламда төрт әйелге дейін алуға рұқсат етілген. Ол



парыз да,
харам да емес. Аллаһ тағала:
«...
Сендер некесі адал болған
әйелдердің екеу, үшеу, төртеуіне үйлене беріңдер. Егер
олардың арасында әділдік ете алмаудан қорықсаңдар, онда
бір әйелге
(үйленіңдер)

немесе қолдарыңдағы күң де болады.
Міне, осы



жәбір мен зұлымдыққа өтіп кетпеулеріңе жақын
бол
ған іс»
1
,



дейді
.

Демек, араларын тең ұстап асырау, киіндіру, үй
-
жай сияқты
тіршілік үшін қажетті басқа да нәрселермен қамтамасыз етуге
шамасы келетін адамның төрт әйелге дейін алуына рұқсат
етілген. Мұның көптеген пайдалы тұстары бар. Негізгілері
төменде
гілер:

1. Бір әйелмен қанағаттанбайтын еркектердің зина
жасама
уына көмектеседі.

2. Қоғамда жезөкшелер
дің пайда болуына, ойнастық
әре
кеттердің көбейіп кетуіне жол бермейді. Себебі еркек пен әйел
бірін
-
бірі жақсы көріп, жүректері қаласа, олардың алдарында е
кі
-
ақ жол қалады. Не адал, ақ некемен қосылу, не харам іс



зина
жасау. Әрине, ешбір саналы адам харам жолды қаламайды.
Ендеше, әрбір жан «Сүйіскен
екі жүрек үшін некеден өзге
(дұ
рыс) жол жоқ» деген қағиданы есте ұстағаны жөн.

3. Жесірлер мен тұрмыс құрмай
, отырып қалған қыздардың
санын азайту (әсіресе, үйлі
-
баранды көптеген еркектер шаһид
болатын соғыстардан кейін). Олардың арқа сүйер азаматтары
болмай, өмірлерін өксікпен өткізулері дұрыс па?! Әрине, жоқ!
Олар да біздің аналарымыз, әпке
-
қарындастарымыз сия
қты
ошақтарының түтінін тұтатып, өмірдегі қиыншылықтарды,



1

«Ниса» сүресі, 3
-
аят.

11


қуаныштарды бөлісетін, өзін аялай білетін, байсалды ерлермен
тұрмыс құруына құқылы. Ендеше, олар өздері қалаған ерге
екінші, үшінші яки төртінші әйел болғандары абзал.

Біз шариғатымыздағы көп әйел
алуға берілген рұқсатқа
байланысты мұсылман еместер тарапынан көптеген қате сын
-
пікірлер мен қарсылықтарды естіп жүрміз. Сондай
-
ақ, жалпы,
әйелдердің қызғаныш білдіруі салдарынан болатын қарсылықтар
да кездеседі. Бұған жауап іздесеңіз:

Біріншіден, жоғарыда

айтып өткеніміздей, көп әйел алу



парыз емес. Бұл



мүбах, рұқсат. Яғни ер кісі бұлай істеуге де,
істемеуге де құқылы. Бір әйелі бар еркек тағы да үйленгісі
келгенімен, бірақ оған ешкім екінші әйел болуға келіспесе, екі,
үш яки төрт әйелге үйлене ала ма?
! Әрине, жоқ...

Ендеше, әйел затының мұндай қадамы ер
-
азаматтарды көп
әйел алудан мақұрым етеді. Осымен бұл мәселе шешімін тапқан
болар еді. Алайда қазіргі жағдай мүлдем басқаша. Рас, қыз
-
келіншектер көп әйел алушылыққа қарсы. Кейбірі тіпті мұны өз
құқығы
мен құрметін кемсіту деп біледі. Соған қарамастан, олар
жеткілікті дәрежеде байлығы, мә
ртебесі бар «күйеу жігіт»
кезде
се қалса, оның ұсынысын қабылдайды. Бұл ісімен ол
тұрмысқа шығып жатқан күйеуінің бірінші әйелін, яғни
бәйбішесін ашуландырғанына, ал өзін
ің күндес болып жатқанына
мән бермейді.

Екіншіден, көп әйел алуға рұқсат етілген қоғам беделді,
құрметті қоғам болып табылады. Өйткені әйел қашан да жұбай,
адал жар мәртебесіне ие. Ол күйеуінің бірінші не төртінші
зайыбы ма, бәрібір, оның құқықтары басқала
рмен бірдей. Мұндай
қоғам психологиялық әрі жыныстық тұрғыдан да жайлы болады.
Сондай
-
ақ мұндай қоғамда зина жасау, жезөкшелік, әдепсіздік
көріністері сирек кездеседі. Өйткені тек мінез
-
құлықтары
бұзылып, шектен шығып кететіндері болмаса, жалпы көпшілігі
х
арамды аңсамай, құмарлықтарын адал жолмен басуға тырысады.

Үшіншіден, әйелдің құмарлығы еркектікіне қарағанда
төменірек болады. Етеккір к
елгенде, аяғы ауыр болғанда,
бо
санған кездерінде еркекке деген құмарлықты сезінбейді. Тіпті
12


кейде одан бас тартады. Әйе
л адам еркекке деген құмарлықты
етеккірі келер алдында және ол кеткеннен бір апта өткен соң,
яғни шамамен әр он бес күнде сезіне бастайды
1
.

Ал еркектің құмарлығы оған қайшы келетін немесе оны
басатын табиғи әрекеттің болмауынан кез келген сәтте қозуы
мүмкі
н.

Төртіншіден, қыз
-
келіншектердің көп әйел алуға қарсылық
білдірулері таңғаларлық іс емес. Өйткені оларды бұл қарсылыққа
бойларындағы қызғаныш сезімі итермелейді.

Демек, әйелдің күндесті жақтырмауы, өзінің үстінен үйленуге
күйеуіне жол бермеуі, табиғи жар
атылысына тән қызғаныш
әсерінен туындап отыр. Бірақ
А
қыретке сенген мүмін әйелдің көп
әйел алуға рұқсат еткен шариғат үкімін жек көруі мүмкін емес.
Себебі шариғат үкімі адамзатқа пайдалы, күнделікті мәнді
тіршілікті ескереді. Сондықтан да кімде
-
кім өзінің
екі дүниеде де
бақытты болуын қаласа, әуелі иманын кемелдендіруі қажет.
Сонымен қатар Аллаһ тағаланың үкімі мен шариғатына
толығымен бойсұнуы, бағынуы керек. Аллаһ тағала Құран
Кәрімде:
«Аллаһ және
(Оның)

елшісі қашан бір іске үкім берсе,
мүмін ер мен мүмі
н әйел үшін олардың істерінде ерікті
болуларына болмайды. Сондай
-
ақ кім Аллаһқа, Елшісіне
қарсы келсе, расында, ол ашық адасқан болады»
2
,



деген
.


5. Сауал
-
жауаптар


Сұрақ:

Мұсылманның дүниені тәрк етіп, дінге берілгендіктен
үйленбеуіне бола ма?




1

Ағылшын дәрігері Мари Стубис ханым бұл мәселені «Married Love»


«Үйленгендер бақыты» атты кітабында баяндаған. Ол әйел сезімін
ің
өзгеруін көрсететін кесте үлгісін сызған және «Әйелдердің жыныстық
сезімінің пайда болуына әсері бар етеккір уақыттарының заңдылығы»
атты жүйе де жасаған. Ол бұл еңбекті өз клиникасына емделу және
босану үшін келген әрі өз сезімдерін ашық айта білетін ә
йелдермен
сұхбат жүргізіп, зерттеу арқылы жазған.

2

«Ахзаб» сүресі, 36
-
аят.

13


Жауап:

Жо
қ, болмайды. Исламда
«
дінге беріліп, дүниені тәрк
ету
»

деген ұғым жоқ.

Сұрақ:

Үйлену үшін талап етілетін дүние
-
мүліктің мөлшері
қанша?

Жауап:

Жігіттің табысы отбасын асырауға, үй
-
жайын
жабдықтауға жететін болуы керек. Қалың малды аса көбейтіп
жіберу, үйді
шамадан тыс мөлшерде жиһаздау және адамды
әлекке салатын бос әрекеттермен әурелену дұрыс емес әрі
қайыры жоқ істер болып саналады.

Сұрақ:

Есік көрмеген қыз алған жөн бе, әлде жесірге немесе
ажырасқан әйелге үйлену абзал ма?

Жауап:

Есік көрмеген қызға үйлен
у абзал әрі жақсырақ.
Дегенмен жесірге, ажырасқан әйелге үйленудің де айыбы жоқ.

Сұрақ:

Жоғарыдағы хадисте айтылған, бойдақтардың
құмарлыққа салынбауларына көмектесетін оразадан өзге жол бар
ма?

Жауап:

Иә, бірнеше жол бар. Олар: бөгде әйелдерге көз
салудан

аулақ болу, Құранды көп оқу, әдепсіз фильмдерді
көрмеу, бұзық кітап
-
журналдарды оқымау.

Сұрақ:

Әйелдер арасында әділдік, теңдік жасаудағы мақсат
не?

Жауап:

Талап етілетін әділдікке ішкізіп
-
жегізу, киіндіру,
жұбайларының жанына кезекпен түнеу жатады. Осы м
әселелер
төңірегінде еркектің әйелдерінің біреуіне артықшылық беруі



харам. Әйелдер ешқандай қысым мен зорлыққа ұшырамауы
керек. Ал жүрекпен берілуі мәселесінде әйелдер арасында теңдік
сақтау талап етілмеген. Өйткені жүректің қалауына адам
баласының үкімі

жүрмейді.

Сұрақ:

Әйелдері арасында әділдік етуге ер адамның ерік
-
жігері жете ме?

Жауап:

Иә, егер ол Аллаһ тағаладан өзін қолдауын сұрап әрі
өзі соны қаласа, ерік
-
жігері жетеді.

14


Сұрақ:

Олай болса, Аллаһ тағаланың
«Қаншалықты
тырыссаңдар да, әйелдеріңнің ар
асына әсте әділдік істей
алмайсыңдар...»
1

деген сөзін қалай түсінуге болады?

Жауап:

Бұл аяттың мағынасы: шын жүректен жақсы көруі.
Яғни жақсы көру мәселесінде қанша тырыссаңдар да,
әйелдеріңнің арасында әділдік жасай алмайсыңдар. Өйткені
біреуінен гөрі бас
қасын жақсы көріп, жүректің құлай берілуіне
адам баласы қарсы тұра алмайды, теңдік жасауға күші жетпейді.
Адам баласына бұл үшін кінә қойылмайды. Бірақ басқадай
қарым
-
қатынаста зұлымдық

жасамауы шарт. «...Ендеше,
(бі
реуіне) мүлде ауып кетіп, өзге
сін жіпсіз

байлағандай етіп
қой
маңдар...». Яғни еркектің жүрегі басқа әйелдеріне қарағанда,
біреуіне көбірек ауып кетіп, екіншісі «жіпсіз байланғандай»
күйге түспесін. Күйеуім бар дейін десе, күйеуі жоқ, жесірмін
дейін десе, күйеуінен ажыраспаған, яғни не істерін бі
лмей, әрі
-
сәрі күйге ұшырамасын. Бұл түсінікті Айша анамыз айтқан хадис
те қуаттайды. Онда:
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)

әйелдері арасында
бөліп қойғаны бойынша әділдік етер еді. Сосын:
«Уа, Аллаһ! Бұл
менің шамам жеткен нәрселерде бөлгенім. Ал Өзің ие болып,
ме
н ие бола алмай жатқан

істе мені кінәламағайсың!»

дей
тін
еді»
,



делінген
2
.

Сұрақ:

Егер әйелдері арасында теңдік, әділдік етуге құдіреті
жетпесе, еркекке көп әйел алу харам ба?

Жауап:

Иә, мұндай жағдайда еркекке көп әйел алу



харам.

Сұрақ:

Жұмақта «Хур

ә
л
-
айн» атты қыздардың бар екенін
жоққа шығаратын мұсылман әйелдің үкімі не?

Жауап:

Аллаһ сақтасын! Ол әйелге дереу тәубеге келіп,
иманын күшейтуі керек. Сондай
-
ақ жұмақтағы нығметтер
қатарында еркектер үшін хор қыздарының бар екеніне сенуі
ләзім. Жалпы, күй
еуі жанн
атта хор қыздарының жанында бол
са,
ол жақсы емес пе?! Егер бұл әйелдің өзі де игі амалдарымен
жаннатқа кірсе, сансыз нығметтер мен сый
-
сияпаттар парыз



1

«Ниса» сүресі, 129
-
аят.

2

Ахмад, Әбу Дауд және басқалар.

15


етіледі және ол әйел ері үшін хор қыздарынан да сұлу болады.
Тозаққа түскен әйелдің қанд
ай жаман
екендігін әрі жаһаннам
ның
нендей жаман орын екендігі туралы екінші бөлімнің «Қызғану»
тақырыбында кеңірек әңгімелейтін боламыз.

16


ЕКІНШІ БӨЛІМ

ҚҰДА ТҮСУ


1. Құда түсудің мағынасы және үкімі

2. Құда түсіп жатқан қызды көру

3. Талап етілген сипаттар

4. Махабб
ат, ғашықтық және қызғану

5. Сауал
-
жауаптар


1. Құда түсудің мағынасы және үкімі


Жігіттің қызға үйлену туралы тілек білдіруі «құда түсу»
(«хитба») деп аталады. Жігітті «құда түсуші», қызды «саушы
келіп жатқан қыз» дейді.

Неке қиюдан бұрын құда түсу



сүнн
ет. Себебі
Пайғамба
рымыз
(с.а.с.)

өзі үшін де, өзгелер үшін де құда түскен.
Құда түсіп, сөз салудағы мақсат



қыз бен әке
-
шешесінің пікірін
білу әрі ол қыз бен үй
-
ішіндегілердің кө
зқарасын айқын
дау.
Өйткені неке қиюдан бұр
ын екі жақтың келісімі болуы қа
жет
.
Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

әйел адамның некесін

рұқсатын алып
қана қиюға бұйыр
ған. Ә
бу Һурайра (Аллаһ оған разы бол
сын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Жесір әйелдің келісімі, ал қыздың
рұқсаты алынбайынша, неке қиылмайды»
,



деп айтты.
Сахабалар: «Уа, Аллаһтың елшіс
і! Қыздың рұқсаты қандай
болады?»



деді. Аллаһтың ел
шісі
(с.а.с.)
:
«Үндемеуі»
,



деді»
,



деген
1
.

Демек, жесір немесе ажырасқан әйелмен ашық сөйлесіп,
уәлиі
2

оның тұрмыс құруға деген көзқарасын анық білуі тиіс. Ал
қыздан неке қию үшін рұқсат
сұралады. Қыз

риза екендігін ай
туы
міндетті емес. Үндемегенінің өзі жеткілікті. Себебі қыз бала
пікірін ашық айтуға ұялуы мүмкін. Айша анамыз (Аллаһ оған



1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

Уәли


қамқоршы. Шариғатта қызды ұзататын кезде оның ісін
жүргізуші әкесі, ағасы секілді ер туысқа
нын «уәли» деп атайды.

17


разы болсын):
«Уа, Аллаһтың елшісі! Қыз бала ұялады ғой?»



дегенде, Пайғамбардың
(с.а.с.)
:
«Оның ризалығы



үндеме
гені»
,



дегені риуаят етілген
1
.

Алайда не себептен үндемегенін нақтылап анықтау қажет.
Мұны уәлиі қыздың көңіл күйінен, қас
-
қабағынан байқайды.

Құдалық сөйлескенде мін
детті түрде қыздың уәлиінің рұқ
сат,
келісімі болуы шарт. Ғұламалардың көпшілігінің пікір
інше, бұл
некенің басты шарты болып табылады. Өйткені хадисте
«уәлисіз
неке қиылмайды»

делінген
2
. Көптеген ғұламалар уәлидің
ризалығының

шарт екендігіне, Аллаһ та
ғаланың уәлилерге
(қамқоршыларға) қарата айтқан:
«Қашан әйелдеріңді талақ
етсеңдер және оларды
ң иддасы аяқталса, онда
(қамқоршылары)

олар өзара игілікпен келіскен болса, ерлеріне
қайтадан некеленуінен тыймаңдар...»
3
,



деген сөзін дәлел
ретінде келтірген.

Яғни талақ етілген әйелдің өз күйеуіне қайтадан қосылуына
тыйым салмаңдар. Өйткені шариғат бой
ынша оның қайта
қосылуына құқы бар. Имам Шафиғи (Аллаһ оған рақым етсін):
«Бұл аят



уәлидің қажеттілігіне айқын дәлел. Әйтпесе
қамқоршылардың бұл іске тыйым салуының ешқандай мағынасы
болмас еді»,



деген. Ғұламалар арасында бұл мәселе төңірегінде
әрқилы
пікірлер қалыптасқан. Олар жайлы фиқһ кітаптарында
кеңінен таратылып айтылған.


2. Айттырған қызды көру


Асылында, шариғат үкімі бойынша, еркектің бөгде әйелге, ал
әйелдің бөгде еркекке қарауы



харам. Әйел
-
еркектің қай
сысы
болсын бір
-
біріне тіке қараудан
именіп, назарларын тайдырғаны
дұрыс. Өйткені Аллаһ тағала:
«Мүміндерге айт
(бөгде әйелдерге



1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

Әбу Дауд, Ахмад.

3

«Бақара» сүресі, 232
-
аят.

18


қараудан)

көз
дерін сақтасын. Әрі ұятты жер
лерін қорғасын.
Бұл олар үшін өте жақсы»
1
,



деген
.

Бірақ айттырып келгенде, жігіт пен қыздың бір
-
біріне көз
тастауына рұқ
сат етіледі. Тіпті бұл сүннет саналады. Бірақ
мұндай жайттың өзі тек қана құда түсу ниетімен болуы шарт. Әбу
Һурайра (Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)

үйленбекші болып тұрған бір адамға:
«Оны көрдің бе?»



дейді.
Ол: «Жоқ»,



деп жауап береді.
Сонда Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Бар
да, көр»
,



деді»
,



деген
2
.

Жәбир ибн Абдуллаһ (Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Егер сендердің бірің үйленуді ниет етіп,
бір қызға сөз айтса немесе айтқысы келсе, некені тездету
үшін мүмкіндігі бол
ғанынша оны барып көрсін»
,



деді»
,



деген
3
.

Көптеген ғұламалардың пікірі бойынша, жігіт қыздың беті мен
екі қолын ғана көреді. Өйтк
ені бет сұлулыққа, екі қол дене
нің
сымбаттылығына дәлел бола алады.

Жігіттің қызды құда түсерден бұрын көргені абзал. Себеб
і
егер ұнатпай қалса, оларды мазаламай қайта береді. Жігіттің
қызды көруіне қыздың келісімі қажет емес және білуі де шарт
емес. Жігіттің қызға білдірмей қарауына да болады. Әбу Хумайд
әс
-
Сағди (Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Егер
біреулерің

бір әйелге үйленбекші болып қарасаңдар, күнә емес.
Тіпті әйел білмесе де»
,



деді»
,



деген
4
.

Кейбір адамдар құда түсу барысында қызбен оңаша қалу,
сапарға бірге шығу, түн баласында бірге болып, әңгімелесу, бірге
серуендеу сияқты істерді әдетке айналдырға
н. Бұл әрекеттер



әлбетте, Батыстан келген оғаш әдеттердің ұшқыны. Мұндайлар
«осы арқылы қыз бен жігіт бір
-
бірімен жақынырақ танысады, бір
-
бірінің мінез
-
құлқын жақсырақ біледі, сол арқылы бақытты



1

«Нұр» сүресі, 30
-
31 аяттар.

2

Муслим.

3

Ахмад, Әбу Дауд.

4

Ахмад, әт
-
Табарани.

19


тұрмыс құрады...» деген сылтауларды алға тартады. Мұндай
ақ
талу



күнделікті өмірге негізделмеген бос әрекет. Өйткені екі
жас алғашқы сәттерде сыпайылық сақтап, бір
-
біріне жасанды
әдептер көрсетеді. Той өткен соң ғана жастардың шынайы
бейнелері ашық көрінеді.
Көптеген жастар бір
-
бірінің бет

пердесін толық білгенне
н кейін ғана үйленгендеріне өкініп,
үмітсіздікке ұрынып жатады. Мұның артынша ажырасу көрініс
береді. Ендеше, жасандылыққа ұрындыратын мұндай әдеттерден
гөрі, діни шарттарға, иманға байланған некенің ғұмыры мәңгі
болмақ.


3. Құда түсіп жатқан екі жастың бо
йынан талап етілетін
сипаттар


Қыз да, жігіт те өскен сайын болашақ жарының, өмірлік
жолдасының сипаттарын өзінше елестетіп, қиялдай бастайды.
Алған тәрбиесіне байланысты бұл сипаттарға деген көзқарас
әркімде әртүрлі болады. Көбінесе жастар болашақ жарының

сырт
келбетіне, бойының ұзындығына, реңіне, көздерінің түсіне тағы
басқа нәрселеріне мән беріп жатады.

Ал тағы біреулері болашақ жарының бай болуын, енді бірі
атақ
-
абыройлы болуын қалайды. Негізінде, мұндай шарттарды
талап етуге, сондай адамдарды қалап, і
здеуге шариғат бойынша
арнайы тыйым салынбаған. Дегенмен осы сипаттардың ең абзалы



дін. Әбу Һурайра (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Әйел адамға дүниесі, тегі, сұлулығы және діні үшін
үйленеді. Ендеше, сен діндар әйелмен береке тап. Қол
ың
топырақ болсын!»



деді»
,



деген
1
.

«Қолың топырақ болсын!»

дегені



«егер сен діндар әйелге
үйленбей, басқасына үйленсең, онда зиянға ұшырап, кедейліктен
қолдарың топыраққа жабысы
п қалсын!» деген мағынада
айтыл
ған сөз. Діндар әйел



көркем мінез
-
құлықт
ы, салиқалы,
иманды, игі әйел.




1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

20


Демек, құда түсіп жатқан адамның мақсаты діндар әйелге
үйленіп, игілікке қол жеткізу болуы керек. Егер діндарлығына
қоса, дүниесі, беделі, сұлулығы сияқты тағы да басқа сипаттары
болса, онда нұр үстіне нұр. Дүниесі, беделі, с
ұлулығы бар дінсіз
әйелде береке жоқ. Иманы әлсіз, сұлу әйел өркөкірек, байлығы
бар дінсіз әйел рақымсыз, мансабы бар дінсіз әйел тәкаппар
болады. Ал діндар әйел мал
-
дүниесі асып
-
тасып жатса да, асқан
сұлу болса да, беделді болса да, кішіпейіл, рақымды, кө
ркем
мінезді болып келеді.

Бұл сипаттар тек әйелге ғана емес, еркектерге де қатысты.
Сондықтан құда түсіп келгенде, қыз жігіттің сұлулығына,
дүниесіне, беделіне, мансабына алданып қалмай, алдымен оның
діндарлығына қарауы керек. Ал қалған сипаттар діннен ке
йінгі
орында тұрады. Діндар адам әйелін қорғап, онымен тату
-
тәтті
өмір сүреді. Әйелінің кемшіліктеріне төзе біледі. Бұл



адам
қасиеттерінің ішіндегі ең негізгісі. Мұндай адам әйелін жақсы
көрсе, оны сыйлайды. Ұнатпаса, оған зұлымдық жасамайды.
Әйелі бірге

тұруды қаламай, ажыраспақшы болса, оны
мәжбүрлікпен ұстап қалмайды. Жанұяда орын алған
түсініспеушіліктің барлығын ақылмен, сабырмен, төзіммен
шешуге тырысады.

Шындығында, жанұ
ялық тіршілік қиындық пен
жауап
кершілікке толы. Адам өмірі, хал
-
жағдайы жиі өзг
еріп
отырады. Алайда отбасылық тұрмыс дүниеге негізделіп құрылса,
қолдан мал
-
дүние кеткен күні хал
-
жағдайы не болмақ?! Егер
адамның сұлулығы мен беделіне бола үйленсе, бетінен ажар,
қолынан күш кеткен күні не болмақ?! Мұндай отбасының ерте
ме, кеш пе шаңыр
ағы шайқалары анық. Өйткені бұлардың
тұрмысы тұрақты емес, уақытша нәрселерге негізделген.

Тұрмыс құру мақсаты дінге негізделсе, оның қазығы мықты
болары сөзсіз. Өйткені Ислам дініне келген адамның жүрегінде
мықтап орнаған сенім болады. Олардың істері, сөз
дері,
өзгелермен қарым
-
қатынастары да сол сенімге негізделеді.
Діндар адамның әйел болса да, еркек болса да Аллаһ тағалаға
молшылықта шүкіршілік, жоқшылықта сабыр қылатындығы
21


баршаға аян. Ол айналасындағыларға бауырмалдықпен жақсы
қарым
-
қатынас жасайды. Өм
ірлік жолдасымен опалы, адал
тұрмыс кешеді.


4. Махаббат, ғашықтық және қызғану


Бұл ұғымдардың адам жүрегінде ерекше орны бар. Адам
баласы осы сезімдері үшін өмірде қаншама жағдайларды
бастарынан өткізеді. Соған қарамастан, бұл туралы орынды
тұжырым айтып

не осы бір сезімдердің мағынасын түсіндіріп,
шариғаттағы межесін баяндайтын пікірлерді өте аз деуге болады.

Мүмкін бұған себеп адамдардың аталмыш ұғымдарды
жезөкшелікке, зинақорлыққа, жалпы әдепсіздікке жатады деп
ойлағандығынан болар. Бұл



қате пікір. Е
ндеше, бұл ұғымдарды
талдайық:


а) Махаббат

Махаббат дегеніміз



сүю, жалын атқан жүректің сол бір
адамға шүбәсіз берілуі.

Ерлі
-
зайыптылар өмірі сүйіспен
шілікпен
ғана бақытты, жемісті болады. Махаббаттың кілті жүздесуден
басталады. Сондықтан жоғарыда айтқа
нымыздай,
Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

хадист
ерінде жастар арасында
сүйіспен
шіліктің пайда болуы үшін құда түсіп жатқан қыздың
жүзін көруді меңзеген. Муғира ибн Шуғба (Аллаһ оған разы
болсын):
«Мен бір әйелді айттырып келгем. Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)
:
«Оны көрді
ң бе?»



деді. Мен: «Жоқ»



дедім. Сонда
Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)
:
«Оны көр, өйткені көру араларыңда
сүйіспеншіліктің орнауына себепші болады»
,



деді»
,



деген
1
.

Көптеген адам әсіресе
мұсылман жігіттер мен қыздар
махаб
бат туралы сұхбаттасудан, сөйлесуден
бас тартады. Тіпті
көпшілігі мұны «харам» деп те ойлайды. Сондықтан жүректері
біреуге берілсе, өздерін күнәкар санайды.




1

Ахмад, ән
-
Нәсәи.

22


Махаббатты «күнә» деп

есептейтін адам оны пасық
адам
дардың түсінігімен түсінгені. Олар махаббат туының
астында бір
-
бірімен етене аралас
у, түнді бірге өткізу,
қалжыңдасу, билеу, ішу, тіпті зина жасау тәрізді шариғатқа
қайшы істерге барады. Алайда «махаббат» ұғымы



бұл
аталғандарға кереғар ұғым.

Еркек пен әйелдің бірін
-
бірі сүюі



Аллаһ тағаланың адам
жүрегіне сыйлаған сезімі, ер мен әйелд
і біріне
-
бірін мұқтаж етіп
қойған Жаратушының құдіреті. Аллаһ тағала Құранда:
«Адамдарға әйелдер, балаларды... қызыға сүю әдемі етіп
көрсетілді...»
1
,



деген
.

Сөйтіп, Аллаһ тағаланың Өзі адамдарға бұл құмарлықты,
жақсы көруді әдемі етіп берген. Пайғамбарым
ыз
(с.а.с.)
:
«Мен
дүниеде әйелдер мен хош иісті жақсы көремін және менің
қуанышым намазда»
,



деген
2
.

Егер еркек пен әйел бірін
-
бірі сүймесе, тұрмыс құрудың да,
отбасы болудың да, ұрпақ сүюдің де мәні болмас еді. Бірақ Аллаһ
тағала сүйіспеншілік сезімін ер
кек пен әйелдің арасында харам
байланыстардың болуы үшін берген жоқ, керісінше, олардың
араларында заңды жұбайлық қатынастар орнауы үшін табыстады.
Пайғамбарымыз
(с.а.с.)
:
«Жақсы көргендер үшін неке қиюдан
артық жол жоқ»
,



деген
3
.

Аллаһ тағала бұрыс жолға

түсіп кетуден сақтандыру үшін
мұсылман адамға әуелі көзге сақ болуды бұйырды. Өйткені көз



жүректің кілті. Сондай
-
ақ бөгде әйелмен жалғыз қалу, қол
алысып, сүйісіп амандасу сияқты іріткі мен сорақы істердің
бастамасы болатын амалдардың баршасы да



харам
. Өйткені
мұндай қатынастар жүректегі пәктіктің бұзылуына себепші
болады. Егер жүрекке шоқ түссе, нәпсіні жүгендеу мүмкіндігі
жоғалады. Аллаһтың мейіріміне бөленгендер болмаса, басқаның
бәрі шырмауыққа оралады.




1

«Әлі Имран» сүресі, 14
-
аят.

2

Ахмад, ән
-
Нә
сәи.

3

Ибн Мәжәһ.

23


Қорыта айтқанда, сүюде күнә жоқ. Бірақ махабб
ат сезіміне
бөленіп, харам істерге жол беруге әсте болмайды. Дегенмен еркек
пен әйел бір
-
біріне көз салса, оңаша қалып қойса немесе
әңгімелесулері себепті бірін
-
бірі жақсы көріп қалса, олар бұл
үшін күнәға батпайды. Өйткені бұл



жүрекке байланысты
олардың

еркінен тыс жайт. Жүрекке ешқандай әмір жүрмейді.
Алайда олар бірін
-
бірі жақсы көріп қалуға себепші болған істерді
орындағаны үшін жауапты әрі күнәкар болады.

Адал махаббатқа ешқандай кіршік түспейді. Әс
-
Суюти:
«Махаббатын жүрекке жасырып, ізгілікпен жақс
ы көрген адамға
сауап бар»,



дейді. Бұл туралы «Ғашықтық» тақырыбында
талқыланады. Қорыта айтқанда, жүректің махаббат торына
шырмалуынан сақтанып, адам баласына тыйым салынған
әрекеттерден аулақ бола білу нағыз игі істен саналады.


ә) Ғашықтық

Ғашықтық



махаббаттың шырқау шегі. Сондықтан да ол
адамды ізгілікке де, азғы
ндыққа да бастауы мүмкін.
Ғашық
тықтың бәрін жаман, әдепсіздік деп қарастыруға
болмайды. Махаббат сияқты ғашықтық та



адам баласы әмір ете
алмайтын жүректің ісі. Бірақ адам баласы өз сезімін

тізгіндей
алмай, азғындыққа салынса, харам істері үшін жауап береді.
Адам ізгілікпен ғашық болып, оны жүрегіне жасыра білсе, онда
оған сауап бар. Тіпті имам әс
-
Суюти: «Ақыретте шаһидтер
қатарында тұратындардың бірі



себепші болған іс харам болса
да, ізгі
лікпен ғашықтығын жасырып өлген адам»,



деген. Яғни
ғашық адам еркек болсын, әйел болсын сүйгеніне қол жеткізе
алмай, кіршіксіз таза сезімін жұрттан жасырып, оған сабыр етіп,
тіпті құсалықтан өлсе,

Ақыретте
оған шаһи
дтің сауабын
дай сауап
беріледі екен.

Мұ
ндай адамның сабырын

шынайы бағалап көрсек, оған
бе
рілетін сауаптың зор болатынына көз жеткіземіз. Өйткені оның
ғашықтығы құмарлық соңына түскен, жұрттың абырой
-
намысын
аяқасты ететін, орынсыз, төмен дәрежедегі сүйіспеншілік емес.
Ол



әрдайым жүрегінде ла
улаған от жанып тұрса да, өзін пәк
24


ұстап, нәпсісін тыйып, ар
-
ұяттан аттамай, сабырлы бола білген
адамның сезімі. Алайда жүректегі сезім оның еркінен тыс, оның
бұл сезімге әмірі жүрмейді, оны өзгерте алмайды. Ол ізгілікпен
сезімін жасырып, ғашықтық дертіне
сабыр етеді. Соның
нәтижесінде үлкен сауапқа ие болады.


б) Қызғану

Қызғану дегеніміз



адамның өзіне тиесілі нәрселерге басқа
біреудің ортақтасуын қаламауы. Бұл да



махаббаттан
туындайтын сезім. Адам өзінің сүйіктісін ғана қызғанады.
Қызғану еркектің бой
ынан табылса да, әйелдің бойынан табылса
да, жақсы қасиет деп есептеледі.

Әйел күйеуінің екінші әйел алуына қарсы тұрып, қатты
ашуланып, қызғанады. Бұл



әйел затының жаратылысына тән
қасиет. Ол күйеуінің екінші әйел алуына үзілді
-
кесілді қарсы
болады. Күй
еуіне өзі ғана иелік еткісі келеді. Себебі ол күйеуін
жақсы көреді. Жақсы көрмегенде, бұған мән бермес еді.

Күйеуінің екінші әйел алуын қаламайтын әйелдің «көп
әйелділікке» рұқсат еткен шариғат үкіміне қарсы келуіне
болмайтындығын бірінші бөлімде айтқанбыз
. Өйткені әйелдің
қызғаныш сезімі салдарынан шариғат үкімдерін мойындамауға
хақысы жоқ. Әйел шынайы, ізгі мұсылман болса, күйеуін
қызғанып, екінші әйел алуын қаламағанына қарамастан, еш
ойланбай шариғат үкімін қабылдайды. Осы жерде Аллаһ
тағаланың жұмақта
мұсылман ерлер үшін дайындап қойған хор
қыздары болатынын айта кету керек. Мұсылман әйелдер ерлерін
қанша қызғанса да, хор қызд
арын жоққа шығара алмайды.
Себе
бі, біріншіден, жұмақта күйеуімен бірге бола ма, жоқ па,

оны
біл
мейді. Екіншіден, жаннаттық
адамны
ң жан дүниесіне бұл
дүние
дегідей қызғаныш сезімінің жат екендігін әйелдер білуге
тиіс. Үшіншіден, Аллаһ тағала жаннатта әйелдер үшін де
көптеген нығметтер, сый
-
сияпаттар дайындап қойған. Әрине, біз
ол нығметтерді түгел біле бермейміз. Өйткені жаннатта адам

баласының көзі көріп, құлағы естімеген, ойына келмеген
ғажайыптары бар. Бұл жайлы Аллаһ тағала:
«Ешкім істеген
25


амалдары үшін көмес сақтаулы қуанышты сыйлықты
білмейді»
1
,



деген
.

Демек, жұмақта еркек те, әйел де қалаған рахат пен
қызықтарын табады. Екеуі
де толық риза болады. Олар
жаннаттың осынау нығметтеріне және Аллаһтың мейіріміне қол
жеткізулері үшін бұл дүниеде ізгі амалдарды молынан істегендері
абзал. Еркектің отбасын, әйелін өзгеден қызғануы дұрыс әрі
қажет. Өйткені еркек өз абырой
-
намысын қорғауы
тиіс. Бұл
қызғану үй
-
ішінде әдепсіздіктің етек алуына тосқауыл қояды.
Әйелі мен қыздарын қызғанған адам бөгде кісілер

алдында
олардың әдепсіз, жарты
лай жалаңаш киінуіне, өзгелермен еркін
сөйлесуіне, қ
алжыңда
суына жол бермейді.

Бір қызығы, қазіргі заманда к
өпшілік бұлай қызғануды
«қаталдық» не «артта қалушылық» деп санайды. Алайда
адамдардың Батыстың жағымсыз әдеттеріне үйреніп, соның
тұтқыны болғанын ескерсек, бұған таңданудың реті жоқ. Батыс
қоғамы ұят, ар
-
намыс, абырой ұғымын білмейтін барлық
жағымсыз іст
ерге рұқсат берген. Батыстың осындай азғындық
мінезін ұнататындардың түсініктері ар
-
намыс, абырой, құрметке
негізделген ислами қоғамның мінез
-
құлықтарымен үш қайнаса
сорпасы қосылмайды. Аммар ибн Ясир және Абдуллаһ ибн
Омардан (Аллаһ оларға разы болсын) ри
уаят етілген хадисте
Пайғамбарымыз
(с.а.с.)
:
«Үш түрлі адам жаннатқа кірмейді:
маскүнем, әке
-
шешесінің қарғысын алған және дәйюс»
,



деген
2
. Сонан соң Пайғамбар
(с.а.с.)

«дәйюс» деген сөзге
«үй
-
ішіндегі бұзықтықты

көріп біле тұра, үндемей
тін,
қызғанбайтын
адам»

деп түсініктеме береді.


5. Сауал
-
жауаптар


Сұрақ:

Егер уәли мен туыстары келіспесе, қызды алып қашуға
бола ма?




1

«Сәжде» сүресі, 17
-
аят.

2

Ахмад, әт
-
Табарани, әл
-
Хаким.

26


Жауап:

Жоқ, мүлдем болмайды. Себебі бұл



ар
-
намысқа да,
абыройға да, шариғат үкімдеріне де қарама
-
қайшы іс.

Сұрақ:

Егер жігіт бір қызды к
өріп, ұнатып қалса, қызға «сені
ұнатып қалдым немесе саған құда түспекшімін» деп хабар
беруіне бола ма?

Жауап:

Иә, жігіттің бұлай істеуіне болады. Сол сияқты
қыздың да солай істеуіне рұқсат.

Сұрақ:

Әдетте жігіт қызға сөз салады. Ал, керісінше, қыз өз
тілег
ін жеткізсе бола ма?

Жауап:

Иә, оған құқы бар. Дегенмен мұны қыздың атынан
туысқандарының бірі жеткізгені жөн.

Сұрақ:

Үйленбекші болған қыз бен жігіттің баталасып қойған
құдалықты бұзуына бола ма?

Жауап:

Иә. Егер неке қиылмаған жағдайда екеуінің де
құдалық
ты бұзуына болады. Бірақ жігіт қызды айттырып қойып,
сосын басқа біреуге ауып кететін болса (яғни өзгенің қызын
ақымақ еткені үшін), ол ар
-
намыссыз, күнәкар болып табылады.

Сұрақ:

Қыз бен жігіттің бір
-
біріне неке жүзігін тағу үкімі
қандай?

Жауап:

Үйленгенд
іктің белгісі ретінде жүзік тағу әдетке
айналды. Бұрын мұндай әдет мұсылмандарда болмаған.
Негізінде, әйелдерге сән, әсемдік үшін жүзік тағуға болады. Ал ер
адамдардың алтын жүзік тағуына шариғат рұқсат етпейді. Күміс
жүзік тағуға болады. Ең дұрысы



үйлен
гендіктің белгісі ретінде
жүзік тақпау.

27


ҮШІНШІ БӨЛІМ

НЕКЕ ҚИЮ


1. Неке қиюдың шарттары

2. Неке қиюдың үкімдері

3. Мұсылман емес еркек пен әйелдің үйленуі

4. Сауал
-
жауап


1. Неке қиюдың шарттары


1) Неке қию «бердім» деп тапсырудан және «алдым» деп
қабылда
удан тұрады. Бірінші тарап тапсырады, екінші тарап
қабылдайды. Тапсыру да, қабылдау да еркектің өзінің немесе
өкілінің, әйелдің өзінің немесе өкілінің тарапынан болуы мүмкін.
Ғұламалардың ортақ пiкiрi бойынша, қыз: «Саған тұрмысқа
шығуға разымын» немесе қы
здың өкілі: «Қолымдағы қызды
саған бердім»,



дегеннен кейiн ғана қыз жағы неке шарттарын
орындаған болып есептеледi. Ал екінші тарап: «Мен
қабылдадым»,



десе және неке шарттары толық болса, осымен
неке қиылған болады.

2) Қызға мәһр
1

аталып, ол сол жерде
яки кейін беріледі.
Сондай
-
ақ құқыққа жататын ажырасу секiлдi мәселелердiң
шешiмiн әйелдiң еркiне қалдыру немесе қалдырмау туралы да
осы жерде айтылуы тиiс.

3) Кәмелет жасына жеткен, ақыл
-
есi дұрыс, ерікті, неке
сөздерін еститін, мұның неке қию екенін толы
қ түсінетін екi
еркек куә болады (қыз бен жігіттің әкесi, аға
-
iнiсi секiлдi жақын
туыстары).




1

Мәһр


үйленген кезде еркектің әйелге беретін сыйы. Шариғат талабы
бойынша ер адамның болашақ жарына мәһр беруі міндетті іске жатады.
Мәһрдің қазақ халқының әдет
-
ғұрпында қалыпта
сқан қыз жаққа беретін
қалың малдан айырмашылығы


мәһр тек тұрмысқа шыққалы отырған
қыздың өзіне берілетін жеке сый
-
сияпат.

28


4) Жариялау. Яғни ол екеуінің ерлі
-
зайыпты болғандығынан
өзгелерді, айналасындағыларды хабардар ету.


2. Неке қию үкімдері


Неке қию



міндет жүктейтін әрі сол мін
детті орындау шарт
екенін білдіретін келісім. Себебі ерлі
-
зайыптылар осы келісім
бойынша бір
-
біріне тиесілі құқықтарды орындауға міндетті
саналады. Неке қиюдың негізгі үкімдері:

Біріншісi:

Екеуінің арасында ерлі
-
зайыптылық орнап, жар
төсегiне жатуына болад
ы. Сондай
-
ақ құдалық қатынас орнайды,
яғни күйеу балаға қайын енесі, келінге қайын атасы (үйленуі)
харам етіледі және екеуі де мұрагерлік құқыққа ие болады.

Екіншiсi:

Неке ер кісіге төмендегі істерді орындауды
міндеттейдi:

а) Мәһр.

Уәде еткен сыйының барлы
ғын немесе бiр бөлiгiн
беруі тиіс.

ә) Нәпақа,

яғни асырау, киіндіру, баспанамен қамтамасыз ету
сияқты т.б. қажеттіліктерді өтеу міндеттеледі.

Үшіншісi:

Әйелге төмендегі істерді орындау міндеттеледі:

а) Ер адам неке шарттары бойынша әйелге басшы болады.
Әйе
лі ерінің талап
-
тәрбиесiне мойынсұнып, оның ақыл
-
парасатымен келісіп, айтқандарын орындауға міндетті.

ә) Шариғат үкімі бойынша рұқсат етілген істерде әйелі
күйеуіне бағынады. Үйде отырады. Көшеге күйеуінің рұқсатымен
немесе зәру іс болған жағдайда ғана шы
ғады.

б) Етеккір сияқты үзірлі себебі бар жағдайлардан басқа
уақытта жар төсегiнен бас тартуға хақы жоқ.


3. Мұсылман емес ер немесе әйелмен үйлену


Бұл тақырып аясында шариғаттың мұсылман әйелдің
мұсылман емес еркекке, со
ндай
-
ақ мұсылман еркектің мұсыл
ман

емес әйелге үйленуіне байланысты айтылған үкімдері сөз етіледі.
Себебі бұл



некенің шарттары мен үкімдеріне қатысты мәселе.

29


а) Шариғат бойынша, мұсылман әйелдiң мұсылман ем
ес
ер
кекпен (кітап иелері, яғни яһуди немесе христиан) бас қосуына
рұқсат етiлмейд
і. Егер осындай жағдай кездесiп жатса, онда неке
харам саналып, ешқандай үкім жүрмейді. Әрі бұл еркектен туған
бала оның тегіне жатпайды. Сондай
-
ақ олар қайтыс болса, бір
-
бірінен мирас алмайды. Аллаһ тағала:
«Ей, мүмiндер, сендерге
мүмiн әйелдер қоныс ауда
рып келсе, оларды сынаңдар.
Олардың имандарын Аллаһ жақсы біледі. Сонда егер
олардың мүмiн әйел екендігін білсеңдер, онда оларды
кәпірлерге қайтармаңдар. Бұл әйелдер оларға халал емес,
олар да бұларға халал емес...»
1
,



деген
.

Бұл арада мұсылман қы
здардың
ата
-
аналары әсіресе
қыз
дардың өздеріне күйеу таңдауда мұқият болғандары абзал. Ол
мүмін бе, кәпір ме, христиан ба, отқа табынушы не буддист пе, ол
жағы анықталмаған, нанымы, пікірі сұрастырылмаған адамды
өмірлік серік етіп таңдау дұрыс емес.

Негізінде, жұб
айлық байланыс



қасиетті

байланыс. Енде
ше,
бұл қасиетті байланыст
ың әуелі жүрек пен сананы қамты
ғаны игi.
Мұсылман әйел діни парыздары мен міндеттерін толық
орындауға мүмкiндiк алу үшін, алдымен өмірлік жары ретінде
таңдаған адамының дiни наным
-
сеніміне к
өңiл бөлгенi жөн.
Күнделікті өмірде дінсіз еркектердің өз әйелдеріне әдепті
киінуiне тыйым салып, жағажайларда шомылуға арналған
киімдерді киюге мәжбүрлеп, ораза, намаз сияқты парызға
жататын амалдарды орындауға рұқсат бермей, өздерімен бірге
арақ
-
шарап іш
уге, әдепсіз тірлікке, сорақы iстер жасауға
итермелейтініне куә болып жүрміз. Әлбетте, мұндайларды
діндар, әдептi еркектер санатына жатқызуға болмайды.

Әйелі өз күйеуінің мұндай

екенін білгеннен
-
ақ «Бұл еркек
ке
неге тұрмысқа шықтым?» деп ойланғаны дұрыс. Е
гер оның
келбеті, бойы немесе беделіне қызығып тұрмыс құрған болса, сол
сипаттарға ие мұсылман жігіттiң де табылары хақ. Ал егер оған,



1

«Мумтахина» сүресі, 10
-
аят.

30


шынымен, көңiлi құласа, онда ол құмарлыққа бойын жеңдірген,
иманында әлсіз әйел болғаны...

ә) Негізінде, мұсылман еркекке

Ислам дiнiндегiлерден өзге,
тек қана кітап иелеріне, яғни яһуди немесе христиан дініндегi
әйелдерге үйленуге рұқсат бар. Ал кітап иелерінен басқа дінсіз,
будда яки индуизм нанымындағыларға немесе бұтпарас, отпарас
және Исламнан қайтқан әйелге үйлену харам
. Бұл ескертудiң
еркектерге де қатысты екенін атап өткенiмiз жөн. Сол секілді
мұсылмандар арасында туып
-
өскеніне қарамастан, Ислам дініне
деген көзқарасы теріс, дұшпандық пікірдегі әйелге үйленуге
мүлде тыйым салынған. Үйленуді мақсат тұтқан еркек Аллаһты
және Оның елшісін
(с.а.с.)

сүйетін, шынайы мұсылман әйелді
таңдағаны абзал. Орамал тартуды жек көретiндiктен, шариғат
киімдерінен бас тартып, оны ескіліктің нышаны деп бағалайтын
әйелден жақсылық күтуге болмайды. Әлбетте, мұсылман
отбасында дүниеге келгенi
не қарамастан, Аллаһ тағаланы, Оның
елшісін
(с.а.с.)
, дінін, үкімдерін қастерлемеген әйел мұсылман
адамға жар бола алмайды. Өмірлiк жолдас болуға лайықты жар
таңдарда жаңылмас үшiн мұндай әйелден аулақ болған жөн.
Қателесудiң ақыры орны толмас өкiнiшке апа
рары шындық.

Жоғарыда кітап иелерінен

болған әйелдерге үйленуге шари
ғат
бойынша рұқсат етiлетіні айтылды. Дегенмен бұл мәселені
айқындап, түйінін тарқатып түсіндіру қажеттілігі туындайды.
Негізінде, яһуди мен христиандарға үйлену, қалай болғанда да,
мәкруһ

(яғни жақсы емес). Үйленуге мүмiн әйелді таңдау одан
гөрі абзал. Шариғат бойынша, кітап иелері бiрнеше шарттарға
сай болғанда ғана оларға үйленуге рұқсат етiлген. Егер аталмыш
шарттар толық болмаса, онда неке харам болып табылады. Ендi
сол шарттарға толығ
ырақ тоқтап өтелiк:

1) Кітап иелерінен деп танылған әйел, ақиқатында да, нағыз
кітап иесінен болуы шарт. Яғни нанымы бойынша яһуди немесе
христиан дiнiн ұстануы мiндет. Егер бұл әйел дінін тастаған
дінсіз немесе будда яки индуизм нанымына ерiп кеткен болса
,
оған үйлену харам. Мұндай келеңсiздiктерге Батыс елдерінде
білім алып, сол жақтан үйленбекші болғандардың ұрынып
31


жататыны шындық. Үйленетін еркек мәкруһ болса да, некелері
дұрыс болуы үшін өзi таңдаған әйелдің не шынайы христиан
немесе яһуди дiнiнде екен
ін анықтап алуы қажет.

2) Еркектiң шын мәнінде иманы кәмiл мұсылман болуы шарт.
Яғни кітап иелерінен болған әйелі балаларының дініне, ислами
мінез
-
құлықтарына әсер етуіне жол бермеуі керек. Өйткенi өзі
дүниеден өткен жағдайда, балаларының жай
-
күйі не болар
ын
алдын ала ойластырғаны жөн. Кез келген мұсылман адам
кәпірлер арасында тұратын өзге де мұсылмандардың не күйге
түскендерiн ұмытпауы қажет. Тiптi олардың арасында құмарлық
жетегiмен Батыс елдерiнде отау тігіп, сол қоғамға сiңiп
кеткендiктен, өз діндерін
ұмытқандары да баршылық. Осының
салдарынан олар болашағына залал тигiзiп, өз кiндiгiнен өрбіген
балаларына ие болмай қалып жатады. Мiнеки, осындай
қателіктер кесiрiнен атасы мұсылман, бейкүнә сәбилер
кәпірлердің ұрпағына айналады. Сондықтан мұсылманның
ұрп
ағы өзге дін өкілі есептелген анасының дініне өтіп кету қаупі
бар болған жағдайда кітап иелерінен болған әйелге үйленуге
тыйым салынады.

Қорыта айтқанда, шар
иғат бойынша мұсылман емес әйел
ге
үйлену игi iстерден емес. Керісінше, мұсылман ер қандай
болғанда
да мұсылман әйелге үйленгені абзал. Мұсылман әйел
әрқашан күйеуіне сенімді жар, балаларына мейiрiмдi ана болары
хақ. Аллаһ тағала:
«Иман келтіргенінше мүшрік әйелдерге
үйленбеңдер! Шындығында, а
зат мүшрік әйелден, тіпті ол
са
ған ұнаса да, иманды күң әйел ж
ақсырақ...»
1
,



деген
.


4. Сауал
-
жауап


Сұрақ:

Некені тек араб тілінде қию керек пе, әлде басқа тілде
де қиюға бола ма?

Жауап:

Иә, болады. Әр елдің өз тілімен, әдетте қолданылатын
сөздерімен неке қиюға рұқсат етіледі.




1

«Бақара» сүресі, 221
-
аят.

32


Сұрақ:

Мұсылман емес еркекпен шіркеуге

барып үйленген
мұсылман әйелдер бар. Осындай некенің үкімі қандай болады?

Жауап:

Бұл неке дұрыс деп саналмайды. Негізінде, мұсылман
әйелдің шіркеу амалдарын орындауы, Исламнан шыққанын
айғақтайды. Сондықтан ол тәубеге келіп, жаңадан калима айтып,
Исламды
қабылдауына тура келеді. Ислам шариғатында
мұсылман әйелдің кәпір еркекке тұрмысқа шығуына қатаң тыйым
салынған. Сондықтан да кімде
-
кім «Исламда кәпір еркекке
тұрмысқа шығуға рұқсат» деп білсе, шариғат тыйым салғанға
қарсы шыққаны үшін ол мұсылман деп есеп
телмейді.

Сұрақ:

Тәубеге келмекші болса, не істегенi жөн?

Жауап:

Әуелі «Аллаһтан өзге құлшылыққа лайықты құдай
жоқтығына және Мұхаммед Оның құлы әрі елшісі екеніне куәлік
беремін, істеген ісімнен Аллаһқа қайттым» деп кәлима айтып,
тәубеге келеді. Егер күйе
уі Ислам дініне мойынсұнудан бас
тартса, онда балалары болғанына да қарамастан, тез арада
ажырасқаны дұрыс.

Сұрақ:

Мемлекеттік неке сарайынд
а қиылған неке шариғат
қа
сай бола ма?

Жауап:

Егер жоғарыда аталған шарттардың барлығы түгел
болса, онда неке дұрыс д
еп табылады. Ал оны қандай орында
қиып, тіркелгендігінде тұрған еш ерекшелік жоқ. Дегенмен
әлемнің көптеген елдеріндегi неке рәсiмдеу үрдiсiнде шариғат
шарттарының толығымен орындалуына мән берiлмейтiнi рас.
Неке қиюшылар Исламда талап етілген шарттардың т
олық
орындалғанын не орындалмағанын ескере бермейдi. Ендеше,
мұндай некелердi қалайша дұрысқа жатқызамыз?!

Сұрақ:

Ата
-
анасы қыздарының ризалығын алмай, тұрмысқа
берулеріне бола ма?

Жауап:

Жоқ, неке тек қана қыздың ризалығымен қиылады.

Сұрақ:

Әйелдің мәһрін

яки бір бөлігін оның рұқсатынсыз
алуға бола ма?

Жауап:

Жоқ, болмайды. Тек қана әйелдің өзі қалап берсе,
алуға болады. Мәһр



әйелдің өзіне ғана тиесілі, жеке ақысы.

33


ТӨРТІНШІ БӨЛІМ

ҮЙЛЕНУ ТОЙЫ


1. Үйлену тойы

2. Қол ұстасу

3. Құттықтау және сыйлық беру

4.

Сауал
-
жауап


1. Үйлену тойы


Шындығында, әрбір халықтың қалыптасқан, өзіне ғана тән
әдет
-
ғұрпы, салт
-
дәстүрі бар. Адамдар көбінесе ата
-
бабаларынан
жалғасқан немесе өзге ұлттардан алған әдет
-
ғұрыптарды ұлттық
дәстүр ретінде бағалап, берік ұстанады. Мұсылма
н халықтардың
да осындай салт
-
дәстүрге ерекше мән беретiнi шындық. Бұған
таңғалмасқа шара жоқ. Себебі Исламдай хақ дiнi, адастырмас
шариғаты бар халықтың өз орнын таппай, тентіреп жүрген басқа
жұрттың деңгейіне түсуі мұсылмандарға қалайша лайықты
болсын?!
Мұның барлығы мұсылмандар арасында кәпірлерге
еліктеу індетінiң кең етек алып, өкініш пен күйініш тудырар
дәрежеге жеткенiне байланысты болып отыр. Мұндай
келеңсiздiктер әсіресе үйлену тойларында көп кездеседi. Үйлену
тойлары еркектер мен әйелдердің аралас
ып күліп
-
ойнауларына,
билеулеріне, iшiмдiк ішулеріне және т.б. осы секiлдi харам
істерді жасауларына мүмкіндік тудырады. Өкiнiштісі, шынайы
мұсылманша үйлену тойын өткiзу дәстүрi ұмытыла бастаған.

Осы орайда Аллаһқа бағыну, Оның ризалығы мен қолдауына
ие б
олу үшін Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

хадистерінен мысал
келтіре отырып, мұсылманша неке тойының қалай жасалатыны
туралы айтып өтпекпіз.

Негізінде, үйлену тойын жасаудың басты мақсаты



еркек пен
әйелдің үйленгендігін көпшілікке жария етiп, күдік пен арам
ойд
ың жолын кесу. Хадис шарифте Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

үйлену тойын адамдар арасында жариялап, хабарлауды
34


бұйырған. Осы хадистерде үйленуді жариялау келесі
әрекеттердің іске асуы арқылы болатыны айтылған:


а) Той жасау

Той жасаудағы мақсат



дастарқан жайып,
жұртты дәмге
шақыру. Той жасау рәсімінде қой сойған абзал. Көптеген
хадистерде айтылғанындай, Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

Сафия
ана
мызға үйленгенде ботқа және құрмамен той жасаса, Зәйнаб
Жахшқызы анамызға үйленгенде жасаған тойына қой сойған. Ал
сахабалардың бi
рi үйленгендігін айтқанда, Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

оған:
«Бір қой сойсаң да, той жаса»
,



деген
1
.


ә) Ән айту

Үйлену тойында ән айту



сүннет. Бірақ «Әннiң де естiсi бар,
есерi бар» демекшi, қазіргі күні көптеген әншілер айтып жүрген
әдепсiз, мән
-
мағынасыз
әндердi айтуға болмайды.

Қорыта айтсақ, мұсылмандар өздерінің ұлы шариғаттарына
сай, яғни күнә іс
-
әрекеттер араласпаған, ислами неке тойларын
жасауға міндетті. Мұндай той жасау аса қиын болмайды. Халық
арасында небiр сөз шеберлерi бар. Олардың тойға лайық
ты
қызықты өлең
-
жырлар жазып бере алатындары даусыз. Олай
болса, еш қиындықсыз
-
ақ тойларымыз шариғатымызға сай
өткізілсе, мұсылман елдерінде iндет болып жайылып бара жатқан
үлкен әдепсіздіктер мен ысырапшылдықтан құтылуға мүмкіндік
жасалынар еді.

Қазіргі т
аңда жұрттың көбі үйлену тойларын мейрамханалар
мен қонақүйлерде, үлкен салтанат сарайларында өткiзудi үрдiске
айналдырды. Үйлену тойы адамдар арасындағы жұбайлық
қатынасқа күдік тудырмау үшін жұртқа жария ету мақсатында
жасалады. Сондай
-
ақ бұл



үйлену ар
қылы харам болған
жайларды халал етіп, халал болғанды харам етіп берген
Аллаһтың нығметін паш ету тойы. Яғни үйлену арқылы әйелі



1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

35


күйеуіне, күйеуі әйеліне халал болғанын, керісінше, енесі күйеу
баласына, атасы келініне харам болғанын білдіреді.


2. Жаңа ота
у


Әйелдің еркек үйінің табалдырығын аттауы



оның өз үйі
нен
екінші бір отбасына, бір ортадан екінші бір ортаға қоныс
аударуы. Бұрын ол ата
-
анасы мен туыстарының ортасында болса,
енді өзi қалаған жанның етегiнен ұстап, оның өмірлік жолдасына
айналды. Ендіг
i жерде ол үшін ері жауапты әрi некемен келер
жауапкершіліктің барлығы күйеуінің мойнында. Демек, ерлі
-
зайыптылардың екеуi де араларындағы «алғашқы кездесуге»
психологиялық тұрғыдан дайын болуы керек. Бұл кездесуден
бұрын еркек өзінің жауапты қадам алдында

тұрғанын ескерiп,
болашақ жарымен жақсы һәм жарасымды тiршiлiк етуге,
жұбайлық өмiрдiң ыстық
-
суығын бiрге көтеруге, қиындыққа
қайыспауға дайын болуы шарт. Сол секілді жас келiн де алдағы
өмірінде өзiнiң оң жақта отырған ерке қыз еместігін ескерiп,
сүйгенi
нiң сүйіктісіне айналатынын, болашақ отбасында құт
-
береке қонақтауы не қонақтамауы өзiне де байланысты екенiн
жан
-
тәнiмен сезiнiп, жауапты қадамға лайықты дайындық
жасағаны игi. Яғни жас жұбайлардың екеуi де қандай өмірге
қадам жасап жатқандарын, бұл қадам
ның жауапкершілік
аманатымен бірге, тағы қандай жүк арқалатарын толық сезiнгенi
дұрыс. Олар жыныстық қатынасты ұрпақ көруге, зинадан аулақ,
құмарлықтан ада болуға ықпал ететін iс ретiнде қабылдағандары
абзал.


3. Құттықтау және сыйлық беру


Әдетте үйлену т
ойларына жиналғандар жас жұбайларға
жүрекжарды тілектерiн жеткiзiп, сыйлық беріп жатады. Ал бұл
жайында шариғатымызда не делінген?



36


а) Құттықтау

Исламнан бұрынғы араб дәстүрі бойынша жас
-
жұбайларға
«тату болыңдар, ұлды болыңдар» деп бата берiлетiн. Олар
ж
аңадан үйленгендерге тату
-
тәтті өмірмен қоса, ұлды болуларын
тілейтін. Мұндай тілектер олардың қыз баладан гөрі ұл баланы
артық көретін әдеттеріне байланысты айтылатын. Бірақ
Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

бұдан да жақсырақ әрі абзалырақ
баталарды үйретті. Әбу Һур
айра (Аллаһ оған разы болсын)
риуаят еткен хадисте:
«Пайғамбар
(с.а.с.)

үйленген адамды
құттықтағанда:
«Аллаһ саған береке берсін және саған береке
жаудырсын әрі бастарыңды жақсылықта қоссын»
,



дейтін
болған»
,



делінген
1
.

Пайғамбар
(с.а.с.)

Жәбирден (Алл
аһ оған разы болсын):
«Үй
лендің бе?»



деп сұрағанда, ол
«Иә»

деп жауап бередi. Сонда
Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Аллаһ саған береке берсін»
,



деген
2
.

Ал басқа бір риуаятта
«Және саған береке жаудырсын»

деп
қосып айтқандығы келтірілген.

Ақил ибн Әбу Талиб (Аллаһ

оған разы болсын) риуаят еткен
хадисте бану жушам руынан бір әйелдiң үйлену тойы үстiнде
адамдардың «Тату болыңдар, ұлды болыңдар» деп бата бергенi
айтылған. Сонда Ақил оларға:
«Бұлай демеңдер, Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)

айтқанындай,
«Уа, Аллаһ! Оларға бере
ке бер, үстерінен
береке жаудыр»
,



деңдер»
,



деген
3
.


ә) Сыйлықтар

Үйлену тойында жас
-
жұбайларға түрлi тартулар жасалады.
Бұл жақсы іс әрі сүннет

амалдарына жатады. Мәселен, Айша
(Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)

сыйлық алар
еді. Және ө
зі де сыйлар еді»
,



деген
4
.




1

Ахмад.

2

Муслим.

3

Ибн Мәжәһ.

4

Әл
-
Бұхари.

37


Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

сыйлық берген адамға оның есесіне
бірер нәрсе беретін болған.

Сондай
-
ақ Әбу Һурайра (Аллаһ оған разы болсын):
«Пай
ғамбар
(с.а.с.)
:
«Бір
-
бірлеріңе сыйлық беріңдер,
араларыңда сүйіспеншілік орнайды»
,



деді
»
,



деген
1
.


4. Сауал
-
жауап


Сұрақ:

Қонақ үй яки мейрамханаларда өткізілетін үйлену
тойларының үкімі қандай?

Жауап:

Намаз оқитын

мұсылмандар үшін мұндай тойлар
ды
арақ
-
шараппен, еркектер

мен әйелдер араласып, билеп өт
кізу
харам екенін естен шыға
рмау керек.

Өкiнiшке қарай,
мей
рамханалардағы тойлардың көпшілігі осындай үлгіде өтіп
жататындығы рас. Егер м
ейрамханалардағы той шариғат
та
лаптарына сай келетін болса, оны өткізуге еш қарсылық жоқ.

Сұрақ:

Адамдар шариғатта жоқ үлгідегі тойларға неге құмар?

Жауап:

Өй
ткені олар Раббыларын еске алу мен
А
қыреттен
бейқам. Тiптi «арақ
-
шарапсыз той қызығы болмайды» деп
ойлайтыны да рас. Яғни олар нағыз қуаныш пен бақыт Аллаһ
тағалаға бағыну екенін естен шығарады. Екiншiден, мұндай
тірліктерді солардың орнын басатын, қайтара
тын нәрсенің
жоқтығынан жасайтыны анық.

Сұрақ:

Үйлену тойларында әйелдерге дауыстап ән айтуға
бола ма?

Жауап:

Әлбетте, болады. Егер жиналғандар түгел әйелдер
болса және ән әдепсіз болмаса, дауыстап айтуға болады.




1

Ән
-
Нә
сәи, Әбу Яғла.

38


БЕСІНШІ БӨЛІМ

ЕРЛІ
-
ЗАЙЫПТЫЛАРДЫҢ ҚОСЫЛУ
Ы


1. Қосылудың мағынасы мен түрлері

2. Қосылардан бұрын атқарылар іс

3. Қосылу әдептері

4. Алғашқы қосылу

5. Қосылу көріністері

6. Етеккір келгенде, босанғ
аннан кейін немесе истихада
кез
дерінде әйелмен қосылу

7. Жүкті әйелмен қосылу үкiмi

8. Арттан келу үкім
і

9. Онанизм, мастурбация



«
ж
асырын әдет»

10. «Ихтилам» (поллюция



түс көру)

11. Адам бойынан шығатын сулар

12. Әйел мүшесінен шығатын нәрселер

13. Жыныстық қатынас сырларын жаю

14. Сауал
-
жауап


1. Қосылудың мағынасы мен түрлері


Әдетте «қосылу» сөз
і ерл
і
-
зайыптының жыныстық
қаты
насына орай айтылады. «Қосылу» мәселесі үкімі жағынан
екіге бөлінеді:


а) Адал қосылу

Бұл



еркектiң өз әйелімен қосылуы. Демек, еркектің өз әйелін
пайдалануы халал. Тіпті бұл жерде еркек үшін де, әйел үшін де
құмарлықтарын басуме
н
бірге, сауап та бар. Аллаһ таға
ла
«Муминун» сүресінің басында мүмiндердiң сипаты жайлы:
«Олар ұятты жерлерін сақ
тайды. Тек жұбайлары немесе
күң
дерінен ғана
(сақтанбайды)
. Міне, оларға сөгіс жоқ. Енді
кім осыдан басқаны қаласа, міне, солар



шектен
шығушы
лар»
,



деген.

39


Мағынасы:

Мүмiн адамның әйеліне немесе қол астындағы
күңіне қосылуында ешқа
ндай ерсілік жоқ. Халалмен
қана
ғаттанбай, харам іске баратындар ғана күнәға батады.
Өйткенi олар Аллаһ тағаланың харам еткен іс
-
амалын
жасағандары үшін кінәланады.

«И
сра
-
миғраж» оқиғасы
на байланысты айтылған хадистер
де:
«Сол түнде Пайғамбар
(с.а.с.)

Жәбірейілмен
(аләйһис
-
сәләм)

бірге бір адамдардың қасынан өтеді. Олардың алдарындағы
қазанда піскен етпен қоса, иісі жаман шикi ет те бар екен. Олар
піскен әрi дәмді еттен
бас тартып, иісі жаман еттен жейді.
Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Уа, Жәбірейіл, бұл не?»



деп сұрайды.
Жәбірейіл: «Бұл сенің үмбетіңнен болған адам. Ол адал әрi
сүйкiмдi әйелі бола тұра, жаман әйелге келіп, таң атқанша
онымен түнейтін. Сондай
-
ақ адал, сүйкiмдi кү
йеуін қойып,
жаман еркекке келіп, таң атқанша онымен түнейтін
(әйел)
»
,



дегенi айтылған
1
.

Әбу Зарр (Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Негізінде, әрбір «субханаллаһ» деген сөз садақаға жатады.
Әрбір «әл
-
хамду лиллаһ» деген сөзде де садақа бола
ды. Әрбір
«лә иләһә иллаллаһ» деген сөз де



садақа. Жақсылыққа
бұйырған да садақа болады. Жамандықтан қайтарған да



садақа. Сондай
-
ақ

әйелдеріңмен қосылуларың да са
дақа
болады»
,



дедi. Сонда сахабалар: «Уа, Аллаһтың елшісі!
Біреуіміз өз құмарлығымызды б
ассақ та, садақа бола ма?»



деп
сұрайды. Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)
:
«Егер оны хараммен жасаса,
күнә болмай ма?! Сол сияқты халалмен жасағанына сауап
болады»
,



деп жауап берген»
,



деген
2
.

Тағы да Әбу Зарр (Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Ад
ам баласының әрбір буыны үшін күн сайын беретін
садақасы бар»
,



деп, содан соң:
«Жолдан бірер кедергіні алып
тастауың да



садақа. Адамдарға сәлем беруің де



садақа.
Жақсылыққа бұйыруың да



садақа. Жамандық
тан қайтаруың



1

Әл
-
Бәйһақи.

2

Муслим.

40


да



садақа. Әйеліңмен қосылуың д
а



садақа»
,



деген. Олар
(сахабалар)
: «Уа, Аллаһтың елшісі! Адамның өз құмарын
басқаны да садақа бола ма?!»



деп сұрайды. Сонда Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Иә, егер сол құмарлықты Аллаһ харам еткен
нәрсемен басса, күнә болмай ма?»



дейді. Сосын олардан «Иә»
д
еген жауап алғаннан кейiн ол
(с.а.с.)
:
«Сол сияқты Аллаһ
халал еткенмен құмарлығын басса да, оған садақа болады»
,



деді»
,



деген
1
.


ә) Харам жолмен қосылу

Қосылудың бұл түрі



з
ина, яғни жезөкшелік жолымен
жа
салады. Зина



ең үлкен күнәлардың бiрi. Көпте
ген аяттар мен
хадистерде зинақорлық қоғамды бүлдіретін ең жаман істердің
қатарына жатқызылып, зинақорларға қатал да һәм тыюшы жаза
белгіленген. Бұл жаза бойынша мұндай күнә жасаған бойдақ әйел
мен еркекке жүз дүре соғылса, некелi кiсiлер тасборан етіледі
(таспен атқыланып өлтірiледi). Аллаһ тағала:
«Зина жасаушы
әйел мен ердің әрбіріне жүз дүре соғыңдар. Егер Аллаһқа,
А
қырет күніне сенсеңдер, оларға жұмсақтықтарың
ұстамасын. Әрі екеуінің жазасын мүмiндердің бір тобы көріп
тұрсын»
2
,



деген
.

Әбу Һурайра (Ал
лаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Зинақор зина жасап жатқан сәтте мүмiн болмайды. Ұры
ұрлық жасап жатқан сәтте мүмiн болмайды. Араққор арақ
ішіп тұрған сәтте мүмiн болмайды»
,



деді»
,



деген
3
.

Келесі бір хадисте Әбу Һурайра (Аллаһ оған разы бол
сын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Егер адам зина жасайтын болса, одан
иманы кетiп, үстінде қалқып тұрады. Егер ол бұл ісінен
тыйылып
(тәубесіне келсе)
, иманы оған қайта оралады»
,



деді»
,



деген
4
.




1

Ән
-
Нәсәи.

2

«Нұр» сүресі, 2
-
аят.

3

Әл
-
Бұхари, Муслим.

4

Әбу Дауд, әт
-
Тирмизи.

41


Абдуллаһ ибн Аббас (Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын):
«Пайғамбар

(с.а.с.)
:
«Егер әлде
бір елде зинақорлық пен
өсімқор
лық таралатын болса, олар өздеріне Аллаһ тағаланың
азабын тілеп алғаны»
,



деді»
,



деген
1
.

Аллаһ тағаланың:
«Зинаға жоламаңдар. Өйткені ол



анық
арсыздық және жаман жол»
2
,



дегенi белгiлi
.


2. Қосылард
ан бұрын атқарылар іс


Жұбайлық өмірдің негізі болатын «қосылу» сәтінде жаңадан
отау құрған екі жастың бір
-
бірінен барынша ләззат алулары игi.
Өйткенi отбасының шырқы бұзылуының басты себебiнiң бiрi осы
ләззат ала алмаудан болуы мүмкін.

Қосылудың ерлі
-
зайы
птыға бірдей қызықты болуы үшін және
олардың бұл қатынастан толық ләззат алуы мақсатында қосылу
ісіне кіріспе iспеттi әсемдену, иісcу мен әтір жағынуды
жатқызуға болады.

Негізінде, әсемдену мен иіссу, әтір жағу еркек пен әйелдің
екеуін де бірдей тартымды е
теді. Сұлулық



көздің жауын алатын
нәрсе. Көздiң сұлулықпен тояттайтыны рас. Ш
ариғатта мұсыл
ман
адам бауырларымен қауышарда хош иісті әрi әсем болып көрінуі
үшін жұма және айт намаздарына, жалпы жиындарға әсемденіп,
әтір жағып

баруға мiндеттi. Ал ерлі
-
за
й
ыпты екi кiсiнiң
арасындағы қатынаста да бұл iске аса мән берiлген. Сондықтан
әйелі күйеуінің алдында әсемденіп, хош иісті болғаны абзал.
Әсемдік әйелді күйеуіне сүйкiмдi етедi. Ал иіссу жағуы күйеуінің
қызығушылығын оятып, ынтықтыра түседі. Сондай
-
ақ өзде
рі
оңаша қалған сәттерде әйелдің күйеуі үшін әртүрлi киім киiп
сәнденуi де жақсы. Әйел адамның алтыннан яки басқа да заттан
жасалған зергерл
ік әшекей бұйымдарын тағып, опа
далап, сүрме
сияқты косметикалық заттарды пайдалануы да әсемденуге
жатады. Сонымен қа
тар шашты сәндеп тарау, қол
-
аяқтағы



1

Әл
-
Хаким.

2

«Исра» сүресі, 32
-
аят.

42


түктерді алу, дене мен ауыз тазалығына көңіл аудару, қолтықтың
жағымсыз иісін кетiру де осы сәндену істерінің қатарына кіреді.
Әлбетте, қызға тән құлын мүшеге нұқсан келтiрмей, семіздіктен
сақтанған жөн. Дене нәзіктігі с
ұлулық екенi рас. Әйел



адам осы
айтылғанның барлығын тек қана күйеуіне арнағаны ләзiм. Себебi
бөгде еркектерге ұнау үшiн иіссу жағатын әйел күнәкар.
Әсемдену мен иіссу себіну еркекті әйелге ынтықтыра түсетіні
анық. Ал әйел адамның күйеуінен өзгенi өзіне
ынтықтыруы
харам саналады.

Әйелi ерi үшін әсемденген сияқты, күйеуі де әйелі үшін
әсемденуі керек. Себебi Аллаһ тағала:
«...Ерлердің әйелдердегі
хақтары сияқты, әйелдердің де ерлерде
(өз)

хақтары бар...»
1
,



деген
.

Абдуллаһ ибн Аббас (Аллаһ әкесі екеуіне р
азы болсын) осы
аяттың үкiмiн орындап:
«Әйелімнің мен үшiн әсемденуін
қалағанымдай, өзім де әйеліме әсем көрiнудi қалаймын»
,



деген
2
.

Ендеше, әрбір ер әйелiнің өзiн әсем кейiпте көріп, хош иісiн
сезiнуі үшін арнайы амалдармен көріктенгені дұрыс. Шашты
қыс
қартып, еріндері ашық болу үшін мұртты басып жүруі
жарасымды. Әсіресе, ауыз тазалығына ерекше мән беру қажет.
Ерлі
-
зайыптылар осы айтылған істердi қосылу алдында жүзеге
асырар болса, онда жарасымды өмірге қол жеткізуге жол
ашылары ақиқат.


3. Қосылу әдепте
рі


Ғұламаларымыз (Аллаһ оларға рақым етсін) қосылу әдептерiн
Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

хадистері мен бұрынғы өткен ізгі
буын ғұламалардың сөздеріне сүйене отырып баяндағаны белгiлi.
Бұл жөнінде жазылған еңбектердің ішіндегі ең маңыздылары:
Имам ән
-
Нәсәиді
ң «Ишрат ән
-
нисә» (Әйелдермен қатынас) және



1

«Бақара» сүресі, 228
-
аят.

2

Әт
-
Табари.

43


әл
-
Ғазалидің «әл
-
Ихия» атты кітаптары. Қосылу әдептері көп
болғандықтан, олардың ең негізгілеріне ғана тоқтала кеткен жөн.
Олар төмендегілер:


а) Қосылудың алдында «Бисмилләһ» деп айту және дұға
оқу

Абдуллаһ ибн

Аббас (Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Әйелімен қосылмақ болған бiрiң:
«Аллаһтың атымен бастаймын
(яғни «бисмилләһ»)
. Уа,
Аллаһ! Бізден шайтанды аулақ ет. Әрі бізге нәсіп ететін
перзенттен де шайтанды аулақ ет!»



деп айтса, сөйтіп
,
араларында перзент пай
да болса, бұл балаға шайтан мүл
дем
зиян тигiзе алмайды»
,



деді»
,



деген
1
.


ә) Қосылуды кіріспе бойынша жасау

Жоғарыда айтылған қосылудың кіріспесiн мiндеттi түрде
орындау шарт. Әйелдiң хошы болмай тұрған кезде, жақындасуды
қалап,
бiрден iске кiрiсуге болмайды. Әйел еркекке беріліп, өзi де
жақындасуды қаламайынша бастамау керек. Себебі бірінші
бөлімде айтқанымыздай, әйел ер адам сияқты төсек қатынасына
үнемі ынталы бола бермейді.


б) Еркектің iзет пен сабыр танытуы

Әлбетте, қосылуды
ң бiр пайдасы құмарлықты басу арқылы
ерлi
-
зайыптылар арасында жарасымды қатынас орнату екенi рас.
Төсек рахатын сезіну ерi әйелiн iзет пен сабыр таныту арқылы
қастерлесе ғана іске асады. Қатал әрi мейірімсіз еркектен әйел
безiп, жанасуды жаны қаламайтыны а
нық. Еркек жарына төсекте
iлтипат көрсеткені және құмарын басарда сабыр танытқаны жөн.


в) Ерлі
-
зайыптылардың оңаша қалуы

Егер ерлі
-
зайыптылар қосылмақшы болса, мiндеттi түрде бұл
iстi оңашада жасағаны жөн. Қастарында тіпті жас сәбидiң де



1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

44


болмағаны дұрыс.
Ғұлама Мұхаммад әл
-
Абдари «әл
-
Мадхал»
атты кітабында: «Абдуллаһ ибн Омар (Аллаһ әкесі екеуіне разы
болсын) егер әйелімен қосылмақ болса, бөлмеден емізулі баланы
да шығарып қоятын еді»,



деген. Ал кейбір ғұламалар: «Тіпті
үйде мысықтың да болмағаны жөн»,



деген. Яғни мысықтың өзi
де ескерiлгеннен кейін, басқасын сөз етудiң қажетi шамалы.
Әрине, бұл ескертудiң мақсаты



қарап тұратын бөгде көзден
сақтандыру. Өйткені ұятты орынды міндетті түрде жауып, сырт
көзден сақтау қажет.

Осы орайда, көптеген адамдардың

немқұрайдылық танытуы
себептi жете мән берiлмей келе жатқан мына бір жайтқа назар
аудартқымыз келеді. Көп қабатты пәтер үйлерде тұратын ерлi
-
зайыпты адамдар төсек қатынасына барарда терезелерiндегі
перделерін жаппайтыны, көршілерiнен именбейтін болғаны ра
с.
Кей жағдайда олардың барлық әрекеттері жарық жанып тұрған
терезелерінен айқын көрініп тұрады. Мұның барлығы әдепсiздiк
пен салғырттықтың салдары әрi нағыз келеңсiз iске жатады.


4. Алғашқы қосылу


«Алғашқы қосылу» деп, жұбайлық өмірдің алғашқы түнін
айт
ып отырмыз. Бұл түннiң ерлі
-
зайыптылар өмірінде ерекше
орын аларына, олардың санасында мәңгiлiк әсер қалдыратынына
көңіл аудармақпыз.

Жігіттің де, қыздың да жұбайлық өмірдің алғашқы түні
төсекте кездесудiң қалай боларын ойлап алаңдайтыны күмәнсіз.
Бұл



ад
ам баласының барлығына тән табиғи құбылыс. Бұл
түннің ойша елестеткеннен мүлде өзгеше болуы мүмкін.
Сондықтан алғашқы түннен бастап, араларын жалғап тұрған
«нәзiк жiпке» зақым келмес үшiн, жас жұбайлар бір
-
бірінiң тiлiн
тауып, әдептен аспай, үйлесiмдi һәм
ұнамды қатынас жасағаны
ләзiм. Сондай
-
ақ ерлі
-
зайыптылардың төмендегі істерге көңіл
бөлгенi жөн:

45


Біріншіден,

ерi әйелiнің «пәктiгiн» алуға асықпағаны игi.
Тіпті тойдан кейiн бірнеше күн өтсе де, бұл iстi жарасымды түрде
жасағаны дұрыс. Өйткені асығудың ешқ
андай пайдасы жоқ.

Екіншіден,

әйелдiң күйеуіне салқындық танытпағаны жөн.
Себебi мұндай салқындық ерке
кке керi әсер етiп, оның өз
-
өзi
не
деген сенiмсiздiгiн тудырад
ы. Ал мұның ақыры көбінесе
отба
сындағы берекенің бұзылуына, тiптi ажырасуына әкеліп
соғады.

Ү
шіншіден,

әлi «бетi ашылмаған» әйелдің алғашқы түнде
ерiне деген ынтызарлығын толық көрсете алмасы анық. Бiрден
«ибадан аттау»



оңай шаруа емес. Сондықтан еркек ойға алған
iсiн орындағанша сабыр мен икем танытып, онымен үйлесер
жолды iздегенi жөн.

Төртінш
іден,

жоғарыда а
йтқандарымызға қоса, ерлі
-
зайып
тылардың бір
-
бірімен жарасымды төсек қатынасын
орнатуы да, осы «өткелден» қиналмай өтуге көмектесерi анық.

Бесіншіден,

жұбайлықтың бiрiншi түні бұл iстiң сәті түспесе,
оны «белсіздік» деп бағаламаған жөн. Өйт
кені еркектердiң көбi
әйелдер сияқты «иба табалдырығынан аттарда» ерекше бiр күй
кешiп толқып, суып қалатыны шындық. Мұны белсiздiкке
жатқызуға болмайды. Біршама уақыттан соң, ерлі
-
зайыптылар
бір
-
біріне етене болып, сезімдерін де ашық бiлдiре бастағанда,
а
радағы көрiнбес кедергі өзiнен
-
өзi жойылады.


5. Қосылу көріністері


Жақындасудың әртүрлi тәсілдері бар. Шариғат үкімдерінiң
бұл туралы айтары көпшілікке белгісіз екенi рас. Сондықтан
көпшіліктің көңілін түйткiлдi сұрақтан арылту үшін оларды да
баяндап өтк
ен жөн. Әрине, төсек қатынасы әдiстерiнiң бiрi
кейбіреуге құмарынан шығып, тояттауға мүмкiндік бергенiмен,
екінші бір адамға ыңғайсыз һәм ауырлау болып келуi мүмкін.
Ерлі
-
зайыптылар қосылу кезінде «арнайы бір тәсілді ғана
қолдансын» деген сөз жоқ. Бәлкім,
бұл iстiң қалауы ерлі
-
зайыптылардың өз еріктеріне қалдырылған болар. Аллаһ тағала
46


Құранда:
«Әйелдерің



егіндіктерің, егіндіктеріңе қалай
қаласаңдар да келе беріңдер...»
1
,



деген
.

Бұл аяттан «Ерлі
-
зайыптылар қосылғанда қандай тәсіл, қандай
түрмен қосылса
да күнәсі жоқ. Тек қана бір шарты бар. Ол



әйелдің артқы мүшесінен аулақ болу»,



деген үкiмдi ұғамыз.
Осы орайда, ерлі
-
зайыптыларға, әсіресе, дініне берік
бауырларымызға айтарымыз: қосылу тәсілдеріне жетiк болу,
тақуалыққа еш қайшы келмейді. Мұны ұятсызд
ыққа жатқызу да
жөн емес. Өйткені еркектiң әйеліне қалаған жағымен еш
қысылмай
-
ақ келе беруiн Аллаһ тағаланың Өзi рұқсат еткен.
Демек, бұл мәселеде орынсыз қуыстану тақуалықтың емес,
керісінше, дінді білмегендіктің айғағы. Сондықтан иманды,
инабатты әйелді
ң күйеуіне әсем көрiнуі үшiн сыланып
-
сипануына, наздануына және жарының iңкәрлiгiн оятатын барша
әрекеттерді жасауына ешқандай тыйым салынбаған. Керісінше,
бұл iстерi арқылы өзінің және күйеуінің сезiмiн харамға ауып
кетуден сақтағаны үшiн сауапқа iлiгерi
анық.


6. Етеккір келгенде, босанғаннан кейін және истихада
кезінде әйелмен қосылу


Етеккірi келген, босанған яки истихада мерзіміндегi әйелмен
қосылу үкімін айтпас бұрын бұл жағдайлардың қысқа да нұсқа
анықтамасын және оларға байланысты шариғат үкімдерін
қысқаша түсiндiрiп кеткен жөн.


а) Хайыз

Әйел ағзасының өзгешелiктерiне байланысты, белгілі уақытта
олардың етеккiрi (хайызы) келiп, жатырынан қан бөлiнiп тұрады.
Бұл қан



ағзаның ауруға шалдыққанының белгiсi емес. Етеккір
бала тууға жарамды барлық әйелг
е тән. Ол



үш тәуліктен он
күнге дейiн созылатын қалыпты құбылыс (етеккiр мерзімі көбіне
бес немесе жеті күнге созылады). Егер бұл мерзім үш күннен кем



1

«Бақара» сүресі, 223
-
аят.

47


немесе он тәуліктен көпке созылса, онда истихада болып
есептеледі. Етеккір күндері көрiнетiн қызғылт як
и сарғыш түстi
сұйықтық оның әлi бiтпегенiн, ал ақ түстi, қою сұйықтық әйелдiң
етеккiрден толық тазарғанын айғақтайды. Кей кездерi етеккір
қанының уақытша тоқтап, бөлiнбеуi де ықтимал. Алайда бұл да
етеккір күндеріне жатады. Етеккірден толық тазарған әйел
намазын жалғастыруы үшін және күйеуімен жақындасуы үшін
мiндеттi түрде ғұсыл құйынады.

Етеккірi келген әйел шариғат үкiмi бойынша намаз оқудан
босатылады және сол күндердегі намаздың қазасын өтемейді.
Ораза ұстамайды, бірақ сол күндердегі оразаның қазасын
өтейді.
Сонымен бiрге оның мешітке кіруiне және Қағбаны айналып
тауап жасауына, күйеуімен жақындасуына рұқсат етiлмейді.


ә) Нифас

Нифас дегенiмiз



бала туылғаннан кейін әйелдің жатыры
тазаланғанша көрінетін қан.

Бұл қанның бiршама уақыттан ке
йiн
тыйылуы
да, қырық күнге

дейiн созылуы да мүмкiн. Босан
ған
әйелдің үкімдері жоғарыд
а айтылған етеккірi келген әйел
дің
үкімдеріне сай келеді.


б) Истихада

Әйел ағзасы кейбiр ауруларға шалдыққанда ағатын қан
«истихада» деп аталады. Яғни етеккір күндерінен басқа уақыт
та
яки етеккірден тазарғанына он бес күн толмай немесе
босанғаннан соң қырық күннен кейiн әйелден қан кетсе, бұл
истихада қанына жатады (истихада



патологиялық ауру себептi
келетін қан). Истихада қаны намаз оқуға, ораза тұтуға, Қағбаны
тауап етуге және ба
сқа да ғибадаттарға кедергі болмайды. Бірақ
истихада көрінген кезде таһарат бұзылады.

Истихада кезiнде ерлi
-
зайыптылардың төсек қатынастарын
жасауына тыйым салынбаған. Тек қана әйел жыныс мүшесін
қаннан тазалап, жуып қойса жеткілікті. Өйткені бұл қан ласқа

жатады. Әрине, ластан әрқашан арылған жөн. Жоғарыда бiз
барлық мәзһаб ғұламаларының бiрауыздан етеккір мерзіміндегі
48


немесе босанған әйелмен еркектің төсек қатынасына баруын
харамға жатқызғанын айтып өттiк. Себебi Аллаһ тағаланың
Құранда:
«Сенен етеккір жа
йлы сұрайды. Оларға «Ол



жиіркенішті зат. Етеккір кезінде әйелдерден аулақ болыңдар.
Оларға тазарғанға дейін жақындаспаңдар» де
.

Шәксіз, Аллаһ
тәубе етушілерді жақсы көреді әрі таза болушыларды жақсы
көреді»
1
,



деп айтқаны бізге белгiлi
.

Әнәс ибн Мәлик (
Аллаһ оған разы болсын):
«Яһудилер етеккір
кезiнде әйелдерiмен бірге ішіп
-
жемейтін және олармен бірге
тұрмайтын. Сахабалар Пайғамбардан
(с.а.с.)

мұның мәнін
сұрағанда Аллаһ тағала осы аятты түсірді. Ал Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Қосылудан өзге бәрін жасауға бола
ды»
,



деді»
,



деп
жоғарыдағы аяттың түсу себебiн баяндаған
2
.


7. Жүкті әйелмен қосылу үкiмi


Жүкті әйелмен босанғанға дейін қосылуға болатындығына
және жүктіліктің қосылуға кедергi болмасына талас жоқ. Алайда
аяғы ауыр әйелімен қосыларда ерiнiң төсек қат
ынасында ептiлiк
танытып, әйелі қиналмайтындай жайлы тәсiлдi таңдағаны жөн.
Әсіресе, соңғы айларда абай болып, осыны ескеруі керек. Себебi
мерзiмi жақындаған әйелдің жүгі ауырлағандықтан, көп
шаршауы



заңдылық. Осы уақыттарда ері құмарлығын тежеп,
сабыр т
анытқаны игi.


8. Арттың үкімі


Аллаһ тағала:
«Әйелдерің



егіндіктерің. Егіндіктеріңе
қалай қаласаңдар келіңдер...»
3
,



деген
.

Егіндік, яғни «егін егетін жер» деп бұл жерде бейнелi түрде
әйелдің алдыңғы мүшесі айтылып отыр. Өйткені әйелдің



1

«Бақара»

сүресі, 222
-
аят.

2

Муслим.

3

«Бақара» сүресі, 223
-
аят.

49


алдыңғы мүшесі



ұрық орналасып, бала өсетін жатырға
апаратын жол. Аяттың мазмұны: «Әйелдеріңе өздерің қалаған
жолмен келулеріңде күнә жоқ. Қосылуларың тек қана Аллаһ адам
баласын жарататын жатырға апаратын алдыңғы мүшесі арқылы
қосылыңдар».

Ал әйелдің артқы мүшесіне арт
ылу харамға жатады. Мұны
айғақтайтын көптеген хадистер бар. Әбу Һурайра (Аллаһ оған
разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Әйеліне артынан келген
адамға Қиямет күні Аллаһ тағала қарамайды»
,



деді»
,



деген
1
.

Тағы бiр риуаятта:
«Әйеліне артынан келген ерке
кке
лағынет болсын!»



делінген.

Хузайма ибн Сәбит (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Аллаһ ақиқатты баяндауға ұялмайды. Әйелдерге
артынан келмеңдер»
,



деді»
,



деген
2
.

Ал
«
Бақара
»

сүресiнiң 222
-
ая
тында Аллаһ тағала:
«Сенен
етек
кір жайлы
сұрайды. Оларға «Ол



жиіркенішті нәрсе,
етеккір кезінде әйелдерден аулақ болыңдар. Оларға
тазарғанға дейін жақындаспаңдар. Қашан олар анық тазарса,
оларға Аллаһтың өздеріңе бұйырған жерінен
жақындасыңдар» де. Шәксіз Аллаһ тәубе етушілерді жақсы
көреді әрі

таза болушыларды жақсы көреді»
,



деп, рұқсат
етiлген қатынастан өзгесi харамға жататынын анық көрсеткен.

а) Яғни бұл аят: «...Оларға Аллаһтың өздеріңе бұйырған
жерінен жақындасыңдар...»,



деген сөзiмен бұлай жасаудың
нағыз харамға жатарын айғақтап отыр.

Аяттағы жақындасуға
бұйырылған жер



әйелдiң қынабы. Өйткенi етеккір қаны
жатырдан ғана шығады. Сондықтан еркекке аталған жерден басқа
жер арқылы төсек қатынасын жасауға тыйым салынып әрi
етеккірi келген әйелдерден аулақ болу бұйырылып отыр. Егер
артқы мү
ше арқылы жақындасуға тыйым салынбаған болса,
етеккір кезінде соны пайдалана тұруға рұқсат етілер еді.




1

Ахмад, Әбу Дауд.

2

Ахмад, Ибн Мәжәһ.

50


ә) Етеккір кезінде қосылудың харам болатын себептерінің бірі



қасабаның қанмен былғануы. Әйел етеккiрден толық тазарып,
ғұсыл құйынбайынша қосылу харам.

Құран Кәрімде:
«...Оларға
тазарғанға дейін жақындаспаңдар. Қашан олар анық тазарса,
оларға Аллаһ өздеріңе бұйырған жерінен жақындасыңдар...»
1
,



делінген
.

Бұл аяттың мағынасы: «Әйелдің алдыңғы мүшесі етеккір
біткен соң ғана тазарады. Ал тiк iшек арқылы нә
жiс
шығатындықтан, тік ішектің таза болуы мүмкiн емес. Сондықтан
еркек қасабасын кіргізгенде, мiндеттi түрде былғанып, нәжiс
болады. Ал мұсылман адамға денесінің қай мүшесін болса да
нәжiспен былғауға болмайды. Керісінше, нәжiстен тазалану
парыз етілген. О
сы орайда ғұламалардың: «Еркектің жыныс
мүшесі зәрмен ластанған болса, оны сумен тазалап жумай,
әйелімен қосылуына болмайды. Сол секiлдi әйелдің де жыныс
мүшесі зәрмен ластанса, оны сумен жумай күйеуімен қосылуына
рұқсат жоқ»,



деген сөзiн келтiргеніміз ж
өн.

Демек, ерiнің қасабасын әйелінің артқы мүшесіне кіргізуі
шариғатта харам етілген.

Мұсылман адамның шариғат үкімін аттап кетпесi анық. Ол
Аллаһтың бұйрығына толық бойсұнып, бағынады. Ал қазiргi
қоғамымыздағы дiнсiздердiң арасында зинақорлық, лиуат
(ерк
ектің еркекке артылуы) сияқты харам iстердiң белең алуына
байланысты СПИД секiлдi адам ағзасының иммунитетiн жоятын
аурулардың және жыныс мүшелерінің аса қауiптi жұқпалы
дерттерiнiң орын алғаны кiмге де болса жасырын емес. Ендеше,
мұсылманға тән Аллаһтан б
ұйырылғанды орындап, Аллаһтың
әміріне мойынсұнсақ, бұл а
рам ажалға апарар ғасыр сырқаты
нан
аман боларымыз хақ.








1

«Бақара» сүресі, 222
-
аят.

51


9. Онанизм, мастурбация



жасырын әдет


Онанизм, мастурбация дегеніміз



ұрықты жыныстық қатынас
жолынан басқа жолмен шығару. Мұны кей кездер
i «жасырын
әдет» деп те атайды. Себебі көбінесе бұл iс сырт көзден таса,
жасырын, жалғыз қалғанда жыныстық мүшенi үйкелiске түсiру
арқылы жасалады. Имам Малик, Шафиғи, Әбу Ханифа
мәзһабына жататын ғұламалар мұны харамға жатқызған. Алайда
онанизмнiң харамды
ғы зинаның харамдығымен тең келмесi анық.
Өйткенi әлдебiр кiсi осы екеуінің бірін жасамаса болмайтындай
жағдайға жетсе, зинадан гөрi күнәсі жеңiлдеу болғандықтан, осы
жолды қолдануына болады. Имам Ахмад секiлдi ғұламалар бұл
iске зинақорлықтан сақтану үшін

рұқсат берген. Әлбетте, бұл
жерде ғұламалардың онанизм немесе мастурбацияны не үшiн
рұқсат еткенiн тiзбелеп жату орынсыз. Сондықтан «бел
суытудың» бұл әдiсiне бой үйретiп, әдетке айналдыруды харамға
жатқызғанын айтумен шектелейiк. Өйткені ғұламалар негiзi

адам
баласына зиян болатын әрекеттерге құнығуды ешқашан рұқсат
етпейді. Тіпті адам ағзасының қалыпты қызмет жасауына қажетті
ас
-
ауқаттың өзiн де асқазанның үштен бiр бөлiгiн толтырардай
мөлшерден асса зиян болатындықтан, шектен тыс ауқаттануға
тыйым салға
н емес пе?! Сол сияқты егер «жасырын әдет» адам
ағзасына зиянды болатын болса, ғұламалар оны неге харам
етпесiн. Жалпы, имам Ахмад болсын басқа ғұламалар болсын,
адам баласына зиянды іс
-
әрекеттерге ешқашан да рұқсат етпегенi
анық.

Ендеше, мұндай әдеттен мү
лдем аулақ

болу керек. Дегенмен
бұл әдет



өзi өте бiр тайғанақ нәрсе. Адам баласының жаман
әдетке бойы оп
-
оңай үйренiп кететіні, кейiннен одан құтыла
алмай әлек болатыны шындық. Еркектiң жыныс мүшесінің басы
аса сезімтал болып келеді. Қосылу кезінде ол ұр
ық безiне белгi
берiп, нәтижесiнде белгiлi мөлшердегi ұрық («мәни») шығып,
еркектiң қуық асты безiнен («пристательная железа») шығатын
сұйықтықпен араласады. Бұл



шәуiттi сұйылтып, оның
белсендiлiгiн арттыратын сұйықтық. Осы сұйықтықтың
52


шығуымен құмарлық
басылып, тынышталады. Егер адам жыныс
мүшесімен ойнай берсе, үрпiсiнiң терісі қалыңдап, сезімталдығы
бәсеңдейдi және қуық асты безiнiң сұйығымен араласпаған ұрық
пайда болады. Ал бұл



құмарлықтың қозуын басатын ерекше
сұйықтық. Егер ұрық бұл сұйықтықпен а
раласпаса, құмарлықтың

басылуы уақытша ғана болады. Сосын ол қатты қозады.
Нәтижесінде

бұл адам екінші, үшінші, тіпті одан да көп
шығаруға мәжбүр болады. Тіптi осының салдарынан қасабасы
мен ұрық жолдарына зиян тиiп, соңында қан шығып кетуі
мүмкін. Бұл жаң
а ғана ержете бастаған жастар үшін өте қауiптi.
Өйткенi онанизммен айналысудың салдарынан үрпiсiнiң
сезімталдығы әлсіреген кiсiнiң кейiннен жыныстық қатынас
жасауға үйренуi екiталай. Себебі онанизм салдарынан әлсіреген
жыныс мүшесiнің басы қынапқа кiргiзге
нде қозбайтын болады.
Яғни ұрық («мәни») қолмен ойнау арқылы ғана шығуға
әдеттенедi. Бұл өзіне де, әйеліне де зиянды. Екiншiден, әйелін
қосылу жолымен қанағаттандыру



еркектің міндеті.


10. Ихтилам (поллюция



түс көру)


«Ихтилам» дегенiмiз



ұйықтап жатқ
ан кезде мәнидің бөліну
i.
Көбінесе осындай түс көріп жатқан адамның бойынан мәни
бөлініп шығады. Мұндай түс көру



ұл баланың ержетіп, қыз
баланың бойжеткендігінің белгісі. Ихтиламнан кейiн ғұсыл
құйыну мiндет. Егер жігіт не бойжеткен түс көріп, бірақ iш к
иімі
яки жыныс мүшесінің басы суланбаса, онда ғұсыл мiндеттi емес.
Мұндай түс көрген адам күнәкар болмайды. Яғни бір адам
түсінде әлдебiр әйелмен қосылып жатқанын көрсе, бұл күнә емес.
Бұл ақиқатында өңi емес, түсi ғой. Бұл тек оның көңілінің таза
емес еке
ндiгiнiң дәлелi ғана. Мұндай түстер шайтани
болатындықтан, ихтиламнан кейiн мiндеттi түрде Аллаһқа
сыйыну қажет.

Әрине, түс көрудiң барлығы бiрдей шайтаннан бола бермейді.
Адам баласы кейде басқа жағдайларға да байланысты түс көруі
мүмкін. Мәселен, шалқасы
нан жатқан адамның астында қалың
53


жүн көрпе болып ыстықтаса немесе қыстың күні ұйықтағанда
тоңса да, осындай түстер көредi. Ал тiптi түсінде құмарлығын
оятатын ештеңені көрмей
-
ақ, судың шығып кетуі мүмкін. Бұл
таза көңілді мүмiндерге тән. Ал пайғамбарларды
Аллаһ тағала
мұндай түс көруден қорғап қойған. Абдуллаһ ибн Аббас (Аллаһ
әкесі екеуіне разы болсын):
«Бірде
-
бір пайғамбар ешқашан да
(бұзық)

түс көрмеген. Негізінде, түс көру



шайтаннан»
,



деген. Бұл пікірге еш талас жоқ. Өйткені пайғамбарларға шайтан
еш
қашан билігін жүргізе алмайды.


11. Адам бойынан бөлініп шығатын сұйықтықтар


Еркек пен әйелдің жыныс мүшелерiнен әртүрлі сұйықтықтар
бөлiнедi. Көпшілік олардың аттарын да, үкімдерін де біле
бермейді. Сондықтан ерлі
-
зайыптылардың ара қатынастары
жайлы әңгі
меде олардың түрлері мен шариғаттағы үкімдері
туралы айтылған дұрыс. Бұл сұйықтықтар төрт топқа
жүйеленген:


1. Мәни

Аллаһ тағала осы мәни, яғни ұрық арқылы адам баласын
жаратады. Қасиеттi Құранда:
«Ал ендi адамзат неден
жаратылғанына бір қарасын. Бiр атыл
ып шыққан судан
жаратылған»
1
;

«Адам баласы бос қоя бе
рiлеміз деп ойлай ма? Ол
(жатыр
ға)

тамызылған бір тамшы мәни емес пе? Сосын ол
ұйыған қан болды. Сонда одан ер, әйел



екі жынысты
жаратты. Бұларды жасаған Аллаһтың өліктерді қайта
тірілтуге күші жетпей
ме!?»
2



делінген
.

• Еркектен шығатын бұл су көбінесе ақ түсті қою түрде
болады. Ол құмарлық шегіне жеткенде атылып шығады. Сұйық



1

«Тариқ» сүресі, 5
-
7 аяттар.

2

«Қиямет» сүресі, 36
-
40 аяттар.

54


болған кезіндегі иісі қамырдың иісіне ұқсайды, ал кеуіп
қалғаннан кейінгі иісі жұмыртқаның ағының иісіне ұқсайды.

• Әйелден шы
ғатын бұл су сары түстi әрi сұйықтау түрде
болады. Күшті әрi жігерлі әйелдерден бөлінетін судың өңі ақ
болуы да мүмкiн.

• Киімге тиген, бірақ әлі кеппеген мәниді жуып, ал кеуіп
қалған мәниді ысқылап тазалау керек. Айша анамыз (Аллаһ оған
разы болсын):
«Мен

Пайғамбардың
(с.а.с.)

киіміне тиген мәниді
ысқылап тазалап беретiн едім. Ал ол кісі осы киімімен намаз оқи
беретiн
-
ді»
,



деген
1
.

• Еркек пен әйелден қосылу яки түс көру жолымен немесе
басқа да жолдармен мәни шығатын болса, онда ғұсыл құйынудың
парыз екен
дігінде еш талас жоқ.

• Ұл баладан немесе қыз баладан да мәнидің шығуы



олар
дың
балиғат жасына жеткенін білдіретін белгі. Яғни бұдан кейін олар
намаз, ораза тәрізді шариғат бұйрықтарын орындауға дайын әрі
міндетті болады.


2. Мәзи

Мәзи дегенiмiз



түсі са
ры болып келетін сұйықтық. Бұл
құмарлығы қозған еркек пен әйелден ақырын сызып шығады.
Тіпті денесінен мәзидің бөлініп шыққанын адам аңғармай қалуы
да мүмкiн. Мәзи құмарлығы қозған кезде әсіресе әйелдерден көп
бөлінеді.

• Ғұламалардың ортақ пі
кірі бойынша
мәзи нәжiске
жатқы
зылады. Ол киімге немесе денеге тисе, мiндеттi түрде жуу
керек. Мәзи бөлінген адамның дәреті бұзылады. Бiрақ ғұсыл
құйынуы парыз етілмейді.



3. Уәди

Уәди



ақ түстi, қоймалжың
сұйықтық. Көбінесе іш
қата
лағанда немесе ауыр зат көтергенде
зәрден кейін көрiнедi.
Бұл



үлкенге де, кішіге де, әйелге де, еркекке де тән құбылыс.




1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

55


• Ғұламалардың ортақ пiкi
рi бойынша, уәди зәр секiлдi
нә
жiске жататындықтан, дәретті бұзады. Дене мен киімге тиген
жерін жуу керек. Бiрақ ғұсыл құйыну парыз емес.

• Көпт
еген адамдар уәд
идің мәниге ұқсастығына күмәнда
нып,
мәни деп ойлайды. Тіпті кейбіреулер ғұсыл құйынып та жатады.
Бірақ бұл дін үкімдерін толық білмегендіктен, орын алған жайт
қана.


4. Зәр

Зәрдің нәжіс екендігіне еш дау жоқ. Ол дәретті бұзғанымен,
ғұсылды
парыз етпейді. Кіші дәретке отырар кезде зәрдің киім
мен денеге тиіп кетуінен сақтану қажет. Абдуллаһ ибн Аббас
(Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын):
«Аллаһ елшiсi
(с.а.с.)

екі
қабірдің қасынан өтіп бара жатып:
«
(Бұл қабiрдегiлер)

азапталып жатыр. Бірі өсек а
йтып, сөз тасумен айналысқан,
ал екіншісі зәрінен сақтанбаған екен…»
,



деді»
,



деген
1
.

Зәрді шығарғаннан кейін міндетті түрде ішдәрет алу қажет.
Әйелдер зәр тоқтағаннан кейін аз ғана уақыт күтіп, сосын жыныс
мүшесін жуса жеткiлiктi. Ал

ер адам сол қолыме
н жыныс
мүше
сін ақырындап бірнеше рет сығады және зәр шығару
жолдарында қалып қалған зәр қалдықтарының толық шығуын
қадағалап, сосын тазалап жуады.


12. Әйелдің жыныс мүшесінен бөлiнетiн сұйықтықтар


Әйелдің мүшесінен бөлініп шығатын сұйықтықтар мыналар:

1
. Мәни. Бұл жағдайда әйел адамға да ғұсыл құйыну парыз.

2. Мәзи. Бұл сұйықтық нәжiске жатады. Ол ғұсылды
бұзбайды, тек дәретті ғана бұзады.

3. Босанғанда немесе босанардан бұрын шығатын сұйықтық.
Бұл сұйықтық та нәжiс саналып, дәретті бұзады.

4. Қынаптың с
ыртынд
а болатын дымқылдық. Бұл дымқыл
дық
таза, бірақ дәретті бұзады.




1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

56


5. Етеккірдің тоқтағанын білдіретін сұйықтық. Бұл сұйықтық
таза саналады, бiрақ дәретті бұзады.

6. Сыртқы мүшеден шығатын дымқылдық. Бұл да таза әрі
дәретті бұзбайды.

Сондай
-
ақ әйел ағзас
ының ерекшелігіне байланысты оның
денесінен белгілі мерзімдерде бөлінетін қандар болады. Олар:
Етеккір қаны, босанғаннан кейін келетін қан, истихада қаны. Бұл
қанды сұйықтықтар жөнінде бастапқы бөлімдерде айтылған.


13. Жыныстық қатынас сырын жаю


Ерлі
-
зай
ыптылық өмірдiң

қыр
-
сыры шын мәнінде сырт көз
ден
таса болғаны игi. Ол жайлы жұртқа жария ету дұрыс емес. Аллаһ
тағала ерлі
-
зайыптылық өмірдің мағынасын толықтыра түсетін
сипатпен бейнелеп:
«...Олар сендерге киім, сендер де оларға
киім іспеттісіңдер»
1
,



де
ген
.

Яғни егер киім жыртық, тесік болса, киген адамның ұятты
орындарын толық жаба алмайды. Ер
лі
-
зайыптылардың жағда
йын
да дәл осыған балауға болады. Олардың бiрi екіншісінiң сырын
сырт көзден сақтайты
н жамылғы перде тәрiздi. Сондық
тан
араларындағы сырды аж
ырасып кеткен жағдайда да жария ету



үлкен келеңсiздiк. Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

да жұбайларды төсек
қатынасы сырларын жаюдан тойтарған. Әбу Сағид әл
-
Худри
(Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Қиямет күні
Аллаһтың қасында ең жаман орында тұратын
адам



зайыбымен қосылып, сосын араларында болғанды
(жұртқа)

жариялайтын адам»
,



деді»
,



деген
2
.

Ал имам ән
-
Н
ә
у
ә
уи: «Бұл хадис ерлі
-
зайыптының арасында
болған төсек қатынасы туралы айту мен өзара сөздерді, істерді
жаю харам екенін көрсетеді. Қандай да бі
р себепсiз әрi ешқандай
пайдасы болмаса, қосылуды сөз ету мәкруһ саналады. Бұл



адамгершілікке және әдептілікке қайшы әдет»,



деген.




1

«Бақара» сүресі, 187
-
аят.

2

Муслим, Ахмад.

57


Төсек сырларын жариялауға байланысты тыйым еркекке де,
әйелге де қатысты. Ерлі
-
зайыптының екеуіне де араларында
болған қа
тынас жайлы басқаға айтулары харам. Ол



құпия
сақталатын iс.


14. Сауал
-
жауап


Сұрақ:

Алғашқы түнін өткізушілерге қандай ақыл
-
кеңес
ұсынасыз?

Жауап:

Жас
-
жұбайларға

туған
-
туыстары бұл мәселені ег
жей
-
тегжейлі түсіндіргенi жөн. Яғни ағасы немесе нағашысы сия
қты
туыстарының бірі жігітпен оңаша сөйлесіп, оған әдеппен
түсіндіреді. Сол сияқты қызға да әпкесі не жеңгесі немесе өзге де
жақын туыстарының бірі алғашқы түн жайлы мәселені көңіліне
қондырады.

Сұрақ:

Кейбір елдерде «қыздық қанын көрсету» әдеті бар.
Бұл ш
ариғат тұрғысынан қарағанда, қаншалықты дұрыс?

Жауап:

Жоқ, бұл жақсы әдеттерге жатпайды.

Сұрақ:

Аптасына қанша рет қосылған дұрыс?

Жауап:

Бұл



ерлі
-
зайыптылардың қалауларына байланысты
орындалатын болғандықтан, әркiмнiң өз еркiнде болатын іс.

Сұрақ:

Күйеу
ін қызықтыру үшін әшекейлену, жұқа, қысқа
киімдер кию, түрлi сөздер мен істер арқылы оны өзіне
сұқтандыру діндар әйелге лайық па?

Жауап:

Әлбетте, лайық. Өйткені діндар әйел өзін де, күйеуін
де таза сақтауы керек. Осылай жасайтын әйел жаннатқа лайықты,
игі
әйел екенi анық. Қасиеттi Құранда Аллаһ тағала:
«Оларды ер
көрмеген қыздар етіп жаратамыз. Күйеуін сүйгіш құрдас
болады. Бұл айтылғандар оңшылдар үшін болады»
1
,



деген
.

«Күйеуін сүйгіш»

дегені



күйеуін сүйетін әрі өзін де сүйікті
ете алған әйел.

Сұрақ:

Е
гер еркек бір әйелмен

зина жасап, кейін оған
үйлен
се, істегендеріне кешірім бола ма?




1

«Уақиға» сүресі, 36
-
38 аяттар.

58


Жауап:

Жоқ, бұл олардың істегендеріне кешірім болмайды.
Олар үйленсе де, үйленбесе де, Аллаһ тағалаға шынайы тәубе
етулері керек. Ал үйленсе, бұдан кейінгі харамнан құтыла
ды. Ол
үшін сауап бар.

Сұрақ:

Әйел шаршап немесе қолы босамай тұрған кезінде
күйеуінің қосылуға деген ынтасын қайтаруына бола ма?

Жауап:

Жоқ, қандай жағдайда болсын ерiнiң ынтасын
қайтаруы дұрыс емес. Пайғамбарымыз
(с.а.с.)
:
«Ерi қалап
ша
қырғанда, әйелі та
ндыр басында болса да, келсін»
,



деген
1
.

Бұл хадис өзге шаруаға қарағанда
, әйелдің күйеуінің кө
ңілін
тапқаны, ұсынысын ешбір қарсылықсыз қабылдағаны
маңыздырақ екенін көрсетеді. Сондықтан әйел адам шаршап
тұрғанына қарамастан, шама
-
шарқының жеткенінше күй
еуінің
көңілін аулауға тырысқаны жөн.

Сұрақ:

Етеккірi келген немесе босанған әйел күйеуінен
сақтану үшiн төсектi бөлек салғаны дұрыс па?

Жауап:

Жоқ, бұл дұрыс емес. Мұндай кездерде еркек
әйелімен жыныстық қатынасқа бармаса да, оны аймалауға хақы
бар. Сонды
қтан әйел күйеуінен бас тартса, күнәкар болады.

Сұрақ:

Еркектің әйелімен бір төсекке қай кезде жатпауына
болады?

Жауап:

Егер әйел белгілі себеппен күйеуіне бағынбаса және
еркектiң өз тірлігі шариғатқа қайшы болса, бірге жатпауына
болады. Бірақ еркектің әйе
ліне а
шуланып не
жақтырмағандық
тан, жар төсегiнен жеруі дұрыс емес. Бұлай ету
жақсы қатынас жасауға бұйырған шариғат үкіміне қайшы келеді.

Сұрақ:

Егер еркек етеккірi келген немесе босанған әйелімен
қосылып қойса, бұған өтем (кәффарат) бар ма?

Жауап:

Ғұлама
лардың ортақ пiкiрi бойынша мұндай әйелмен
қосылу күнәға жатады. Сондықтан мұны жасаған ер адам Аллаһ
тағалаға шынайы тәубе жасауы керек.

Ал кәффарат және оның

мөлшері жөнінде ғұламалар ара
сында
әртүрлі таласты пікірлер қалыптасқан. Кейбір ғұламалар «тәубе




1

Әт
-
Тирмизи.

59


етсе жетеді» десе, кейбіреулері «тәубе етіп, кәффарат беруі
керек» дейді. Кәффарат мөлшері жайында бiреулері «бір динар»
десе, екiншiлерi «жарты динар» дегендi айтады. Сондықтан
мұндай адам алдымен тәубесіне келiп, садақа бергені жөн.

Сұрақ:

Ерлі
-
зайыптыл
ар құмарлықтарын

қоздыру үшін
жыныстық қатынас жайындағы фильмдерді көрулеріне бола ма?

Жауап:

Жоқ, болмай
ды. Мұндай фильмдер үлкен
бұзық
тықты, өзгенің қарауына тыйым салынған дене мүшелеріне
қарауды, еркек пен әйел арасында құпия сақталатын істерді
жария
ететiндiктен, харам етілген. Оны бейне немесе елес деп
рұқсат ету шындыққа қайшы болады. Өйткені көз алдыңызда
қойылған фильм



елес те, жай ғана сурет те емес.

60


АЛТЫНШЫ БӨЛІМ

ЖҮКТІЛІК ЖӘНЕ БОСАНУ


1. Жүкті әйелдің сауабы

2. Перзент сүю

3. Нәресте туылғанн
ан кейінгі әдептер

4. Толғағы жеткен әйелді кімнің босандырғаны дұрыс?

5. Жүктіліктен сақтану

6. Жасанды түсік (аборт)

7. Нәрестеге жан біту мерзімі

8. Баланы алдыру үкімі

9. Жеріктік

10. Сауал
-
жауап


Кіріспе


Расында, отбасының бiр қызығы перзент екенi ан
ық. Ерлі
-
зайыптылар отау құрған соң, балалы болуды армандайды. Аллаһ
тағала ораза аяттарында:
«.
..Ал енді әйелдеріңе
жақындасың
дар. Аллаһтың өздеріңе жазғанын талап
етіңдер...»
1
,



деген
.

Бұл



«Рамазан айының

түндерінде әйелдеріңмен
жақын
дасыңдар және бұл

арқылы Аллаһ өздеріңе жазған баланы
үміт етіңдер» деген сөз.

Мұсылман адам өзінің тегін жалғастыратын, тірі кезінде де,
өлгеннен кейін де өзіне дұға ж
асап отыратын ізгі перзентті
қа
лайды. Игі мүмiндер Құран Кәрімнің «Фурқан» сүресiнiң 74
-
аятында:
«Олар: «
Рабб
ымыз! Бізге жұбайларымыздан,
ұр
пақтарымыздан қуаныш
-
ш
аттық сыйла. Сондай
-
ақ бізді
та
қуалардың алды ет!»



делінген үкiмге сай дұға
-
тiлек
жасайды.

Игі ұрпақ



Аллаһ тағаланың берген үлкен нығметi. Ал жаман
ұрпақ



иманы кәмiл адамды күйзелтуші күйік. Ал
лаһ тағала



1

«Бақара» сүресі, 187
-
аят.

61


мүмiн ата
-
ананың балала
рының мойындамауы мен адасуы
се
бептi қалай қиналатындарын:
«Ал енді әлдекім әке
-
шешесіне:
«Түһ! Екеуің де мені қайта тіріліп шығуыммен
қорқытасыңдар ма? Расында, менен бұрын қаншама нәсілдер
өтті ғой.
(Олар тірілмейді)
» де
йді. Әке
-
шешесі Аллаһқа
жалбарынып: «Саған нендей өкiніш! Иман келтір. Күдіксіз
Аллаһтың уәдесі хақ» дегенде, ол: «Бұл бұрынғылардың
ертегісі ғана»,



деді»
1
,



деп баян еткен
.

Ал игі перзент:
«...Раббым! Өзіме, әке
-
шешеме берген
нығметтеріңе шүкірлік етуі
мді, Өзің разы болатын түзу амал
істеуімді маған нәсіп ете гөр! Мен үшін ұрпақтарымды түзе.
Шын мәнінде, мен тәубе қылдым
. Әрине, мен
бойсұнушылар
данмын»
2
,



деп өзіне де, әке
-
шешесіне де,
ұрпақтарына да дұға етеді.

Бұл тарауда көп адамдардың көкейінде шеш
імін таппай
жүрген істер мен мәселелер жайлы баяндалып, оларға
байланысты шариғат үкімдерін жеткiзу үшін «жүкті болу»,
«емізу» жайында әңгіме қозғалады:


1. Жүкті әйелдің сауабы


Өзгелерге қарағанда аналардың дәрежесi биiк болары ақиқат.
Аналар балаға байл
анысты қаншама қиындықтарды бастарынан
өткеретiн болғандықтан, Аллаһ тағала:
«Адам баласына ата
-
анасына жақсылық жасауды өсиет еттік
(яғни бұйырдық)
.
Өйткені шешесі оны
(тоғыз ай)

зорға көтеріп, зор қиналыспен
босанады. Сондай
-
ақ оны
(яғни нәрестесін)

бойы
нда көтеруі
мен емізуін тоқтатқанға дейінгі мерзімі



отыз ай...»
3
,



деген
.

Әйел бойына бiткен баласын тоғыз ай бойы қиналып көтеріп
жүреді. Оны қиналып босанады. Демек, жүктілік қиындығын,
босану ауыртпалығын және емізу мен омыраудан айыру



1

«Ахқаф» сүресі, 17
-
аят.

2

«Ахқаф» сүресі, 15
-
аят.

3

«Ахқаф» сүресі, 15
-
аят.

62


міндеттерін б
асынан кешіреді. Сол себепті де Аллаһ тағала
Өзінің кітабы



Құран Кәрімде:
«Адам баласына әке
-
шешесіне
сый
-
құрмет
(көмек)

көрсетуін өсиет еттік
(бұйырдық)
. Анасы
оны бойында қиналыс үстіне қиналыспен көтеріп, екі жыл
емізеді. Маған және ата
-
анаңа шүкір ет
. Қайтар орның



Мен
жақ!»
1



дейді
.

Ананың басынан кешіретін қиындықтары әкен
ікіне қараған
да
көбірек. Сондықтан ананың хақы басымырақ әрі жақсылық жасау
несібесінің көп бөлігі ана үлесiнде. Әбу Һурайра (Аллаһ оған
разы болсын):
«Бір кiсi Аллаһ елшісіне

.а.с.)

келіп: «Уа,
Аллаһтың елшісі! Менің жақсы қатынасыма, қамқорлығыма
адамдардың қайсысы лайықтырақ?»



деп сұрайды. Аллаһ елшісі
(с.а.с.)

оған:
«Анаң!»



деп жауап бередi. Әлгі адам: «Сосын
кім?» деп қайта сұрағанда, ол
(с.а.с.)
:
«Анаң!»



деп
қайталай
ды. Ол адам тағы да: «Онан кейін кім?»



дегенде,
Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)

тағы да:
«Анаң!»



дейді. Ол қайтадан:
«Сосын кім?»



дегеннен кейін ғана, Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)
:
«Әкең!»



деді»
,



деген
2
.

Әлбетте, бұл хадистің мәні әкенің орнын төмендетіп, қ
ұқығын
кемітіп отырғаны емес. Өйткенi әкенің өз баласында үлкен хақы
бары даусыз. Дегенмен Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)

бұл хадисте әйел
баласының әлсіз келетінін ескерген. Өйткені бұл кезең
адамдардың әйелдерге деген жаман қөзқарастарынан енді ғана
арылып, Ис
ламды жаңадан қабылдап жатқан кезi болатын.
Сондықтан хадисте Аллаһ елшісі
(с.а.с.)

ата
-
анаға жақсылық
жа
сауды, ананың ақысын орындауды ескертіп, ана хақын ерекше
атаған.

Шын мәнінде, Аллаһ тағала перзенттерге ата
-
аналарына
жақсылық жасауды парыз ет
кен. Со
нымен қатар оларға
жақсы
лық жасаған перзентіне үлкен сауап жазылатынын айтқан.
Ал ата
-
анаға қарсы келу харамға жатқызылған әрi үлкен күнә
саналады. Аллаһ тағала:
«Раб
бың Өзіне ғана ғибадат



1

«Лұқман» сүресі, 14
-
аят.

2

Әл
-
Бұхари, Муслим.

63


етулеріңді, әке
-
ше
шеге жақсылық жасауларыңды әмір етті.
Ал егер ол
екеуінің бірі немесе екеуі де қастарыңда кәрілікке
жетсе, «түһ» деме
(кейіс білдірме)
. Сондай
-
ақ ол екеуіне зекіме
де. Ол екеуіне сыпайы сөз сөйле. Ол екеуіне кішірейіп,
мейірім құшағын жай да: «Раббым! Ол екеуі мені
кішкентайымда тәрбиелегеніндей, Сен де
оларды мейіріміңе
бөлей гөр!»



де»
1
,



деген
.

Абдуллаһ ибн Амр ибн әл
-
Ас (Аллаһ әкесі екеуіне разы
болсын):
«Әлдебір адам Аллаһ елшісіне
(с.а.с.)
: «Аллаһтың
сауа
бынан үміт етіп, һижра етуге және күреске шығуға саған
серт беремін»,



деп келген. Аллаһ елші
сі
(с.а.с.)
:
«Әке
-
шешеңнің
бірі тірі ме?»



деген сауалына «Иә, екеуі де тірі» деген жауап
алғаннан кейiн, оған:
«Сен Аллаһтан сауап күтесің бе?»



деп
сұрақ қойып, тағы да «Иә» деген жауап алады да, оған:
«Онда
әке
-
шешеңе орал да, оларға жақсылық жаса»
,



дейдi»
,



деген.

Басқа бір риуаятта:
«Оларды риза ету жолында күрес»
,



делiнген
2
.

Нуфай ибн әл
-
Харис (Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Ең үлкен күнәға не жатарын бiлгiлерiң келе ме?»



деп үш рет қайталады. Сахабал
ар: «Иә, айт, уа, Аллаһтың

елші
сі!»



дедi. Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Аллаһқа ортақ қосу, ата
-
анаға қарсы шығу»
,



деп, жамбастап жатқан жерiнен бойын
тiктеп отырды да:
«Қаперсіз бо
лмаңдар және жалған сөз бен
өті
рік куәлік етуден сақтаныңдар»
,



деп, айтқанын қайталай
берді»
,



деген
3
.


2. Перзент сүю


Адам баласы табиғатында қыз баладан гөрі ұл баласының
болғанын іштей тілейтіні белгiлi. Тiптi жұрттың көбi тұңғыш
перзентінің ұл болғанын ашық қалайтыны да рас. Аллаһтың



1

«Исра» сүресі, 23
-
24 аяттар.

2

Әл
-
Бұ
хари, Муслим.

3

Әл
-
Бұхари, Муслим.

64


берген перзентiне (қызына) наразы болмаса, бұл iсте күнә жоқ.
Аллаһ т
ағала қандай перзент берсе, соған қанағат ету керек. Ұл
бала үшін қуанып, қыз бала үшін қайғырудың мәні жоқ. Аллаһ
тағаланың сыйға берген перзенттерiнің қайсысында жақсылық
бар екені бір Аллаһқа ғана мәлім. Тiптi «мұндай ұлдың бар
болғанынан, жоғы жақсы ед
і» деп күйiнiп жүрген адамдар да бар.
Ал ата
-
анасына жақсылық жасап, берекеге кенелтіп, ризалығына
бөленіп жүрген қыздар қаншама!

Шындығында, бұл



Исламнан бұрынғы жаһилият дәуірінен
қалған жаман әдет. Аллаһ тағала:
«Егер олардың біреуі қызбен
сүйіншіленс
е
(әйелінің қыз тапқанын естісе)
, оны ашу қысып,
беті қап
-
қара бола бастайды. Өзіне берілген жаман хабардың
салдарынан елден жасырынады. Оны қорлыққа шыдап
асырауы
(керек пе)

немесе топыраққа көміп тастауы керек
пе?! Олар нендей жаман үкім береді»
1
,



деге
н
.

Жаһилият дәуiрiнде кейбір арабтар жаңа туған қыздарын
тірідей көміп тастайтын болған. Қасиеттi Құранның «Тәкуир»
сүресiнде:
«Қай күнәмен өлтірілдің деп, тірідей көмілген
қыздардан сұралған сәтте»
,



деген сөз бар.

Жаһилият дәуірінен қалған осы бір жаман

әдеттiң қалдығы
кейбір елдерде қазірге дейiн сақталған. Олардың бiрi қыз тапқан
әйелiн ұрып
-
соғып қинаса, екiншiлері оны талақ етеді,
үшiншiлерi «қыздардың шешесі» деп әйелін кемсітедi. Мұндай
надандықты көргенде, не деуге болады?! Әйелдiң жатыры тек
қана

ұрықтың тұрар орны екенін, нәрестенің ұл не қыз болуы
еркектің ұрығына байланысты екенiн қалай түсiндiрерсiң?! Ал
олар біреуге кінә арту керек болса, бұған алдымен әйелі емес,
еркектiң өзі лайықты екенi қаперлеріне де кірмейді.

Ақиқатында, адамды жарататы
н да, оған тағдыр жазатын да



Аллаһ. Қасиеттi Құранда:
«Көктер мен жердің иелігі Аллаһқа
тән. Қалағанын жаратады. Кімге қаласа, қыз, кімге қаласа,
ұл береді. Немесе ұлдар мен қыздарды жұп
-
жұбымен береді.



1

«Нахл» сүресі, 58
-
59 аяттар.

65


Сондай
-
ақ қалағанын бедеу қылады. Күдіксіз, Ол толы
қ
Білуші, аса Күшті»
1
,



делiнген
.

Демек, Аллаһ тағала қалағанына ғана ұл немесе қыз береді.
Тіпті кейбіреулерге ұл мен қызды егіз етіп берсе, келесi
бiреулердi бедеу етiп, мүлдем бала бермейді.

Перзент мәселесінде Аллаһтың жазғанына разы болу пенденің
има
нына келіп тіреледі. Шынайы мүмiн Аллаһ тағаланың өзіне
нәсіп еткеніне (берсе де, бермесе де яки ұл немесе қыз берсе де)
разы болады. Аллаһтың бергені



сый, бермегені



әділдік. Адам
баласы ғайып істердің сырын, жай
-
күйін біле бермейді. Мұның
баршасы бір
Аллаһқа ғана аян. Сондықтан әлемдердің Раббысына
бойсұнып, Оның берген тағдырына риза болған жөн. Аллаһ
тағала перзент бермеген ерлі
-
зайыптылар бедеуліктiң кiм себептi
болғанына қарамай, жазымышқа разы болып, тұрмыстарын бірге
жалғастырса игi. Ал олардың б
ірі ұрпақсыз өтуге келіспесе, онда
Аллаһ тағала шығатын жолды көрсеткен. Бедеулiктің себебі әйел
денсаулығына байланысты болса, күйеуі оны өз қолында
қалдырып, екінші әйел алуына болады. Бәлкiм, Аллаһ тағала
келешекте оған осы әйелден балалы болуды нәсіп е
тер. Егер бұл
шешімге келісе алмаса немесе еркектің екі отбасын бiрдей
асырауға шамасы жетпесе, онда олардың ажырасуларына болады.
Құранда:
«Егер екеуі ажырасса, Аллаһ әрқайсысын
кеңшілігінен қамтамасыз етеді...»
2
,



делінген
.

Бедеулік еркектен болып, бiра
қ әйелі онымен бірге өмір сүре
беруге риза болса, мұның күнәсі жоқ. Егер әйел басқадан перзент
көрермін деген үмітпен, жақсы жолмен ажырасуды талап етсе
және шын көңілмен мойнындағы хақтарды қайтарса, онда
еркектің әйеліне тыйым салуға құқығы жоқ. Абзалы



оның бүкіл
ақыларын беріп, жақсы, тыныш жолмен ажырасу.







1

«Шура» сүресі, 49
-
50 аяттар.

2

«Ниса» сүресі, 130
-
аят.

66


3. Туылғаннан кейінгі әдептер


Сәби дүниеге келгеннен кейін жасалуы сүннет амалдар көп.
Олардың негізгілері мынау:

а) Сүйінші сұрап құттықтау. Себебі бұл



мұсылманды
қуантатын іс. Перзентті болғ
ан, яғни әйелі босанған кiсiнiң
сүйінші беруi



сүннет. Аллаһ тағала:
«Ей, Зәкария! Расында,
сені бір ұл арқылы қуантамыз. Есімі



Яхия. Бұрын оған
ешкімді аттас қылмаған едік»
1
,



деген
.

Аллаһ Ибраһимді (аләйһис
-
сәләм) бастапқыда бір ұлмен
қуантқан. Бұл
жайында Құран Кәрімде
«Оны өте мүләйім бір
ұлмен қуанттық»
2

делінген
. Яғни бұл жолы Исмағил (аләйһис
-
сәләм) дүниеге келеді.

Сонан соң бірер жылдан кейін Ибраһимнің (аләйһис
-
сәләм)
ұлы Исхақ (аләйһис
-
сәләм) туылады. Бұл жөнінде де Құранда:
«...
(Ибраһимнің
әйелін)

Исхақ және артынан Яғқубпен
қуандырдық»
3

деп баяндалады
.

Перзентті болған адамды көргенде бiр кiсi: «Шабандоз құтты
болсын!»



деген екен. Хасан әл
-
Басри оған: «Атқа шабарын
немесе есек мінерiн қайдан білдiң?»



депті. Әлгі адам: «Қалай
дегенiмiз д
ұрыс?»



дейді. Сонда Хасан: «Аллаһтың саған берген
сыйы берекелі болсын! Бұл сыйды берген сыйлаушыға шүкірлік
ет. Аллаһ саған оның балиғатқа жетіп, жақсылықтарын көруіңді
нәсіп етсін»,



деп айт!»



деген екен.

ә) Сәбидің құлағына алғашқы естілетін сөз Ал
лаһтың зікірі
болуы үшін сәби туған сәтте оң құлағына азан, сол құлағына
қамат айтылуы керек.

б) Әкесі немесе бір игі адамның құрманы шайнап, онымен
сәбидің таңдайын сылауы сүннет амалына жатады. Өйткені
Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

сахабалардың балаларының бірн
ешеуіне
осылай жасаған. Бұл жайлы әл
-
Бұхари мен Муслимнен және



1

«Мәриям» сүресі, 7
-
аят.

2

«Саффат» сүресі, 101
-
аят.

3

«Һуд» сүресі, 71
-
аят.

67


басқа да ғұламалардан риуаят етілген хадистерде баяндалады.
Әбу Бәкір әс
-
Сыддықтың қызы әрi Абдуллаһ ибн Зубайрдың
әйелi Әсма Меккеде көтерген баласын һижраттан кейiн
Мәдинадағы Құба деген жерд
е босанады. Баланы Аллаһ елшісі
не
(с.а.с.)

алып келгенде, Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

алдына алып, оның
аузына шайнаған құрмасын жағады. Яғни сәбидің ішіне кірген
алғашқы ауқаты Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

сілекейі болды.
Сосын құрманы сәбидің қызыл иегiне жағып,

оған береке тілейді.
Ол



муһажирлер үшін Мәдинада алғаш туылған әрi оларды
ерекше қуанышқа бөлеген сәби. Өйткені оларға мүшріктер:
«Яһудилер сендерді сиқырлап тастады, енді бала көрмейсіңдер»,



дейтін еді.

в) Туылған балаға арнап, оның атынан ақиқа сою
(яғни қой
сою) ләзім. Бұл көптеген ғұламалардың айтулары бойынша
сүннет саналады. Салман ибн Амирден (Аллаһ оған разы
болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Бала туылғанда ақиқа жасап,
қан шығарыңдар
(қой сойыңдар)

және оның шашын алың
дар»
,



деді»
,



деген
1
.

А
л келесi бiр хадисте:
«Әрбір бала ақиқасымен кепілдікте
тұрады. Оны жетінші күні сойып, сәбидiң есімi қойылады
және шашы алынады»
,



делінген.

Яғни адам баласы ақиқа шалумен, дүние есігін ашқаннан
бастап қасында болатын шайтанның кепілдігінен босайды.

Алла
һ елшісі
(с.а.с.)

тағы да:
«Ұл балаға арнап екі қой, қыз
балаға бір қой
(сойылады)
»
,



деген
2
.

Себебі яһудилер ұл балаға

ақиқа шалып, қыз балаға
шалмай
тын
-
ды. Пайғамбар
(с.а.с.)

оларға ұқсамас үшiн ұл балаға
арнап екі, қыз балаға бір қой шалуды бұйырған. А
л ғұламалардың
кейбiрi ұлға да, қызға да бір қой сою жеткілікті деген пікірді
айтады.

г) Бала туылған күннен бастап жеті күн ішінде оған ат қою
керек (әлбетте, бұл жақсы есiм болуы қажет). Ат қоюды жеті



1

Әл
-
Бұхари.

2

Әт
-
Тирмизи, Ахмад.

68


күннен кешіктіру абзал істі орындамағандық болып табы
лады.
Әнәс ибн Мәлик (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Бүгін түнде ұлды болып, оны атам Ибраһимнің есімімен
атадым»
,



деді»
,



деген
1
.

Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

бұл ұлы әйелдерінен емес, Ислам
дiнiн қабылдаған Мәрия есімді күңінен болатын
. Абдуллаһ ибн
Омар (Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Аллаһқа ұнамды есімдердің ең көркемі



Абдуллаһ, Абдур
-
Р
ахман»
,



деді»
,



деген
2
.

Келесі бір риуаятта оның:
«
(Балаларыңды)

пайғамбарлар
дың
есімдерімен атаңдар»
,



дегенi айтылған
3
.

д) Сүндетке отырғызу. Баланы сүндетке ертерек отырғызған
абзал. Ал көпке дейін кешіктіру мәкруһ.


4. Толғағы жеткен әйелді кімнің босандырғаны дұрыс


Ертеректе барлық халықтарда да толғағы басталған әйелге
көмектесіп, босандырып алатын кіндік шешелер бо
лған. Демек,
«кіндік шеше» дегенiмiз



әйелді босандыратын маман.
Әйелдердің осындай кіндік шешелердiң қолында босануы



ежелден бергі ғұрып. Кіндік шешелердің міндеттерін қазіргі
кезде гинеколог
-
дәрігерлер алма
стырған. Тіпті қазіргі уақыттар
да
еркек дәрiг
ерлер де әйелдерді босандырады. Әйелдердiң
көпшілігі еркек дәрігерлердің қолында емделуге, босануға
ұялмайтын болды. Ал бұған қатысты шариғат үкімдері қандай?
Жалпы, аталмыш iске орай әйел
ге, дәрігерге немесе қоғамға тө
ніп
тұрған қандай зиян бар? Бұл сұрақ
тарға мүмкіндігінше анық әрi
кесімді жауап беруге тырысамыз. Өйткені бұл



заманымыз
дағы
өзектi мәселелердің бірі.

Шариғат бойынша, әйелдің беті мен екі қолынан басқа жерiнің
барлығы әурет, ұятты орын саналатыны белгілі. Әйелдің денесін



1

Муслим.

2

Муслим.

3

Ахмад.

69


көруге өз күйеуінен

өзге еркектердің барлығына тыйым
са
лын
ған. Тек күйеуі ғана әйелінің бүкіл денесіне қарай алады.
Тiптi туыстарына да бұл рұқсат етiлмеген. Әйел адам сол
жанұяның қызы болсын, анасы болсын үй ішіндегі еркек
кіндіктілерге арқасын, қарнын немесе санын көрсету
ге болмайды.
Бірақ әйелдер үй ішіндегі махрам туыстарының алдында
орамалсыз, қолдары мен мойындарын жаппай жүре берулеріне
болады.

Қазіргі таңда дәрігерлердің көбi



ер адамдар. Бірақ мұсылман
әйелдерге Аллаһтан жеңілдігін сұрап, мүмкіндігінше әйел
дәріге
рлерге қаралғаны абзал. Ал әйел дәрігер бола тұра, өзге
еркекке денесін, әурет жерлерін көрсеткені дұрыс емес!

Дегенмен оташы дәрігерлердің көпшілігі ерлер болады.
Мұндай мәжбүрлi жағдайларда еркек дәрiгер дененiң ота
жасалатын жерiнен басқасын жауып қоюы
керек. Науқастың
абыройын сақтау



оған аманат. Жалпы, амалсыз жағдайлардан
басқа кезде бұлай жасау, әрине, әбестік. Мәселен, еркек
гинекологқа алғаш рет келген әйелдің сезіміне тоқталайық.
Гинеколог алдымен арнайы бөлмеге кіріп, іш киімін шешудi,
аяқтарын

креслоның тіреуішiне қойып, керіп жатуын талап етеді.
Яғни ұятты жерлерiнiң барлығы ап
-
анық көрініп тұрады.

Күйеуінен өзгенiң а
лдында ешқашан жалаңаштанып көр
меген
әйел аяқтарын көтеріп жатқанда, қандай көңіл күйде болмақ?!
Қысылып, ұялғанына қарамай, ол

мұндайды жасауға мәжбүр.
Өйткенi, біріншіден, жұрттың бәрі осылай жасап жатыр,
екіншіден, ол



дәрігер. Қоғамда қалыптасқан түсiнiк бойынша,
дәрігерден ұялу әбестiк. Сондықтан осылай екі рет көрiнгеннен
кейiн әйелдiң «бетi ашылып», тiптi өзi жайбарақат іш

киімдерін
шешіп, креслоға аяқтарын көтеріп, керіп жататын жағдайға
жетеді. Бұл қоғам санасында

қалыптасқан емі жоқ
психология
лық дерттің қалыптасуына әкеледі.

Негізінде, әйелдің шарасыз жағдайдан басқа кездерде еркек
дәрігерге барып қаралуы



харам. Перзе
нтханаларда көптеген
әйел дәрігерлер бар. Сондай әйел дәрігерлер болса да, еркек
дәрігердің алдында шешіну анайы тiрлiк емес пе!?

70


Біріншіден:

Шариғат үкімі бойынша, еркекке жарынан өзге
әйелдiң әуретіне қарау харам етiлген. Сондықтан гинеколог
болғанына қа
рамай, бірде
-
бір еркекке әйелдің санын, қарнын,
жыныс мүшесін, тағы да басқа жерлерін көруге рұқсат етiлмеген.
Егер босандыратын әйел дәрігер табылмаған жағдайда амалсыз
еркектің көмегіне жүгінуге тура келеді. Бiрақ мiндеттi түрде
әйелдің қарауға қажет бол
маған жерлерін жауып қоюы керек.

Екіншіден:

Толғағы жетiп, қиналып тұрған әйел бөгде
еркектің алдында шешіну қажеттігін түсінгенімен, бұл әйелдің
психологиясына дұрыс әсер бермейді. Осының салдарынан ана
толғағы әлсіреп, дәрiгерлер iштегi баланы ана жатыр
ын
операциялық жолмен жару арқылы ғана алуға мәжбүр болуы
мүмкін. Мұндай жағдай көбінесе алғаш босанып жатқан жас
әйелдерде кездесетiнi



осы сөзiмiздiң айғағы. Бақылаушы мен
босандырушы, сондай
-
ақ нәрестелер дәрігерлерінің барлығы да
әйелдерден болып, бос
анушы жас анаға жағдайдың барлығын
асықпай, қорқытпай түсіндіріп, психологиялық көмек бергенде,
босандыру сәтінің сәтті өтетіні анық.

Бұрынғы кездерде әйелдер ауруханаға немесе дәрігерге
бармастан
-
ақ, оқымаған кіндік шешелердің қолында босанатын.
Осыған қа
рамастан, босану уақытында әйел қиналыпты деген сөз
өте сирек естілетін. Бұл жай жоғарыда аталған себептерден
өзгеше жағдай жасағанда, тәжірибелі кіндік шеше босанушы
ананың табиғи босану сәтін күтіп, асықпай, сасқалақтамай
босандыруына байланысты болады.
Ертеректе босандырушы
кіндік шеше толғатып жатқан әйелдің үстін матамен жауып
қойып, матаның астынан қолын кіргізіп босандыратын. Ал
әйелдің жүйкесіне әсер ететiндіктен, күйеуінің кіруіне, тіпті
алыстан қарап тұруына да рұқсат етілмейтін. Мәселен, кейбір
х
айуандардың өзi де, басқа бір хайуан қарап тұрса, төлін туа
алмай қиналады екен. Сондықтан мал иесі ол хайуанды басқа
қораға апарады. Егер хайуан екеш хайуанның да санасында
болатын жаймен салыстырсақ, онда санасы бар адам баласының
жағдайы не болмақ?!

71


Үшіншіден:

Еркек гинеколог
-
дәрігерлердің мына жайларды
ескергені жөн:

• Әйелдерді емдеу барысында бүкіл сақтық шараларын
қолдану.

• Әйелмен жалғыз қалмау.

• Денесінің қажет орнынан басқа жеріне қарамау.

• Қашан да қастарында мейірбике немесе көмекші әй
ел
адамды болдыру.

• Әйелдерді дұрыс жолға бағыттау.

• Босандыру жұмыстарын атқарулары үшін әйел дәрiгерлер
мен мейірбикелерге кеңінен мүмкіндік беру.

• Зәру жағдайда ғана болмаса, денесі жабық жатқан әйелдің
қасында тұрып кеңес беру.

• Аллаһтан қорқуд
ы

қашан да назарда ұстау.


5. Жүктіліктен сақтану


а) Жүктiлiктi тоқтату жолдары

ә) Жүктiлiктен сақтанудың мақсаты

б) Жүктiлiктi тоқтатуға қатысты үкiмдер


Халқының көпшілігі жоқшылықта өмір сүріп жатқан елдерде
жүктiлiктен сақтану iсi өзектi мәселеге айна
лғаны рас.
Сондықтан бұл тақырыпқа кеңiнен тоқтала кеткен жөн.


Жүктіліктен сақтану жолдары

Жүктіліктен медициналық та, медициналық емес те
жолдармен сақтануға болады. Дәрiгер
-
ғалымдар оларды мына үш
топқа бөліп қарастырады:

1)

Әйелдерге тән сақтану тәсiлд
ерi

2)

Еркектерге тән сақтану тәсiлдерi

3)

Екеуіне де тән сақтану тәсiлдерi




72


Әйелдерге тән сақтану тәсiлдерi

Әйелдер дәрiгердiң көмегiмен ғана жүктiлiктен сақтана алады.
Ол үшiн медицинада мынадай тәсiлдер бар:

а) Жүктілікке қарсы түймедақтарды (таблетка
лар) қолдану.
Бұл



әйелдер арасында ең көп тараған тәсіл.

ә) Әйелдерге арналған күйек қолдану. Әйел қосылудан бұрын
осыны қынабына салып алады.

б) Спираль. Бұл



жаты
рға орнатылатын арнайы медицина
лық
зат. Спиральдің ұрық пен тұқымшалардың кездесуіне бөге
т
жасап, мүлдем ұрықтануды болдырмайтын және ұрықтанған
тұқымшалардың жатырдың шырышты қабығына жабысуына
бөгет болып, сыртқа шығарып жіберетін түрлері бар.

в) Байлау. Бұл тәсiл бойынша әйелдiң ұрық шығаратын безiнiң
жатырмен жалғасатын түтіктері (трубалар
ы) байланады. Бұл
еркек пен әйелдің ұрықтарының кездесуi мен тұқымның жатырға
жетуіне бөгет болады. Бірақ бұл тәсілдің ақыры көп жағдайда
әйелді бедеулікке ұрындырады.


Еркекке тән сақтану тәсiлдерi

1)

Күйек. Бұл



еркектің жыныс мүшесіне күйек киюі. Күйек

ұрықтың әйелдің жатырына кіруіне бөгет жасайды.

2)

Байлау. Бұл



еркектің мүшесіне ұрық келетін тамырды
байлап қою әдісі. Мұндай әдiс пішуге жататындықтан, кейіннен
еркек бала таптыруға жарамсыз болып қалады.

3)

Пішу. Пішу деп еркектің аталық безінің сылы
нып, ақта
болуын айтады. Бұл



келешекте балалы болуды қаламауды
түбегейлі шешкен еркекке жасалатын кіші операциялық әдіс.


Екеуіне ортақ тәсiл (физиологиялық қалыпты жағдай)

Аталмыш тәсілдiң нәтижесi ерлі
-
зайыптының iске жете мән
беріп, қадағалауына тығыз

байланысты. Сондықтан мұндай
тәсілді «Еркек пен әйелге ортақ тәсіл» деп атадық. Себебi төсек
қатынасы тек қана белгiлi күндерi (әйелдiң етеккiрi кетiп,
тазарған кезiнде немесе етеккiрi келер алдында) жасалса, еркек
пен әйелдiң ұрықтары кездеспейдi (ұрықта
ну болмайды). Себебi:

73


а) Дәрiгер
-
ғалымдардың зерттеу нәтижелері бойынша, бәлиғат
жасынан етеккірі тоқтайтын жасқа дейін әйелдiң аналық безi
айына бір
-
ақ рет ұрық (сперма) шығарады.

ә) Бұл ұрықтың жарамдылығы қырық сегіз сағаттан аспайды.
Бiрақ әйел жатырын
а түссе, қырық сегiз сағаттан астам уақыт
бойына ұрықтануға жарамды. Мiне, осы кезде әйелдің тұқымы
еркектің ұрығымен кездессе, әйелдің бойына бала бiтедi. Ал олай
болмаған жағдайда, әйелден бөлiнетiн өзге де сұйықтықтармен
бірге сыртқа шығып кетеді.

б) Ұр
ық етеккір мерзіміне
н шамамен екі апта бұрын бөлiне
дi.
Алайда әйелдердегі етеккі
р мерзімі әртүрлі болуына байла
нысты
ұрықтың жетiлiп
-
пiсуi де әртүрлі болады. Сондықтан ұрықтануға
қолайлы уақытты белгiлеп айту қиын. Дегенмен гинеколог
-
дәрiгерлер әрбір әйелд
iң етеккір мерзімін есептеп, ұрықтануға
қолайлы күндерді
анықтай алады. Мiне, осы мезгiл
де ерлі
-
зайыптылар арасында төсек қатынасы болмаса, әйел өз бойына
бала бiтпейтiндігіне сенуіне болады.


Жүктіліктен сақтанудың мақсаты

Жоғарыда айтып өткен тәсілдердің

барлығы жүктіліктен
сақтандырады. Олардың

әрқайсысы еркек пен әйелдің
сұ
йықтығының араласуына бөгет болып, ұрықтанудың жүзеге
асуына кедергі келтіреді.

Дегенмен бұл тәсілдердің
қолда
нылғанына қарамастан, әйел бойына бала бiтiп жатса, онда
бұл



Аллаһтың қ
алауы. Ақиқатында да, Аллаһтың қалағаны
болады, қаламағаны болмайды.


Ерлі
-
зайыптылар үш мақсатта ғана жүктіліктен
сақтанады:

Бiріншісі:

Мүлдем перзентсiз өтуді мақсат тұтқанда. Яғни
осыны қалаған ерлі
-
зайыпт
ыларға сақтану тәсілдерін қолда
нуына
болады.

Екі
ншісі:

Жоспарлы түрде бала көтеруді көздесе. Қазіргі
кезде әртүрлі жағдайларға байланысты «Жанұя жоспарлау»
орталықтарының араласуымен сақтану тәсілдерін үйреніп,
74


қалаулы сәбиді жақсы жағдайда дүниеге келтіріп, өсіру,
тәрбиелеу көптеген жанұяларда үрдіске
айналған.

Үшіншісі:

Ұрпақты шектеу мақсатында. Кейбiр ерлі
-
зайыптылар бала санын шектеудi қаласа, Үндістан, Қытай тәрізді
халқы көп мемлекеттерде табиғи өсiмдi тежеу үшiн еркектерді
еркiнен тыс ақта етеді. Әрине, бұл



жақсы әдет емес. Мұның
себебi төменде

баяндалады.


Жүктіліктен сақтануға қатысты үкімдер

Шариғаттың осы мәселеге қатысты үкімдерін баяндаудан
бұрын, негізінде, перзентті болу, ерлі
-
зайыптыларға міндеттелген
парыз емес екенiн айтып өткен жөн. Ендеше, перзентті болмай
жүргендердiң дәрiгерге жү
г
iнуi міндеттi емес. Ерлі
-
зайып
тылар
перзенттi болуды қаламаса, күнәкар болмайды. Өйткенi перзентті
болу парыз болғанда, Аллаһ тағала ешкімді бедеу етпес еді.
Қасиеттi Құранда:
«...Кімге қаласа
(яғни қалаған пендесіне)

қыздар, кімге қаласа
(қалағанына)

ұлда
р береді. Немесе ұлдар
мен қыздарды жұп
-
жұбымен береді. Сондай
-
ақ қалағанын
бедеу етеді...»
1
,



делiнген
.

Бұл бедеу адаммен тұрмыс құрғанның айыбы жоқ екенін
көрсетеді. Мысалы, Ибраһим мен Зәкарияның әйелдері бедеу
болатын. Аллаһ тағала Ибраһимге бедеу әйе
лінен ұлы Исхақты
берді, ал Зәкарияға бедеу әйелінен ұлы Яхияны сыйлаған және
пенделерін перзентті болуға қызықтырып, үндеген. Демек,
перзентті болу парыз болмағандықтан, жүктіліктен сақтануға
болады. Бiрақ бұл iстің денсаулыққа зияны келмеуі керек. Ал
үкi
мдерi мынадай:

1)

Әйел адамға жүктіліктен сақтайтын дәрiлердi iшуiне рұқсат
етiлген. Бірақ күйеуінің ризалығымен iшу керек. Риза болмаса,
iшуге болмайды.

2)

Қынапқа қоятын қал
таларды әйелге тек күйеуiнiң
ке
лісiмiмен қолдануына рұқсат етiлген.




1

«Шура» сүресі, 49
-
50 аяттар.

75


3)

Күйеуінің
рұқсатым
ен дәрігерге барып, спираль
қой
дыруына болады.

4)

Амалсыз жағдайдан өзге кезде күйеуі рұқсат берсе де,
әйелге жатырға жалғасқан түтікті байлату харам. Бұл әдіске
шарасыздық жағдайында ғана рұқсат етіледі. Мысалы, бірнеше
рет ішін жарғызу арқылы бос
анып, соның салдарынан
денсаулығы бала табуға жарамсыз болып қалған жағдайда түтікті
байлатуға рұқсат етіледі. Егер жүктілiк әйел өмiрiне қауіп
төндiретін болса, онда түтікті байлату міндет болып табылады.
Ал күйеуі рұқсат берсе де, ешбір себепсiз жатыр жо
лын
байлатып, жоспарлы түрде бедеулікке баруға рұқсат етілмейді.

5) Еркектің ұрығын сыртқа ағызуына, күйек кию арқылы
сақтануына болады. Алайда әйелі келіспесе, еркектің бұл тәсілді
қолдануға хақы жоқ. Себебi Жәбир ибн Абдуллаһ (Аллаһ әкесі
екеуіне разы бо
лсын):
«Біз Аллаһ елшісінің
(с.а.с.)

кезiнде Құран
түсіп тұрған уақытта
(әйелдерімізден)

сақтанатын едік»
,



деген
1
.

Ал сақтану туралы сұралғанда, Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

оларға
тағдырды естеріне салып, Аллаһтың қалағаны болатындығы және
тағдырға жазылғанды

ешкім өзгерте алмайтындығын ескерткен.

Демек, Аллаһ тағаланың тағдырға жазғаны міндетті түрде
болады. Ешкім тағдырды қайтара алмайды. Әбу Сағид әл
-
Худри
(Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Оны
істегендерің үшін сендерге ештеңе болмайды. Өйтке
ні
пенденің белінде Аллаһ тағаланың жазып қойған қандай да бір
перзенті болса, ол Қиямет күніне дейін шыға береді»
,



деді»
,



деген
2
.

Әл
-
Ғазали «әл
-
Ихия» атты кітабында мына себептерге
байланысты сақтануға болатынын айтқан:

а) Әйелдi төсектен қалдырмау, к
өркем келбетiн сақтау және
босану қиындығынан сақтану мақсатында.




1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

Әл
-
Бұхари, Муслим.

76


ә) Баланың көптігінен қиналып, ризық табу жолында жаман
жолға түсіп кетуден сақтану үшін.

Бұл да қайтарылған іс емес. Өйткені дүниеге мұқтаждықтың аз
болуы дін ісіне басымырақ көңіл бөлуге к
өмектеседі. Асылында,
Аллаһ тағалаға тәуекел етіп, Оның кепілдігіне толық сенген
абзал. Аллаһ тағала:
«Жер бетіндегі әр жәндіктің қорегі
Аллаһқа тән...»
1
,



деген
.

Пенденің Аллаһ тағаланың Өзі ғана ризық беруші екеніне
иман келтiрiп, берген перзентiн көп к
өрмегені игi болар еді.

6) «Ұрық тамырын байлап қою» тәсілiне амалсыз жағдайдан
өзге кезде рұқсат етiлмеген. «Перзент көргім келмейді» деген
мақсатта бұлай жасауға болмайды. Бұл істі пішумен теңестіреді.

7) Еркектің өз
-
өзін пішуiне, амалсыз жағдайдан өзге

кезде
жыныс мүшесін кесіп тастауына рұқсат жоқ. Бұл Аллаһ
тағаланың жаратқанын өзгерту және жанды қинап денсаулыққа
зиян келтiру болып табылады. Бірақ сиыр, қой сияқты бордақыға
байланған малдардың ет жинауы үшін оларды пішуге болады.
Жалпы айтқанда, амал
сыз жағдайдан өзге кездерде жүктіліктен
сақтану тәсілдерін қолданбай, әрбір амалды өз күйінде қалдырған
абзал.

8) Мемлекеттің жүргiзiп отырған демографиялық саясатына
орай перзент көруден шектелу яки бедеу болу дұрыс емес. Әрбір
ата
-
ананың перзентті болуын
а өз хақылары бар. Бұл олардың
өздері ғана шешетін iстеріне жатады.


6. Жасанды түсiк (аборт)


а) Баланың бойға бiтiп, жетiлуi

ә) Нәрестеге жан бiту мерзiмi

б) Баланы алдырудың үкiмi





1

«Һуд» сүресі, 6
-
аят.

77


Бұл тақырыпты бастамас бұрын адам баласының жаратылу
кезеңдері мен жатыр
дағы балаға қашан жан бітетіні туралы сөз
қозғамақпыз.


а) Жүктілік және оның жаратылу кезеңдері

Қасиеттi Құранда:
«Ол сондай Аллаһ, сендерді бір
-
ақ кісіден
(Адам атадан)

жаратқан және оған тұрақтауы үшін жұбайын
(Хауа

ана
ны)

жаратқан. Ол жұбайына жақындас
қанда,
жұбайы жеңіл түрде жүкті болды. Сонда онымен жүріп
ауырлаған кезде Аллаһқа: «Егер бізге игі бала берсең, әрине,
шүкір етушілерден болар едік»,



деп жалбарынды»
1

делiнген
.

Адам баласының жараты
луы кезең
-
кезеңге созылғанын Құ
ран
аяттары мен Пайғамбар
ымыздың
(с.а.с.)

хадисінен көруге
бо
лады. Аллаһ тағала:
«Расында, Ол сендерді түрлі
жағдайларда жаратты»
2
,



деген
.

Аллаһ тағала Адам атаны (аләйһис
-
сәләм) топырақтан
жаратты. Топырақты лай, лайды балшық етті. Сосын шерткенде
сыңғырлап тұратын қышқа айналд
ырды. Содан кейін оған жан
беріп, ұзындығы алпыс кез, ені жеті кез болатын денесi бар адам
кейпiне енгiздi. Бұл жаратылыс бiрте
-
бiрте қысқарып, бүгінгі
күнге дейін өзгеруде.

Қасиеттi Құранда Адам атаның ұрпағы



адамзаттың
жара
тылуы жайында:
«Ол сондай Алл
аһ, әр нәрсенің
жаратылысын көркемдестірді. Адам баласын жаратуды
балшықтан бастады. Сосын оның нәсілін бір жайсыз судың
негізінен жаратты. Сосын оны бейнелеп, ішіне

Өз рухын
үрледі. Сондай
-
ақ сен
дерге есту, көру және түсіну қабілетін
берді. Аз шүкір етесі
ңдер»
3
,



делiнген
.

Мұнда аталған адам баласы



Адам ата, нәсілі



оның
балалары.
«Ішіне Өз рухын үрледі»

дегені



Аллаһ тағала Адам
атаның денесіне рухын (жанын) үрлегені және ана жатырындағы



1

«Ағраф» сүресі, 189
-
аят.

2

«Нұх» сүресі, 14
-
аят.

3

«Сәжде» сүресі, 7
-
9 аяттар.

78


әрбір ұрыққа да осындай жан бергені. Өйткені Аллаһ тағала
барша

адамдардың денелерін жаратпай тұрып, алдымен
жандарын жаратқан. Аллаһ тағаланың рухты (жанды) Өзіне қосу
себебі



жаратылыстағы жанды (рухты) ерекше ұлықтағандығы.
Қасиеттi Құранда:
«
(Мұхаммед!)

Олар сенен рух
(жан)

туралы
сұрайды. «Ол Раббымның әмірінен.

Сендерге өте аз мәлімет
берілді»,



де»
1
;

«Расында, Адамды нағыз балшықтан жараттық. Содан
кейін оны жатырда тұратын тамшы еттік. Сосын тамшыны
ұйыған қан еттік. Ұйыған қанды кесек ет жасап, кесек етті
сүйек жасадық та, сүйектерге ет қаптадық. Сонан кейін

оны
басқа бір жаратылыс етіп, жан салдық. Жаратушылардың
шебері



Ұлы Аллаһ. Бұдан кейін, әрине, сендер өлесіңдер.
Сосын сендер Қиямет күні күдіксіз тірілесіңдер»
2
,



делiнген
.


7. Нәрестеге жан біту мерзiмi


Сахих хадистерде Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

ана жа
тырында адам
баласы қалай жаратылатынын, оған қашан жан бітіп, тірі күйге
енетінін нақты белгілеп берген. Абдуллаһ ибн Масғуд (Аллаһ
оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Расында сендердің
әрбіріңнiң ана iшiнде жаратылуларың
(алдымен)

қырық күн су
күйін
де, сосын осынша уақыт ұйыған қан күйінде, сосын
(тағы
да)

сонша уақыт бір кесек ет күйінде болады. Сосын оған бір
періште жіберілiп жан үрлеп кіргізеді...»
,



деді»
,



деген
3
.

Балаға жан үрленгеннен кейін ғана тірі күйге еніп, тірінің
қимылындай қимыл жас
ай бастайды. Жан үрленбестен бұрын ол
өсімдік тәрізді ана кіндігінен нәр алып, өсіп жатқан бір зат
күйінде болады. Сондықтан аталық ұрықтың қозғалғанына орай,
«ол тірі, себебі ол қозғалады» дегендей ойға кету қисынсыз!
Дұрысында, бұл



жансыз су ғана. Ал о
ның қозғалысы тіріліктен



1

«Исра» сүресі, 85
-
аят.

2

«Муминун» сүресі, 12
-
16 аяттар.

3

Әл
-
Бұхари,

Муслим.

79


емес, атакциялық әрекеттен деп саналады. Өйткені ұрық еркектен
шыққаннан кейін біраз уақыт дірілдеп, қозғалып тұрады. Мiне,
осы уақытта Аллаһ тағаланың қалауымен ол аналық ұрықпен
кездесiп, ұрықтану мен ұрықтың қозғалу процесі баст
алады.
Атакциялық әрекет ұрыққа жанның бiткенiн айғақтамайды.
Мәселен, жыланның құйрығы кесiлсе, сол кесіліп қалған бөлігі
дірілдеп, қимылдап тұрады. Бірақ ол тiрі емес. Сол секiлдi, іштегі
балаға әлі жан үрленбей тұрып, оны тірі деу де қате. Ақиқатында,
А
ллаһ тағаланың құдіретімен ол ешқандай жансыз, бір кезеңнен
екінші кезеңге өтедi. Зерттеуші ғал
ымдардың көпшiлiгi
мұ
сылман болмағандықтан, әлгiндей қате пiкiрдi қолдайды. Олар
Аллаһ тағаланың адам баласының жаратылу кезеңдері туралы
айтқан сөздерінен және
Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

бұл туралы
айтқан ойлары мен түсіндірмелерінен бейхабар болғандықтан,
қозғалғанның барлығы жанды з
ат деп шешкен. Сөзiмiздің дәйек
тi
болуы үшiн келесі мысалды келтiрейік: Мәселен, электроника
саласына жататын күрделі өнімдерді жаса
п шығарушы зауыттар
оңай болу үшін, оларды қолдану ережелерiмен қоса, әр
бөлшегінің атқаратын қызметі туралы егжей
-
тегжейлі
түсіндіретін нұсқауды қосып бередi. Себебі бұзылған жағдайда
ешбір шебер мұндай нұсқаусыз жөндей алмайды. Яғни заттың
арнайы нұсқауы
н бiлмеген адам оны дұрыс қолданып, бұзылған
жағдайда дұрыс түзете алмайды. Адам баласының
жаратылысындағы жағдай да дәл солай. Аллаһ тағала адам
баласын жаратты. Бұл жайлы түсірген кітаптары, пайғамбарлары
арқылы хабар берді. Жаратушының ұлылығы мен
жарат
ылғанның құрмет, беделін білуіміз үшін бізге
жаратылыстың нұсқауы ретінде барлық жаратылу кезеңдерін,
уақытын, бір кезеңнен екінші кезеңге қалай, қанша уақытта
өтетінін, періштеге адамға жан кіргізу қашан бұйырылатынын



барлығын түгелдей кеңінен баян етті
. Ал адамның жаратылысын
бұл аяттар мен хадистердегі мәліметтерден бейхабар күйде
зерттеушілер зауыт нұсқауымен таныспастан, күрделі аппаратты
жөндеуге әрекеттенген адамның күйіне ұқсайды.

80


Эмбриология (ұрықтың дамуы туралы ғылым) саласындағы
ғалымдар, егер

осы тақырыпқа байланысты Құран мен
хадистердегі мәліметтермен танысар болса, өзгермейтін
шындықты табатындықтарына біздің сеніміміз кәміл.


8. Баланы алдырудың үкімі


Бұл мәселені түсіндіру барысында көптеген фиқһ кітаптары
мен ғұламалардың сөздеріне
жүгі
не отырып, олардың
кеңейтіл
ген түсініктеріне тоқталмай
-
ақ, сол сөздердің
қорытындысын ғана ұсынуды және аса маңызды әрі сақтыққа
жақын деген үкімдерді баяндауды жөн санадым. Олар
төмендегідей:

Біріншісi:

Бүкіл ғұламалар жан біткеннен кейін баланы
алдырудың

харам екендігіне еш талассыз, бірауыздан келіскен.
Ананың өміріне қауіп төнген жағдайда ғана баланы алдыруға
рұқсат етіледі. Балаға жан төрт ай, он күн өткенде кіреді. Бұл
туралы жоғарыда келтірілген хадисте айтылды.

Екіншісi:

Ғұламалар «жаратылыс нышанда
ры айқын көрiнiп
тұрған баланы алдыру



зор қылмыс» деп санаған. Сондай
-
ақ
«түсiк жасаған (шешеci немесе өзге адам болса да) баланың
құнын төлеуі керек» деген. Бұл жайында ғұламалардың кеңінен
түсіндіріп айтқан сөздерін фиқһ кітаптарынан табуға болады.
«Жа
ратылыс нышандары айқын көрініп қалған» дегені



шарананың шашы, саусағы немесе аяғы сияқты мүшелерінің
пайда болып, анық көрінуi. Бұл кезеңде әлі жан кірмегенiмен,
баланы алдыру қылмыс болып табылады. Егер жасанды түсік
ешбір себепсіз жасалынған болса, тi
птi харам.

Үшіншісi:

Кейбір ғұламалар «Жаратылыс нышандары әлi бет
-
бейнесінде анық көрiнбеген баланы алдыруға болады» деген.
Бірақ бұл мерзiм алғашқы қырық күнмен шектеледі
1
. Біз фиқһ



1

Хузайфа ибн Усайд (Аллаһ оған разы болсын): «Пайғамбар (с.а.с.):
«Ұрыққа қырық екі күн толғанда Аллаһ бір періштені жібереді. Ол
бейнелеп, құлағын, көзін, терісін, етін және сүйегін жасайды...»,


деді»,
81


ғылымының белгiлi мамандары имам әл
-
Ғазалидің «әл
-
Ихия»,
Қазиханның «Фәт
әуа» атты кітаптарындағы осы мәселеге орай,
шариғат үкімдеріне сүйене отырып, берген сөздерін келтірелік.

Әл
-
Ғазали «сақтану» мен
«жасанды түсiк» арасындағы
айыр
машылықты айта отырып, «жасанды түсiк» үкімiн «сақтану»
үкімімен теңестiруге болмайтынын былайш
а түсіндіреді:
«Жасанды түсiк



жаратылған нәрсеге қарсы қылмыс жасау. Бала
бiрден жаратылмайды. Бірінші кезеңде жатырға түскен ұрық
әйелдің бойынан бөлінген сумен араласып, тірілуге дайын
болады. Оны бүлдіру



қылмыс. Егер ұрық суы ұйыған кезде
түсік жаса
лынса, күнәсi одан да ауыр. Жан кіріп, жаратылыс
белгiлерi толық болғанда жасалынған түсіктің күнәсі тiптi
ауырлайды. Ал шарананың тірі шығуы қылмыстың ең үлкеніне
жатады».

Қазихан түсiк жасатуға болады деп айтқандарға жауап
ретінде: «Мен бұған келіспеймін
. Себебі бұл



ихрам киген
адамға құс аулау мен жұмыртқасына тиюге тыйым салынғанмен
бiрдей харам iс»,



деген
1
. Баласын алдырған әйелдiң де
жауапкершiлiгi осы секiлдi. Бірақ ол адам өлтіргендей күнәкар
болмайды (егер амалсыз жағдайда жасалса ғана).

Қорыта

айтқанда, әлі адам кейпiне енбесе де, баланы алдыру
харам деңгейіндегі мәкруһ. Ендеше, мұны жасаған адам күнәкар
болады. Ал балаға жан бiтiп, бет
-
бейнесi бiлiне бастағанда
алдырса, бұл тіпті харам. Бұл үкімдер амалсыз жағдайдан өзге
кездерге байланысты ай
тылған.









деген (Муслим). Кейбір ғұламалар «бұл к
езде ұрық әлі су күйінде
болады, әйел сақтанғысы келсе, шығарып тастауға рұқсат» дегенді
айтады. Бірақ ғалымдардың көбi бұл сөздің дәлелiн жеткiлiксiз санап,
«бұны жасаған адам немесе жасауға себепші болған адам күнәкар
болады» деген.

1

Қажылыққа немесе ум
раға деп ихрам киген адам аулануына тыйым
салынған құстың жұмыртқасын сындырып қойса, құнын төлеуге
міндетті. Себебі жұмыртқа


құстың негізі. Ана ішіндегі су да баланың
негiзi болғандықтан, екеуiнiң үкiмi бiрдей.

82


9. Жеріктік


Жеріктік



психологиялық жағдай. Жеріктіктің белгісiн
әйелдің бойына бала біткен кездiң алғашқы күндерінде байқауға
болады. Олар: лоқсу, бір тағамнан немесе иістен жиіркену, бір
асты жеңсік көріп (көбiне
-
көп қышқылдықтарды) ерекше қал
ау.
Бұл жерде біз өзге мәселелерге емес, тек қана жеріктіктің ерлі
-
зайыптының ара қатынастарына беретiн әсерiн баяндамақшымыз.

Жеріктік кезiндегi болатын көңіл күйдiң тұрақсыздығы, жүйке
мен дененiң әлсіреуі әйелдің сезіміне кері әсерін тигізетіні
жасырын
емес. Тiптi бұл кейде төсек қатынасына да кері әсерін
тигізіп жатады. Өйткені бұл кезде әйел өз сезiмiне өзi ие
болмайтындықтан, еркектің иісін жақтырмай, жақындаған кезде
одан жиіркеніп тұруы мүмкін. Мұны күйеуін жек көргеннен емес,
көңіл күйінің мазасызд
анып тұрғандығынан деп білу керек.
Сондықтан бұл кездерде әйелге жеткiлiктi көңіл бөліп, онымен
санасқан жөн. Игi мiнездi еркек әйелінің жерік екенін білгеннен
-
ақ оның бабын жасағаны абзал. Жерік әйел шамасы жеткенше
күйеуін риза етуге тырысуы керек. «Жері
ктік» дегенiмiз



аналықтың алғашқы белгісі екендігін, ал анаға мейірімнің тән
екендігін ұмытпаған жөн.


10. Сауал
-
жауап


Сұрақ:

«Толғақ үстiнде қайтыс болған әйелге

Ақыретте
шәһидтің мәртебесі беріледі» деген сөз бар. Осы рас па?

Жауап:

Иә, бұл рас. Бұл



ғұламалар айтқанындай, Аллаһ
тағаланың мархабатымен болатын iс.

Сұрақ:

Ананың өміріне қауіп төнгендiктен, баланы
бөлшектеп немесе өлі күйінде шығарудан басқа жол қалмаса, не
iстеген жөн?

Жауап:

Шын мәнінде, ана өмiрiне қауіп төнген жағдайда
бұлай жасау



міндет.

Сұрақ:

Егер дәрігерлер іштегі баланың мертіккенін яки мешел
екенін анықтаса, баланы алдырып тастауға бола ма?

83


Жауап:

Жоқ, болмайды. Сау баланы қалай жақсы көргендей,
оған да солай көңіл бөлу керек. Бұл



Аллаһ тағаланың
құзырындағы iс.

Сұрақ:

Жұртт
ың көбi қыз бал
аға қарағанда, ұл туғанда,
ерек
ше қуанып жатады. Бұл күнә емес пе?

Жауап:

Жоқ, күнә болмайды. Өйткені перзентке қуану адам
баласына тән мінез. Көптеген ерлі
-
зайыптылар бірінші
перзенттерінің ұл болуын күтеді. Мұнда ешбір оғаштық жоқ.
Аллаһ т
ағаланың бергеніне риза болып, ұл туса да, қыз туса да
реніш білдірмесе, жек көрмесе болғаны.

Сұрақ:

Жас жұбайларға «Тұңғыш перзенттерің ұл болсын!»
деп тілеу дұрыс па?

Жауап:

Негізінен, игі перзент тілеп, дұға еткені абзал.

Сұрақ:

Жаңа туған баланың ақиқа
сын бірталай уақыт өтіп
кеткеннен кейін союға бола ма?

Жауап:

Иә, кейбір ғұламалар «болады» деген пікір айтады.

Сұрақ:

Әйел дәрігер бола тұ
ра, еркек дәрігерге барып
қарал
ған жүктi әйел күнәкар бола ма?

Жауап:

Иә, бұл



күнә. Өйткені амалсыз жағдайдан басқа

уақытта денесін бөгде еркекке ашып көрсету харам іс саналады.

84


ЖЕТІНШІ БӨЛІМ

ЕМІЗУ ЖӘНЕ ҚАМҚОРЛЫҚ


1. Емiзу

а) Емізудің маңыздылығы мен үкімдері

ә) Емізу хақы

б) Емізудi харам ететiн шарттары

в) Қолдан емізу

г) Омыраудан шығару

2. Қамқорлық (тәрбиелеу)

а)

Қамқорлық хақы

ә) Қамқорлық мерзімі

б) Ажырасқан ата
-
ананың хақы

3. Сауал
-
жауап


1. Емізу


Ислам дiнiнде мiндеттi түрде тектік жақындық, құдалық, емізу
мәселелерiне байланысты шариғат үкiмдерi ескерілгеннен кейін
ғана некеге тұруға рұқсат етiледi.


а) Ем
ізудің маңыздылығы мен үкімдері

Аллаһ тағала Құранда:
«...Сүт емізген аналарыңмен,
омыраулас қыз туыстарыңмен үйленулерің харам етілді...»
1
,



деген
.

Абдуллаһ ибн Аббас (Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Тек арқылы
(үйлену)

харам етiл
геніндей,
емізу арқылы да харам болады»
,



деді»
,



деген
2
.

Яғни емізу, ему арқылы туыстық қатынастың орнауы



олардың бiр
-
бiрiне үйленуiн харам ететін себептердің бірі. Емізу
арқылы тектік туыстыққа ұқсас, үйленуді харам ететін жүйе
пайда болады. Мысалы,
туыстық жүйеде: әке, ата, шеше, аға
-
іні,



1

«Ниса» сүресі, 23
-
аят.

2

Әл
-
Бұхари, Мусл
им.

85


әпке
-
қарындас, нағашы, нағашы апа, нағашы әпке, нағашы
қарындас, нағашы аға
-
іні жақын туыстар саналады. Емізу арқылы
қалыптасқан туыстықтың үкімі де дәл осындай. Емшектегі бала
бір әйелді (төменде баяндалатын шартта
рына сай) емсе, ол
емізуші әйел балаға «емізуші ана», оның күйеуі «әке», балалары
«аға
-
іні» және «әпке
-
қарындас», ал аға
-
інілерi мен әпке
-
сіңлілері
«нағашы» мәртебесіне ие болады. Сондықтан ол балаға есейе
келе бұлардың бірімен үйленуі харам етіледі.

Шариғ
аттың емізуге орай үйленуді харам ететiн үкiмдерi
болғандықтан, бұл мәселеге немқұрайды қарамаған жөн. Емізуші
әйел алдымен баланың тегiн анықтап алмай, оны емізуіне
болмайды. Мұндай істе аса сақ болған жөн. Ал емізіп қойған
жағдайда, «пәленше деген әйел,
пәлен
-
пәлен деген қыздар мен
ұлдарды емізген» деп, жұртқа жария ету керек. Абзалында, бұл
жолмен туыстасқан адамдар білместiкпен үйленiп қоймасы үшін
АХАЖ (азаматтық хал актілерін тіркейтін бөлім) сияқты құзырлы
орындарда арнайы бір кiтапқа тіркелетін болс
а, игi болар еді.
Ислам елдерінiң құзырлы орындарында «Сүт ана» деген бөлімше
ашылып, емізушілер мен емізілгендер тіркеліп отырса, неке қию
iсiнде шариғат талаптарының бұлжымай орындалатынына
септiгiн тигiзерi анық.


ә) Емізу хақы

Емізу



ананың баласы алд
ындағы бірінші мiндетi.

Баланың
ана сүтiн тойып iшуге хақы бар. Оны өз анасының емізгені
жақсы. Аллаһ тағала Қасиеттi Құранда:
«Аналар сәбилерін
толық екі жыл емізеді.
(Бұл үкім)

емізуді кемшіліксіз етпекші
болғандарға...»
1
,



деген
.

Дегенмен баласын мiнде
ттi түрде өзi емізсiн деген сөз жоқ.
Сондай
-
ақ әкесi баласын анасынан өзге әйелге еміздіруіне де
болады. Бұл



Исламнан бұрын да арабтарда болған әдет.
Мәселен, Мұхаммедті
(с.а.с.)

сәби күнінде Халима бинт Сағд
деген әйел емiзген.




1

«Бақара» сүресі, 233
-
аят.

86



б) Емізу арқылы туыстық
орнау (махрам) шарттары

Емізу арқылы болатын жақын туыстық (махрам) тек екі
шартқа байланысты ғана іске асады.

Біріншісі:

Бала екі жасқа дейін емген болуы керек. Аллаһ
тағала:
«Аналар сәбилерін толық екі жыл емізеді.
(Бұл үкім)

емізуді кемшіліксіз етпекші
болғандарға...»
1
,



деген.

Сәби екі жасқа толмаған кезінде бір әйелді емсе, «емізу
себепті туыс болып қалу» үкімi оған қатысты болады. Оның
сүттен шығып кеткендігі, екі жыл ішіндегі емізу үкімінің
орнауына бөгет болмайды. Ал егер сәби екі жасты толтырған
б
олса, онда емгендігінің аз
-
көптiгiн есептеп жатудың қажетi
жоқ
2
. Жас есептеу күн күнтізбесімен емес, ай күнтізбесімен
жасалады. Шариғаттың зекет, идда сияқты үкімдері де ай жүйесi
бойынша есептелінеді.

Екіншісі:

Бала емген сүт мөлшеріне байланысты.

Туыс бо
луға жеткiлiктi сүт мөлшері жайында ғұламалар
арасында әртүрлі пікірлер бар. Олардың кейбiрi: «Сәбидің ішіне
бiр тамшы сүттiң жеткені анық болса, үйленуі



харам»,



десе,
екiншiлерi: «Тоятын дәрежеде болмаса да (бір рет сорcа да), бес
рет емсе жеткiлiктi»
,



дейдi. Ғұламалардың уәжiнің бірін қолдап,
таласқа шектеу қойып, ортақ пәтуа, үкім шығарар мұсылман
басшысы болмағандықтан, бұл iстiң шешiмi әр елде әртүрлi
қалыптасқан. Сондықтан бұл пікірлердің қайсысына орай амал
жасалса да оқасы жоқ.


в) Қолдан еміз
у

Сәбиді арнайы сүт қоспаларымен тамақтандыру (емізікпен не
қасықпен немесе басқа да

жолдармен), «емізу» болып
есеп
телінбейді. «Емізу» тек қана емізуші әйелдің сүтіне қатысты
ғана айтылған. Ертеректе мұсылман елдерiнде «баланы жасанды



1

«Бақара» сүресі, 233
-
аят.

2

Кейбір ғалымдар ықтият ретінде үш ай, басқа бір ғалымдар алты ай
сақтанған жақсы дейді.

87


сүтпен тамақтандыру»
деген үрдіс болған емес. Бұл әдет бізге
бала денсаулығы мен өсуіне немқұрайды қарап, өздерінің дене
пішімдерінің өзгеріп кетуінен қауіптенетiн Батыс әйелдерiнен
келдi. Ал бүгіндерi Батыс елдерінің өзінде ««емізу» әйелдiң дене
пішімiне де, сұлулығына да кер
i әсер етпейдi, керісінше, ананың
сұлулығын, нәзіктігiн асырады» дегендi айтып, баланы ананың
өзінің емізуіне үндеуде. Ақиқатында, әрбір мұсылман (еркек не
әйел болсын) барлығынан бұрын Аллаһ тағаланы риза ететін
және өзіне сауап болатын істер мен сөздерді

алға қою керек.
Аллаһ тағаланың сауабы, мейірімі және ризалығынан үміт етіп,
сабырлылықпен бала көтерiп, босанудың қауіп
-
қатеріне шыдаған
мүмiн әйел мейірімiнiң бәрiн сәбиiне төгiп емізерi анық. Бұл



сауапты iс әрi шексiз бақыт. Аналық бақыттың мәнi мен
мағынасы тым тереңде жатыр. Аналардың әрқайсысы алдына
мынадай мақсат қоюы керек:

Бiрiншiден, «ана» деген атқа лайықты болу үшін сәбиіне
мейіріммен қарап, оған ақ сүтін мейірімін төге емізу.

Екiншiден, сәбиін өзi тәрбиелегенi жөн. Оны қызметшіге
немесе бал
абақшаға тапсырып, «үйде отырып жалықсаң
,
жұ
мысқа шық» дейтін жұрттың сөзіне ермегені жөн. «Ана» деген
атқа әрқашан үлкен жауапкершілік жүктеледі.

Үшiншiден, түз тағысы да төлiн тастамайды. Олай болса, адам
баласына бұлай жасау, тiптi де лайықты іс
-
әрекет
емес екендігін
түйсіну.


г) Емшектен шығару

Аллаһ тағала Құранда сүттен шығару жайында:

«...екі жылда омыраудан айыруы бар...»
1
;

«...Оған жүкті болу, сүттен айыру отыз ай...»
2
;

«Аналар сәбилерін толық екі жыл емізеді.
(Бұл үкім)

емізуді кемшіліксіз етпекш
і болғандарға...»
3
,



деген
.




1

«Лұқман» сүресі, 14
-
аят.

2

«Ахқаф» сүресі, 15
-
аят.

3

«Бақара» сүресі, 233
-
аят.

88


Демек, амалсыз жағдайдан өзге кезде баланы екi жылға дейiн
емшектен шығармаған дұрыс.

Дегенмен де, сәбиді емізіп жүрген ана өз бойына келесі
баланың біткенін білсе, ана сүтiнiң бұрынғыдай болмайтынына
орай, баланы емшектен шыға
рғаны жөн. Әлбетте, емізуді тоқтату



шешесінің қалауындағы іс. Баласын емшектен шығаруға шешім
қабылдаған ана ауа райы біраз салқындап, адам өзiн біраз сергек
сезiне бастайтын күз айларында шығарғаны абзал және сәбиді
бiрте
-
бiрте сүттен тамаққа үйрету мақ
сатында аз
-
аздан тамаққа
ауыздандырып, сәби тамақ жеуді үйренгеннен кейін емізуді
тоқтатқаны дұрыс.


2. Қамқорлық (тәрбиелеу)


Қайсыбір ана болсын «бұл iстен әлдебiр пайда табам» деген
оймен ғана перзентіне мейірімі түсіп, қамқорлық жасамайды. Ең
ақыры құс
тың өзi де жұмыртқасы мен балапанына қамқорлық
етпей ме?! Бұл да



сол секiлдi жүректен шыққан таза сезiм. Ал
ата
-
анасы қартайған шақта да осы қызықтан көз жазып қалмау
үшiн балаларына деген міндеттерін шариғатқа сай толық
орындағаны жөн. Ажырасқан ата
-
ана
ның талас
-
тартыстарының
зияны көбiнесе балаларына тиiп жататыны шындық. Тiптi
кейбiреулерi балаларын дауға араластырмаудың орнына, оларды
қару ретінде пайдаланады. Мұндай iстiң ақыры жақсылыққа
жеткізбейді. Ұяда көрген жаман өнегенiң кесiрiнен олар ата
дін
дерінен мақұрым қалып жатады. Негізінде, игі ата
-
ана
араларында келіспеушілік болып ажырасқан жағдайда, бiр
-
бiрiне
қояр айыптары мен талаптарын балаларына салмақ түсiрмей
жеткiзедi. Олардың араларындағы кикілжің
-
келіспеушіліктің
балаларына қатысы жоқ. Кері
сінше, ажырасудан ең көп зиян
шегетiн тек бала болып қалады. Себебі ол бұдан кейін ата
-
ананың
бірінен немесе екеуінен бірдей алыста, шын жетім болмаса да,
тiрi жетімнің күйін кешіп, жәутеңдеп өмір сүретін болады. Бұл
жағдай балалардың жүйке жүйесіне әсер е
тіп, жазылмас жара
қалдыратыны ақиқат.

89


а) Қамқорлық хақы

Шариғат бойынша, балаға қамқоршы болуға ең лайықты адам



анасы. Ата
-
ана ортақ түтiн түтетiп отырған кезде де, ажырасқан
кезде де, ананың құқығы бірінші орында тұрады. Қамқорлық
құқығынан айыратын се
беп болмаса, бұл құқыққа анадан артық
ешкім ие бола

алмайды. Анадан кейінгі қамқор
шы құқығы
ананың анасына беріледі. Одан соң

әкесінің анасы
на, сосын әпке
-
қарындастарына беріледі. Бұл туралы фиқһ кітаптарында кеңінен
баяндалған.

Абдуллаһ ибн Амр ибн әл
-
Ас
(Аллаһ әкесі екеуіне разы
болсын):
«Бір әйел Пайғамбарға
(с.а.с.)

келіп: «Уа, Аллаһтың
елшісі! Мына баламды
(қиналып)

көтеріп, ақ сүтімдi берiп,
әлпештеп баққан едiм. Әкесі мені талақ етті. Енді баланы алып
қалмақшы»,



дейді. Пайғамбар
(с.а.с.)

оған:
«Еге
р басқаға
тұрмысқа шығып кетпесең, баланы алуға
(толық)

құқығың
бар»
,



деп жауап берді»
,



деген
1
.

Қамқорлық құқығы иесінің бас тартуымен жойылмайды.
Сәбиді қамқорлығына алу құқығынан бас тартқанымен, оның
сәбиін қайтадан талап етуіне құқығы бар. Себебі қ
амқорлық
мәселесінде екі хақ бар: а) қамқоршының хақы, ә) баланың хақы.
Егер қамқоршыда бүкіл шарттар толық болса, баланың хақын
ешкім жоя алмайды.


ә) Қамқорлық мерзімі

Ұл бала жеті жасқа, қыз бала тоғыз жасқа толған кезде
қамқорлық мерзiмi аяқталады. Мұн
ан соң қамқоршының баланы
алып қалуға хақысы жоқ. Баланы әкесіне немесе отбасындағы
әкесінен кейінгі адамға тапсырады. Ал баланың әкесі шариғат
бұйырғандай, балаға және баланың тәрбиесіне иелік етуі үшін
баласын қамқоршыдан қабылдап алуға міндетті.







1

Ахмад, Әбу Дауд,
әл
-
Хак
им.

90


б) А
жырасқан ата
-
ананың хақы

Ажырасқан ата
-
анаға балаларын көріп тұруға мүмкiндiк
берудiң үлкен мәні бар. Өйткені бұл баланың әке
-
шешесiне деген
сезімін оятып, сағынышын басады. Бірақ көбiнесе жұрт мұның
маңызды iс екеніне мән бермей, мейірімсіздiк пен қаталды
қ
секiлдi ізгілікке жатпайтын сезiмдердiң жетегiнде кетедi. Тiптi
кейбiр ата
-
аналар бұрынғы жарынан кек алу мақсатында
балаларын пайдаланатыны да шындық. Екi жаққа тиесілі
хақтардың да мүлтіксіз орындалып жатқанын қадағалаушы
«билік» жоқ болғандықтан, мұнд
ай ата
-
аналарға «тағдырлары
бөлінген жарларыңа балаларын көруге тыйым салмаңдар» деп
ескерткiмiз келедi. Бұл



оларға да, балаларына да ортақ хақ. Ал
игі мұсылман ұрыс
-
керіс болса да, бiреудiң хақына қол
салмайтыны анық. Ажырасқан кiсiлер араларындағы жағд
айға
қарамастан, бір
-
бірінің хақына нұқсан келтiрмегенi жөн. Бұл



мінез
-
құлыққа, санаға байланысты iс. Олай болса, пенде Аллаһ
тағаланың алдында әрбір ісі үшін жауап беретінін есінен
шығармағаны абзал.


3. Сауал
-
жауап


Сұрақ:

Ерлі
-
зайыптылар үйленгеннен к
ейiн ғана өздерінің бір
емшектен емген туыс екенін

білсе, не істегенi жөн? Балала
рының
үкімі қандай болады?

Жауап:

Олар тез арада ажырасуы керек. Ал балаларының тегi
дұрыс деп табылады. Араларында болған қатынасты бiлместiктен
жасағандықтан, ол үшін ерлі
-
з
айыптыға күнә тағылмайды.

Сұрақ:

Ерлі
-
зайыптылардың бір емшектен емген туыс екені
анықталса, оларға бұл туралы айту керек пе?

Жауап:

Иә, бұл бiлген адам үшін міндет болып табылады.
Мұнан кейінгі жауапкершілік ерлі
-
зайыптылардың өздеріне
жүктеледі.

Сұрақ:

Қ
амқоршының қамқорлығы үшін немесе емізушінің
емізгені үшін ақы алуына бола ма?

91


Жауап:

Иә, анасы ажырасып кеткен болса, ақысын алуына
болады. Ал ерлі
-
зайыптылар үшін мұндайға жол берілмейді.

92


СЕГІЗІНШІ БӨЛІМ

ЕРЛІ
-
ЗАЙЫПТЫНЫҢ ХАҚТАРЫ


1.

Құқық және міндет

2.

Еркек дәрежесінiң артықшылығы

3.

Ерiнiң әйелiндегі хақтары

4.

Еркектiң әйелi алдындағы мiндеттерi

5. Сауал
-
жауап


1. Құқық және міндет


«Ерлі
-
зайыптылардың құқықтары»



аса маңызды
тақы
рыптардың бірі. Бұл жөнінде жазылған еңбектер өте мол.
Әрі ол кітаптард
а ерлі
-
зайыпты
лардың тату
-
тәтті қарым
-
қатынас
та өмір сүрулері үшін қажетті ерiнің әйеліндегі хақтары,
әйелiнің ерiндегi хақтары баяндалған. Біздің көздеген
мақсатымыздың бiрi де осы. Сөзiмiздi бастаудан бұрын «құқық»
пен «міндет» сөзінің мағыналарын түсінд
іре кеткен жөн. Бұлар



өзара бiр
-
бiрiне тығыз байланысты ұғымдар.

Негізінде, Жаратушының құқықтары мен жаратылғанның
құқықтарын алып қарастырғанда, екінші жағында «міндет»
ұғымы да тұрады. Яғни бұйырылған істiң бір жағында құқық
болса, екінші жағында мінд
ет бар. Мәселен, Аллаһ тағаланың
пенделерiнде хақы бар. Бұл хақты орындау пенделерге «міндет»
болып саналады. Муғаз ибн Жәбал (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісімен
(с.а.с.)

бір есекке мінгесіп келе жатыр едім,
Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Ей, Муғаз! Аллаһтың
пенделеріндегі
хақының, пенделердің Аллаһ алдындағы хақтарының не екенін
білесің бе?»



деп сұрады. Мен: «Аллаһ пен Оның елшісі біледі»,



дедім. Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Аллаһтың пенделердегі хақы



пенделердің Аллаһқа серік қоспай, ғибадат етуi. Ал
пендел
ердің Аллаһтағы хақы



Аллаһ Өзіне серік қоспаған
құлдарын азаптамауы»
,



деді. Мен: «Уа, Аллаһтың елшісі!
Мұны айтып, адамдарды қуантайын ба?»



дедім. Пайғамбар
93


(с.а.с.)
:
«Сүйіншілеме, олар соған сүйеніп қалады»
,



деді»
,



деген
1
.

Яғни «Адамдар бұған сү
йеніп, Аллаһтың бұйырған амалдарын
орындамай қоюы мүмкiн» дегенi.

Хадистегі
«Аллаһтың хақы»

дегені



Оның ғана ғибадатқа
лайықты екендігінің және пенделерге оған ғана ғибадат жасауға
міндетті екендігінің айғағы.
«Пенделердің хақы»

дегені



олар
имандарының

арқасында осындай сауапқа лайықты
болатындығы. Бұл



Аллаһ тағаланың пенделеріне берген уәдесі.
Ал Аллаһ тағаланың уәдесі міндетті түрде орындалады.
Раббымыз Аллаһ



аса Мейірімді, ерекше Рақымды.

Ерлі
-
зайыптылардың а
расындағы құқықтары да сол сияқ
ты.
Ола
рдың бірінің екіншісі алдында белгiлi құқығы бар. Бұл
құқықтар келесі тараптың міндеттері болып табылады. Хақ
иесiнiң оны кешіре алатыны



міндетте жоқ ерекшелiк. Бірақ бұл



сауапты iс. Ал міндет жүктелген адамның міндет иесінің
рұқсатынсыз одан аттап кет
уiне рұқсат етiлмеген.


2. Еркек дәрежесінiң артықшылығы


Аллаһ тағала әйелге қарағанда ер адамға артық дәреже берiп:
«...Ерлердің әйелдердегі хақтары сияқты, әйелдердің де
ерлерде белгілі хақтары бар. Әйелдерден гөрі ерлердің
дәрежесі артық...»
2
;

«Еркекте
р



әйелдердi билеушi. Аллаһ олардың кейбірін
кейбіреулеріне артық еткендігі бойынша. Сондай
-
ақ олар
малдарынан да пайдаландырады
(әйелдерге мәһр, нәпақа
бередi)
»
3
,



деген
.

Еркектің әйелге қарағанда ақылы да, күші де артық екені
даусыз. Аллаһ тағаланың
«Ә
йелдерден гөрі ерлердің дәрежесі
артық...»

деген сөзі әйелдің ердегі ақысына қарағанда, ердің



1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

«Бақара» сүресі, 228
-
аят.

3

«Ниса» сүресі, 34
-
аят.

94


әйелдегі ақысы анағұрлым артық әрі міндеттірек екенін
айғақтайды. Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Егер біреудің біреуге сәжде етуі
мүмкін болғанда, еркектің әйелдегі хақының

ұлылығынан
әйелді күйеуіне сәжде қылуға бұйырған болар едім»
,



деген
1
.

Ендеше, ер адамның дәрежесiнiң әйелден анағұрлым
артықтығы оған белгілі мөлшерде артығырақ жауапкершілік
жүктейді.

Абдуллаһ ибн Аббас (Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын):
«Еркектiң дәре
жесi әйелдеріне көркем түрде құрмет көрсетуді
және оларға малын аянбай жұмсауға міндеттілiгiн бiлдiредi»
,



деген. Ал
«… еркектер әйелдердi билеушi…»

деген сөздердiң
арабша түпнұсқасындағы «қаууам» сөзі «бір нәрсені сақтап, оған
мән берiп, оны бақылауды бұ
лжытпай орындаушы» деген
мағыналарды білдiредi. Демек, еркек әйелін асырауға,
тәрбиелеуге, басшы болуға және әйелін қорғауға мiндеттi. Күйеуi
күнәкар болмаса, әйелi оның айтқанына бағынуға міндетті. Ал
күнәкар болса, Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

айтқанындай:
«Жа
ратушыға күнәкар болған істе жаратылғанға бағыну
жоқ»
.

Алайда «еркектің әйелге қарағанда дәрежесі артық» деген
қағиданы кейбір білімсіз надан адамдардың «еркек



әйелдің
билеушісі, сондықтан қалаған

iсiн бұйырады, әйел бұл бұйрық
қа
құлақ аспауына хақы жоқ»

деп түсінуі жаңсақ болады. Мiнез
-
құлқы мұсылман тәрбиесіне сай емес адам «еркек» деген қадiрлі
атқа лайық емес. Бұл



шариғатқа қайшы амал. Аллаһ тағала
бірін
-
бірі қорлау үшін адамдардың бірінің дәрежесін екіншісінен
артық еткен жоқ. Бәлкім, еркектiң дәре
жесiн әйелге мейірімділiк
пен қамқорлық секiлдi игi iстер жасауы үшiн артық еткен болар...

Сондықтан әйелін құлды ұрғанындай аяусыз ұрып
-
соғатындарды «еркек» деу әбестік болар еді. Мұндай адамдар



Аллаһқа ұнамсыз жандар. Олар әйелдеріне ашуланып, оларды
қ
орлаған кездерінде жүректерінде мейірімділік жоғалып, өзге
мұсылмандарға жаман өнеге көрсетерлік, нағыз тасбауыр



1

Әт
-
Тирмизи, Ибн Мәжәһ.

95


адамдарға айналады. Шынайы мүмін ер, әлбетте, әйелімен жақсы
қарым
-
қатынаста болады. Ол әйелінің алдындағы
жауапкершілікті сезініп, аманатын ық
ыласпен орындайды. Iс
-
әрекеттерін дұрыстап, жамандықтар емес, керісінше, тек ғана
жақсылықтар жасауға тырысып бағады. Әйелінің қателіктерін
ақылмен түзетіп, сабырлылық сақтайды. Дөрекілiк, тасбауырлық,
қаталдық сияқты жағымсыз әдеттер оған жат. Ол әйелінің

өзінен
жаратылғандығын, өзінің бір бөлігі екенін есiнен шығармағаны
игi. Аллаһ тағала:
«Сендерге оларға тұрақтауларың үшін
өздеріңнен жұбайлар жарат
ып, араларыңа сүйіспеншілік,
ме
йірімділік пайда болдырғаны да Оның белгілерінен. Сөз
жоқ, осыларды ойланған

елге белгілер бар»
1
,



деген
.

Олай болса, адам өзіне
-
өзі дөрекілік, тасбауырлық, қаталдық
танытуы мүмкін бе?! «Оның ешкімі жоқ» деген оймен әйелін күң
ретінде ұстайтын еркек Аллаһ тағаланың зәбiр көруші адамға
көмекші екенін, зұлымдық жасаушыны жақсы көрм
ейтінін
ұмытпауы қажет. Ал әйел адамға күйеуін сыйлауы, оның
артықшылығын мойындауы міндеттеледі. Күйеуі



әйелінің ар
-
намысы мен абыройын сақтаушысы, әкесінен кейінгі
қамқоршысы. Әрi ол өмірінің көп уақытын онымен бiрге өткізеді.
Сондықтан отбасының ұйытқ
ысы болғысы келген әйел
қолындағы бақытынан айырылып қалмас үшiн «еркек пен әйел
тең құқықты» деп, өзін әкесіне, күйеуіне қарсы қойып
жатқандардың сөзіне еріп адаспауы керек.

Ерлі
-
зайыптылар Аллаһ тағаланың:
«...өзара бір
-
біріңе
кең
шілік етуді ұмытпаңдар..

2
,



деген сөзін әрқашан естерінде
ұстағандары абзал.









1

«Рум» сүресі, 21
-
аят.

2

«Бақара» сүресі, 237
-
аят.

96


3. Ерiнің әйелiндегі хақтары


Абдуллаһ ибн Амр ибн әл
-
Ас (Аллаһ әкесі екеуіне разы
болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Дүние



бір зат. Ол заттың ең
жақсысы



игі әйел»
,



деді»
,



деген
1
.

Әлбетте,

игі әйел бірінші орынға Аллаһ тағаланың хақтарын,
содан кейін күйеуінің хақтарын қояды. Мұндай әйелдің
сипаттары: үйінде отырады, қажетсіз кіріп
-
шықпайды, өзін
барлық жағынан түзетеді, үй істерін басқарады, балаларын
тәрбиелейді, отбасының берекесiн сақта
уға тырысады, намазы
мен оразасын қаза қылмайды, зікірлерін
2

айтып жүреді. Аллаһ
тағаланың берген ризығына қанағат қылады. Күйеуінің хақтарын
біліп, оларды орындағанда ғана ол игі әйел бола алады.


Ерінің әйеліндегі хақтары мыналар:

1. Әйелі күйеуінің хақы
н өзінің

және туыстарының
хақтары
нан жоғары қоюы керек. Өйткені күйеуінің әйеліндегі
хақы өте үлкен.

2. Етеккірі келген және босанған кездерден басқа уақытта,
күйеуі әйелін қаласа, бұған қарсы келуге болмайды. Қай кезде
болсын күйеуі төсекке шақырған сәтте

айтқанын орындағаны
жөн. Күйеуінің қалауын орындамаған әйел күнәкар болады әрi
оны періштелер лағынеттейді. Әбу Һурайра (Аллаһ оған разы
болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Егер ерi төсекке шақырғанда,
әйелі бас тартып, күйеуі оған ашуланып жатса, таң
атқан
ша періштелер ол әйелді лағынеттеп шығады»
,



деді»
,



деген
3
.

Талқ ибн Әли (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Егер ерi қажетін өтеуге шақырса, әйелі тандыр басында
болса да, келсін»
,



деді»
,



деген
4
.




1

Муслим, Ахмад.

2

Аллаһ тағаланы әрқашан есіне алып жүруі.

3

Әл
-
Бұхари, Муслим.

4

Әт
-
Тирмизи, ән
-
Нәс
әи.

97


Бұл



еркектiң әйелiндегі хақтарының
ең негізгісі. Өйткені бұл



бақытты һәм жарасымды тiршiлiк етуге апарушы себеп. Ал
әйел өзінің міндетін білме
й, күйеуінің осы хақын орындама
са,
араларында кикiлжiң туындап, iстiң ақыры ажырасумен аяқталуы
мүмкін.

Қазiргi қоғамда ерін құрметтемейтін әйелдер
дің көп екені
жасырын емес. Мұндай надан әйелдер туралы Пайғамбарымыз
(с.а.с.)
:
«Егер әйел күйеуінің төсегін тастап,
(өзі жалғыз)

жататын болса, таң атқанша періштелер оны лағынеттеп
шығады»
,



деген
1
.

3. Рамазан айынан басқа кездерде әйелі күйеуінің ризал
ығын
алмай, нәпіл ораза ұстай алмайды. Өйткені әйелі ораза ұстаған
болса, күйеуі күндіз оған қосыла алмайды. Ал қосылу



еркектің
хақы. Әбу Һурайра (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Әйел адамның күйеуі бар кезде, оның рұқсатынсыз
ораза ұст
ауы халал емес»
,



деді»
,



деген
2
.

Сондай
-
ақ әйелі күйеуiнiң келісімімен ғана үйіне (біреудің)
кiруiне рұқсат бере алады.

4. Үйінен, күйеуi рұқсат бер
меген жағдайда өз төркініне бол
са
да, ешнәрсе беруге болмайды. Ал берсе, бұл әйел үшін күнә,
күйеуі үшін
сауап. Әйелдің тек қана күйеуінің тапқан ризығынан
садақа беруіне болады. Айша (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ
елшісі
(с.а.с.)
:
«Егер әйел күйеуінің iшер асынан садақа берсе,
әйелге садақаның сауабы, күйеуіне бейнет етіп тапқанының
сауабы болады және сақт
ағанға да сондай сауап бар»
,



деді»
,



деген
3
.

5. Әйелі күйеуінің рұқсатымен ғана үйінен шыға алады және
бiр жаққа барар болса, күйеуінің рұқсатын алуы керек. Сондай
-
ақ
күйеуі қатынасуын қаламаған әйелдермен араласпайды.

6. Әйел Аллаһ тағала ризық

етіп бе
рген, күйеуінің тапқаны
на
қанағат етуге мiндеттi. Күнкөрістің қиындығына немесе



1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

Әл
-
Бұхари, Муслим.

3

Әл
-
Бұхари.

98


жағдайларының төмендiгiне қапаланбай, керісінше, барға қанағат
етiп, күйеуінің еңбегін бағалай білуі керек. Өйткенi қанағат жоқ
жерде тойымсыздықтан харам кәсіпке беріліп кету
қаупі бар.
Бәлкім, әйелі күйеуіне «қанағат қарын тойдырарын» айтып,
харам жолға түсуден сақтандырғаны жөн болар. Себебі ізгі
кісілердің әйелдері күйеуі үйден шығып бара жатқанда: «Харам
жолдан абай бол. Аштыққа шыдаймыз, бірақ тозақ отына төзе
алмаймыз»,



дейтін еді.

7. Әйел әуретін жауып, туыстарынан өзгеге ажарын
көрсетпегенi игi. Ал күйеуінен басқа еркектiң алдында шешінуi
харам. Қысқа және жұқа киімдерді киюдiң үкiмi де сол сияқты.
Айша анамыз (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Күйеуіні
ң үйінен басқа жерде киімін шешкен әйел, өзі мен
Раббысының арасындағы пердені жыртқан болады»
,



деді»
,



деген
1
.

Яғни өз
-
өзін ұятқа қалдырып, қадiрiн жоғалтады. Бұл



жағажайлар мен би алаңдары сияқты көпшiлiк орындарында
жалаңаштанатындарға қатысты айты
лған сөз. Әбу Һурайра
(Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Мен әлi
көрмеген, тозақтық екi топ бар.
(Бірі)



сиырдың құйрығы
сияқты қамшымен адамдарды ұратындар.
(Екіншісi)



жалаңаштануға
(өздері)

берілгенiмен
(қоймай, өзгені де)

бүлдiретiн,
бастары
(шаштары)

түйенің қисық өркешіне ұқсас
әйелдер. Олар жұмаққа бармақ түгiл, иiсi пәленбай жерден
келiп тұрғанына қарамастан, одан мақұрым қалады»
,



деді»
,



деген
2
.

Бiрiншi топқа залымдардың көмекшілерін жатқызуға болады.
Олар адамдарды ұрып, сабап
, азаптағаннан өзгенi білмейді. Бұлар
біздің заманымызда бар. Екінші топ



ардан безген, жеңіл жүрісті
әйелдер тобы.

8. Әйелге өз қажетіне орай күйеуінің досымен танысуына
болмайды. Мәселен, дүкенге

барып, күйеуінің досымен өз



1

Ахмад, Әбу Дауд, әт
-
Тирмизи.

2

Муслим.

99


бе
тімен танысуына рұқсат жоқ.

Сондай
-
ақ үй иесі үйде жоқта
досы есік қағып келсе, онымен сөйлесуіне де болмайды. Өйткені
бұл танысудың аяғы қызғаныш пен бұзықтықтың отын өршiтуi
мүмкiн.

9. Күйеуiнiң алдында а
жарын бұлдап мақтануы немесе кү
йеуі
сүйкімсіз болса, оны кемсітуі харам. Егер

әйел бай болса,
дәулетіне масаттанып дандайсып кетпей, керісінше, күйеуін
қадiрлеп, онымен санасқаны жөн.

10. Игi мiнездi, мүмiн әйе
л балаларына мейірімді ана бола
ды.
Былапыт сөз бен қарғыс айту



и
гі мінезді әйелге жат әдет.
Сон
дай
-
ақ күйеуінің жақсылығы
н ас
ыру да оған тән iс. Алайда
әйел
дердiң көбi бұл жайттарға көңіл аудара бермейдi. Баласын
қарғап
-
сiлеу және түкке тұрмайтын нәрсе үшiн күйеуінің бар
жақсылығын жоққа шығару



көп әйелдерге тән қылық. Тозақта
әйелдердің көп болатын себебі де осында. Пайға
мбар
(с.а.с.)

миғражға шыққанда, тозақтағылардың көбінің әйелдер екенін
көргендігі айтылады. Себебі сұралғанда:
«Өйткені олар
қарғысты көп айтады және күйеуінің жақсылығын жоққа
шығарады. Өмір бойы жақсылық көрiп келе жатса да,
күйеуінiң бірер жамандығына
орай, «сенен еш жақсылық
көрген жоқпын» деп шыға келедi»
,



деген
1
.

Бұл хадис әйелдерді осындай жаман әдеттердi тастауға
үндейді. Бiрақ мұны «әйел хақын жеуге болады» деп түсінбеген
абзал. Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

мұндағы мақсаты



әйел затын
жақсы, көрке
м мiнезге үндеу. Сондықтан қыз баланы әуел бастан
жақсы мінез
-
құлық пен игi сипаттарға әдеттендіріп, тәрбиелеу
қажет. Кейін ол күйеуiнiң опалы жары ретiнде Аллаһ тағаланың
ризалығына жетіп, сауабына бөленеді.


4. Еркектiң әйелі алдындағы мiндеттерi


Негізі
нде, ердің әйеліндегі

хақы әйелдің өзімен ғана
шектеле
ді. Яғни еркек әйелінен жоғары
да келтiрiлген хақтарды



1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

100


ғана та
лап ете алады. Бұлардың барлығы
жеке хақтарға
жататын
дықтан, еркектің әйелінің мал
-
мүлкінде ешқандай хақы
жоқ. Әйелі рұқсат етсе ғана пайдала
нуға хақы бар. Әйел өз мал
-
мүлкін өзi иеленуге ерікті. Ал әйелдің күйеуінде де, оның мал
-
мүлкінде де хақы бар (мал
-
мүлкiндегi мәһр
-
нәпақадан бөлек жеке
хақтары да бар).


Әйелінің еріндегі хақтары мыналар:

1. Еркек мұсылман игi мінезбен әйелiн қадiрлеп, жа
расымды
өмір кешуге мiндеттi. Оның ешуақытта әйеліне жаманшылық
ойлауына болмайды. Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Сендердің
(ара
ларыңдағы)

ең жақсыларың



әйелдеріңе

жайлы
болған
дарың»
,



деген
1
.

Тек сырт көзге ғана сыпайы болып, жеке қалғанда әйеліне
дөрекі міне
з көрсету



жақсы еркектің iсi емес. Игi мiнездi еркек



әйелін қадiрлей бiлетiн кiсi. Ақиқатында, әйел құрметке лайық.

2.

Мұсылман еркекке жарының қате
-
кемшіліктерін кешіре
алатын кеңпейілдi болуы



сүннет. Өйткенi хадисте:
«Пайғам
бардың
(с.а.с.)

әйелдері

онымен сөз қайтарып
(салғыла
сатын, тiптi)

бірi күнi бойы
(онымен)

сөйлеспей қойған»
,



делiнген
2
.

Әнәс ибн Мәлик (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
нен
(с.а.с.)

артық әйелдеріне мейірімді адамды көрмедім»
,



деген
3
.

3. Ерi әйелiмен шектен аспай, орта
дәрежеде ғана ойнап
-
күлуі
керек. Бұл әйелдің көңіл күйін көтереді.

4. Еркек әйелінің намысын аяқасты ет
пей, қадiрiн сақ
тауға
мiндеттi. Және аяғы келеңсiздiкке апаратын iстен сақтандырғаны
жөн. Алайда арам ойға ерiп, әр қадамын аңдуға болмайды. Аллаһ
елшісі

(с.а.с.)

мұндай iстен қайтарған. Жәбир (Аллаһ оған разы
болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Еркектiң әй
е
лінен күдіктеніп



1

Әт
-
Тирмизи.

2

Әл
-
Бұхари, Муслим.

3

Муслим.

101


яки оның кемшілігін аңдып, түн iшiнде
(өз)

есiгiн қағуы
(дұрыс
емес)
»
,



деді»
,



деген
1
.

5. Әйелге мәһрін толығымен беруі мiндет болып
есептеледі.
Бұл



әйелдің хақы. Аллаһ тағала:
«Егер бір жұбайды
(ажы
ратып)
, орнына басқа жұбай алғыларың келсе, оған
толып жатқан мәһр берген болсаңдар да, одан еш нәрсе
алмаңдар. Оған жала жауып, ашық күнәлi болып аласыңдар
ма?»
2



деген
.

6. Әйелдi асырау
, киіндіру және тапқан нәпақаны ысырап
етпей, ретiмен жарату



еркектiң мойнындағы iс. Аллаһ тағала
бала
-
шағасын асыраған еркекке зор сауап жазады. Сағд ибн Әбу
Уаққас (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Аллаһ
тағаладан сауап күткен
(адам)

ә
йелін асырауы үшiн тапқан
нәпақасына да сауапты болады»
,



деді»
,



деген
3
.

Әбу Масғуд әл
-
Бадри (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елші
сі
(с.а.с.)
:
«Егер адам сауапты болуды ойлап, отбасын асыраса,
бұл да



оның садақасы»
,



деді»
,



деген
4
.

7. Егер әйелі ді
ни мiндеттерiн білмейтін болса, оған күйеуi
үйретуі тиiс. Бұл iстi күйеуі иманның тіректері мен ислами
сенімге байланысты амалдардан бастағаны жөн. Содан кейін
шариғаттың таһарат, етеккір, намаз, ораза сияқты мәселелерге
қатысты үкімдерін үйретуі керек. Әй
елін үнемі намазға үндеп
отыру да, оның мiндетi. Өйткені Аллаһ тағала:
«Үй
-
iшiңдi
намазға бұйыр және өзің де оған көңiл бөл...»
5
;

«Ей, мүмiндер! Өздеріңді әрі үй
-
іштеріңді отыны адамдар
мен тастардан болған отт
ан қорғаңдар, оның басындағы
пе
ріштелер жуан д
енелі, қатал. Олар Аллаһтың өздеріне



1

Муслим.

2

«Ниса» сүресі, 20
-
аят.

3

Әл
-
Бұхари, Муслим.

4

Әл
-
Бұхари, Муслим.

5

«Таһа» сүре
сі, 132
-
аят.

102


берген әмірлеріне қарсы келмейді. Не бұйырылса, соны
орындайды»
1
,



деген
.

8. Егер еркектiң екі немесе одан да көп әйелі болса, оларды
алаламай, әділ түрде қатынас жасауы керек. Мал
-
мүлік, нәпақа,
түнеу секiлдi iстерде
олардың бірін екіншісінен артық көруге
болмайды. Олардың бiрін
-
бірінен артық жүрекпен сүйгенi күнә
емес. Себебі жүрекке әмір жүрм
ейді. Бiрақ өзге жағынан келген
де
олардың құқықтары бiрдей. Пайғамбарымыз
(с.а.с.)
:
«Екі әйелі
бар
(кiсi)
, бірінен гөрі екіншіс
іне көбірек iш тартса, Қиямет
күні бір жағы қисайған күйде келеді»
,



деген
2
.

Демек, біреуін екiншiсiнен артық көріп, алалауға болмайды.

9. Егер әйел ерiне қарсы келiп, «қылық шығара» бастаса,
алдымен Аллаһ тағалаға мойынсұну және ерiне бағыну оған
мiндет
екенiн түсіндірген жөн. Егер әйелі намазын тоқтатса,
күйеуі кесімді түрде мiндеттеу
керек. Сондай
-
ақ ол әйелінiң
па
рыз амалдарын орындамаған
ына немесе харам амалдар
жасаға
нына немқұрайды қарауына болмайды. Өйткені әйел
күйеуіне аманат болғандықтан, күйеуі
ол үшiн жауап береді.
Әйелдi ахлақи көркем әдепке бiрте
-
бiрте үйреткен жөн. Мәселен,
алдымен уағыз айтып, сосын қызықтырып, кейiн сақтандырып
көрген дұрыс. Егер бұл әрекеттер нәтижесiз болса, онда төсекте
терiс қарап жатып көру керек. Бұл да нәтижесiз болс
а, онда
төсектi бөлек салып үш тәулік бойы онымен тiлдеспеген жөн
3
.
Егер осы әрекеттердің бәрі әйелге әсер етпесе, онда жанына
батырмай, ақырын ғана ұруға болады. Бірақ бет, іш және жанды
жерлерiне қол тигiзбеу керек. Аллаһ тағала:
«...әйелдердің бас
тарту
ларынан сезіктенсеңдер, сонда оларды насихаттаңдар
және оларды төсектерінде тастап қойыңдар,
(одан болмаса)

оларды сабаңдар. Ал егер олар сендерге бойсұнса, онда
олардың зиянына бір жол іздемеңдер...»
4
,



деген
.




1

«Тахрим» сүресі, 6
-
аят.

2

Әбу Дауд, әт
-
Тирмизи.

3

Бірақ үйден кетіп, басқа жақта түнеп, келмей қоюға болмайды.

4

«Ниса» сүресі, 34
-
аят.

103


Бұл жерде ерiне бағынбаған әрi өзi кiнәлi әй
елді ғана ұруға
болатыны айтылған. Алдымен еркек мұндай әйелге ақыл айту
керек. Одан нәтиже болмаса, төсектi бөлек салу шарт. Ал осыдан
кейiн де қасарысуын қоймаса ғана еркектің қол жұмсауына
болады. Әлбетте, бұл аят «еркектің әйелін ұруға хақы бар» деп
бо
лымсыз iске бола әйелiн таяққа жығатын надан еркектерге
сылтау емес. Мұндай еркектердің амалы Аллаһ елшісінің
(с.а.с.)

өнегесiне сай іс
-
әрекет емес. Өйткенi Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

ренжiген кездерінде бірде
-
бір әйеліне қол тигiзбеген. Тек қана
насихат айтып
, төсектi бөлек салумен шектелген.

10. Әйелін харамға ұрынудан қорғау



еркектің міндеті.
Өйт
кенi өзiнiң хақын орындауды талап еткендей, әйелдiң хақын
да орындауға мiндеттi. Мәселен, қосылу кезінде әйелі
тояттағанша еркектiң тұруына болмайды.

11. Мұсылман
еркекке сө
зiмен де, ісiмен де әйелінің
жа
ратылысын яки мінезін келемеждеуге немесе туған
-
туыстарын
балағаттап, кемсітіп қорлауға рұқсат етiлмеген.

12. Еркек әйелін сүйсе, қадiрлегенi игi. Ал ұнамаса, шыдап
өмір сүреді немесе онымен түсіністік тұрғысында а
жырасқаны
дұрыс.


5. Сауал
-
жауап


Сұрақ:

Еркектің дәрежесiнiң жоғары бағалануы әйел
хақтарының аяқасты етілгені емес пе?

Жауап:

Жоқ, керісінше. Әйел адамның әкесіне, күйеуіне
қарсы шығып, бағынбауы әйелге де, қоғамға да зиянын тигізіп,
үлкен бұзықтыққа себ
епші болады. Әйел адамның әкесі немесе
күйеуінің қамқорында болуы оның хақына нұқсан келтiрмейдi.
Өйткенi халықтың билік басындағыларға бағынғанынан хақтары
аяқасты болып жатыр деу



қате пікір.

Сұрақ:

Тамақты дұрыс жасамағаны сияқты жағдайларда
ерiнiң әйе
лін ұруына бола ма?

Жауап:

Жоқ, болмайды. Керісінше, әйеліне ақыл беріп,
көмектесуі керек.

104


Сұрақ:

Күйеуінің хақтарына мән бермей, ораза, намаз, зікір
сияқты ғибадаттармен көп шұғылданатын әйелдің әрекеті дұрыс
па?

Жауап:

Жоқ, әйелдің бұл әрекеті қате. Өйтк
ені парыз
ғибадаттарын жасаудан өзге кезде күйеуінің хақтарын орындауға
бұйырылған. Сондықтан күйеуінің рұқсатымен ғана нәпіл ораза
ұстағаны жөн. Қысқасы, әйел күйеуінің хақтарын орындауға
міндетті. Бұл



ғибадат әрі сауап.

Сұрақ:

Егер күйеуі «Көшеге шыққа
нда хижабсыз жүр,
әйтпесе ажырасамын» деп қорқытса, не iстеген жөн?

Жауап:

Әйелдің бұл сөзге бағынуына болмайды. Өйткені
«Жаратушыға күнәкар болатын істе жаратылғанға бағынуға
болмайды». Күйеуінің талақпен қорқытуы әйелді күнә мен
жауапкершіліктен құтқара
алмайды. Айтқанын орындаса, екеуi де
күнәкар болады. Бiрақ күйеуінің күнәсі артық болуы мүмкiн. Ал
әуретін жабуды жөн санамаса, онда шариғат үкіміне қарсы
шыққаны үшін кәпір болады.

Сұрақ:

Әйелiн жұмысқа шығармауға еркектiң хақы бар ма?

Жауап:

Иә, хақы бар
. Өйткенi мұндай жұмыстың пайдасынан
зияны көп. Отбасының берекетiн ойлаған адам күнкөріс
қиындығына шыдап, өзін де, әйелін де қатерге тікпейді.

Сұрақ:

Әйелі немесе қызы харамға барғанын көріп, оны
қайтармаған еркектің үкімі қандай?

Жауап:

Бұл



ар
-
намысы
жоқ дайюс. Арабша «дайюс» сөзі
намысы тапталып жатса да, селт етпейтiн адам дегенді білдіреді.
Өкінішке қарай, ондайлар біздің заманымызда өте көп. Аллаһ
тағаланың Өзі оларға жәрдем берсін!

105


ТОҒЫЗЫНШЫ БӨЛІМ

ЕРЛІ
-
ЗАЙЫПТЫЛЫҚ БАЙЛАНЫСТ
Ы

БҰЗАТЫН СЕБЕПТЕР


1.
Көзді еркіне жiберу

2. Әйелдермен қол алысып амандасу

3. Ұятты орындарды ашу

4. Харамға жататын «оңаша қалу»

5. Еркектер мен әйелдердiң араласып жұмыс істеуi

6. Ашық әңгімелесу, қалжыңдасу, билеу

7. Қайын жұрт

8. Ақпарат құралдарының ықпалы

9. Сауал
-
жауап


Аллаһ тағала:
«Сендерг
е оған тұрақтауларың үшін өз
жы
ныстарыңнан жұбайлар жаратып, араларыңа
сүйіспеншілік, мейірімділік пайда еткені де Оның
белгілерінен...»
1
,



деген
.

Сондықтан бiр
-
бiрiне сүйiспеншiлiк таныта бiлген ерлі
-
зайыптының босағасы әрқашан бер
iк болады. Бірақ араларында
әлдебір талас туып жатса, оны шиеленістірмей, оп
-
оңай ымыраға
келген жөн. Өйткені игi мiнездi әрi парасатты адам қандай
қиындыққа да төзе бiледi. Отбасылық өмiрде түрлi жағдайлар
кездесуi мүмкiн. Аллаһ тағала ерлі
-
зайыптыларға с
абыр мен
төзім нәсiп етпегенде, ешбір отбасы ажырасудан аман қалмас еді.
Өйткенi сабыр мен төзiм және кешiрiм болмаған жерде некеге зор
қауіп төнеді. Сүйiспеншiлiктiң орнын бұған мүлде кереғар сезiм
басқанында отбасында береке қалмасы да рас.

Мiншiлдiк сек
iлдi жаман пиғылдан жүректi сақтаған дұрыс.
Себебi мiнсiз адам жоқ. Ал оның барлығын жiпке тiзер болсақ,
жанұялық тұрмыстың ақыры неге тірелерi анық.




1

«Рум» сүресі, 21
-
аят.

106


Ерлі
-
зайыптылар алғашында бiр
-
бiрiне мүлдем жат
болғанымен, кейiн олар жүрек қалауымен бас қосады. Ендеше,

ортақ ошақтың отын өшiрмеуге екеуі де жауапты.

Бiреудiң өз қосағына опасыздық жасауы некенi бұзуға басты
себеп болары даусыз. Әлбетте, жел тұрмаса, шөптiң басы
қимылдамайды ғой. Көбiнесе бұл аражiптiң босаңдығынан
болатынын атап өткенiмiз жөн. Ендi, осы с
ебептерге толығырақ
тоқтала кетелiк.


1. Көзді еркіне жiберу


Аллаһ тағала қарауға тыйым салған ұятты орындардан көзді
сақтау



адам баласын харам жолға түсуден қорғайтын бірінші
қалқан. Аллаһ тағала еркекте
рмен бiрдей әйелдерге де көз
күнә
сінен сақтануға
бұйырып:
«…
(бөгде әйелдерге қараудан)

көз
дерін сақтасын. Әрі ұятты жерлерін қорғасын. Бұл олар
үшін өте жақсы. Рас, Аллаһ олардың не істегендерінен
хабардар. Мүмiн әйелдерге де айт:
(бөгде ерлерден)

көздерін
сақтасын. Әрі ұятты жерлерін қорғасын...»
1
,



д
еген
.

«Бір көру» немесе «қадал
ып қарау» деген мәселелерге
нем
құрайды қарауға болмайды. Бұл



нәпсiнi оятып
, көптеген
бұ
зық істерге жетелейтiн
амалдардың басы. Осының салдары
нан
айрандай ұйып отырған отб
асылардың шырқы бұзылады. Бiреу
дi
көрiп, ұнатып қалған

еркек те, ә
йел де әлгiнiң iзiне ерiп, бала
сын
тiрi жетiм етедi. Сондықтан Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

бөгде әйелге
қараудан сақтандырып, қадалып көз салудан қайтарған. Жарир
ибн Абдуллаһ (Аллаһ оған разы болсын):
«Мен Аллаһ елшісінен
«абайсыз көру» туралы сұра
ғанымда, Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Көзіңді бұр»
,



деді»
,



деген
2
.

Яғни мұндай жағдайда күнәға бармас үшін қадалып қарамай,
қайта көздi тайдырған жөн. «Байқамай көру»



жалпы адамдар
ға



1

«Нұр» сүресі, 30
-
31 аяттар.

2

Муслим, Әбу Дауд, әт
-
Тирмизи.

107


қарағандай назар салу ғана. Бұл қарау харам болмағандықтан,
күнә есептелмей
ді.

Әбу Һурайра (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Адам баласына зинадан жазылған өз несібесі бар. Ол сөзсіз
мұны жасайды. Көздің зинасы



қарау; құлақтың зинасы



тыңдау; тілдің зинасы



сөйлеу; қолдың зинасы



ұстау;
аяқтың зинасы



жүру.

Ал жүрек қалап, дәмеленеді. Бұл
дәмені жыныс мүшесi растайды не растамайды»
,



деді»
,



деген
1
.

Яғни еркек пен әйел зина жасағанда, олардың әрбір дене
мүшесі осыған қатысады. Сондықтан оларға да күнә бар. Алайда
бұл күнәні жыныс мүшесiнiң күнәсімен салыст
ыруға келмес.
Өйткенi зина



осы жыныс мүшесiне ғана байланысты iс.

Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

«жыныс мүшесi оны растайды
не растамайды»

деген сөзін былай түсiнген дұрыс: Аллаһ тағала
жақсылықта болуын қалаған пенде зинаның алдында болатын
көру, ұстау, сүю
си
яқты тағы да басқа істердің бар
лығын
жасағанымен, «шешушi сәтте» жыныс мүшесі осалдық танытып
(жыныс мүшесі жарамай яки құмарлығы басылып) ыңғайсыз
жағдайға душар болады. Көз, қол сияқты мүшелер бастаған
зинаның кіріспесін, жыныс мүшесі жалғастыруы да,
ж
алғастырмауы да мүмкін. Ал Аллаһ тағаланың мейірімі мен
қорғауына бөленген мүмiн а
дам зина жасауды ойлаған
жағдай
дың өзiнде де зинаның кiрiспесiнен ары бара алмайды.


2. Әйелдермен қол алысып амандасу


«Әйелмен қол алысып амандасу»



ерлі
-
зайыптылық
бай
лан
ысты бұзатын себептердің бірі. Себебі, біріншіден, харам
болса, екіншіден, жамандықтың есігі. Осы арқылы еркек пен
әйелдің денесі бір
-
біріне тиеді.

Еркек пен әйелдің қол алысып амандасуының харам екендігіне
бүкіл ғұламалар бірауыздан келіскен. Егер олай бо
лмағанда,



1

Муслим, Әбу Дауд,

ән
-
Нәсәи.

108


Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

Аллаһ тағалаға серік қоспау, ұрлық пен
зина жасамау, балаларын өлтірмеу, нақақтан жала жаппау,
Аллаһтың елшісіне қарсы шықпау туралы ант берiп, қол
тапсырған еркектердің қолын алғандай, әйелдердің де қолын алар
еді. Бірақ А
ллаһтың елшісі әйелдерден сөзбен ғана ант алған.
Айша анамыз айтқанындай, ол кісінің қолы бөгде әйелдің қолына
ешқашан тимеген. Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Мен әйелдермен қол
алысып амандаспаймын»
,



деген
1
.

Бiр қызығы, Әбу Ханифа мазһабында: «Ер кісінiң қолы
бөгде
әйелге тиіп кетсе, бұл дәретті бұзбайды»,



делінгенін
пайдаланған кейбір кісілерде олармен қол алысуға болады деген
қате пікір қалыптасқан. Бірақ мұнда дәреттің бұзылу,
бұзылмауының еш қатысы жоқ. Имам Әбу Ханифаның (Аллаһ
оған рақым етсін) «бөгде ә
йелдің денесіне қол тиюі дәретті
бұзбайды» дегенін әйел затын ұстай беруге болады дегені деп
түсінуге болмайды. Ұстау мен дәреттің бұзылуы өз алдына
қатыссыз екі мәселе. Мәселен, мұны бейнелi түрде ұрлыққа
ұқсатуға болады. Егер дәреті бар адам бір затты ұр
ласа, ұрлығы
себепті дәрет бұзылмайды. Бірақ ұрлық күнә күйінде қала береді.

Ислами мінез
-
құлықтарға қайшы, кәпірлердің іс
-
әрекетіне сай
тәрбиеленген көптеген еркектер мен әйелдер амандасқанда бір
-
бірлерінің беттерінен сүюдi әдетке айналдырғанын бiзге
Баты
стан енген әдепсіз әдеттердің қатарына жатқызуға болады.


3. Ұятты жерлерін ашу


Негізінде, ұят пен иба



адамзатқа тән игi қасиет. Сондықтан
еркектердің де, әйелдердің де ұятты орындарын көрсетiп
жүрулері адамгершілік сипатқа қайшы, жаман әдетке жатады.
Ө
кiнiшке қарай, бұл әдеттің қазіргі адамдар арасында кеңінен
етек жайғанын айтуға болады.

Шариғат үкімдерімен сыйыспайтын осы бір сүйкімсіз әдетке
елтіген көптеген адамдар әуреттерін ашып, шешініп жүреді. Бұл



1

Ахмад, әт
-
Тирмизи.

109


ерсі қылықтың үйлерде, бассейндерде, жағажайлард
а, би
орындарында, көшелерде, базарларда кеңінен белең алғаны рас.
Мәселен, қазiргi әйелдердiң кейбiрi үй iшiндегі туыстарынан
именбей, дене мүшелерін айқын көрсетіп тұратын жұқа киімдерді
киіп жүре береді. Ал жақындары мұндайға тыйым салудың
орнына, «саға
н керемет жарасымды» деп қоштап отыратыны
шындық. Ал ескерту жасағандары «үйде бөтен ешкім жоқ қой»
деген жауапқа қанағаттанады. Iс мұнымен ғана шектелмейді.
Тіпті кейбір әйелдер қарама
-
қарсы көршiлерiне анық көрiнiп
тұрғанына қарамастан, балконға iш киімм
ен шығып отырады. Бұл
әйелдерге ғана тән iс емес. Аналары, қыздары, әпке
-
қарындастары, келіндерінің алдында шешініп жүрудi әдетке
айналдырған еркектер де баршылық.

Шариғат бойынша, әйел адамға қарнын, арқасын, кіндік пен
тізелерінің арасын күйеуінен өзге б
ірде
-
бір ер адамға (тіпті әкесі,
ұлы, аға
-
інісі болса да) көрсетуіне тыйым салынған. Ал кіндік
пен тізе арасын, тiптi өзге әйелге де көрсетуге болмайды. Сондай
-
ақ дәл осы орын еркек пен еркек арасында және еркек пен әйел
арасындағы ұятты орын «әурет» деп б
елгіленіп берілген.
Сондықтан Аллаһ тағаланың үкімдеріне қарсы және Аллаһқа,
Қиямет күніне сенбейтін, Аллаһ пен елшісі харам деген
нәрселерді харам деп білмейтін, Оған бағынбайтын Батыстың
кәпір қоғамдарынан бізге енген әдеттерге еліктеу



асқан
адасушылық
тың көрінісі. Мұсылман пенденің хақ жолдан тайған,
жер бетінде жабайы тағы секiлдi тіршілік етіп жатқан Батыс
жұртына еліктеп, бассейн мен жағажайды және түнгі клубтарды
мекен еткен iстерiн қайталауы өте келеңсiз қылықтарға жатады.
Бұл iстiң ақыры қайда тi
релiп, немен тынатыны белгілі.

Ал әйелдердiң көпшiлiгi көшелер мен базарларда Аллаһ
тағаланың сызып берген шеңберiне көбiнде мән бермейді. Тiптi
әурет жерлерiн көрсетiп, «еркектердi қызықтырамын» деп
ойлайтын әйелдер де көп. Батыстан үлгi алған мұндай әйел
дер
Құдай қосқан ақ, адал жары үшiн әсемденудiң орнына, бөгде
еркектiң көзiне түсуді мақсат тұтып, қылымсып тұрады.

110


Бәлкiм, ерлi
-
зайыпты адамдардың көпшілігі өз iстерiн анық
бағамдамайтын болуы керек. Ақиқатында, осының салдарынан
қаншама отбасының шаңыра
ғы шайқалып жатыр десеңізші?!

Әлбетте, Аллаһтың мейiрiм
-
шапағатына бөленген жан



ең
бақытты адам. Олай болса, Аллаһ тағала бiздi әлгiндей азғындық
пен іріткілердің жамандығынан сақтасын!


4. Харамға жататын «оңаша қалу»


Бөгде

әйелмен оңаша қалу



ерлі
-
за
йыптылық

өмірдің

шыр
қын бұзатын ең қатерлі істердің бірі. Бұл еркектің де, әйелдің
де көңілінің түбінде жатқан құмарлық құртының оянуына,
араларына шайтанның кіруіне себепшi болады. Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

мұндай оңаша қалудан ерекше сақтандырған. Абдуллаһ
ибн Аббас (Аллаһ әкесі екеуіне разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Ешқашан да, бiрде
-
бiрiң бөгде әйелмен жалғыз
қалмаңдар»
,



деді»
,



деген
1
.

Омар ибн әл
-
Хаттаб (Аллаһ оған разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Еркек
(бөгде)

әйелмен оңаша қалса, үшіншісі

шайтан
болады»
,



деді»
,



деген
2
.

Ал ендi еркек пен әйелдiң көбiне
-
көп оңаша қалатын жерлерiн
атайтын болсақ, оларға мыналар жатады:

1. Емханалар. Емханаларда дәрігерлер мен мейірбикелер
көбiнесе кезекшiлiк кезiнде оңаша қалады.

2. Сауда фирмалары
ның жән
е үкімет орындарының кең
селері.
Онда ерлер мен әйелдер бірге жұмыс істегендіктен, кеңседе
оңаша қалу қалыпты жағдай. Осының салдарынан көптеген
келеңсiздіктер, түсініспеушіліктер туындап, ерлі
-
зайыпты
адамдардың арасына от түсіп, шаңырақтарына қауіп төнеді
.







1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

Әт
-
Тирмизи, ән
-
Нәсәи.

111


5. Еркектер мен әйелдердің араласып жұмыс істеуі


Жалпы, жағдайы келсе,

әйелдің үйінде отырып бала
тәр
биесiмен және отбасы тiрл
iктерiмен айналысқаны абзал.
Жұ
мыс істеген әйелдің үй
-
іші ұрыс
-
керістен аман болмайтыны
рас. Өйткенi әйелдiң мойнында күнде
лiктi жұмыстан бөлек бала
-
шағасы мен отбасына қатысты көптеген мiндеттері бар. Мiнеки,
мұның барлығы әйелдi қажытып, төсек қатынасына керi әсер
ететiндiктен, ерлi
-
зайыптылар арасында түсініспеушілік пен
кикілжіңдер тудыруы мүмкiн. Егер әйел ерлермен аралас

жұмыс
істейтін болса, біріншіден, некесiне қауiп төнерi ақиқат. Себебi
жұмыс бабына орай, араласуға мәжбүр болған еркек пен әйел
арасында бiрте
-
бiрте жақын қатынас орнап, бір
-
біріне үйірсек
бола түседі. Осылайша, адамдар арасында достық қатынас пайда
бола
ды. Негізінде, бұл



шариғат бойынша ерлер арасында да,
әйелдер арасында да рұқсат етiлген байланыс. Бiрақ қызметтестiгi
яки көршiлiгiне орай бөгде әйелмен еркектiң арасында достық
пайда болуы дұрыс емес. Өйткені достық



жақсы көру мен ұнату
байланысы. Бұ
л байланыс тек қана ана, әпке
-
қарындас және ері
мен әйелі ортасында болуы мүмкін. Ал туыстығы жоқ және
некелеспеген еркек пен әйел бір
-
біріне мүлде бөтен болып
табылады. Олардың араларындағы көз салудан бастап, зинаға
дейін жалғасатын істің барлығы харам с
аналады.

Еркек пен әйелдің арасында таза достық болады дейтiндердiң
сөзі



өмiр шындығына жанаспайтын жалған iс. Табиғи түйсік
бойынша, әйел мен еркек бiр
-
бiрiне қажет екендіктерiн сезiнедi.
Ал шын достықтың тек қана бір жынысқа жататын адамдардың
арасында

ғана кездесетiнi күнделікті тұрмыс шындығынан
көрініс табады.

Бұл тақырыпты талдаудағы мақсатымыз



еркек пен
әйелдердiң аралас қызмет етуi ерлі
-
зайыптылық байланысқа зиян
тигiзетiнiн ескерту. Аллаһ тағала сақтанғанды сақтайды.




112


6. Ашық әңгімелесу, қалж
ыңдасу, билеу


Бұл үш ұғымның әрбіреуі ерлі
-
зайыптылардың арасына от
тастауға жеткiлiктi себеп болғандықтан, олардың әрқайсысын
жеке
-
жеке тақырып ретінде қар
астыруға болар еді. Бірақ
көпте
ген адамдар үшін назарға ілінбейтін әңгімелесу, қалжыңдау,
билеудің
қауіпті жақтарын ескерту мақсатында бұл үш тақырып
бірге талданды. Қазiргi қоғамда ерлер мен әйелдер сауда
-
саттықта не жұмыс бабымен, тіпті ойын
-
сауық кештері мен
тойларда беталды араласуда ешқандай қымсынбайтын болды.
Әйелдер тiптi бөтен еркектермен ашық
әңгімелесіп, саясат пен
түрлi қоғамдық мәселелерді талқылап, қалжыңдасып жүретіні
күнделікті өмірде айқын көрініс тапқан. Ал кейбір орындарда
әйелдер еш қысылмастан, керісінше, мұны кәдімгідей қалыпты
жайға балап, бөтен еркекпен ашық билейтін дәрежеге жетт
і.
Әрине, мұндай оғаш іс
-
әрекеттiң ақыры қандай жайға
ұрындыратыны баршамызға мәлім.

Негізінде, әйелге әке, аға
-
іні сияқты туысқандарымен
әзіл
десуіне ешқандай тыйым с
алынбаған. Өйткені олардың
сана
ларында туыстығы жоқ еркектер мен әйелдер сияқты ұры
ойлар
болмайды. Ал бөгде кiсiлердiң араларында қарау, ұстау,
сөйлесу, тыңдау сияқты зинаға себеп болатын iстер болуы
мүмкін. Сондықтан еркек те, әйел де бір
-
бірімен қатынас
жасағанда, ар
-
ұят, әдеп, салмақтылық деген сипаттарды бірінші
орынға қоя отырып, құмарды
қоздыратын және бұзықтыққа
бастайтын істерден аулақ болғандары абзал.


7. Қайын жұрт


«Қайын жұрт» атауы әйел үшін барған жерiндегi жақындары,
яғни күйеуiнің әкесі, аға
-
інісі, әкесінің аға
-
інісі және олардың
балалары мен күйеуінің анасы, әпке
-
қарындасы, на
ғашылары,
олардың ұл
-
қыздары мәнінде, ал еркек үшін әйелінің
туысқандары мәнінде қолданылады.

113


Бұл тақырыптың түпкі негізі Пайғамбарымыздың
(с.а.с.)

ха
дисінен алынып отыр. Өйткенi
Ғұ
қба ибн Амир (Аллаһ оған
разы болсын):
«Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Әйелдердің
қасына кіріп
барудан абай болыңдар»
,



деді. Сонда бiр ансарлық: «Уа, Аллаһ
елшісі!
(Бұл сөз)

қайын жұртқа қатысты ма?»



деп сұрағанда,
Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Қайын
-
жұртқа
(бұлай жасау)



өлім»
,



деп
жауап бердi»
,



деген
1
.

Пайғамбарымыз
(с.а.с.)

бұл хадис
те оңаша отырған әйелдердің
қасына кіріп барудың бұзықтық пен жамандыққа жетелейтінін
айтып сақтандырып отыр. Әлгi ансарлықтың сауалына кесімді
түрде «қайын
-
қайнағаларына



өлім» деп жауап берген. Ибн әл
-
Асир «ән
-
Ниһая» атты кітабында бұл хадистің мағынасы
н «әйел
өлсе де, мұны жасамасын» деп түсiндiредi
2
. Себебі қайын жұрт,
яғни күйеу туыстарының бірі күйеуі жоқ кезінде оның әйелінің
қасына кіріп келген жағдайда ерлі
-
зайыптылардың
байланыстарына сызат түсуі мүмкін. Өйткені ер адам өзі жоқ
сәттерде туыстарын
ың бірі келіп, өмірлерінің ішкі жағдайынан
хабардар болуын қаламайды. Бұдан түйер тұжырым: Ер кiсi
келіні немесе жеңгелерімен шариғатқа сай, өте сақтықпен
туыстық қатынас жасауы керек. Бұған немқұрайды қарауға
болмайды. Әрбір адам мына бір жайтты білуге ти
іс: күйеу үшін
әйелінің аға
-
інісінің әйелдері және әпке
-
сіңлілері, ал әйел үшін
күйеуінің аға
-
інілері және әпке
-
қарындастарының күйеулері
ашық әңгімелесе беретін, бір
-
бірімен үйленулері харам етілген
туыстар емес, олар



бір
-
біріне мүлде жат адамдар. Сонды
қтан
бұл негіз бойынша қатынас жасаулары керек. Әйтпесе, істің
ақыры өкінішке ұрындыруы сөзсіз.

Бірақ қазiргi қоғамымызда әрқилы сорақы әрекеттердің орын
алып отырғаны ақиқат. Біздің қоғамымыз iшін жегiқұрт кеміріп
құртқанымен, сырты жылтырап өңiн бермей т
ұрған ағашқа



1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

Жалпы, араб тілінде бұл сияқты бейнелi теңеулер көп қолданылады.
Мысалы: «Арыстан


өлім» немесе «Сұлтан


от». Яғни арыстан мен
сұлтанға жолығу


өлім мен
отқа тең дегенді білдіреді.

114


ұқсайды. Әлбетте, бұл адамдардың барлығы осындай дертке
шалдықты дегенді білдірмейді. Аллаһ сақтасын! Батыста не
Шығыста жүргенiне қарамастан, нендей жағдайларда да түрлі
сынақтардан сүрінбей өткен мұсылмандар көп. Біздiң мұндағы
көздеген мақс
атымыз



кәпiрлердің өнегесiне ерiп, ислами тәрбие
мен дiнiмiздiң үкімдерін ұмытып, құмарлықты қоздыратын,
мінезді бұзатын істерге беріліп кеткен Батысқа еліктеушілерді
сақтандыру.


8. Ақпарат құралдарының ықпалы


Ақпарат құралдарының

ықпалы деп адамдарға
хабар
жет
кізуші теледидар, радио, газет
-
журналдар секiлдi ақпарат
құралдары мен көпшілік ортадағы өлең, би және театр, киноның
ықпалы айтылады. Ақпарат құралдарының адам баласына берер
пайдасының мол екені даусыз. Бірақ ақпарат құралдарын әлдебiр
топтар өз
дерiнің жеке мақсаттарына ғана қолданар болса, бұл
жалпы халыққа зиянын тигізеді. Біздің заманымызда дәл осылай
болып отырғанын ешкім де жоққа шығара алмайды. БАҚ
-
тың
барша түрі әсіресе теледидар мен радио дұрыс бағытта жұмыс
жасамайды. Көбіне
-
көп олар дүн
иетанымы әлi қалыптаса
қоймаған жас жігіттер мен қыздардың ой
-
саналарын улайтын,
діни сенiмдерiне нұқсан ке
лтiретін жымысқы мақсатты көзде
ген
фильмдер мен қойылымдарды көрсетіп жатады. Мұндай iстердi
жүзеге асырушылардың мақсаттары бүлдіру, қирату екендігі

айқын. Мұны қазіргі фильмдер мен қойылымдарға,
телехикаяларға сыни көзбен қараған адам анық түсінеді.
Қысқасы, олардың мақсаты



әйелді күйеуіне қарсы, ұл мен
қызды әке
-
шешесiне қарсы қою арқылы отбасын бұзу. Сондай
-
ақ
бұл



мектептер мен жоғары оқу орынд
арындағы қыздар мен
жігіттердің санасына «еркіндік», «достық» деген ұғымдарды
сіңіре отырып, ер адамға әйелінің көзіне қалай шөп салуға
болатындығын, әйел адамға күйеуін қалай алдау керектігін
үйрету арқылы отбасының шырқын бұзып, күйрету. Мұның бәрі
115


«өнер
» деген желеумен жасалынып отырған әрекеттер десек
қателеспейміз.

Бәлкiм, кейбiреулердің ойына «Театр қойылымдары мен
фильмдер, телехикаялар болмаса, қалай көңiл көтеремiз?» деп
қарсы сауал келуі мүмкiн. Біз тілге тиек етіп отырған амалдарды
жасайтындардың

мақсаты



адамдарды уайым
-
қайғыдан арылту
емес, оларды діні мен шариғаты, өткен тарихы мен ғұрпы секiлдi
рухани байлықтарынан ажыратып, мәңгүрт ету. Ақиқатында,
ақпарат құралдары адамдарды шат
-
шадыман күлкiге бөлеп,
жандарын жадыратып жатқан жоқ, керісінш
е, оларды мазақ
етуде. Бүкіл телехикаялар мен фильмдердің сюжеттік желісі
ұқсас әрі мағынасы бір, тек қана атаулары басқа екенін, олардың
барлығының «махаббат» жайлы екенін жасыра алмаймыз.
Ендеше, бұлар адамның көңілiн көтеретiн туындылар деп кiм
айта ала
ды?!


9. Сауал
-
жауап


Сұрақ:

Көптеген елдерде ерлер мен әйелдердің қол алысып
амандасуы үрдiске айналған. Мұсылман еркек пен мұсылман
әйелдер бұл жағдайда не iстегенi дұрыс?

Жауап:

Мұсылман ерлер мен әйелдердің қол алысып
амандасу әдетін біртіндеп жою кере
к. Өйткені бұл бiздiң
арамызға өзгелердiң сығалап жүрiп, елеусiз түрде кiргiзген әдетi.
Сондықтан шынайы мұсылман адам ешкiмнiң айтқанына
жалтақтамай, мұндай жаман әдеттерден батыл түрде бас
тартқаны жөн.

Сұрақ:

Егер еркек лифтіде немесе көлікте, тіпті көш
еде бiр
әйелмен оңаша кезiксе, бұл харам болған оңаша қалуға жата ма?

Жауап:

Иә, бұл харам е
тілген оңаша қалуға жатады.
Сон
дықтан мұндай сәттерден барынша сақтану керек.

Сұрақ:

Әйел адамның жұмысқа шыққаны дұрыс па?

Жауап:

Осы бөлімнің бесінші пунктінде ай
тқанымыздай, әйел
адамның сыртта жұмыс істеу
інің көп қатері бар. Бірақ сырт
та
жұмыс істеп жүрген барш
а әйелдерді теріс жолда жүр деу
ден
116


аулақпыз. Ақиқатында, әйел адамның отбасы тiрлiктерімен
айналысқаны ғанибет.

Сұрақ:

Кейбір фирмалар мен ұйымдар қызметші

әйелдердің
жұмыс кезінде етегі қысқа киім киюін мiндеттейдi. Бұл дұрыс па?

Жауап:

Жоқ, дұрыс емес. Бұл әйелдің сыртта жұмыс істеуінде
қатер бар екендігінің бір дәлелі.

Сұрақ:

Әйел адам күнкөріс қамы үшін қандай iстердi
жасауына болады?

Жауап:

Үйде отырған

әйел
дiң көптеген қызметтерді жасауы
на
мүмкiншiлiгі бар. Мәселен, тігіншілік, әсем
деуші, әйелдер
дә
рігері, кіндік шеше секiлдi жұмыстарды үйде отырып атқаруға
болатыны шындық. Яғни ризық есіктері көп. Аллаһ, Өзі



ризық
Беруші. Егер әйелге өз күніңді өзің
көр делінсе, ол өз намысы мен
құрметін қорғап, жұмыс істеп, күн көруіне болады. Бірақ өз
мақсаттарын ойлаған тура жолдан тайдырушылар оны сыртта
жұмыс жасауға бағыттайтыны да рас. Мұндайда сақтанған дұрыс.

Сұрақ:

Еркек пен әйел бір
-
бірімен сауда
-
саттық жас
ауына
бола ма?

Жауап:

Иә, әйел мен ер адамның бiр
-
бiрiнен бiр нәрсе алу не
сату туралы саудаласуына рұқсат етiлген. Бірақ бұл iс сақтықпен
жасалынғаны жөн.

117


ОНЫНШЫ БӨЛІМ

СӘТСІЗ ТҰРМЫСТЫҢ СОҢ
Ы


1. Талақ пен оның өзектi мәселелерi

а) Талақ



кесімді ем

ә) Та
лақтың хақы

б) Талақ түрлері

в) Талақ етілген әйелдің халал болуы

г) Бір нәрсеге байланған талақ

д) Неке үкiмiнiң діннен қайтуға байланысты бұзылуы

е) Бодау

2. Сауал
-
жауап


«Сәтсіз тұрмыстың соңы» деп аталған бұл тараудың мақсаты



отбасылық өмiрдiң бақытт
ы болуы не болмауы ерлі
-
зайыптылардың өздерiне байланысты екенiн жеткiзу. Аллаһ
тағаланы риза ететін істерді бірлесіп, ынтымақтасып орындап,
әрбір амалды шариғат үкімдеріне сай жасаған ерлi
-
зайыптылар
Аллаһ тағаланың сауабына жетуімен қоса, бақытты, тату
-
т
әтті
өмір сүреді. Ал олардың заңды құқықтарын толық орындауда
әлсіздік танытулары өздерінің шариғат үкімдеріне қарсы шығып,
нәпсiге еріп, бұзақы әдеттерге еліктеулерінің нәтижесі екенi
анық.

Осы орайда, «Нелiктен кәпiрлер шариғатқа қарсы амал жасап
жатқаны
на қарамастан, түтiн түтетiп, тату
-
тәттi ғұмыр кешуде?!»
деген сияқты сауал туындауы мүмкін. Ендеше, бір сәт
ойланайық. Бұл тіршілікте хайуандардың өзi жұп
-
жұпқа бөлiнiп
өмiр сүредi. Еркек шымшық пен ұрғашы шымшықтың бірлесіп ұя
салып, сосын онда ұрғашы шы
мшықтың жұмыртқалайтыны,
балапан шыққанша екеуі жұмыртқаны кезектесіп басатыны,
балапандар қанаттанғанша оларды бірігіп қоректендіретіні
белгілі. Әлбетте, бұл құстардың шариғат үкiмдерiн
сақтағандықтарынан емес, Аллаһ тағаланың оларды жаратқан
табиғатына с
ай болғандықтан, тұрақты болып отыр. Әке
-
шешенің
балаларына қалай қамқорлық жасайтыны сияқты, құстар да
118


жұмыртқадан балапан басып шығарып, ола
рды қоректендіруге
тырысады. Әлбетте, ұғынық
ты болу үшiн құстың орнына
хайуанды мысалға келтiрген жөн болар еді. Б
ірақ кәпірдің жер
бетіндегі мақлұқтың ең жаманы екенін ұмытпаңыз. Өйткенi
Аллаһ тағала:
«Сөзсіз, Аллаһтың қасында мақлұқаттың ең
жаманы



кәпірлер. Өйт
кені олар иман келтірмейді»
1
,



деген
.

Сондай
-
ақ кәпірлер дүние тіршілігін, оның қызықтарын жақсы
біледі.

Аллаһ тағала:
«Олар дүние тіршілігінен көрініп
тұрғанын біледі де, өздері
А
қыреттен қаперсіз болады»
2
,



деген
.

Кәпірлер еш нәрсені халал деп те, харам деп те санамайды.
Олар мемлекет заңынан өзге тыйымға бағынбайды. Ал сол заңды
айналып өтуге шамасы жете
р болса, олар солай жасауға
тырысатыны шындық. Олар әйелдерін қызғанбайды және
құмарлық қандыру жолын
да еш нәрседен тартынбайды.
Сон
дықтан олардың арасында талас қайдан болсын?!

Кейбір кәпірлердің тұрмыс тұрақтылығы діни себептерге
байланысты емес, бәлкім,

еш нәрседен тарықпай тiршiлiк
етулерiнен болар. Сондықтан істің байыбына терең үңiлмей,
олардың тірліктерін бағалауда сыртынан тон пiшу қате.

Ерлі
-
зайыптының тұрмыстарының сәтсіздікке ұшырауы екі
жүйеде іске асады. Мәселен, ерлі
-
зайыптының бiрi қиналса да
,
баянсыз тұрмыстарын жалғастыра береді немесе олар ажырасып,
әрқайсысы өз жолын табады.

Әрине, жаман қатынаспен
тұрмыс
ты жалғастыра беру игi шешімге жатпайды. Кейбіреулер
мұны ажырасып кеткеннен гөрі жеңілдеу деп ойлап, мәнсіз
отбасылық өмірдің жалғаса бе
руін дұрыс санайды. Мұндай
жағдайдағы дұрыс шешім



ажырасу. Аллаһ тағала адам
баласына қай жолмен болсын өзін де, өзгені де қинауды харам
еткен. Ал жаман қатынаспен өмір сүрудің азап екенінде дау жоқ.
Бұл мәселеде Аллаһ тағала әсіресе ерлерге ашық бұйрық
еткен.
Құранда:




1

«Әнфал» сүресі, 55
-
аят.

2

«Рум» сүресі, 7
-
аят.

119


«...Олармен жақсы шығысып өмір сүріңдер...»
1
;

«Талақ екі рет. Сонда
не жақсылықпен ұстау немесе
жақ
сылықпен ажырасу керек...»
2
;

«Қашан әйелдеріңді талақ етсеңдер және олардың идда
мерзімдері аяқталса, онда оларды игілікпен алып қалыңдар
не
месе оларды жақсылықпен біржола ажыратыңдар. Оларға
зұлымдық жасау мен зиян жеткізу үшін ұстап тұрмаңдар. Кім
олай істесе, өзіне залымдық қылғаны»
3
,



деген
.

Бұл аяттар ерлі
-
зайыптылар бір
-
бірімен игілікпен қатынас
жасап, өмір сүрулері керектігін немесе ха
қтарын толық беріп,
жақсылықпен талақ етіп, шығарып салу керектігін айқындайды.
Бұл екі істің ортасында басқадай шешім жоқ. Қалай болғанда да,
талақ шариғат бойынша рұқсат етiлгенiмен, жақсы амал емес.
Бәлкім, бұл қиюы қашқан отбасының берекесiн қайтарар е
ң
соңғы шара болар. Ерлі
-
зайыптыны татуластыру үшін жасалған
әрекеттердiң барлығы нәтижесіз болған соң, «дәм
-
тұздарын»
қайта жарастыру үшiн жасалынған соңғы ем болар. Қасиеттi
Құранда Аллаһ тағала:
«
Егер ерлі
-
зайыптының аралары
бұзы
лып кетуінен қорықсаңдар
, онда еркек тарапынан бір
төреші, әйел тарапынан бір төреші шақырыңдар. Егер ол
екеуі жарастыруды қаласа, Аллаһ ерлі
-
зайыптының арасына
татулықпен үйлесуді салады. Әлбетте, Аллаһ Білуші әрі
Хабардар»
4
,



деген
.

Ислам дiнiнде талақ жасауға рұқсат етiлгенiн

мұс
ылмандар
дың бетiне басып, дiнiмiздi кемсітіп жатқандарға
Аллаһ тағала осы дүниеде
-
ақ бiр азапты нәсiп еттi. Олар Ислам
мен мұсылмандарды кемсітетін шіркеудің билігіне қарсы шығып,
еркек пен әйелдің біреуі қашан қаласа, олардың ажырасуына
рұқсат ететін
заңдарды ойлап шығарды. Батыстағы бұл жағдай
Исламға және мұсылмандарға тіл тигізгендерге қатты соққы әрі



1

«Ниса» сүресі, 19
-
аят.

2

«Бақара» сүресі, 229
-
аят.

3

«Бақара» сүресі, 231
-
аят.

4

«Ниса» сүресі, 35
-
аят.

120


Исламдағы талаққа берілген рұқсаттың пайдасын жанама түрде
мойындау және өздерінің білместіктерін жариялау болды.


1. Талақ пен оның өзекті мәселелері


Бұл тарауда талақ ісіне қатыс
ты өзекті мәселелер
түсіндіріле
ді. Олар:


а) Талақ



кесімді ем

Талақ



ерлi
-
зайыпты екi адамның дау
-
дамай кезiнде көңіл
қалауына орай оп
-
оңай қолдана салатын қолжаулығы емес.
Кейбір надан адамдар отбасында сәл ғана талас тус
а немесе
ашулана қалса, талақтан өзге ашуды басатын амал таппағандай,
әйелін талақ етеді. Немесе әйеліне өз үкімін жүргізіп, қалаған ісін
орындауға мәжбүрлеп, өз ойын істету үшін де талақты
қолданады. Ант ішіп, «егер мына істі жасасаң немесе
пәленшенікіне
барсаң, талақсың» деп қорқытады. Мұндай
адамдар шариғаттың өте қажет кезде ғана некені бұзу үшін
еркектің қолына берген хақын орынсыз қолданады. Олар ерлі
-
зайыптылар ортасындағы таласты жою үшін берiлген талақты,
шариғаттың хикметіне қарсы қорқыту құралы е
тіп алған.

Сондықтан ерлерге Аллаһ тағаладан қорқу керектігі қатаң
ескертіледі. Олар талақ мәселесінде Аллаһ тағаланың белгілеп
берген межесінен аттамауға міндетті. Талақ



тілдегі ойыншық
немесе әйелді қорқытатын құрал емес. Ерлі
-
зайыптылық өмірді
тоқтаты
п, ажырасуға шешім шығарылған амалсыз жағдайда ғана
«талақ» айтуға болады.


ә) Талақтың хақы

Талақ



еркектің қолында әрі ол оның хақы. Талақ



еркек қана
қолдана алатын амал. Алайда ол бұл мәселеде, жоғарыда
айтқанымыздай, Аллаһ тағала белгiлеген межеден
аттамауы
керек. Егер күйеуі әйелiне сенім білдіріп, қалаған кезінде белгiлi
бір уақытқа, бір «талақ баин» жасауына келiсiм берсе, әйел де
талақ хақына ие болуы мүмкін. Яғни сенiм хақының шарттары
121


негізінде әйел өзін күйеуінен талақ етіп ала алады. Бұл мәсе
ле
фиқһ кітаптарында кеңінен түсіндірілген.

Ал ажырасуға жетерлiк тұрақты себептiң болуына қарамастан,
ерi әйелін талақ етуден бас тартса, ондай жағдайда әйел қазыға
шағымданып, күйеуі мен өзінің арасын ажыратып беруін өтінуге
құқығы бар. Әйел тарапынан мұ
ндай өтініш айту бірнеше
себептерге байланысты жасалынады. Мәселен, ерлі
-
зайыпты
арасындағы келіспеушілік пен талас
-
тартыс тоқтамаса; ерiнiң
асырауға мүмкіндігі жоқ болса; жыныстық жағынан жарамсыз
болуы сияқты қосылуға кедергі болатын кемшілігi болса; ала
пес
сияқты кесел салдарынан ағарып қалып, әйелі онымен тұра
алмайтын болса. Әйел осындай жағдайларда ғана өтiнiшпен
қазыға жүгiнуге болады.

Қорыта айтқанда, Ислам шариғаты қай кезде де адамның
ауыртпалық пен қиындыққа

ұрынғанын, зұлымдық пен
зорлық
тан жапа

шеккенiн қаламайды. Аллаһ тағала әрбір
қиындыққа бір жеңілдік, әрбір түйiнi күрделi iске бір шешім
берген. Сондықтан мұсылман адам ер болсын, әйел болсын
Аллаһтан ғана қорқып, Оның белгiлеген шегiнен шықпаса, дүние
-
ақыретте Аллаһ тағаланың мол нығметiне б
өленедi.


б) Талақ түрлері

Ғұламалар талақты екіге бөлген:

1. «Талақ ражғи» (қайтаруға болатын талақ).

2. «Талақ баин» (түпкiлiктi талақ).

«Талақ баин» ішінен екіге бөлінеді:

1. Түпкiлiктi ажырасудың кiшi түрi.

2. Түпкiлiктi ажырасудың үлкен түрi.

Бұлардың

түсінігі төмендегідей:

«Талақ ражғи»



бұл некенің үкімдерін және еркектiң әйелге
деген құқын жоймайды. Әйел иддада отырған уақытта ерлі
-
зайыптылық қатынас жалғаса береді. Идда уақытында ерi әйелін
оның келісімінсіз де, жаңадан неке қимай да қайтарып алуы
на
құқылы. Егер иддасы біткенше қайтарып алмаса, онда әйелі одан
122


ажырасқан болып саналады. Бұдан кейін ері әйелін келісімі
арқылы және жаңадан неке қию арқылы ғана қайтара алады.

Талақ ражғи «талақсың», «талақ еттім» деген сияқты, әйелінен
ажырасқанын аңға
ртатын сөзді ашық айтумен жүзеге асады.
Осындай және басқа да талақты аңғартатын сөздер айтылса,
еркекте талақ ниеті болмаған болса да, талақ болады. Егер еркек
«Мен талақты ниет етпеген едім» десе де, оның бұл сөзі
қабылданбайды. Сондай
-
ақ бұл сөз бірінші

немесе екінші рет
айтылып жатқан болса, онда ері әйелін қайтарып алуға болады.
Ал талақ сөздері үшінші рет айтылған болса, онда әйелі басқа
ермен некеге отырып, одан ажыраспайынша, әйелін қайта ала
алмайды. Өйткені шариғат үкімдерінен мәлім болғанындай
үш
інші талақпен әйел мүлдем ажырасады.


1.

«Түпкiлiктi ажырасудың кiшi түрi»

Бұл



ердің талақты ниет етіп, әйелімен ұрыса отырып,
төркініңе кет деген сияқты астарлы сөзбен айтқандағы бірінші
немесе екінші талағы. Сондай
-
ақ егер әлі әйелімен қосылмаған
болса
, анық түрде талақ сөзімен айтса да, талақ түседі. Талақтың
бұл түрінің үкімінде: неке үкімі жойылып, әйелдің идда сақтауы
ғана қалады. Бұдан кейін олар тек қана жаңа некемен қайта
қосылып, отау болуы ғана мүмкiн.


2.

«Түпкiлiктi ажырасудың үлкен түрi»

Бұл

«кесімді талақ» деп те аталады. Бұл



үшінші рет
айтылған талақ. Бұл талақ жарияланған сәтте
-
ақ дереу некеге
иелік пен қосылуларына деген адалдықты жояды. Бұдан кейін
әйелі күйеуіне халал болып саналмайды. Тек қана егер бұл әйел
басқа бір еркекпен тұрмыс
құрып, сосын ол еркек бұл әйелді
талақ етеді. Сонан соң әйелдің иддасы біткесiн ғана, алғашқы ерi
бұл әйелді жаңадан неке қиып, қайта алуына болады.

Осы орайда талақ сөзін көп қолданатын кейбiр еркектердi
сақтандырып өткен жөн. Мұнымен олар Аллаһ тағаланың

шариғаттағы үкімдеріне қайшы келулерімен қоса, өздерін де,
отбасын да қиын жағдайға душар етеді. Бұл оларға
123


бақытсыздықтан, қиындықтан басқа ештеңе әкелмейді. Тіпті
кейде олар ерлі
-
зайыпты арасында кесімді харамдық орын
алғандықтан, шариғатқа сай емес, за
ңсыз түрде қосылып та
жатады.


в) Талақ етілген әйелді халал ету

Түпкiлiктi талақтың үлкен түрiмен ажырасқан әйел бұрынғы
күйеуіне қайта халал болу үшiн алдымен басқа еркекпен тұрмыс
құруы шарт. Өйткенi Аллаһ тағала:
«Ер әйелін мүлде ажыратса,
бұдан кейін
оған ол басқа ерге тимейінше халал
болмайды...»
1
,



деген
.

Бұл аяттан алынатын шариғат үкімі: мүлдем ажырасқан әйел
басқа бір еркекке тұрмысқа шықса, сосын онымен ажырасып
кетсе, иддасы аяқталған соң, алғашқы күйеуіне тұрмысқа шығуы
халал болады. «Басқа ер
кекке тұрмысқа шығудағы мақсат



әйелді бірінші күйеуіне халал етіп беру болса, мұның үкімі
қандай болады?» деген сұраққа орай ғұламалардың

берген
көптеген жа
уаптары бар. Әйелдің басқа ер
ге тұрмысқа шығудағы
мақсаты ал
ғашқы күйеуіне халал болып бару үшін е
мес, шынайы
отау құру болуы керек. Егер бұл іспен халал етіп беруді мақсат
еткен болса, онда мұндай жоспар жасаған ада
м күнәкар болады.
Өйткені ол ке
лесі бір ер
-
азаматтың өмірін өз мақсатына
қолданып, мазақ етеді.

Осы орайда кейбір адамдардың осындай жағда
йда істеп
жататын тірліктерінен хабардар ету аса маңызды. Кей кездерде
олар мүлдем ажырасқан бір әйелді келісілген түрде ғана басқа бір
еркекпен некелендіреді. Сосын ол еркек қосылмаған күйде әйелді
талақ етеді. Ал олар қазы алдында «қосылдық» деп, жасамағ
ан
істерін «жасадық» дейдi. Олар осындай айлакерлікпен әйелді
алғашқы күйеуіне халал еттік деп ойлап, жаңадан неке қияды.
Бұл



теріс әрі үлкен күнә. Сондай
-
ақ бұл



Аллаһтан
белгіленген, ашықтан
-
ашық, кесімді айтылған шариғат үкіміне
қайшы әрекет. Ендеше,

әйелін ешқашан қимайтын еркек өзін де,



1

«Бақара» сүресі, 230
-
аят.

124


әйелін де әуреге салмауы үшін талақты ойланып жасағаны жөн.
Ал пәни дүниенің бүкіл қызығы
А
қырет алдында түкке
тұрмайтыны белгiлi. Сондықтан ғибраты мол шариғатқа қарсы
амал жасау дұрыс емес. Аллаһ



барлығын Білуші!


г) Бір нәрсеге байланған талақ

«Бір нәрсеге байланған талақ»



ердің «егер төркініңе барсаң,
талақсың» деуі сияқты белгілі шартқа байланған немесе «егер
пәленше келсе, сен талақсың» деуі сияқты, бірер оқиғаға
байланған немесе «рамазан айы келсе, сен тала
қсың» деуі сияқты
белгiлi уақытқа байланған талақ.

Әрине, мұнда олардың барлығын тiзбектеп айту мүмкiн емес.
Бiрақ әлдебiр істі жасау немесе төркінін
е бару сияқты арзан
се
бептерге бола әйелімен келіспей қалған сайын, өзінің
еркектігіне қоқиланып, әлгiндей
өзi қаламаған iске тыйым салуға
шамасы жететінін ескертіп қою үшін осы талақ түрін
пайдаланатын ерлердің ойланғандары абзал. Бір нәрсеге
байланған талақты қайталай берудің еркектiң өзiне немесе
әйеліне, отбасына залалынан өзге еш пайдасы жоқ. Адам баласы
а
та
-
анасын қалай тастайды? Сондықтан осындай талақпен
әйелінің төркініне баруына тыйым салуы саналы адамның
әрекетіне жатпас еді. Ендеше, өте қажетті себептер болмаса,
мұндайды да жеңіл қолдануға болмайды.

Бір нәрсеге байланысты талақ антын ішу «еркектiк» қ
асиет
емес. Нағыз ер
-
азамат отбасында туындаған түйiткiлдi ақылға
жүгiніп шешеді. Өйткені асығыстықтың ақыры өкінішке
ұрындырады. Көптеген адамдар асығыстықпен бір іске орай,
талаққа ант ішіп қояды да, соңынан өкініп қалады. Ал бұл «бір
нәрсеге байланған т
алақтың» үкіміне келсек: осы байланған іс
орын алғанда талақ түседі. Мысалы, әйеліне «егер шешеңмен
сөйлессең, сен талақсың» деген болса, әйел бір ауыз болса да,
шешесімен сөйлесіп қойса, талақ іске асады.




125


д) Неке үкiмiнiң діннен қайтуға байланысты бұзы
луы

Егер мұсылман адам Ислам

дінінен бас тартып, өзін мұсыл
ман
емеспін деп жарияласа, алай
да ол некелі болса, некесі бұзы
лады
және оны мұсылман деп есептеуге болмайды. Бәлкім, бұл бүкіл
мәселелер ішіндегі ең қатерлісі

болар?! Өйткені Ислам
нан қайту
некеге
ғана зардабын тигiзіп қоймайды. Біріншіден, ол адам
иманынан айыры
лады. Мұндай адасудан Аллаһ сақ
тасын! Бұл
жайлы біз алдымен надандарды діннен қайтудан сақтандыра
отырып, олардың жасаған істерінің қаншалықты ауыр екенін
түсіндіреміз, сосын діннен қайтқанн
ан кейінгі тұрмыстың үкімі
баяндалады.


«Муртад»



діннен қайтқан адам

Төмендегі амалдар адамды Ислам дінінен шығарады. Егер
мұсылман осы амалдардың бірін ешқандай зорлықсыз,
қалжыңдап болса да істейтін болса, кәпір болады:

• Аллаһ тағалаға серік қосу;


«Оның әйелі немесе баласы бар» деп сену;

• Аллаһ тағаланы балағаттау;

• Аллаһ тағаланың Құранда атаған Адам, Ыдырыс, Илияс,
Ибраһим, Мұса, Иса, Мұхаммед (олардың бәріне Аллаһтың
сәлемі болсын) және т.б. пайғамбарларының біреуіне сенбеу
немесе пайғамбарлығы
н мойындамау;

• Аллаһ тағаланы яки пайғамбарларын немесе Кітаптарын
сөзбен, іспен не кітап жазу арқылы келемеждеу;

• өзін «пайғамбармын» деп жариялау, өзін «пайғамбармын»
деп жариялаған адамға сену;

• періштелердің, жындардың,

Ақыретте
жаннат, тозақ, есеп,

таразы, сират
-
көпірі тәрізді нәрселердің бар екеніне сенбеу;

• кәпірлердің, дінсіздердің
сенімдерін дұрыс деп, оларды кә
пір
деп білмеу;

• Исламды көнерген немесе Ислам шариғатын бұл заманға
жарамсыз деу;

• сахабаларды кемсіту, оларға тіл тигізу;

126


Ислам ді
нінен бас тартқан адам жаннатқа кіре алмайды.
Сондықтан мұсылман адам кәпірлікке алып баратын әрбір сөз, іс,
сенімнен сақ болуы керек. Кімде
-
кім сондайлардың біріне
байқамастан ұрынған жағдайда дереу тәубеге келуі керек. Оның
тәубесі тек кешірім сұраумен ғ
ана шектелмейді. Ол куәлік
сөздерін қайта айтуға тиісті және «Аллаһтан өзге құлшылыққа
лайықты құдайдың жоқтығына куәлік беремін. Мұхаммед Оның
құлы әрі елш
ісі екеніне куәлік беремін. Айт
қан немесе істеген
ісімнен Аллаһ тағалаға қайтамын»,



деп, сосын Алл
аһтан
жарылқауын сұрауы керек. Өйткені иманнан қымбат ештеңе жоқ.


Діннен қайтудың некеге тигiзер әсері

Ғұламалар «Исламнан қайту еркектен бол
сын, әйелден
бол
сын, некені бұзады және онымен ерлі
-
зайыптылар
арасындағы халалдық жойылады» деген пікірге бірауыз
дан
келіскен. Бірақ олар «дінбұзарлыққа байланысты неке қай
уақыттан бастап бұзылады» деген сауалға орай түрлі пікірлер
білдірген. Мысалы, ерлі
-
зайыптының бірі Аллаһ тағаланы
балағаттаса, неке бірден бұзыла ма?

Имам Шафиғи және Ахмадтың пікірінше (Аллаһ ол
арға рақым
етсін): «Егер муртад әйелінің иддасы кезінде тәубеге келсе,
бұрынғы некелерінде қалады, қайта неке қиылмайды. Ал егер
еркек тәубесіне келіп, Исламға қайта оралуынан бұрын әйелдің
иддасы бітіп қалса, онда неке жаңадан қиылады. Егер әйелімен
әлі қ
осылмаған болса, онда еркектің діннен қайтуымен әйел
мүлдем ажырайды».

Ханафилердің пікірінше: «Ерлі
-
зайыптының бірiнiң діннен
қайтуы некенің бұзылуына және олардың айрылысуына себепкер
болады. Бұл жөнінде қазының шешімін күтудiң қажетi жоқ. Егер
де муртад

тәубеге келіп, әйелімен тұрмысын жалғастыруды
қаласа, некесi қайта қиылады».

Мәликилерде: «Діннен қайту



бірден ажырайтын бір талақ
ты
түсіреді. Бұдан кейін қайтадан неке қию міндеттеледі».



127


е) Бодау



өтем

Әйелдің күйеуінен талақ беруін өтінуіне шариғат

рұқсат етеді.
Ол күйеуінің талақ беруі үшін бодау беруіне де болады.
Шариғатта әйелдің талақты талап етуі «хулға» деп аталады.
Бодауын беріп ажырасу



Исламдағы талақ түрлерінің бірі. Бұл
Қасиеттi Құранда «Бақара» сүресiнiң 229
-
аятында:
«...Егер
олардың А
ллаһтың бұй
ырған ереже
-
заңдарын орындай
ал
мауларынан қорықсаңдар, онда әйелдің
(ерінен ажырасу
үшін)

бодау
(татымды төлем, өтем)

ретінде бергенінде олар
үшін күнә жоқ...»
,



деп айтылған үкiмге орай жасалады.

Яғни екі талақ етуінің есесіне, әйелдің күйеуін
е бодау
беруінде күнә жоқ. Ислам тарихында алғашқы бодау беру
Пайғамбардың
(с.а.с.)

заманында болған.

Сабит ибн Қайс әл
-
Ансаридың (Аллаһ оған разы болсын) әйелі
Жәмила Пайғамбарға
(с.а.с.)

келіп:
«Уа, Аллаһтың елшісі! Менің
Сабит ибн Қайстың мінезіне де, д
ініне де тағар айыбым жоқ.
Бірақ мен Исламда кәпірлікті қаламаймын»
,



деген. Сонда
Аллаһ елшісі
(с.а.с.)
:
«Онда бау
-
бақшасын қайтарып бересің
бе?»



деп, әйелден:
«Иә»
,



деген жауап алады. Сосын
Пайғамбар
(с.а.с.)

Сәбитке:
«Бау
-
бақшаңды ал да, әйелді тал
ақ
ет»
,



дейді
1
.

Яғни үйленген кезінде әйеліне мәһр ретінде берген бау
-
бақшасын қайтарып алуына рұқсат етiледi.

Бұл тақырыптағы негізгі мәселе



әйелдің күйеуінен алған
мәһрін шын жүректен қайтарып, мойнындағы бодауды беруі.
Аллаһ тағаланың ерлерге арнап
айтқан мына сөзі мұның дұрысқа
жататындығын дәлелдейдi:
«Әйелдеріңе мәһрлерін сый сияқты
беріңдер. Егер өздері ол мәһрден бір нәрсені ықтиярларымен
кешетін болса, сендер оны адал және берекелі деп біліп, жей
беріңдер»
2
.

Ал өзi азаптап, күн көрсетпеген әйел
і амалсыздан мәһрін
кешсе, бұған еркек қуанбасын. Өйткені Аллаһ тағаланың қасында



1

Әл
-
Бұхари, Әбу Дауд, әт
-
Тирмизи.

2

«Ниса» с
үресі, 4
-
аят.

128


әйелінің хақтары тұр. Ол есеп
-
қисап: бір рет әйеліне зұлымдық
жасағаны үшін, екінші рет әйелінің хақтарын жегені үшін
есептелетін болады.


2. Сауал
-
жауап


Сұрақ:

Ер адам кейд
е талақты ойнап, әзілдеп айтып қоюы
мүмкін. Мұнымен талақ түсе ме?

Жауап:

Иә, кесімді айтуымен түскеніндей әзілдеп айтумен де
жүзеге асады. Өйткені Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Үш нәрседе әзіл де,
шын да шын деп есептеледі: неке, талақ және талақ
ражғидан әйелін қ
айтарып алу»
,



деген
1
.

Сұрақ:

Ерi әйелін талақ етуі үшін мәһрге бергенінен гөрі
көбірек алуына бола ма?

Жауап:

Иә, егер әйел өз еркімен берсе, болады. Егер әйел
мәһрін ризашылықпен бермеген болса, ол харам саналады. Еркек
харамды жеген болып табылады.

Сұр
ақ:

Талақ етілген әйелдің қандай хақтары бар?

Жауап:

Мүлдем ажырасумен талақ етілген әйелдің қалған
мәһрін және иддада отырған кезіндегі нәпақасын алуға хақысы
бар.

Сұрақ:

Күйеуі қайтыс болғ
аны себепті иддада отырған
әйел
дің міндеттері қандай?

Жауап:

Ол әй
ел үйінде отыр
ады, қажетсіз шықпайды,
әсем
деніп, иіссу сеппейдi. Әйелдің кейпінен күйеуінен
айырылып, аза тұтқаны көрініп тұруы керек.

Сұрақ:

Иддада отырған әйелге күйеуінің үйінен кетуіне бола
ма?

Жауап:

Жоқ, болмайды. Талақтан идда сақтау мерзімінде
отыр
ған әйел күйеуінің үйінде отыруы керек. Себепсіз басқа үйге
кетуіне рұқсат жоқ. Талақ етілген әйелдер жөнінде Аллаһ тағала:
«...Оларды үйлерінен қуып шығармаңдар және олар өздері де



1

Әбу Дауд, әт
-
Тирмизи.

129


шығып кетпесін. Бірақ олар ашық бір арсыздық істесе, ол
басқа...»
1
,



деге
н
.

Сұрақ:

Егер де надан адам айтып жатқан сөзінің нәтижесін
білмеген күйде әйелін талақ етіп қойса, талақ түседі ме?

Жауап:

Иә, түседі. Білмегендігі араша бола алмайды. Алайда
дінге жаңадан кірген, әлі діндегі мәселелерді үйренетіндей уақыт
өтпеген немесе
алыс жерде тұратын болса ғана талақ түспейді.
Ал бұл жағдайлардан басқа кездерде пенде өз жүрегіндегі
надандығына жауап береді. Өйткені білім үйрену барша
мұсылманға парыз.




1

«Талақ» сүресі, 1
-
аят.

130


ОН БІРІНШІ БӨЛІМ

ЖАРАТЫЛЫСТАҒЫ ӘДЕТТЕ
Р


1. Сүндетке отырғызу

2. Кіндік асты түктер
ін алу

3. Қолтық асты түктерін алу

4. Мұрт басу

5. Сақал қою

6. Тырнақ алу

7. Ішдәрет алу

8. Буындарды жуу

9. Ауыз тазалау

10. Шаш күту

11. Сауал
-
жауап


Бұл істер «Жаратылыс
тағы әдеттер» немесе «Жаратылыс
тағы
сүннеттер» деп те аталады. Себебі бұл



бүкіл п
айғамбар
лардың
сүннеті және баршаға шариғат бірдей бұйырған іс. Сондықтан ол
кәдімгі жаратылыста бар табиғи іске айналған.

Құрметті оқырман! Егер адам баласы бұл әдеттерді қабылдап
іске асыратын болса, тазалық пен көркемдіктің ең жоғарғы
сатысына жетерi ан
ық. Сондай
-
ақ бұл әдеттерді орындаған адам
көпшілік ортада сыйлы, үй
-
ішінде сүйкімді, тартымды болып,
жылы шыраймен қарсы алынады. Сонымен қатар ерлі
-
зайыптылық байланыстары әсерленеді. Әлбетте, денесінен
жағымсыз иістер шығып жүретiн еркектен әйелдiң жиiр
кенуi
заңдылық. Осы себепті араларында ұрыс
-
жанжал туындайтыны
да рас. Көп жағдайда мұның ақыры ажырасуға апарады. Тату
-
тәттi ғұмыр кешудi ойлаған ерлi
-
зайыптылар бір
-
біріне ұнамды
болу үшiн жағымсыз иiс пен жаман қылықтан алыс болуы керек.
Өйткені қуандыр
атын нәрсені көру мен хош иісті сезiну



көңiлдi
жадырататын іс. Осыған сәйкес шариғатта әйел адамға өзгеге
емес, өз күйеуіне арнап әсемденуі, иіссу пайдалануы
бұйырылған. Ері



әйелдің әсемдігі мен хош иісін пайдалануға
131


хақы бар бірден
-
бір адам. Сол сияқт
ы еркек адам да әйеліне
ұнамды болуы үшін барынша тырысқаны дұрыс.

Тазалық, әсемдену және жиіркенішті нәрселерден арылу
тәрізді істердi орындау



ерлі
-
зайыптылар үшiн аса маңызды
тақырып.

Әбу Һурайра (Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Жаратылы
с сүннеті бесеу: сүндетке отырғызу, ұстара
қолдану, мұрт басу, тырнақ алу және қолтық түгін жұлу»
,



деді»
,



деген
1
.

Айша анамыз (Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)
:
«Он нәрсе жаратылыстан
(әдетінен)
: мұрт қысқарту, сақал
қою, сиуак
(қолдану)
, м
ұрын шаю, тырнақ алу, буындарды жуу,
қолтық
(түгін)

жұлу, шапты тазалау, су қолдану»
,



деді»
,



деген. Хадисті жеткізушілердің бірі Мусғаб ибн Ш
е
йба: «Мен
оныншысын ұмытып қалдым, меніңше, ол



«ауыз шаю» болса
керек»,



деген
2
.

Имам әт
-
Тирмизи: «Су қолда
ну дегенiмiз



сумен ішдәрет
алу»,



деген.


1. Сүндетке отырғызу


Ғұламалардың басым көпшiлiгi сүндетке отыру еркектерге
мiндеттелген әрi сүннет амалына жататын іс деп келіскен. Тiптi
олардың кейбiрi мұны «парыз» деп те айтқан.

Абзалында, баланы жас кезiн
де сүндетке отырғызған жөн.
Сүндетке отырғызу уақыттары жө
нінде ғұламаларда әртүрлі пікір

қалыптасқан. Бұл жерде оларды тізбелеп жатпаймыз. Әл
-
Қуртуби
секiлдi кейбір ғұламалар: «Ибраһим (аләйһис
-
сәләм)



алғашқы
сүндетке отырғызылған адам. Ол (сол кезде) ж
асы ұлғайған кiсi
болатын»,



деген.






1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

Муслим, Ахмад.

132


2. Кіндік асты түктерін алу немесе ұстара қолдану


Еркектің де, әйелдің де алдыңғы және артқы жыныс
мүшелерінің айналасындағы өскен түкті алып тастауы сүннет.
Оны толық тазарту үшін ұстара қолдануға болады.


3. Қолтық

түктерін алу


Барлық ғұламалардың келісімі бойынша, еркектің де, әйелдің
де қолтық түктерін тазалауы сүннет амалына жатады. Қолтық
түктерін жұлған абзал. Ауырсынар болса, қырқып немесе қырып
тазалауға да болады. Бұл орын көп терлейтіндіктен, мұндағы
түкте
рге кір жиналып, жағымсыз иіс шығады.


4. Мұрт басу


Ғұламалар мұртты ұзын етіп өсірудің мәкруһ, еріннің
айналасы көрініп тұратындай етіп қысқартудың сүннет екеніне
келіскен. Ал мұртты қысқартудың өлшемі жөнінде ғұламалар
әртүрлі пікірлер айтқан. Кейбіреу
лері «қатты қысқарту керек»
десе, екiншiлері «сәл қысқартса жетеді» деген. Тіпті кейбіреулері
«қырып тастау керек» дейдi. Қайткенмен де, мұрт қалыңдап,
ұзарып, еріннен төмен түсіп тұратындай болмағаны жөн. Өйткені
бұл кәпірлерге ұқсау болып табылады.


5. С
ақал қою


Сақалды қырмай, толығымен қою



көптеген хадистер арқы
лы
жеткізілген белгілі сүннет амалы. Мұны Аллаһтың елшісі
(с.а.с.)

сөзімен де, ісімен де баса ескерткен.


6. Тырнақ алу


Тырнақты алу



ерлерге де, әйелдерге де сүннет. Ал оны өсіру



сүннетке

қайшы болғандықтан, мәкруһ. Қатты өскен тырнақ



133


адам баласының
денесінен шығарып тастайтын лас
тықтардың
бірі. Адам баласы кіндік асты, қолтық асты түктерін кір
жиналатындықтан, алып тастайтыны секілді тырнағын да алғаны
жөн. Тырнақты ұзын етіп өсіру уақы
ты мен қаражатын осының
жолында ысырап ететін әйелдердің ойлағанындай сәнділікке
жатпайды.


7. Истинжа



ішдәрет


Истинжа



таһаратқа жататын істердің бірі. Бұл



дәретке
отырғаннан кейін оның орнын кесекпен немесе күнделікті өмірде
қолданыста жүрген дәрет

қағазы сияқты нәжiсті кетiретін затпен
тазалау. Бұдан кейін нәжiс орнын сумен жуу абзал.

Истинжа зәр шығып болғасын, оның қалдығы қалмағанына
көз жеткізгеннен кейін ғана жасалады. Зәрді шығарып болғаннан
кейін аз ғана күтіп, сосын тазалап жуса, әйелге жет
кілікті. Ал ер
адам сол қолымен жыныс мүшесін ақырындап бірнеше рет
сығады және зәр шығару жолдарында қалып қалған зәр
қалдықтарының толық шығуын қадағалап, сосын тазалап жуады.


8. Буындарды жуу


Буынға құлақ, мұрын, кіндік, көздің айналасы тәрізді кір
жи
налатын мүшелер де жатады. Тазалықты және жақсы иісті
сақтау үшін осы мүшелердің барлығын жуып, таза ұстауға көңіл
бөлу



сүннет.


9. Ауыз қуысын, тісті тазалау


Әлбетте, адам баласынан кейбiр жағымсыз иіс ш
ығып тұ
руы



өзгелерге ұнамсыз нәрсе. Олардың іші
ндегі ең жаманы



ауыздан
шығатын иіс. Ауыздан жағымсыз иістің шығуының бірнеше
себебі бар. Олар: қызыл иектің қабынуы, тістердің тамақ
қалдықтарынан дұрыс тазаланбауы, жуа, сарымсақ сияқты
жағымсыз иісі бар тағамдарды жеу, темекі шегу, насыбай ату.
134


Өкiнiш
ке қарай, мұндай жаман әдеттер көптеген адамдар үшін
үйреншікті әдетке айналған.


10. Шаш күту


Адам шаштың күтіміне мейілінше көңіл бөлуі қажет:

а) Шашты биттен не қайызғақтан сақтау үшін жиі
-
жиі жуып
тұру керек.

ә) Шаштың арасын ашып, айырып тарау керек.

Әйелдерге
ұзын шаштарын өріп қойғаны дұрыс.

б) Ер кісіге де, әйел кісіге де шашты қарадан басқа түске
бояуға болады. Ақ шашты жұлу



мәкруһ. Өйткені ақ шаш



мұсылман үшін нұр әрі салмақтылықтың айғағы.

в) Шаш жалғау әсіресе әйелдерге, егер ол жасанды бол
са да
харам. Пайғамбарымыз
(с.а.с.)
:
«Аллаһ шаш жалғайтынды да,
жалғатқанды да лағынеттесін!»



деген
1
.


11. Сауал
-
жауап:


Сұрақ:

Тырнақ алу, қолтық түктерін тазалау сияқты істердің
белгіленген уақыты бар ма?

Жауап:

Бұлардың арнайы белгіленген уақыты жоқ.
Бұл
қажеттілікке және өскеніне қарай жасалынады. Мұсылманның
апта сайын өзін тексеріп, тазалығын қадағалап жүруі



жақсы
амал. Ал қырық күннен артық түктерден тазаланбау мәкруһ
саналады. Әнәс ибн Мәлик (Аллаһ оған разы болсын):
«Пайғамбар
(с.а.с.)

бізге мұ
рт қысқарту, тырнақ алу, қолтық
түгiн жұлу, кіндік астын қырудың араларын қырық күннен
артыққа созбауға бұйыратын»
,



деген
2
.

Сұрақ:

Түктерді қыру немесе жұлудың орнына, бір дәрі
не
месе арнайы зат қолдануға бола ма?

Жауап:

Иә, болады.




1

Әл
-
Бұхари, Муслим.

2

Муслим.

135


Сұрақ:

Әйелдердің тыр
нақ
тарындағы бояу дәреті бар кезін
де
жасалынса, бұл дәрет пен намаздың дұрыстығына бөгет бола ма?

Жауап:

Иә, мұны дәреті бар кезде жасаған болса да, дәреттің
де, ғұсылдың да дұрыстығын бұзады
. Себебі бұл дәрет және
ғұ
сыл алғанда жуылуы парыз болаты
н тырнақ
қа су тиюіне бөгет
бола
ды. Бұл



бояу үстінен сипай салатын мәсі немесе таңғыш
емес.

Сұрақ:

Әйел бөгде кiсiлер алдында өз шашын жасанды
шашпен жабуына бола ма?

Жауап:

Жоқ, болмайды.

Сұрақ:

Кейбір адамдар мұртының ұзындығымен мақтанады
және мұны «еркектік»
деп біледі. Осы дұрыс па?

Жауап:

Жоқ, шариғат бойынша бұл дұрыс емес. Бұл



еркектік те емес. Бәлкім, бұл надандыққа жататын iс болар. Егер
еркектiң күшi түктерге байланысты болса, онда ол түгi азайған
сайын кемитiн болғаны ма?

Сұрақ:

Көптеген әйелдер қаст
арын жұлады немесе қырып
тастап, қаламмен қас сызады. Осы дұрыс па?

Жауап:

Жоқ, бұл дұрыс емес. Қасын жұлған және басқаның
қасын жұлып берген әйел лағынеттелген. Себебі ол Аллаһ
тағаланың жаратқанын өзгертеді.

136


ҚОРЫТЫНДЫ


Негізінде, ғұламалардың айтқанында
й, кітап жазу ісі



оңай
шаруа емес. Егер ол жеке, арнайы тақырыптар жөнінде болса
тіпті де қиын. Адамзат өз жаратылысында әртүрлі болып келеді.
Олардың арасында түсінiгi барлары да, надандары да бар. Білімді
адам еңбегiңдi бағалап, қолдау көрсетеді. Ал на
дан немесе
күншіл адам сынау мен ескерту жасаудан аспайды. Бірақ көкірек
көзі жабықтардың сынағынан жасқанып, ғылыми еңбек жазудан
бас тарту үлкен қателіктің басы болар еді. Бұл сияқты жасанды
кедергілер мен аздаған қиындықтардан сақтанып, көпшілік
қауымға

аса қажетті шариғат үкімдерін баяндауды тоқтатпаған
абзал. Керісінше, пайдасы мол дiни және дүниеуи істердi адамдар
санасына түсінікті тілмен жеткізіп, білмегендерін үйретіп,
білгендерін нақтылап ұғындыруды парызымыз деп білдік.

Бұл кітапты жазғандағы біз
дің көздеген мақсатымыз: Ислам
дұшпандарының ерлі
-
зайыптылардың хақтарына байланысты
шариғат үкiмдерiне қарсы жасап жатқан iстерiн әшкерелеу,
олардың мұсылмандарды адастыру, бүлдіру және дiнiмiздi
жағымсыз етіп көрсету үшiн жүргізіп отырған саясатын ашып
к
өрсету едi. Бұл



Ислам қоғамына және мұсылман отбасының
бақытына қауіп төндіретін, барлық іске рұқсат ете беретін
ағымдарға қарсы жазылған еңбек.

Құрметті оқырман! Осы бір кітапта ашық айтылған кейбiр
оқиғалар



күнделікті өмірден алынған шындықтар. Сонда
й
-
ақ
ерлі
-
зайыптыларға қаже
тті әрі олардың өмірлерінде кез
десетін
мәселелер жөніндегі шариғат үкімін баяндау да бiздiң
мақсатымыздың бір ұшқыны болды.

Бiрақ «Жұбайлар шаттығы» атты бір ғана кітап аталмыш
мәселеге қатысты iстiң барлығын толық қамтыды деп ай
та
алмаймыз. Кітапта Исламдағы ерлі
-
зайыптылық өмірдің дұрыс
белгілерін көрсетуге зор талпыныс жасалды.

Аллаһ тағаладан бұл еңбекті мұсылмандарға пайдалы етуін, ал
бізге бұл дүниеде де,

Ақыретте
де кешірім мен есендік беруін
сұраймыз.

137


Өткендердің де, соңғы
лардың да ұлысы



П
айғамбарымыз
Мұхаммедке
(с.а.с.)
, оның отбасына және бүкіл сахабаларына
Аллаһ тағаланың мейірім
-
шапағаты болсын!


Бейрут, жұма. 30/1/1412 һ.
-
1991м.

Мұхаммед ибн Ахмад Канған


Приложенные файлы

  • pdf 10829827
    Размер файла: 916 kB Загрузок: 0

Добавить комментарий