Bilet_Otvety_MTS


1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_1
Арналардың жиіліктік бөліну әдісі – алдыңғы топтар көмегімен стандартты біріншілік топтар спектрінің қалыптасуын түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
ТЖ-ті арнаның негізгі біріншілік тобының құрылуы 
Бірінші арна–108 кГц, екінші арна -104 кГц және т.с.с.,он екінші арна - 64 кГц. Қабылдағышта аналогты сүгілер жалпы жиілік жолағын арнайы арналар арқылы таратады, түрленуден кейін қабылдау түрлендіргішінде, қайталанған ақпарат сигналы болып табылатын төменгі бүйірлік жиілік жолағы бөлініп алынады. Екі сатылы жеке түрлендіру қолдану арқылы БТ-ң қалыптасуы, барлық арналар үшін бірдей тасушы жиілікпен fт = 200 кГц болса, екінші кезеңде – мәні әртүрлі тасушы жиіліктермен (38-сурет) анықталады
fт =312-4*К,
мұндағы К –БТ-ғы ТК арна номері.

3ТЖ арнасының біріншілік тобының қалыптасуы 
Түрлендірудің біріші сатысынан кейін, бөлініп алынған жоғарғы бүйірлік жиілік жолақтарына есептелген 200,3 - 203,4 кГц және fт = 200 кГц, өткізу жолақтары бірдей электромеханикалық сүзгілер қолданылады.
Артықшылықтары: жоғарғы сапалылық элементі бар, бүкіл құрылғының эксплуатациясын жеңілдететін және жасап шығыруын арзандататын өткізу жолағы бар, барлық арналарда бірдей электромеханикалық сызықтық сүзгілер бар. Кемшіліктері: түрлендірудің екінші сатысын енгізу, оның арналардағы бұрмаланулар мен бөгеуілдердің өсуіне және құрылғының бағасының өсуі.
 Кейбір тарату жүйелерінде 12-арналық стандартты топта олардың жұмысының арзандауы мен арналы жолақты сүзгілері санын азайту үшін алдын ала құрылған төрт ушарналы топ құрылады, яғни алдын-ала модуляция да қолданылады. (1-ші суретте)
Аналогты сигналды алдын-ала құрылған тобы бұл 12 КГЦ спектр ені бар үшарналы сигнал келісі (2-ші сурет)
2. Электрлі байланыстың желілері мен тораптары туралы жалпы деректер, мәліметттерді айтыңыз (біріншілік, магистралды, зона ішілік, жергілікті)
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Желіде хабарларды коммутациялау үшін көптеген бағыттағы коммуникацияны қамтамасыз ету қажетті орындарда әдетте тарату линияларының соңында немесе транзитті орындарда, және желілік түйіндер (ЖТ) орындарында желілік станциялар (ЖС) тұрғызылады. Магистралды, ішкі аймақтық және жергілікті желілер ЖТ- мен және байланыс линияларымен бірігіп,  БІРІНШІЛІК ЖЕЛІ құрылады. ӨБЖ- нің біріншілік желісі бойынша әртүрлі сигналдарды (телефондық, телеграфтық, факсимильді, газеттерді тарату, мәліметтерді тарату, теледидарлық және дыбыстық тарату) таратуды қамтамасыз ету үшін, сондай ақ, сигналдар коммутациясы процестерін қандай да бір маршруттар бойынша автоматты басқару үшін әр түрлі станциялық құрылғылар арасында қосымша құрылғы және қосымша байланыстар қажет болды. Біріншілік желінің негізінде сигналдарды таратудың әртүрлі жолдарын ыңғайлы ұйымдастыруға мүмкіндік беретін екіншілік желі пайда болды.   
Екіншілік желі біріншілік желінің негізінде телефон байланысынан басқа, байланыстың басқа да түрлерін, мысалы, телеграфтық желілер, мәліметтерді тарату жүйелері, факсимильді байланыс, теледидар бағдарламаларын тарату, дауыстық тарату және т.б. ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Бір тарату линиясы бойымен N көздерінен (пайдаланушылар) N сигналдарын бір уақытта тарату үшін бұл сигналдарды қандай да бір ортақ сигналға біріктіру қажет, кері іс әрекет, яғни бөлу (қайта тығыздау) керек.
 Тарату арнасы – бұл техникалық құралдардың және қолданылатын физикалық тарату линияларына тәуелсіз екі абоненттің арасындағы жиіліктің белгілі бір аумағындағы шектелген қуатты сигналды таратуды қамтамасыз ететін ортаның жиынтығы.
Барлық жергілікті (қалалық, ауылдық) және аймақтық байланыс жүйелері Ортақ Автоматтандырылған Байланыс Желісіне (ОАБЖ) (енді ӨБЖ – өзарабайланысқан байланыс жүйесі) біріктірілді, оның аумағында қазір қолданылатын байланыс линияларына, түйіндер мен станциялардағы қондырғыларға, коммутациялаушы құрылғыларға және т.б. ортақ талаптар қойылады. ӨБЖ желісі өлкелік қасиет бойынша тұрғызылады. Ең төменгі желі – жергілікті – қалалық, аудандық, ауылдық. Ары қарай – ішкі аймақтық желі – бұл желіде аудан орталықтық және облыс көлеміндегі қалаларды жалғастыра отырып, жергілікті желілер біріктіріледі. Ішкі аймақтық желі өлкелер және облыстар бойынша әкімшілік бөлінумен сәйкес келеді. Осы желінің көлемінде барлық телефон абоненттері нөмірді теруде сандардың бірдей мөлшерінен тұрады. Ішкі аймақтық желінің құрылымы әдетте радиалды болып келеді, яғни облыс орталығы басқа телефон түйіндерімен радиалды түрде берілген өлкеде байланысады. Магистралды желі ішкі аймақтық желіні ортақ ӨБЖ біріктіре отырып, барлық облыс орталықтарын бір - бірімен жалғастырады.
Территориялық белгісі бойынша біріншілік желілердің келесідей түрлері бар: жергілікті; аймақтық; магистралдық.
Жергілікті желі қала немесе ауылдық аймақтық шектерін қамтиды. Қалалық желілер осы желінің станциялар және түйіндер арасында арналар ұйымдастыруын және желінің абоненттік аймағында, яғни станция және абонент арасында қосымша арналар ұйымдастырылуын қамтамасыз етеді. Ауылдық желілер желінің берілген аймағында станция және түйіндерін байланыстыратын арналар, сонымен қатар абоненттік линиялар арналарын түзеді. Біріншілік желінің максималды қашықтығы 13900 км.
Аймақтық желі облыс (аймақ) территориясымен немесе автономдық республика территориясымен шектеледі және аймақ ішінде жергілікті желілердің желілік түйіндерін арналармен және трактілермен байланыстырады.
Магистралдық желі мемлекет шекарасымен шектеледі және түрлі аймақтық желілердің желілік түйіндерін (облыстық немесе республикалық орталығының жанында орналасқан) типтік арналармен және трактілермен байланыстырады.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Сигнал өшуіне оптоталшық қиылысында горизонталды ығысу әсерін өлшеңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Сұрақты толық дұрыс шешсеңіз 15 бал.
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_2
1. Арналардың жиіліктік бөліну түрлерін түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Жиілікпен бөлінетін арналарды коаксиалды кабель жүйесімен таратудың, магистралді желідегі телеграмма таратуын және байланыстың күшті бумаларын ұйымдастыруға болады. Бұл жүйелер төртсымды бірполюсті, яғни әртүрлі бағыттағы физикалық тізбектердің таралуы. К-120 жүйесі және суасты кабелдерімен жұмыс істейтін жүйелер ерекшеленеді. Олар екісымды екіполюсті болып келеді. Тарату жүйесінің төменгі жиілікті диапазоны талап етілген бөгеуіл қорғаныстығымен қамтамасыз етіледі де, жоғарғы жиілікті диапазоны арна санына тәуелді болады. Мынаны да ескере кеткен жөн, жиілік өскен сайын оның өшулігі өседі де, күшейту аймағының ұзындығы кішірейеді.
 
К – 3600 жүйесі
Берілген жүйе, диаметрі 2,6/9,4 мм коаксиалды жұптармен, КМБ-8/6 немесе КМБ-4 типті кабелдермен жұмыс істеу үшін арналған. Бұл жүйе әр бағытта 3600 (ТЖ) тоналді жиілікті арналар немесе 1800 ТЖ және бір телевизиялық сигнал арналарын ұйымдастырады. Осы жүйенің сызықтық тракті
f = 312 – 17596 кГц
жиілік жолағын қамтиды.
Осы жүйенің байланыс ұзақтығы 12500 км құрайды, бірақ бұл жүйенің арналары ұзындығы 25000 км құрайтын халықаралық аймақтарда да қолдануы мүмкін. Ұзақтықты қамтамасыз ету үшін қызмет көрсетілетін Күшейткіш пункттерде (ҚКП) және қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттерін пайдаланады. ҚКП-ҚКП типті жүйелер арақашықтығы 180 км-ге дейін қолданылады, қызмет көрсетілмейтін пункттердің саны ҚКП-ҚКП екі соңғы пункт арасында 61-ге дейін жетуі мүмкін.
Күшейткіш аймақтың ұзындығы 3 + 0,15 км. Жоғарғы жиіліктегі қайтатаратқыш аймағының максималды ұзындығы 1500 км-ге дейін жетеді.
К – 3600 ТЖ-ң қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің үш түрі бар: реттелмейтін; реттейтін (әрбір бесінші); коррекциялайтын (әрбір жиырмасыншы).
Реттейтін қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің құрамында грунт арқылы және бақылау жиілігіндегі бақылау тогы fк = 18432 кГц құрайтын ДАР құрылғысы бар. Көрсетілген БЖ негізгі болып табылады, сонымен қоса екі қосымша БЖ – 9216 кГц және 768 кГц қолданылады.
Қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің құрамында АЖС коррекциялайтын құрылғылар бар. Қызмет көрсетілетін күшейткіш пункттердің жене қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің магистралдарында ТЖ арналарды бөліп алу үшін және енгізу үшін К – 1020 Р және К – 224 Р жүйелерінің сәйкес тармақтанулары қолданылады. ДАР жүйесі қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің күшейту коэффициентін, грунт температурасы + 120 С өзгергенде өзгертуі мүмкін. К – 3600 тарату жүйесі ТТА – ны қолдану арқылы құрылады, сондықтан арнайы болып келетіндері тек түйіндесу аппартурасының құрылғысы және сызықтық трактінің соңғы аппаратурасы. К – 3600 арна тарату жүйесінің қарапайымдалған сұлбасы 1-сурет көрсетілген. К – 3600 түйістіру аппаратурасының көзі, үшіншілік тп\оп (ҮТ) сигналы болып келеді. Бірінші сигналынан басқа, ҮТ әрбір сигналы жиілікпен модулятор арқылы тасымалданады. Түрлендіру тасушы жиіліктер арқылы іске асады.
Бірінші арналық топтың орнына дыбыстық арнасы және радиотарату арналары бір ТВ арна ұйымдастыруға болады. Бұл кезде екінші арнадан (жиілік жолағы 9884-17565 кГц) теледидар (ТД) арна ұйымдастыруға болмайды. Екінші 1800 арналық топта барлық арналарда тасушы жиілігі арқылы ұйымдастырылатын жиіліктік түрлендіру бар. Арналық сигнал 9884-1765 кГц жиілік жолағын қамтиды. Әрбір арналық топтың шығысында сүзгі орнатылған. Сигналдар жиілік арқылы бөлінеді де ДЖ арқылы беріледі. Әрі қарай трактіге 9000 кГц жиілігі енгізіледі. Ол қабылдау станциясында құрылғыларды синхрондау үшін қолданылады. Нәтижесінде синхрондық қалыптасады, яғни таратқыш және қабылдағыш құрылғыларының тасушы жиілігінің fт теңдігі. Содан кейін сигнал корректор арқылы линияға енгізіледі.
 

Сурет К – 3600 жүйесінің қарапайымдалған сұлбасы
К – 3600 станциясының арна қабылдау функционалдық сұлбасы осы сияқты, бірақ сигнал қарама – қарсы жаққа бағытталған. КАТЖ-де К-3600 қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттерін дистанциялық бақылау мүмкіндігі қарастырылған. Бұл бақылау f=19872 кГц жиілікте іске асады.
Электрлі байланыстың типтік тарату арналарын көрсетіңіз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
ТАРАТУДЫҢ ТИПТІК АРНАЛАРЫ – бұл ЕСЭ (единая ситемы электросвязи) ЭБЖ (электрлібайланыстың бірыңғай жүйелері) стандарттары нормаларына сәйкес келетін тарату арналары.
Тарату арнасы – Тарату линиялары (байланыс линиялары) – бұл көпжелілі кабельге жиналған әуе сымдары, шалыс өткізгіштер жұбы, коаксиалды кабельдер, оптоталшықты линиялар, толқынжолдар, әуе және ғарыштық орта, яғни бұл сигналдарды тарату ортасы.
Хабарды тарату үшін екі не одан көп абонентті немесе олардың абоненттік құрылғыларын өзара байланыстыру үшін тарату линияларынан басқа тағы да көптеген қосымша құрылғылар қажет. Бұл әртүрлі сигнал түрлендіргіштер, коммутациялаушы құрылғылар, аралық күшейткіштер және т.с.с. Техникалық құралдардың және тарату ортасының мұндай жиынтығы сигналдың тарату көзінен қабылдаушыға дейінгі ТАРАТУ АРНАСЫН құрады.
Тарату арнасы – бұл техникалық құралдардың және қолданылатын физикалық тарату линияларына тәуелсіз екі абоненттің арасындағы жиіліктің белгілі бір аумағындағы шектелген қуатты сигналды таратуды қамтамасыз ететін ортаның жиынтығы.
Бір тарату линиясы бойымен N көздерінен (пайдаланушылар) N сигналдарын бір уақытта тарату үшін бұл сигналдарды қандай да бір ортақ сигналға біріктіру қажет, кері іс әрекет, яғни бөлу (қайта тығыздау) керек.
Екіншілік желі біріншілік желінің негізінде телефон байланысынан басқа, байланыстың басқа да түрлерін, мысалы, телеграфтық желілер, мәліметтерді тарату жүйелері, факсимильді байланыс, теледидар бағдарламаларын тарату, дауыстық тарату және т.б. ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
2
1 сурет ӨБЖ желісінің құрамалы арнасының құрылымы.
ТЖ – тарату жүйесі; АТС – автоматты телефон станциясы;
КТ – коммутация түйіні; ЖТ – желілік түйін.
Адамның сөзін жеткілікті сапамен және анықтылықпен 300 ÷ 3400 Гц жиілік жолағында таратуға болады, яғни арнаның пайдалы кеңдігі Δf=3,1кГц. Мұндай жолақты аналогтық сигналды байланысшылар негізгі, тональді немесе сөйлеу сигналы деп атайды, ал оны тарататын арна – телефондық арна (сөйлеу арнасы, тональді жиілік арнасы) деп аталады.
Бірнеше арналарды тығыздау процесін топ құру, ал соңғы кезде мультиплекстеу деп атайды.
«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Сигнал өшуіне оптоталшық қиылысында вертикалды ығысу әсерін өлшеңіз.Коаксиальді кабельдің өткізу жолағын есептеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Өлшеуді жүргізгеніңіз үшін 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті № 3
1. Арналардың жиіліктік бөліну әдісі – екі сатылы жеке түрленудің стандартты біріншілк топтар спектрінің қалыптасуы
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
КАТЖ арналарының аппаратуралары егер шет елдік өнідірістікі болса бізде енгізгенде белгілі екі сатылы жеке түрленген стандартты біріншілік топппен қалыптпасу әдісі қолданылады

Бірінші арна–108 кГц, екінші арна -104 кГц және т.с.с.,он екінші арна - 64 кГц. Қабылдағышта аналогты сүгілер жалпы жиілік жолағын арнайы арналар арқылы таратады, түрленуден кейін қабылдау түрлендіргішінде, қайталанған ақпарат сигналы болып табылатын төменгі бүйірлік жиілік жолағы бөлініп алынады. Екі сатылы жеке түрлендіру қолдану арқылы БТ-ң қалыптасуы, барлық арналар үшін бірдей тасушы жиілікпен fт = 200 кГц болса, екінші кезеңде – мәні әртүрлі тасушы жиіліктермен анықталады

Түрлендірудің біріші сатысынан кейін, бөлініп алынған жоғарғы бүйірлік жиілік жолақтарына есептелген 200,3 - 203,4 кГц және fт = 200 кГц, өткізу жолақтары бірдей электромеханикалық сүзгілер қолданылады.
Артықшылықтары: жоғарғы сапалылық элементі бар, бүкіл құрылғының эксплуатациясын жеңілдететін және жасап шығыруын арзандататын өткізу жолағы бар, барлық арналарда бірдей электромеханикалық сызықтық сүзгілер бар. Кемшіліктері: түрлендірудің екінші сатысын енгізу, оның арналардағы бұрмаланулар мен бөгеуілдердің өсуіне және құрылғының бағасының өсуі.
2. Хабарларды жеткізу (тасымалдау) әдістері мен коммутация түрлерін анықтаңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Ақпаратты жіберущіден қабылдаушыға дейін жеткізу үрдісі бірнеше этаптарға бөлінеді:
Желінің кірісіне ақпаратты жеткізу;
Хабарларды қалыптастыру мен оны желіге енгізу;
Енгізу пункті мен шығару пунктына желіден шығаруды тарату:
Ары қарай қолдану үшін ыңғайлы қылып, желіден шығару:
Қолданатын жерге жеткізу.
Желіде хабарларды коммутациялау үшін көптеген бағыттағы коммуникацияны қамтамасыз ету қажетті орындарда әдетте тарату линияларының соңында немесе транзитті орындарда, және желілік түйіндер (ЖТ) орындарында желілік станциялар (ЖС) тұрғызылады. Магистралды, ішкі аймақтық және жергілікті желілер ЖТ- мен және байланыс линияларымен бірігіп,  БІРІНШІЛІК ЖЕЛІ құрылады. ӨБЖ- нің біріншілік желісі бойынша әртүрлі сигналдарды (телефондық, телеграфтық, факсимильді, газеттерді тарату, мәліметтерді тарату, теледидарлық және дыбыстық тарату) таратуды қамтамасыз ету үшін, сондай ақ, сигналдар коммутациясы процестерін қандай да бір маршруттар бойынша автоматты басқару үшін әр түрлі станциялық құрылғылар арасында қосымша құрылғы және қосымша байланыстар қажет болды. Біріншілік желінің негізінде сигналдарды таратудың әртүрлі жолдарын ыңғайлы ұйымдастыруға мүмкіндік беретін екіншілік желі пайда болды.    
3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Симметриялы қосарланған жұптың өткізу жолағын өлшеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті № 4
1. Арналардың жиіліктік бөліну әдісі. Екінші стандартты некгізгі топтың спектрін және инверсті екіншілік топты қалыптастыру
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Стандартты екінші топ бес біріншілік топтардан қалыптасады.
ТЖ арнасының екіншілік тобының қалыптасуы
Екіншілік топ, келесі топ түрлендіруде немесе арна саны 60-тан 300-ге дейін сызықтық спектрдің қалыптасуынан, ТЖ арналарда да ірі топтарды құру үшін құралған 240 кГц (5*48) жиілік жолақты екіншілік топ, диапазоны 312-552 кГц жиілік шкаласында орналасқан. Кейбір негізгі БТ құрылғыларының түрлендіру типтерінде, негізгі және инверсті, екі ЕТ спектрінің қалыптасу мүмкіндігі қарастырылады (төмендегі суретте)


ТЖ арнасының екіншілік тобының қалыптасуы
 
ЕТ спектрінің инверсті түрімен, ТЖ-нің инверсті сызықты спектрін алуға болады (түйістіру аппаратурасы арқылы).
Жиілік жолағының инверсиясын енгізу, екі жұпты симметриялық кабелдің бірінші төрттігінде жұмыс істейтін, ТЖ бөгеуіліне кедергі жасауын төмендетеді. fт = 252+48*(П-1) кезде, топтық жолақты сүзгісі (ТЖС), өзінен инверсті нұсқа қалыптасатын, жоғарғы бүйірлік жиілік жолағын бөліп шығарады. Кейбір тарату жүйесінде, мысалы, К-60 сызықтық спектрден төртінші және бесінші БТ-ді бөліп алу ыңғай болу үшін, екі жағдайда да осы топтардың бірдей құрылымдық орналасуы қарастырылады. Ол үшін, негізгі нұсқада бесінші БТ 612кГц тасушы жиілігінің орнына fт = 444 кГц, ал инверсті нұсқада fт.төтт ПГ = 396 кГц –ң орнына fт = 564 кГЦ қолданады.


2. Сандық тарату жүйесінің иерархиясы – синхронды сандық иерархия SDH (Synchronous Digital Hierarchy) сатысын салыңыз.
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Синхронды сандық иеарахия сандық тарату жүйелерінің қазіргі кездегі телекоммуникация этабы дамуы кезінде бірнеше артықшылықтарымен ерекшеленеді.
SDH сигналдары құрылымын сипаттайтын халықаралық стандарттардың жақсы өңделуі әртүрлі өндірушілер қондырғыларын бірігуді қамтамасыз етеді. Бұл әртүрлі желінің операторларын өзара әсерлесуін проблемасыз шешуді жүзеге асырады.
SDH-нің негізгі сиаттамалары.
SDH технологиясы ITU-T (G.702, G.703, G.704, G.707, G.708, G.709, G.773, G.774, G.782, G.783, G.784, G.957, G.958, Q.811, Q.812), ETSI (ETS 300 147) ұсынымдарымен сипатталады. Мысалы, Солтүстік Америкалық синхронды сандық иерархиясы ANSI (American National Standards Institute) Американдық стандарттардың ұлттық интститутымен SONET стандарттары жүйесіне бағынады.
SDH сигналдары құрылымын қарастырайық.
Бұл STM-N синхронды транспортты модуль, мұндағы N сол SDH деңгейімен анықталады. Қазіргі кезде STM-1, STM-4, STM-16 және STM-64 жүйелері кеңінен қолданылады. Жүйелер 4-ке бөліне алатындай тұрғызылатындығын білу қиын емес. Олай болса, келесі 1.1—ші кестедегідей жылдамдықтар иерархиясы қалыптасқан.
Кесте 1.1 Сандық синхронды иерархия
Модуль деңгейі Жылдамдық кбит/с
STM-1 155 520
STM-4 622 080
STM-16 2 488 320
STM-64 2 488 320

Базалы деңгейі STM-1 болып табылады. Ол өзінің циклы 125 мкс қайталау периодымен сипатталады.
Қазіргі заманғы электробайланыс жүйесінің негізінде сандық тарату жүйелерін пайдалануға негізделген цифрлық біріншілік желіні қолдану жатыр.
Заманға сай сандық біріншілік желі үш технологиялар негізінде құрылуы мүмкін: PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy-Плезиохронды сандық иерархия), SDH (Synchronous Digital Hierarсhy-Синхронды сандық иерархия) және (1.1-сурет) ATM.


3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Коаксиалды кабелдің өткізу жолағын өлшеу
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_5
Арналардың жиіліктік бөліну әдісі – стандартты үшінші топ спектрінің қалыптасуы қалай болады
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
ҮТ ұмтылғандағы

fт.В= 1364+248*(В-4) кГц,
 
мұндағы В – ҮТ-тың спектр номері, В = 4,5,6,7,8.
Тасушының негізгі нұсқасы 1364, 1612, 1860, 2100 жиіліктеріне ұмтылады

90360546355 
 
 
 
 
 
 
   
40 – сурет. Үшіншілік топ (ҮТ) арнасының қалыптасуы
 
 
ТЖ арнасының үшіншілік тобының қалыптасуы
 
ТЖ арналарының төрттік және бестік топтарының қалыптасуы жайлы түсініктеме. Әрі қарай арналардың типтік топтарын ұлғайту, төрттік (ТТ) және бестік (БТ) топтарының қалыптасуы арқылы жүзеге асады. ТТ үш ҮТ-дан (3*300= 900 арна) әр топта жолақты фильтрдің жиіліктің төменгі бүйірлік жолының бөлінуі арқылы қалыптасады. Сыбайлас ҮТ-ң арасындағы жиілік интервалы 88 кГц құрайды. Арналардың төрттік топтарын нормалауын екі жолмен шешуге болады: ТТ-тың екеуінен; ҮТ-ң алтауынан.
 

2. Арналардың фазалы бөліну әдісін айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Арналардың фазалы бөліну кезінде (афб) т асығыш жиіліктің әр номиналы үшін мына түрдегі тасығыштарды қолдануға болады:
Онда n-ші тасығыш жиіліктің топтық екі арналы сигнал келесі түрде көрсетуге болады:

Қабылдағыш бөлімінде екі арналы бөліну міндетті түрде топтық сигнал скалярлы туындысын есептеу жолымен жүзеге асады, демек, алгоритмдерге сәйкес:

тасығыштардың ортогоналдылығы фаза жылжуы π/2 есебінен қамтамасыз етіледі. Сәйкесінше барлық арналық сигналдарды спектралдық ққұрпаушылары бір бірінен салыстырмалы түрде π/2 бұрышына ығыстырылады.

Бір тасушы үшін афб әдісін тарататын көпарналы тарату жүйесі құрылымдық схемасы
Төменде бір тасушы үшін афб әдісін тарататын көпарналы тарату жүйесі құрылымдық схемасы көрсетілген.


кабж – ні құрудың екі жолы болады. олар арналары жиілікпен бөлінген (ажб) және арналары уақытпен бөлінген (ауб). жиілікпен бөлу кезінде (ажб) тарату жолында әр арнаның өз жиілігі болады.
3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Талшықты – оптикалық кабелдің өткізу жолағын өлшеуЖауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_6_
1. Арналардың жиіліктік бөліну әдісі – стандартты төртінші топ спектрінің қалыптасуын түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Арналардың жиіліктік бөліну әдісі – стандартты төтінші топ спектрінің қалыптасуы
Стандартты төртіншілік топ үш үшіншілік топты бір ғана сатыда түрлендіру жолымен қалыптасады.
2. Арналардың уақыттық бөліну әдістері. – бірінші АИМ-1 қатардағы амплитудалы-импульсті модуляция әдісін айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Адамның байланысқа деген қажеттілігі өте жақсы қарқынмен өсті және өсіп келеді. Елді мекендер арасында, қалалар, аудандар  арасында және мемлекеттер мен континенттер арасында байланыс қажет болды. Байланыстың жаңа түрлері пайда болды: теледидарлама, факсимильді тарату, радиохабар тарату, цифрлық байланыс және басқалар. Қажеттіліктерді техникалық жүзеге асыру жолында байланыста көптеген қиындықтар пайда болды. Еске сала кетсек, АЖБ жүйелерде аналогты сигнал тасымалдаушы жиіліктердің тербелістерін модуляциялайды. Модуляциядан кейін сүзгілердің көмегімен спектрден АМ сигналдарынан бір бүйірлік жолақты (ББЖ бар сигналдар) бөліп алады. Әрбір бүйірлік жолақ 3,4 кГц – 0,3 кГц = 3,1 кГц + fқорғ.4 кГц кеңдіктен тұрады. Топтық сигнал Nfарна. жиілік спектрінің кеңдігін алып жатады, мұндағы N- арналар саны, fарна.- бір арнаның спектрінің кеңдігі. АУБ бар жүйелерде дискреттелген АИМ және цифрлық кодталған ИКМ сигналдары анағұрлым кеңінен қолданылады.
АИМ бар сигналдар АИМ-1 және АИМ-2 түрлі болып екіге бөлінеді. Дискреттеу кезінде тікбұрышты формалы импульстердің көмегімен АИМ-1 және 2 айырмашылығын суреттен көруге болады.
22 сурет -  АИМ-1 және АИМ-2
АИМ-2 сигналы санақ нүктесіндегі сигналдың лездік мәніне тең дискреттеу импульстерінің тұрақты амплитудасынан тұрады. Ал оның спектрі, керісінше  заңы бойынша nд жиіліктер аймағында жиіліктік тәуелділіктен тұрады.

мұндағы - бастапқы аналогтық сигналдың спектралдық тығыздығы.
      - дискреттеу импульстерінің спектралдық тығыздығы.
      Жалпы спектрдің пайдалы бөлігі

АИМ-2 үшін

      Мұнда  - жиілікке тәуелді.
Демек, арнада шуылдар болған жағдайда, АИМ-2 сигналдары амплитудалық – жиіліктік бұрмаланулардан тұратын болады, ал АИМ-1 сигналдары сигнал амплитудасының бұрмалануларына ұшырайтын болады
Яғни АИМ-1 лездік мәні импульстер төбесінде сигналдың лездік мәнін қайталайды, ал оның спектрі, керісінше, д; 2д және т.б. жиіліктері аймағында тұрақты болады.




3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Симметриялы қосарланған жұпты кабелдің өткізу жолағын өлшеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_7_
Арналардың уақыттық бөліну әдістері. Жиілікті түрлендіргіштерді түсіндіріңізЖауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
2. Арналардың уақыттық бөліну әдістері. Екінші АИМ-2 қатардағы амплитудалы-импульсті модуляция әдісін айтыңыз.
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Арналардың уақыттық бөліну әдістері. – екінші аим-2 қатардағы амплитудалы-импульсті модуляция әдісін айтыңыз
АИМ-2 сигналы санақ нүктесіндегі сигналдың лездік мәніне тең дискреттеу импульстерінің тұрақты амплитудасынан тұрады. Ал оның спектрі, керісінше  заңы бойынша nд жиіліктер аймағында жиіліктік тәуелділіктен тұрады.

мұндағы - бастапқы аналогтық сигналдың спектралдық тығыздығы.
     - дискреттеу импульстерінің спектралдық тығыздығы.
     Жалпы спектрдің пайдалы бөлігі

АИМ-2 үшін

      Мұнда  - жиілікке тәуелді.
Демек, арнада шуылдар болған жағдайда, АИМ-2 сигналдары амплитудалық – жиіліктік бұрмаланулардан тұратын болады, ал АИМ-1 сигналдары сигнал амплитудасының бұрмалануларына ұшырайтын болады.
Суреттерде көрсетілгендей, амплитудалық және амплитудалық-жиіліктік бұрмалануларды азайтудың бір тәсілі, практикада іске асырылатын, стробтаушы импульстердің ұзақтығын азайту болып табылады. Сонда АИМ-1 және АИМ-2 арасындағы айырмашылық маңызды болмайды. Бірақ  кезінде бөгеуілден қорғанысты нашарлататын әрі АИМ-1 әрі АИМ-2 сигналының спектріндегі пайдалы құраушысы қуатының бір бөлігі азаяды. АУБ бар нағыз ТЖ-де  кезінде қабылдау жағында санақтардың бөлінуінен соң, оларды энергиясын өсіру үшін ұзартады (созады). Осы кезде пайда болатын амплитудалық бұрмалануларды келесідей тарату коэффициенті бар түзеткішпен түзетеді:
мұндағы макс ТЖ.
Егер, приодты тізбектілік (импульсті тасушы) бір белгілі тік бұрышты импульстерден тұрса онда ол келесі параметрлермен сипатталады:
U амплитудасымен:
τ ұзақтығы (ені)





3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Коаксиалды кабелдің сөнудің тарауын өлшеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ балл
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_8_
1.Хабарлардың көпарналы тарату тәсілдері. Электрлі байланыс сигналдарының көпарналы бөлінуді қалыптастыру мен әдістерін айтыңыз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Электрлік байланыс жүйесінің қымбатты бөлігі байланысты беру желісі болып табылады. Сымды байланыс желі түсінігіне байланыс тізбегі ұғымы енгізіледі. Байланыс тізбегі деп бір электр сигналын беруге арналған, кабелъ тізбегінде немесе әуе тізбегінде орналасқан сым жиынтығын атайды. Сым санына байланысты бір, екі, үш және төрт сымды тізбек болып бөлінеді. Радио-сызықты желіні қолданғанда «оқпан» түсінігі аналогты болып табылады. Қазіргі электрбайланыс жүйесінде екі және төртсымды тізбек қолданылады.
Көп жағдайда техникалық және электрондың тұрғыдан қарағанда бір тізбек бойынша бір мезгілде хабардың көп санын беруге болады, яғни бір тізбекте тәуелсіз канал санын жіберуге болады.
N-канал байланысының жүйесі дегеніміз - бір байланыс тізбегімен N көзінен N қабылдағышқа бір уақытта және тәуелсіз хабар берудегі техникалық қондырғылардың жиынтығы. N каналды байланыс жүйесінде N хабар көзінен біріншілік сигналдар жүргізіледі. Бұл сигналдар арнайы тексеруден өтеді және байланыс тізбегінде жүретін ортақ топты сигналга біріктіледі. Жүйенің қабылдау бөлігіне топты сигналдан берілетін хабарға сәйкес, бөлек каналдың жеке сигналдары бөлініп шығады.
Көпарналы байланыс жүйесін құрған кезде сигнал бөлу ең қажетті кезең болып табылады. Қазіргі кездегі байланыс техникасында сигнал бөлуді 2 топта қарауға болады.
Бірінші топта N каналды жүйенің кіріс каналына түсетін біріншілік сигналдың формасын өзгертпеуге болады; бөлу шешімді (развязывающий) 2N-полюстниктердің негізінде болады. Сұлба тарамдарында пайда болатын бір жүп полюстникке энергия көзін қоссақ, бір ғана полюс жұп потенциалында нөлден өзгереді, ал қалған полюс жұбында ол нөлге тең болып қалады. 2N полюстниккё мысал ретінде (N=2) теңестірілген көпір болуы мүмкін. 2N-полюстниктің көмегімен аз каналы бар аппаратураны құрастыруға болады, сондықтан бірінші топ әдісі көмекші роль атқарады.
Екінші топта беру бөлігінде бөлек каналдың сигнал жүйесінде алдын ала қаралған көрініспен біріншілік сигналды түрлендіруді қамтамасыз етеді.
Олар сигнал жүйесінің қабылдау бөлігінде әр түрлі және бөлшектенген болуы керек.
N-канал байланыс жүйесінің құрылымдық сұлбасы 1.2-суретте көрсетілген. Жүйенің беру бөлігіне түсетін а1 (t), а2 (t), ... аN (t), М1 М2,... МN қондырғылармен түрленеді; осы қондырғылар шығысындағы U1(t), U2(t), ... UN(t) сигналдар каналды деп аталады.

1.2-сурет. Көпарналы беру жүйесінің құрылымдық сұлбасы Әрбір каналдан шыққан сигналдар Е шығысында топтастырылып, топтық сигналға түрленеді. Физикалық тізбек арқылы өткен топтық сигналдар қабылдау бөлігінде қайтадан әрбір каналға бөліну үшін жеке сигналдарға бөлінед




2. Көпарналы екі жақты тарату жүйесі. Бір жолақты екі сымды байланыс жүйесі туралы түсінігізді айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Егер біз екі сым арқылы жергілікті байланыс орнатсақ, онда бөлгіш құрылғыны (БҚ) қолдануымыз керек. Мұндай кездегі байланыс екі сымды деп аталады. Екі жақты байланыс орнату кезінде, екі жаққа берілетін хабар бір-бірінен тәуелсіз болуы үшін, ондағы бөлгіш құрылғыдағы 3-4 (4`-3`) нүктелеріндегі бағыт болуы керек (Сурет-1). Тоналді жиілікті арнаның бір қалыпты жұмыс жасауы үшін арнаның кірісіндегі нүктелерде қуаттың, кернеудің шамасын нормалау қажет болады. Барлық нормаланған шаманы белгілі бір дәрежеде – нөлдік шартты түрде өлшенеді. Мұндай нүктені, әдетте, екі сымдық кірісті алады. Барлық деңгейлер белгілі бір жиілікте өлшенеді, ол жиілік – 800 Гц. Сонда екі сымды кірістегі қуат Ркір = -13 дБм тең, ал шығысындағы қуат Ршығ = 4 дБм.
Екі сымды каналдағы өшулік төмендегі формуламен анықталады
ақал = Qі - Sі ,
 
мұндағы, Qі – тракті бойымен берілетін өшуліктер қосындысы;
Sі – тракті бойымен берілетін күшейткіштер қосындысы.
 
Келістірілген жүктеме кезінде ақал = Ркір - Ршығ ;
Ркір = 0 дБм , онда ақал = - Ршығ = +7 дБ.

Мұндай өшулікті қамтамасыз ету үшін сызбанұсқаға ұзартқыш қосылады.
 
Аұзарт = ақал/2 = 3,5 дБ.
 
Төрт сымды байланыс орнатуда бұл қалдықты өшулік
 
ақал = -Ркір – Ршығ = -13 дБ –4 дБ = -17 дБ.
Pкір, Ршығ – арнаның кірісі мен шығысындағы қуат деңгейі;
БҚ – бөлгіш құрылғы;
БЖҚА – біржақты қолданылатын арна.
Сурет 1.
14922584455

3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Талшықты – оптикалық кабелі сөнуінің тарауын өлшеу
16Барлығы: ________ балл
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_9_
1. Арналардың жиіліктік бөліну әдістері- екі бүйірлі жолақпен тарататын амплитудалы модуляция әдісін айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.

2. Көпарналы екі жақты тарату жүйелері. Екі жолақты екі сымды байланыс жүйесі туралы түсінігізді айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Балансталған жүйеде 1-1 қысқыштарындағы кернеудің түсуі (мұнда пайдаланушы құрылғысының кернеуімен бірге абоненттік линияның кедергісі кіреді) баланстық кедергідегі кернеудің түсуіне тең. ШҚ-ның балансының шарты мынадай болады: I1*ZАЛ=I2*Zб. L1 және L2 индуктивтіктеріндегі токтар қарама - қарсы бағытта ағатын болса,   онда олар арқылы L3 индуктивтігіне енгізілетін U4-3 кернеуі L1 және L2 индуктивтіктеріндегі кернеулердің   айырымы арқылы анықталады. Идеалды жағдайда сигнал 4-4 қысқыштарынан тарату арнасындағы 3-3 қысқыштарына өтпеуі тиіс, яғни U4-3  кернеуі нөлге тең болуы тиіс.
 
 
 
11-сурет. Екісымды жалғауы бар екіжақты жұмыс істейтін арнаның құрылымдық сұлбасы.
 
 

3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Симметриялы қосарланған жұптың байланыс желісінде бұрмалану сипаттамаларын зерттеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ балл
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_10_
Арналардың жиіліктік бөліну әдістері. Бір бүйірлік жолағымен тарататын амплитудалы модуляция әдісі
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.

2. Дельта-модуляция үрдістерін салып түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Аналогты сигналдарды цифрлық формаға түрлендіру үшін ИКМ-мен қатар дельта –модуляция (ДМ) пайдаланылуы мүмкін. Дельта –модуляция (ДМ) кезінде ИКМ кезіндегідей аналогты сигнал уақыттық дискреттеуге тап болады, кодтық топпен берілген санақ өсімшесінің таңбасы олардың таңбасын еске ала отырып кейінгі өсімше қосындысымен қалыптасқан, алдыңғыға қатысты қалыптасады. Өсімше шамасы әрқашан шартты түрде болады. Таңба туралы ақпарат екі деңгейлі (+1 немесе -1 ) бір разрядты код көмегімен беріледі, ал өсімше таңбасы не оң болады, не теріс болады. Қабылдағыш станцияларда сигналдар тізбегімен қалпына келеді.

Сызықты ДМ-дың функционалды сұлбасы
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Коаксиалды кабел байланыс желісінде бұрмалану сипаттамаларын зерттеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_11_
1. Хабарларды жеткізу тасымалдау мен коммутация түрлерін анықтаңыз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
2. Көпмөлшерлі сандық сигналдарын түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.

3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Талшықты-оптикалық кабельдің кедергіге орнықтылығына баға беру.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_12_
1. Электрлі байланыстың сандық сигналдарын сипаттамаларын салып түсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Сөзді анықтылықтың қанағаттанарлықтай деңгейімен тарату үшін 0,3-3,4 КГц шектелген жиілік диапазонын тарату жеткілікті. Бірақ, ең алдымен, сөздің тембрін немесе реңін анықтайтын, сөздік сигнал спектрінің жоғарғы жиілікті құраушылары таратылмайды. Осының нәтижесінде, электрлік тербелістер формасы біршама өзгереді (5- сурет).
9461566040
Электрлік сигнал – бұл периодты сигнал кезінде дискретті және апериодты сигнал кезінде үздіксіз болатын жиілік спектрі пайда болатын тізбектің электрлік күйінің уақыт бойынша өзгеру процесін айтады. Сигналды оның спектрін таратпай бұрмаланусыз жіберу мүмкін емес.  Нақты сигналдардың спектрі әрқашан шектелген және сәйкесінше оларды тарату кезінде белгіленген бұрмаланулардан аспайтын кейбір бұрмаланулар болады. Сигналдың ең басты сипаттамалары:
   1) Сигналдың спектрінің кеңдігі ∆F=Fmax –Fmin
Арналардың жиіліктік бөліну түрлерін түсіндіріңіз
Коаксиалды кабель жүйесімен таратудың, магистралді желідегі телеграмма таратуын және байланыстың күшті бумаларын ұйымдастыруға болады. Бұл жүйелер төртсымды бірполюсті, яғни әртүрлі бағыттағы физикалық тізбектердің таралуы. К-120 жүйесі және суасты кабелдерімен жұмыс істейтін жүйелер ерекшеленеді. Олар екісымды екіполюсті болып келеді. Тарату жүйесінің төменгі жиілікті диапазоны талап етілген бөгеуіл қорғаныстығымен қамтамасыз етіледі де, жоғарғы жиілікті диапазоны арна санына тәуелді болады. Мынаны да ескере кеткен жөн, жиілік өскен сайын оның өшулігі өседі де, күшейту аймағының ұзындығы кішірейеді.
 
К – 3600 жүйесі. Берілген жүйе, диаметрі 2,6/9,4 мм коаксиалды жұптармен, КМБ-8/6 немесе КМБ-4 типті кабелдермен жұмыс істеу үшін арналған. Бұл жүйе әр бағытта 3600 (ТЖ) тоналді жиілікті арналар немесе 1800 ТЖ және бір телевизиялық сигнал арналарын ұйымдастырады. Осы жүйенің сызықтық тракті
 
f = 312 – 17596 кГц
 
жиілік жолағын қамтиды.
Әрбір арналық топтың шығысында сүзгі орнатылған. Сигналдар жиілік арқылы бөлінеді де ДЖ арқылы беріледі. Әрі қарай трактіге 9000 кГц жиілігі енгізіледі. Ол қабылдау станциясында құрылғыларды синхрондау үшін қолданылады. Нәтижесінде синхрондық қалыптасады, яғни таратқыш және қабылдағыш құрылғыларының тасушы жиілігінің fт теңдігі. Содан кейін сигнал корректор арқылы линияға енгізіледі.
 

 
35 – сурет. К – 3600 жүйесінің қарапайымдалған сұлбасы
К – 3600 станциясының арна қабылдау функционалдық сұлбасы осы сияқты, бірақ сигнал қарама – қарсы жаққа бағытталған. КАТЖ-де К-3600 қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттерін дистанциялық бақылау мүмкіндігі қарастырылған. Бұл бақылау f=19872 кГц жиілікте іске асады.
 
 
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Емтихан билеті №_13_
1. Сандық тарату жүйесінің иерархиясы (сатысы) - европалық плезиохронды сандық иерархия PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy) сатысын салыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Қазіргі таңда сандық тарату жүйесінің иерархиясы 2 түрге бөлінеді: европалық плезиохронды сандық иерархия PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy) және SDH (Synchronous Digital Hierarchy). Бірінші еуропалық плезиохронды сандық иерархия пайда болды. Көп жағдайда жіберу ортасында металдық кабельдер қолданылады, ал коммутация жүйесі аналогтық болады.
Синхронды сандық желілер
PDH стандарты - синхронды цифрлы иерархия, жоғарғы өнімді, жоғарғы жылдамдықты оптикалық байланыс желісі. Бұл синхронды цифрлы иерархия - қарапайым, экономикалық жағынан тиімді және байла- ныс желісінің иілгіш инфрақұрылымы. Плезиохронды цифрлы иерархия (ПЦИ) қүрылымының дамуына және беру жьілдамдықтарының артуына байланысты ПЦИ (РОН) кемшіліктері пайда бола бастады.
Оның негізгі кемшіліктері - сигналдың қүрамында желіні басқаратын жабдықтың болмауы және жоғарғы жиілікті ағындардан негізгі сигналды бөліп алудың қиындығы.
ПЦИ (РОІІ )-лсүйесіндегі ағындар негізгі 2 Мбит/с сигналды 140 Мбит/с ағыннан бөліп алу үшін, алдымен 140 Мбит/с ағындарды толығымен боліп, содан кейін басқа деңгейдегі сигналдарды лсылдамдықтарына бай- ланысты бөледі.
Бүл ыңғайсыз және қымбат, сандық ағындарының беру жылдамдығы жоғары болған сайын, ол қымбат- тайды. Сондықтан 80-жылдардың ортасында цифрлық беру жүйесі үшін жаңа стандартты жасау мүмкіндігі туды. 1986 жылы маусым айынан бастап 81)II стандар- тын жасауға кірісті.
Стандартты жасау мақсаты — ол талшықты опти- калық беру жүйесіне жалпы стандарт жасау, желілік операторлардың қарапайым, экономикалық жағынан тиімді және иілгіш жүмысын желілермен қамтамасыз етуі.
1988 жылы бірінші 8БН стандарты 6.707; 6.708 және 6.709 бекітілді.



2. Арналардың жиіліктік бөліну әдісі – алдыңғы топтар көмегімен стандартты біріншілік топтар спектрінің қалыптасуын түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
ТЖ-ті арнаның негізгі біріншілік тобының құрылуы
 
Бірінші арна–108 кГц, екінші арна -104 кГц және т.с.с.,он екінші арна - 64 кГц. Қабылдағышта аналогты сүгілер жалпы жиілік жолағын арнайы арналар арқылы таратады, түрленуден кейін қабылдау түрлендіргішінде, қайталанған ақпарат сигналы болып табылатын төменгі бүйірлік жиілік жолағы бөлініп алынады. Екі сатылы жеке түрлендіру қолдану арқылы БТ-ң қалыптасуы, барлық арналар үшін бірдей тасушы жиілікпен fт = 200 кГц болса, екінші кезеңде – мәні әртүрлі тасушы жиіліктермен (38-сурет) анықталады
fт =312-4*К,
мұндағы К –БТ-ғы ТК арна номері.
 
 

 
 
ТЖ арнасының біріншілік тобының қалыптасуы
 
Түрлендірудің біріші сатысынан кейін, бөлініп алынған жоғарғы бүйірлік жиілік жолақтарына есептелген 200,3 - 203,4 кГц және fт = 200 кГц, өткізу жолақтары бірдей электромеханикалық сүзгілер қолданылады.
Артықшылықтары: жоғарғы сапалылық элементі бар, бүкіл құрылғының эксплуатациясын жеңілдететін және жасап шығыруын арзандататын өткізу жолағы бар, барлық арналарда бірдей электромеханикалық сызықтық сүзгілер бар. Кемшіліктері: түрлендірудің екінші сатысын енгізу, оның арналардағы бұрмаланулар мен бөгеуілдердің өсуіне және құрылғының бағасының өсуі.
 Кейбір тарату жүйелерінде 12-арналық стандартты топта олардың жұмысының арзандауы мен арналы жолақты сүзгілері санын азайту үшін алдын ала құрылған төрт ушарналы топ құрылады, яғни алдын-ала модуляция да қолданылады. (1-ші суретте)
Аналгты сигналдарды алдын-ала құрылған тобы – бұл 12 кГЦ спектр ені бар үшарналы сишгнал келісі. (2-ші сурет)
Каждая трехканальная группа формируется путем преобразования исходных сигналов в индивидуальных преобразователях с помощью несущих частот 12, 16 и 20 кГц. Полученные после первой ступени преобразования верхние боковые полосы частот трех каналов, примерно 12 ÷ 24 кГц, подаются на групповые преобразователи с несущими частотами 84, 96, 108 и 120 кГц. На выходах групповых преобразователей включены групповые полосовые фильтры, каждый из которых соответственно выделяет нижние боковые полосы частот, примерно 60 ÷ 72; 72 ÷ 84; 84 ÷ 96 и 96 ÷ 108 кГц. На приемном конце преобразование осуществляется в обратном порядке.
Введение трехканальных групп с предварительным преобразованием позволяет заменить дорогие кварцевые фильтры более дешевыми LC фильтрами, которые для диапазона частот 12–24 кГц обладают требуемыми характеристиками затухания и небольшими габаритами.

Рисунок 1 Формирование 12-канальной стандартной группы из четырех трехканальных предварительных групп

Рисунок 2 Формирование спектра стандартной первичной группы с помощью четырех трехканальных предгрупп
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Талшықты әлсіреу тоғысында тігінен қозғалыстың әсерін өлшеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ балл
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_14_
1. Адаптивті дифференциалды импулсті-кодалық модуляция әдісі туралы түсінігіңізді айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Адаптивті дифференциалды импулсті-кодалық модуляция(АДИКМ) (англ. Adaptive differential pulse-code modulation, ADPCM) – дифференциалды импульсті кодтық модуляцияның бір түрі,
Адапти́внаядифференциа́льнаяи́мпульсно-ко́доваямодуля́ция (АДИКМ) (англ. Adaptive differential pulse-code modulation, ADPCM) — разновидность дифференциальной импульсно-кодовой модуляции, алгоритм которой подразумевает изменение шага квантования, что позволяет снизить требуемую полосу пропускания для заданного отношения сигнал/шум Обычно адаптация основывается на адаптивном коэффициенте масштабирования
В телефонии
В телефонии стандартный аудиосигнал кодируется 8000 семплами в секунду, каждый из которых состоит из 8 бит — таким образом, получается скорость передачи данных 64 Кбит/с; этот стандарт известен как DS0. Стандартным методом сжатия сигнала в DS0 является либо импульсно-кодовая модуляция, использующая Мю-закон(Северная Америка и Япония), либо импульсно-кодовая модуляция, использующая А-закон (Европа и бо́льшая часть остального мира). Это логарифмические методы сжатия, которые описаны международным стандартом G.711. В случаях, когда стоимость передачи данных по каналам связи высокая, а уровень потерь данных приемлем, имеет смысл сжимать голосовую информацию больше. Алгоритм адаптивной дифференциальной импульсно-кодовой модуляции сопоставляет набор 8-битных семплов импульсно-кодовой модуляции (использующей Мю-закон или А-закон) набору 4-битных семплов АДИКМ. Таким образом, пропускная способность линии удваивается. Этот алгоритм описан в стандарте G.726.
Некоторые принципы АДИКМ применяются в коммуникационных протоколах Voiceover IP. Также АДИКМ использовалась ассоциацией InteractiveMultimediaAssociationв начале 1990-х годов для разработки аудиокодека, известного как ADPCM DVI, IMA ADPCM или DVI4[3].
АДИКМ с разделением сигнала на поддиапазоны[править | править вики-текст]
G.722 — это широкополосный голосовой кодек стандарта ITU-T[4], работающий на скоростях 48, 56 и 64 Кбит/с и основывающийся на поддиапазонном кодировании с двумя каналами, каждый из которых кодируется с помощью АДИКМ[5]. Перед процессом оцифровки происходит обработка аналогового сигнала и разделение его по частотным полосам с помощью квадратурных зеркальных фильтров для получения двух поддиапазонов сигнала. Когда происходит получение двоичного потока данных АДИКМ, происходит мультиплексирование, а затем данные либо сохраняются, либо передаются дальше. Декодер выполняет обратный процесс: демультиплексирует и декодирует каждый поддиапазон двоичного потока данных, а затем производит рекомбинацию.
Алдыңғыөлшеудегімәліметтердіқолданып (яғни, кванттау) әдеттегіимпульстікодтықмодуляциядандифференциялдығаөтеміз. DPSM да таңдаманыңкелесімәнінталдауалдыңғымәндергебайланыстыалынады. Цифрлықайналуларбірліккірістаңдамасынанегізделгенболғандықтанкванттауқұрылғысыбірсәттікванттауқұрылғысынемесежадысызкванттауқұрылғысыдепаталады. Мұныңқұрамыболыпкөздіңтегісемесдеңгейіжәнетәуелдітаңдамалармәніболыптабылады. Корреляциялықсипаттамасын автокорреляция функциясыныңтаңдамасыныңкөмегіарқылыуақытаймағындакөрсетугеболадыжәнеқуатспектріарқылыжиілікаймағындакөрсетугеболады. Егер 9.2 суреттегідейқысқауақыттыақпаратсигналыныңGx(f) қуатспектрізерттелсе, онда спектр ауқымы 6 дан 12 дБ/октава жылдамдыққаазайып, 300 бен 800 Гц айналасындамаксималдыболады. Бұл операция салыстыружәнеайтылуконтурындаболады, кодердіңжоғарғы контуры 13.2 суреттекөрсетілген. Кодер айтылуқателіктерінжәнеайтылумәндерініңқосындысынқұрастырып, өзініңболжаурынжөндейді.

1- сурет - Болжамдыимпульстікодтыбұрыпжіберетін N-синтездідифференциалды модулятор
Сөйлемдібұрыпжіберетін он екісинтездіқолданатынбұл модель балаларғаарналғансөйлейтінойындарданқолданыстапты.

2- сурет - Блоктық диаграмма: Болжамдысызықтық кодер арқылысөйлемдімодельде2. Арналардың жиіліктік бөліну әдісі – екі сатылы жеке түрленудің стандартты біріншілік топтар спектрінің қалыптасуы
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
КАТЖ арналарының аппаратуралары егер шет елдік өнідірістікі болса бізде енгізгенде белгілі екі сатылы жеке түрленген стандартты біріншілік топппен қалыптпасу әдісі қолданылады.


Бірінші арна–108 кГц, екінші арна -104 кГц және т.с.с.,он екінші арна - 64 кГц. Қабылдағышта аналогты сүгілер жалпы жиілік жолағын арнайы арналар арқылы таратады, түрленуден кейін қабылдау түрлендіргішінде, қайталанған ақпарат сигналы болып табылатын төменгі бүйірлік жиілік жолағы бөлініп алынады. Екі сатылы жеке түрлендіру қолдану арқылы БТ-ң қалыптасуы, барлық арналар үшін бірдей тасушы жиілікпен fт = 200 кГц болса, екінші кезеңде – мәні әртүрлі тасушы жиіліктермен анықталады

Түрлендірудің біріші сатысынан кейін, бөлініп алынған жоғарғы бүйірлік жиілік жолақтарына есептелген 200,3 - 203,4 кГц және fт = 200 кГц, өткізу жолақтары бірдей электромеханикалық сүзгілер қолданылады.
Артықшылықтары: жоғарғы сапалылық элементі бар, бүкіл құрылғының эксплуатациясын жеңілдететін және жасап шығыруын арзандататын өткізу жолағы бар, барлық арналарда бірдей электромеханикалық сызықтық сүзгілер бар. Кемшіліктері: түрлендірудің екінші сатысын енгізу, оның арналардағы бұрмаланулар мен бөгеуілдердің өсуіне және құрылғының бағасының өсуі.
3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Симметриялық қосарланған жұптың бұрмалану желісімен байланысының мінездемелік зерттеуі.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_15_
1. Дельта-модуляция түсінігі әдісі туралы түсінігіңізді айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Дельта-модуляция (Deltamodulation (DM)) — аналогтік сигнал мен оныңсандық аппроксимациясының арасындағыайырымынесептеугенегізделген модуляция тәсілі. Осы айырымныңтаңбасынабайланыстыамплитуданыңбаспалдақдепаталатынбекітілгеншамасыныңөсуі мен кемуібайкалады. Айырымныңсоңғы схемасындасигнал екіліктізбеккеайналады, онда 1 он кернеуге, 0 теріскернеугесәйкескеледі. Шығыс дельта-модуляцияланган сигнал жақсысинхрондауқасиетінеие, яғни 1 мен 0-ден тұратынұзақтарамдарыжоқ. 

Преобразование сигнала при дельта-модуляции.Вход — преобразуемый сигнал.Пределы — пороги переключения компаратора.Вых. интегратора — выходной сигнал интегратора преобразователя.
Де́льта-модуля́ция (ДМ) — способ преобразования аналогового сигнала в цифровую форму. Метод дельта-модуляции был изобретён в 1946 г.
В каждый момент отсчёта преобразуемый сигнал сравнивается с пилообразным напряжением на каждом шаге дискретизации. Пилообразное напряжение поступает из интегратора, который замыкает цепь обратной связи дельта-модулятора. Таким образом, поступающий в сумматор сигнал сравнивается со значением сигнала в конце предыдущего шага дискретизации. Если в момент сравнения текущая величина сигнала превышает мгновенное значение пилообразного напряжения (выходное напряжение интегратора), то последнее нарастает до следующей точки дискретизации, в противном случае оно спадает. В простейшей системе модуль скорости изменения пилообразного напряжения сохраняется неизменным в процессе преобразования. Полученный бинарный сигнал можно рассматривать как производную от пилообразного напряжения. Выбирая достаточно малым значение шага Δ, можно получить любую заданную точность представления сигнала.
2. Арналардың жиіліктік бөліну әдісі - екінші стандартты негізгі топтың спектрін және инверсті екіншілік топты қалыптастыру
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
15 Арналардың жиіліктік бөліну әдісі - екінші стандартты негізгі топтың спектрін және инверсті екіншілік топты қалыптастыру

Стандартты екінші топ бес біріншілік топтардан қалыптасады.
ТЖ арнасының екіншілік тобының қалыптасуы
 
Екіншілік топ, келесі топ түрлендіруде немесе арна саны 60-тан 300-ге дейін сызықтық спектрдің қалыптасуынан, ТЖ арналарда да ірі топтарды құру үшін құралған 240 кГц (5*48) жиілік жолақты екіншілік топ, диапазоны 312-552 кГц жиілік шкаласында орналасқан. Кейбір негізгі БТ құрылғыларының түрлендіру типтерінде, негізгі және инверсті, екі ЕТ спектрінің қалыптасу мүмкіндігі қарастырылады (төмендегі суретте)


ТЖ арнасының екіншілік тобының қалыптасуы
 
ЕТ спектрінің инверсті түрімен, ТЖ-нің инверсті сызықты спектрін алуға болады (түйістіру аппаратурасы арқылы).
Жиілік жолағының инверсиясын енгізу, екі жұпты симметриялық кабелдің бірінші төрттігінде жұмыс істейтін, ТЖ бөгеуіліне кедергі жасауын төмендетеді. fт = 252+48*(П-1) кезде, топтық жолақты сүзгісі (ТЖС), өзінен инверсті нұсқа қалыптасатын, жоғарғы бүйірлік жиілік жолағын бөліп шығарады. Кейбір тарату жүйесінде, мысалы, К-60 сызықтық спектрден төртінші және бесінші БТ-ді бөліп алу ыңғай болу үшін, екі жағдайда да осы топтардың бірдей құрылымдық орналасуы қарастырылады. Ол үшін, негізгі нұсқада бесінші БТ 612кГц тасушы жиілігінің орнына fт = 444 кГц, ал инверсті нұсқада fт.төтт ПГ = 396 кГц –ң орнына fт = 564 кГЦ қолданады.


3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Коаксальді кабельдің бұрмалану желісімен байланысының мінездемелік зерттеуі.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_17_
Европалық плезиохронды сандық иерархияның PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy) бірінші ағыны циклінің құрылымы схемасын салыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Синхронды сандық желілер
PDH стандарты - синхронды цифрлы иерархия, жоғарғы өнімді, жоғарғы жылдамдықты оптикалық байланыс желісі. Бұл синхронды цифрлы иерархия - қарапайым, экономикалық жағынан тиімді және байла- ныс желісінің иілгіш инфрақұрылымы. Плезиохронды цифрлы иерархия (ПЦИ) қүрылымының дамуына және беру жьілдамдықтарының артуына байланысты ПЦИ (РОН) кемшіліктері пайда бола бастады.
Оның негізгі кемшіліктері - сигналдың қүрамында желіні басқаратын жабдықтың болмауы және жоғарғы жиілікті ағындардан негізгі сигналды бөліп алудың қиындығы.
ПЦИ (РОІІ )-лсүйесіндегі ағындар негізгі 2 Мбит/с сигналды 140 Мбит/с ағыннан бөліп алу үшін, алдымен 140 Мбит/с ағындарды толығымен боліп, содан кейін басқа деңгейдегі сигналдарды лсылдамдықтарына бай- ланысты бөледі.
Бүл ыңғайсыз және қымбат, сандық ағындарының беру жылдамдығы жоғары болған сайын, ол қымбат- тайды. Сондықтан 80-жылдардың ортасында цифрлық беру жүйесі үшін жаңа стандартты жасау мүмкіндігі туды. 1986 жылы маусым айынан бастап 81)II стандар- тын жасауға кірісті.
Стандартты жасау мақсаты — ол талшықты опти- калық беру жүйесіне жалпы стандарт жасау, желілік операторлардың қарапайым, экономикалық жағынан тиімді және иілгіш жүмысын желілермен қамтамасыз етуі.
1988 жылы бірінші 8БН стандарты 6.707; 6.708 және 6.709 бекітілді.


2. Арналардың жиіліктік бөліну әдісі-стандартты төртінші топ спектрінің қалыптасуы
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Стандартты төртіншілік топ үш үшіншілік топты бір ғана сатыда түрлендіру жолымен қалыптасады.

3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Симметрияланған қосарланған жұп кабелінің телевизиялық сигнал линиясының сипаттамалық бұрмалануын зерттеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_18_
Европалық плезиохронды сандық иерархияның астыртын циклының құрылымы (сверхцикла) схемасын салыңыз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Синхронды сандық желілер
PDH стандарты - синхронды цифрлы иерархия, жоғарғы өнімді, жоғарғы жылдамдықты оптикалық байланыс желісі. Бұл синхронды цифрлы иерархия - қарапайым, экономикалық жағынан тиімді және байла- ныс желісінің иілгіш инфрақұрылымы. Плезиохронды цифрлы иерархия (ПЦИ) қүрылымының дамуына және беру жьілдамдықтарының артуына байланысты ПЦИ (РОН) кемшіліктері пайда бола бастады.
Оның негізгі кемшіліктері - сигналдың қүрамында желіні басқаратын жабдықтың болмауы және жоғарғы жиілікті ағындардан негізгі сигналды бөліп алудың қиындығы.
ПЦИ (РОІІ )-лсүйесіндегі ағындар негізгі 2 Мбит/с сигналды 140 Мбит/с ағыннан бөліп алу үшін, алдымен 140 Мбит/с ағындарды толығымен боліп, содан кейін басқа деңгейдегі сигналдарды лсылдамдықтарына бай- ланысты бөледі.
Бүл ыңғайсыз және қымбат, сандық ағындарының беру жылдамдығы жоғары болған сайын, ол қымбат- тайды. Сондықтан 80-жылдардың ортасында цифрлық беру жүйесі үшін жаңа стандартты жасау мүмкіндігі туды. 1986 жылы маусым айынан бастап 81)II стандар- тын жасауға кірісті.
Стандартты жасау мақсаты — ол талшықты опти- калық беру жүйесіне жалпы стандарт жасау, желілік операторлардың қарапайым, экономикалық жағынан тиімді және иілгіш жүмысын желілермен қамтамасыз етуі.
1988 жылы бірінші 8БН стандарты 6.707; 6.708 және 6.709 бекітілді.
Бұл стандарттар транспорттық жүйенің ерекшелік- терін және синхронды мултиплексирлеу әрекетіне негіз- делген фунционалдың мүмкіндіктерді анықтайды.
РПН пен 8ВН жуйелерінің бір-бірінен айырмашы- лыцтары.
Р1)Н:
синхронизация тірек генераторынсыз;
мултиплексирлеу асинхронды;
мултиплексирлеу бит арңылы;
уақтылы синхронизацияны бит арңылы оң келіс- тіру;
беру жылдамдығы 140 Мбит/с.
51)11:
желідегі синхронизация тірек генераторы арңылы;
мултиплексирлеу синхронды;
мултиплексирлеу байт арңылы;
уаңытылы синхронизация байт арңылы оң/нөлдік/ теріс келістіру;
беру жылдамдығы 155,52 Мбит/с жоғары.
Солтүстік Америкалық, Жапондық және еуропалық. Еуропада иерархияның біріншілік жылдамдығы ретінде 2048 Кбит/с жылдамдығы қабылданды. Бұл DS0 (8 кГц жиілікпен алынған сигналдың дискреттік санағы 8 биттік тізбектілікпен кодаланып (квантталып), 8 кГц*8 бит=64 Кбит/с-на тең болғандағы цифрлық сигналдың аты) ақпараттық 30 сигналды кадрға қажетті сигналмен және басқарушы ақпаратпен бірге жинаған кездегі нәтиже. Ал АҚШ-та, Канадада және Жапонияда 30 арнаның орнына 24 арна комбинациясынан түзілген 1544 Кбит/с-на тең біріншілік жылдамдық қабылданды. Бұл иерархиялар плезиохронды цифрлық иерархия (PDH) деген атқа ие болды, өйткені мультиплекстелетін ағындар синхронды болмады және олардың жылдамдықтары биттік тізбектіліктің әрқайсысын түзетін тактілік генераторлардың рұқсат етілген тұрақсыздықтың шектерінде бірдей болмады.Сондықтан осындай ағындарды мультиплекстеу кезінде жылдамдықтарды орайластыру үшін биттерді қосу немесе алып тастауды жүзеге асыру қажет болды.
Зерттеліп отырған объектіде PDH технологиясының көмегімен құрылған корпоративтік желі орын алған.
PDH технологиясының бірқатар кемшіліктері бар, оларды айта кетсек:
-аралық пункттерде цифрлық ағындардың кіріс/шығысының қиын болуы;
-желілік автоматты түрдегі бақылау мен басқару құралдарының болмауы;
-синхронизациялаудың көп сатылы қалыпқа келуі айтарлықтай ұзақ уақыт қажет етті.
PDH кемшіліктеріне, сонымен қатар, желідегі ағынды бақылау мен басқару мақсаттары үшін қызметтік арналарды ұйымдастыруда мүмкіндіктерінің әлсіздігін және де мәліметтерді тарату желілерінде қолдану үшін өте маңызды орын алатын төменгі сатыдағы мультиплекстелген ағындардың маршрутизация құралдарының болмауын жатқызуға болады.
Синхронды оптикалық-талшықты желілердің стандартталуының қажеттілігі тек плезиохронды желілердің кемшіліктері анық болған кезде және SDH үшін жабдықтарды өңдеу мен ендіру толығымен жүріп жатқан кезде туды.
Телекоммуникациялық операторлар бұл жағдайды бірінші түсінді. Әртүрлі өндірушілердің жабдықтарын сәйкестендіру үшін жасалынған қадамдар оңтайлы нәтижелерге әкелген жоқ. 1984 жылдың басында АҚШ-та тарату жүйелерінің сәйкестендірілуі бойынша Форум болды, ол Америкалық Ұлттық Стандарттар институтына (ANSI) оптикалық-талшықты желілер бойынша синхронды тарату үшін арнайы операцияларды тезірек қабылдау туралы өтінішін білдірді. Бұл стандарттаудың мақсаты- әртүрлі өндірушілердің жабдықтарын оптикалық интерфейстер деңгейінде орайластыру. Бұл мәселе ANSI-ң екі комитетінің: цифрлық иерархия синхронизациямен жұмыс істейтін Т1Х1, сонымен қатар желілік администрациялау мен эксплуатация сұрақтарын шешетін Т1М1-ң алдына қойылды. Бұл комитеттердің жасаған жұмыстарының нәтижесінде 45 Мбит/с тарату жылдамдығына негізделген SYNTRAN деп аталынатын стандарттың алғашқы нұсқасы жасалынды. Алайда уақыт өтісімен, өндірушілер жаңа жүйелерді ойлап тапты. AT&T компаниясы ең жаңа технологиялар негізінде METROBUS жүйесін ойлап шығарды, оның тарату жылдамдығы енді 150 Мбит/с құрады. 1985 жылы Т1Х1 комитеті Bellcore компаниясының ұсынысымен оптикалық интерфейспен қатар сигналдың форматы мен оның тарату жылдамдығын анықтайтын, синхронды желі концепциясына негізделген (SONET, Synchronous Optical Network) бір бүтін ретінде стандартты шығару шешімін қабылдады.
2. Арналардың жиіліктік бөліну әдісі - жиілікті түрлендіргіштерді жұмысын түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Жиілікпен бөлінетін арналарды коаксиалды кабель жүйесімен таратудың, магистралді желідегі телеграмма таратуын және байланыстың күшті бумаларын ұйымдастыруға болады. Бұл жүйелер төртсымды бірполюсті, яғни әртүрлі бағыттағы физикалық тізбектердің таралуы. К-120 жүйесі және суасты кабелдерімен жұмыс істейтін жүйелер ерекшеленеді. Олар екісымды екіполюсті болып келеді. Тарату жүйесінің төменгі жиілікті диапазоны талап етілген бөгеуіл қорғаныстығымен қамтамасыз етіледі де, жоғарғы жиілікті диапазоны арна санына тәуелді болады. Мынаны да ескере кеткен жөн, жиілік өскен сайын оның өшулігі өседі де, күшейту аймағының ұзындығы кішірейеді.
 
К – 3600 жүйесі
 
Берілген жүйе, диаметрі 2,6/9,4 мм коаксиалды жұптармен, КМБ-8/6 немесе КМБ-4 типті кабелдермен жұмыс істеу үшін арналған. Бұл жүйе әр бағытта 3600 (ТЖ) тоналді жиілікті арналар немесе 1800 ТЖ және бір телевизиялық сигнал арналарын ұйымдастырады. Осы жүйенің сызықтық тракті
 
f = 312 – 17596 кГц
 
жиілік жолағын қамтиды.

Осы жүйенің байланыс ұзақтығы 12500 км құрайды, бірақ бұл жүйенің арналары ұзындығы 25000 км құрайтын халықаралық аймақтарда да қолдануы мүмкін. Ұзақтықты қамтамасыз ету үшін қызмет көрсетілетін Күшейткіш пункттерде (ҚКП) және қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттерін пайдаланады. ҚКП-ҚКП типті жүйелер арақашықтығы 180 км-ге дейін қолданылады, қызмет көрсетілмейтін пункттердің саны ҚКП-ҚКП екі соңғы пункт арасында 61-ге дейін жетуі мүмкін.
Күшейткіш аймақтың ұзындығы 3 + 0,15 км. Жоғарғы жиіліктегі қайтатаратқыш аймағының максималды ұзындығы 1500 км-ге дейін жетеді.
К – 3600 ТЖ-ң қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің үш түрі бар: реттелмейтін; реттейтін (әрбір бесінші); коррекциялайтын (әрбір жиырмасыншы).
Реттейтін қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің құрамында грунт арқылы және бақылау жиілігіндегі бақылау тогы fк = 18432 кГц құрайтын ДАР құрылғысы бар. Көрсетілген БЖ негізгі болып табылады, сонымен қоса екі қосымша БЖ – 9216 кГц және 768 кГц қолданылады.
Қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің құрамында АЖС коррекциялайтын құрылғылар бар. Қызмет көрсетілетін күшейткіш пункттердің жене қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің магистралдарында ТЖ арналарды бөліп алу үшін және енгізу үшін К – 1020 Р және К – 224 Р жүйелерінің сәйкес тармақтанулары қолданылады. ДАР жүйесі қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің күшейту коэффициентін, грунт температурасы + 120 С өзгергенде өзгертуі мүмкін. К – 3600 тарату жүйесі ТТА – ны қолдану арқылы құрылады, сондықтан арнайы болып келетіндері тек түйіндесу аппартурасының құрылғысы және сызықтық трактінің соңғы аппаратурасы. К – 3600 арна тарату жүйесінің қарапайымдалған сұлбасы 1-сурет көрсетілген. К – 3600 түйістіру аппаратурасының көзі, үшіншілік тп\оп (ҮТ) сигналы болып келеді. Бірінші сигналынан басқа, ҮТ әрбір сигналы жиілікпен модулятор арқылы тасымалданады. Түрлендіру тасушы жиіліктер арқылы іске асады.
Бірінші арналық топтың орнына дыбыстық арнасы және радиотарату арналары бір ТВ арна ұйымдастыруға болады. Бұл кезде екінші арнадан (жиілік жолағы 9884-17565 кГц) теледидар (ТД) арна ұйымдастыруға болмайды. Екінші 1800 арналық топта барлық арналарда тасушы жиілігі арқылы ұйымдастырылатын жиіліктік түрлендіру бар. Арналық сигнал 9884-1765 кГц жиілік жолағын қамтиды. Әрбір арналық топтың шығысында сүзгі орнатылған. Сигналдар жиілік арқылы бөлінеді де ДЖ арқылы беріледі. Әрі қарай трактіге 9000 кГц жиілігі енгізіледі. Ол қабылдау станциясында құрылғыларды синхрондау үшін қолданылады. Нәтижесінде синхрондық қалыптасады, яғни таратқыш және қабылдағыш құрылғыларының тасушы жиілігінің fт теңдігі. Содан кейін сигнал корректор арқылы линияға енгізіледі.
 

Сурет К – 3600 жүйесінің қарапайымдалған сұлбасы
 
К – 3600 станциясының арна қабылдау функционалдық сұлбасы осы сияқты, бірақ сигнал қарама – қарсы жаққа бағытталған. КАТЖ-де К-3600 қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттерін дистанциялық бақылау мүмкіндігі қарастырылған. Бұл бақылау f=19872 кГц жиілікте іске асады.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Коаксиалды кабель телевизиялық сигнал линиясының сипаттамалық бұрмалануын зерттеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_19_
1. Өзара байланысу және сигналдарды басқаруды ақпараттық ағыннан бөлек тарату әдісін түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
2. Сандық тарату жүйесінің иерархиясы (сатысы) - европалық плезиохронды сандық иерархия PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy) сатысын салыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Синхронды сандық желілер
PDH стандарты - синхронды цифрлы иерархия, жоғарғы өнімді, жоғарғы жылдамдықты оптикалық байланыс желісі. Бұл синхронды цифрлы иерархия - қарапайым, экономикалық жағынан тиімді және байла- ныс желісінің иілгіш инфрақұрылымы. Плезиохронды цифрлы иерархия (ПЦИ) қүрылымының дамуына және беру жьілдамдықтарының артуына байланысты ПЦИ (РОН) кемшіліктері пайда бола бастады.
Оның негізгі кемшіліктері - сигналдың қүрамында желіні басқаратын жабдықтың болмауы және жоғарғы жиілікті ағындардан негізгі сигналды бөліп алудың қиындығы.
ПЦИ (РОІІ )-лсүйесіндегі ағындар негізгі 2 Мбит/с сигналды 140 Мбит/с ағыннан бөліп алу үшін, алдымен 140 Мбит/с ағындарды толығымен боліп, содан кейін басқа деңгейдегі сигналдарды лсылдамдықтарына бай- ланысты бөледі.
Бүл ыңғайсыз және қымбат, сандық ағындарының беру жылдамдығы жоғары болған сайын, ол қымбат- тайды. Сондықтан 80-жылдардың ортасында цифрлық беру жүйесі үшін жаңа стандартты жасау мүмкіндігі туды. 1986 жылы маусым айынан бастап 81)II стандар- тын жасауға кірісті.
Стандартты жасау мақсаты — ол талшықты опти- калық беру жүйесіне жалпы стандарт жасау, желілік операторлардың қарапайым, экономикалық жағынан тиімді және иілгіш жүмысын желілермен қамтамасыз етуі.
1988 жылы бірінші 8БН стандарты 6.707; 6.708 және 6.709 бекітілді.
Бұл стандарттар транспорттық жүйенің ерекшелік- терін және синхронды мултиплексирлеу әрекетіне негіз- делген фунционалдың мүмкіндіктерді анықтайды.
РПН пен 8ВН жуйелерінің бір-бірінен айырмашы- лыцтары.
Р1)Н:
синхронизация тірек генераторынсыз;
мултиплексирлеу асинхронды;
мултиплексирлеу бит арңылы;
уақтылы синхронизацияны бит арңылы оң келіс- тіру;
беру жылдамдығы 140 Мбит/с.
51)11:
желідегі синхронизация тірек генераторы арңылы;
мултиплексирлеу синхронды;
мултиплексирлеу байт арңылы;
уаңытылы синхронизация байт арңылы оң/нөлдік/ теріс келістіру;
беру жылдамдығы 155,52 Мбит/с жоғары.
Солтүстік Америкалық, Жапондық және еуропалық. Еуропада иерархияның біріншілік жылдамдығы ретінде 2048 Кбит/с жылдамдығы қабылданды. Бұл DS0 (8 кГц жиілікпен алынған сигналдың дискреттік санағы 8 биттік тізбектілікпен кодаланып (квантталып), 8 кГц*8 бит=64 Кбит/с-на тең болғандағы цифрлық сигналдың аты) ақпараттық 30 сигналды кадрға қажетті сигналмен және басқарушы ақпаратпен бірге жинаған кездегі нәтиже. Ал АҚШ-та, Канадада және Жапонияда 30 арнаның орнына 24 арна комбинациясынан түзілген 1544 Кбит/с-на тең біріншілік жылдамдық қабылданды. Бұл иерархиялар плезиохронды цифрлық иерархия (PDH) деген атқа ие болды, өйткені мультиплекстелетін ағындар синхронды болмады және олардың жылдамдықтары биттік тізбектіліктің әрқайсысын түзетін тактілік генераторлардың рұқсат етілген тұрақсыздықтың шектерінде бірдей болмады.Сондықтан осындай ағындарды мультиплекстеу кезінде жылдамдықтарды орайластыру үшін биттерді қосу немесе алып тастауды жүзеге асыру қажет болды.
. Зерттеліп отырған объектіде PDH технологиясының көмегімен құрылған корпоративтік желі орын алған.
PDH технологиясының бірқатар кемшіліктері бар, оларды айта кетсек:
-аралық пункттерде цифрлық ағындардың кіріс/шығысының қиын болуы;
-желілік автоматты түрдегі бақылау мен басқару құралдарының болмауы;
-синхронизациялаудың көп сатылы қалыпқа келуі айтарлықтай ұзақ уақыт қажет етті.
PDH кемшіліктеріне, сонымен қатар, желідегі ағынды бақылау мен басқару мақсаттары үшін қызметтік арналарды ұйымдастыруда мүмкіндіктерінің әлсіздігін және де мәліметтерді тарату желілерінде қолдану үшін өте маңызды орын алатын төменгі сатыдағы мультиплекстелген ағындардың маршрутизация құралдарының болмауын жатқызуға болады.
Синхронды оптикалық-талшықты желілердің стандартталуының қажеттілігі тек плезиохронды желілердің кемшіліктері анық болған кезде және SDH үшін жабдықтарды өңдеу мен ендіру толығымен жүріп жатқан кезде туды.
Телекоммуникациялық операторлар бұл жағдайды бірінші түсінді. Әртүрлі өндірушілердің жабдықтарын сәйкестендіру үшін жасалынған қадамдар оңтайлы нәтижелерге әкелген жоқ. 1984 жылдың басында АҚШ-та тарату жүйелерінің сәйкестендірілуі бойынша Форум болды, ол Америкалық Ұлттық Стандарттар институтына (ANSI) оптикалық-талшықты желілер бойынша синхронды тарату үшін арнайы операцияларды тезірек қабылдау туралы өтінішін білдірді. Бұл стандарттаудың мақсаты- әртүрлі өндірушілердің жабдықтарын оптикалық интерфейстер деңгейінде орайластыру. Бұл мәселе ANSI-ң екі комитетінің: цифрлық иерархия синхронизациямен жұмыс істейтін Т1Х1, сонымен қатар желілік администрациялау мен эксплуатация сұрақтарын шешетін Т1М1-ң алдына қойылды. Бұл комитеттердің жасаған жұмыстарының нәтижесінде 45 Мбит/с тарату жылдамдығына негізделген SYNTRAN деп аталынатын стандарттың алғашқы нұсқасы жасалынды. Алайда уақыт өтісімен, өндірушілер жаңа жүйелерді ойлап тапты. AT&T компаниясы ең жаңа технологиялар негізінде METROBUS жүйесін ойлап шығарды, оның тарату жылдамдығы енді 150 Мбит/с құрады. 1985 жылы Т1Х1 комитеті Bellcore компаниясының ұсынысымен оптикалық интерфейспен қатар сигналдың форматы мен оның тарату жылдамдығын анықтайтын, синхронды желі концепциясына негізделген (SONET, Synchronous Optical Network) бір бүтін ретінде стандартты шығару шешімін қабылдады.
3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Талшықты оптикалық кабель телевизиялық сигнал линиясының сипаттамалық бұрмалануын зерттеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_20_
Цикл үстінде басқару мен әсерлесу (СУВ) сигналдарын тарату үрдісін, салып, түсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.



2. Сандық тарату жүйесінің иерархиясы - американдық плезиохронды сандық иерархия PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy) сатысын салыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Солтүстік Америкалық, Жапондық және еуропалық. Еуропада иерархияның біріншілік жылдамдығы ретінде 2048 Кбит/с жылдамдығы қабылданды. Бұл DS0 (8 кГц жиілікпен алынған сигналдың дискреттік санағы 8 биттік тізбектілікпен кодаланып (квантталып), 8 кГц*8 бит=64 Кбит/с-на тең болғандағы цифрлық сигналдың аты) ақпараттық 30 сигналды кадрға қажетті сигналмен және басқарушы ақпаратпен бірге жинаған кездегі нәтиже. Ал АҚШ-та, Канадада және Жапонияда 30 арнаның орнына 24 арна комбинациясынан түзілген 1544 Кбит/с-на тең біріншілік жылдамдық қабылданды. Бұл иерархиялар плезиохронды цифрлық иерархия (PDH) деген атқа ие болды, өйткені мультиплекстелетін ағындар синхронды болмады және олардың жылдамдықтары биттік тізбектіліктің әрқайсысын түзетін тактілік генераторлардың рұқсат етілген тұрақсыздықтың шектерінде бірдей болмады.Сондықтан осындай ағындарды мультиплекстеу кезінде жылдамдықтарды орайластыру үшін биттерді қосу немесе алып тастауды жүзеге асыру қажет болды.
Дипломдық жұмыста насын объект ретінде Тараз қаласы алынды. Зерттеліп отырған объектіде PDH технологиясының көмегімен құрылған корпоративтік желі орын алған.
PDH технологиясының бірқатар кемшіліктері бар, оларды айта кетсек:
-аралық пункттерде цифрлық ағындардың кіріс/шығысының қиын болуы;
-желілік автоматты түрдегі бақылау мен басқару құралдарының болмауы;
-синхронизациялаудың көп сатылы қалыпқа келуі айтарлықтай ұзақ уақыт қажет етті.
PDH кемшіліктеріне, сонымен қатар, желідегі ағынды бақылау мен басқару мақсаттары үшін қызметтік арналарды ұйымдастыруда мүмкіндіктерінің әлсіздігін және де мәліметтерді тарату желілерінде қолдану үшін өте маңызды орын алатын төменгі сатыдағы мультиплекстелген ағындардың маршрутизация құралдарының болмауын жатқызуға болады.
Синхронды оптикалық-талшықты желілердің стандартталуының қажеттілігі тек плезиохронды желілердің кемшіліктері анық болған кезде және SDH үшін жабдықтарды өңдеу мен ендіру толығымен жүріп жатқан кезде туды.
Телекоммуникациялық операторлар бұл жағдайды бірінші түсінді. Әртүрлі өндірушілердің жабдықтарын сәйкестендіру үшін жасалынған қадамдар оңтайлы нәтижелерге әкелген жоқ. 1984 жылдың басында АҚШ-та тарату жүйелерінің сәйкестендірілуі бойынша Форум болды, ол Америкалық Ұлттық Стандарттар институтына (ANSI) оптикалық-талшықты желілер бойынша синхронды тарату үшін арнайы операцияларды тезірек қабылдау туралы өтінішін білдірді. Бұл стандарттаудың мақсаты- әртүрлі өндірушілердің жабдықтарын оптикалық интерфейстер деңгейінде орайластыру. Бұл мәселе ANSI-ң екі комитетінің: цифрлық иерархия синхронизациямен жұмыс істейтін Т1Х1, сонымен қатар желілік администрациялау мен эксплуатация сұрақтарын шешетін Т1М1-ң алдына қойылды. Бұл комитеттердің жасаған жұмыстарының нәтижесінде 45 Мбит/с тарату жылдамдығына негізделген SYNTRAN деп аталынатын стандарттың алғашқы нұсқасы жасалынды. Алайда уақыт өтісімен, өндірушілер жаңа жүйелерді ойлап тапты. AT&T компаниясы ең жаңа технологиялар негізінде METROBUS жүйесін ойлап шығарды, оның тарату жылдамдығы енді 150 Мбит/с құрады. 1985 жылы Т1Х1 комитеті Bellcore компаниясының ұсынысымен оптикалық интерфейспен қатар сигналдың форматы мен оның тарату жылдамдығын анықтайтын, синхронды желі концепциясына негізделген (SONET, Synchronous Optical Network) бір бүтін ретінде стандартты шығару шешімін қабылдады.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Симметриялық қосарланған жұптың өткізу жолағын өлшеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_21_
1. Біріншілік сандық тарату жүйесінің (СТЖ) соңғы станциясының құрылымдық схемасын салыңыз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
ТЖ-ті арнаның негізгі біріншілік тобының құрылуы
 
Бірінші арна–108 кГц, екінші арна -104 кГц және т.с.с.,он екінші арна - 64 кГц. Қабылдағышта аналогты сүгілер жалпы жиілік жолағын арнайы арналар арқылы таратады, түрленуден кейін қабылдау түрлендіргішінде, қайталанған ақпарат сигналы болып табылатын төменгі бүйірлік жиілік жолағы бөлініп алынады. Екі сатылы жеке түрлендіру қолдану арқылы БТ-ң қалыптасуы, барлық арналар үшін бірдей тасушы жиілікпен fт = 200 кГц болса, екінші кезеңде – мәні әртүрлі тасушы жиіліктермен (38-сурет) анықталады
fт =312-4*К,
мұндағы К –БТ-ғы ТК арна номері.
 
 

 
 
3ТЖ арнасының біріншілік тобының қалыптасуы
 
Түрлендірудің біріші сатысынан кейін, бөлініп алынған жоғарғы бүйірлік жиілік жолақтарына есептелген 200,3 - 203,4 кГц және fт = 200 кГц, өткізу жолақтары бірдей электромеханикалық сүзгілер қолданылады.
Артықшылықтары: жоғарғы сапалылық элементі бар, бүкіл құрылғының эксплуатациясын жеңілдететін және жасап шығыруын арзандататын өткізу жолағы бар, барлық арналарда бірдей электромеханикалық сызықтық сүзгілер бар. Кемшіліктері: түрлендірудің екінші сатысын енгізу, оның арналардағы бұрмаланулар мен бөгеуілдердің өсуіне және құрылғының бағасының өсуі.
 Кейбір тарату жүйелерінде 12-арналық стандартты топта олардың жұмысының арзандауы мен арналы жолақты сүзгілері санын азайту үшін алдын ала құрылған төрт ушарналы топ құрылады, яғни алдын-ала модуляция да қолданылады. (1-ші суретте)
Аналгты сигналдарды алдын-ала құрылған тобы – бұл 12 кГЦ спектр ені бар үшарналы сишгнал келісі. (2-ші сурет)

Рисунок 1 Формирование 12-канальной стандартной группы из четырех трехканальных предварительных групп

Рисунок 2 Формирование спектра стандартной первичной группы с помощью четырех трехканальных предгрупп
2. Сандық тарату жүйесінің иерархиясы - жапондық плезиохронды сандық иерархия PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy) сатысын салыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Жапондық және еуропалық. Еуропада иерархияның біріншілік жылдамдығы ретінде 2048 Кбит/с жылдамдығы қабылданды. Бұл DS0 (8 кГц жиілікпен алынған сигналдың дискреттік санағы 8 биттік тізбектілікпен кодаланып (квантталып), 8 кГц*8 бит=64 Кбит/с-на тең болғандағы цифрлық сигналдың аты) ақпараттық 30 сигналды кадрға қажетті сигналмен және басқарушы ақпаратпен бірге жинаған кездегі нәтиже. Ал АҚШ-та, Канадада және Жапонияда 30 арнаның орнына 24 арна комбинациясынан түзілген 1544 Кбит/с-на тең біріншілік жылдамдық қабылданды. Бұл иерархиялар плезиохронды цифрлық иерархия (PDH) деген атқа ие болды, өйткені мультиплекстелетін ағындар синхронды болмады және олардың жылдамдықтары биттік тізбектіліктің әрқайсысын түзетін тактілік генераторлардың рұқсат етілген тұрақсыздықтың шектерінде бірдей болмады.Сондықтан осындай ағындарды мультиплекстеу кезінде жылдамдықтарды орайластыру үшін биттерді қосу немесе алып тастауды жүзеге асыру қажет болды.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Коаксиалды кабель өткізу жолағын өлшеу
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_22_
1. Сандық сигналдар ағының уақытша бірігуін түсіндіріңіз Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Сандық сигналдарға жататындар: телеграфты сигналдар, деректерді тарату сигналдары, сандық тарату жүйесінің сигналдары және т.б.
Телеграфты сигнал өзінің бастапқы түріндегі тік бұрышты импульсті тізбектілікті формада бір полярлықты болып келеді. Дегенмен де телеграфты сигнал мен деректерді тарату сандық сигнлдар деректерінің жеке жағдайы болғандықтан ары қарай тек қана сандық сигналдар туралы айтамыз.
Сандық деректерді тарату тәжірибесінде бір өлшемді және көп өлшемді сигналдар қолданылады.
Сандың сигналға телеграфтық сигнал және комтіью тер өндіретін дерек беру сигналы жатады. Көптеген сигналдар сандық сигналдарға жатпайды. Олар — ака- логты немесе цздіксіз сигналдар. Аналогты сигналдар- ды сандық сигнал ретінде көрсетуге бола ма? Аналогты сигналды түрлендіру арқылы сандық сигналды алуға болады. Сандық сигналды алу үшін үш операция: дис- креттеу, кванттау және кодтау орындалады.
Дискреттеу
Аналогты үздіксіз сигналды уақыт (1-сурет), амплитуда (.2-сурет), уақыт және амплитуда арқылы (6.3-сурет), дискреттеу жолымен аламыз. Уақыт бо- йынша үздіксіз қисық сызықты өзгерісін емес, оның бір белгілі уақыт аралығындағы (Тд) амплитудалық мәндеріне сәйкес келетін санау нүктелерін қарас- тырамыз. Сонымен, біз үздіксіз процесті ондық сан тізбегі түрінде бейнелейміз. Бүл процесті цздіксіз сиг- налдарды дискреттеу деп атайды.
21590-1558925
2159012738106.1-сурет. Сигналды6.2-сурет. Сигналды
уацыт арцылы дискреттеуамплитуда арцылы
дискреттеу
Үздіксіз сигналдың санау нүктелерін белгілегенде жиілігін дүрыс таңдап алу керек, себебі сигналдардың жылдам озгерістерін байқау қажет, әйтпесе сигналды санау нүктелері арқылы қалпына келтіргенде хабардың бір бөлігі жоғалып қалуы және қалпына келтірілген сигналдың түрі бастапқы түрінен айырмашылықта
Бір өлшемді сандық сигналдар
Бір өлшемді сигналдар кеңістігі бұл- тіке, тура сызық

Сурет 1 Бір өлшемді сигналдар кеңістікгігінің мысалы
Егер уақыттың тактылы кезеңінде бір өлшемді сигналдың лездік мәнін өлшесек онда сигнал проекциясы кернеу осі немесе тоқтармен бірге сәйкес келіп ансамблмен (кенңістіктік) бір өлшемдік сигналға түседі.
2. Сандық тарату жүйесінің иерархиясы - синхронды сандық иерархия – SDH (SYNCHRONOUS DIGITAL HIERARCHY) сатысын салыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Синхронды сандық иеарахия сандық тарату жүйелерінің қазіргі кездегі телекоммуникация этабы дамуы кезінде бірнеше артықшылықтарымен ерекшеленеді.
SDH сигналдары құрылымын сипаттайтын халықаралық стандарттардың жақсы өңделуі әртүрлі өндірушілер қондырғыларын бірігуді қамтамасыз етеді. Бұл әртүрлі желінің операторларын өзара әсерлесуін проблемасыз шешуді жүзеге асырады.
SDH-нің негізгі сиаттамалары.
SDH технологиясы ITU-T (G.702, G.703, G.704, G.707, G.708, G.709, G.773, G.774, G.782, G.783, G.784, G.957, G.958, Q.811, Q.812), ETSI (ETS 300 147) ұсынымдарымен сипатталады. Мысалы, Солтүстік Америкалық синхронды сандық иерархиясы ANSI (American National Standards Institute) Американдық стандарттардың ұлттық интститутымен SONET стандарттары жүйесіне бағынады.
SDH сигналдары құрылымын қарастырайық.
Бұл STM-N синхронды транспортты модуль, мұндағы N сол SDH деңгейімен анықталады. Қазіргі кезде STM-1, STM-4, STM-16 және STM-64 жүйелері кеңінен қолданылады. Жүйелер 4-ке бөліне алатындай тұрғызылатындығын білу қиын емес. Олай болса, келесі 1.1—ші кестедегідей жылдамдықтар иерархиясы қалыптасқан.
Кесте 1.1 Сандық синхронды иерархия
Модуль деңгейі Жылдамдық кбит/с
STM-1 155 520
STM-4 622 080
STM-16 2 488 320
STM-64 2 488 320
Базалы деңгейі STM-1 болып табылады. Ол өзінің циклы 125 мкс қайталау периодымен сипатталады.
Қазіргі заманғы электробайланыс жүйесінің негізінде сандық тарату жүйелерін пайдалануға негізделген цифрлық біріншілік желіні қолдану жатыр.
Заманға сай сандық біріншілік желі үш технологиялар негізінде құрылуы мүмкін: PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy-Плезиохронды сандық иерархия), SDH (Synchronous Digital Hierarсhy-Синхронды сандық иерархия) және (1.1-сурет) ATM.
3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Талшықты-оптикалық кабельдің өткізу жолағын өлшеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_23_
1. Дискретті ақпарат тарату арналарын ұйымдастыруды түсіндіріңізЖауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.






2. Хабарларды таратудың көпарналы тәсілдері – Электрлі байланыстың көпарналы сигналдарының бөліну мен қалыптасу тәсілдерін түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Электрлік байланыс жүйесінің қымбатты бөлігі байланысты беру желісі болып табылады. Сымды байланыс желі түсінігіне байланыс тізбегі ұғымы енгізіледі. Байланыс тізбегі деп бір электр сигналын беруге арналған, кабелъ тізбегінде немесе әуе тізбегінде орналасқан сым жиынтығын атайды. Сым санына байланысты бір, екі, үш және төрт сымды тізбек болып бөлінеді. Радио-сызықты желіні қолданғанда «оқпан» түсінігі аналогты болып табылады. Қазіргі электрбайланыс жүйесінде екі және төртсымды тізбек қолданылады.
Көп жағдайда техникалық және электрондың тұрғыдан қарағанда бір тізбек бойынша бір мезгілде хабардың көп санын беруге болады, яғни бір тізбекте тәуелсіз канал санын жіберуге болады.
N-канал байланысының жүйесі дегеніміз - бір байланыс тізбегімен N көзінен N қабылдағышқа бір уақытта және тәуелсіз хабар берудегі техникалық қондырғылардың жиынтығы. N каналды байланыс жүйесінде N хабар көзінен біріншілік сигналдар жүргізіледі. Бұл сигналдар арнайы тексеруден өтеді және байланыс тізбегінде жүретін ортақ топты сигналга біріктіледі. Жүйенің қабылдау бөлігіне топты сигналдан берілетін хабарға сәйкес, бөлек каналдың жеке сигналдары бөлініп шығады.
Көпарналы байланыс жүйесін құрған кезде сигнал бөлу ең қажетті кезең болып табылады. Қазіргі кездегі байланыс техникасында сигнал бөлуді 2 топта қарауға болады.
Бірінші топта N каналды жүйенің кіріс каналына түсетін біріншілік сигналдың формасын өзгертпеуге болады; бөлу шешімді (развязывающий) 2N-полюстниктердің негізінде болады. Сұлба тарамдарында пайда болатын бір жүп полюстникке энергия көзін қоссақ, бір ғана полюс жұп потенциалында нөлден өзгереді, ал қалған полюс жұбында ол нөлге тең болып қалады. 2N полюстниккё мысал ретінде (N=2) теңестірілген көпір болуы мүмкін. 2N-полюстниктің көмегімен аз каналы бар аппаратураны құрастыруға болады, сондықтан бірінші топ әдісі көмекші роль атқарады.
Екінші топта беру бөлігінде бөлек каналдың сигнал жүйесінде алдын ала қаралған көрініспен біріншілік сигналды түрлендіруді қамтамасыз етеді.
Олар сигнал жүйесінің қабылдау бөлігінде әр түрлі және бөлшектенген болуы керек.
N-канал байланыс жүйесінің құрылымдық сұлбасы 1.2-суретте көрсетілген. Жүйенің беру бөлігіне түсетін а1 (t), а2 (t), ... аN (t),М1 М2,... МN қондырғылармен түрленеді; осы қондырғылар шығысындағы U1(t), U2(t), ... UN(t)сигналдар каналды деп аталады.

1.2-сурет. Көпарналы беру жүйесінің құрылымдық сұлбасы.
Әрбір каналдан шыққан сигналдар Е шығысында топтастырылып, топтық сигналға түрленеді. Физикалық тізбек арқылы өткен топтық сигналдар қабылдау бөлігінде қайтадан әрбір каналға бөліну үшін жеке сигналдарға бөлін
3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Қосарланған жұпты кабельдің толқындық кедергісін зерттеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_24_
1. Сандық тарату жүйесін (СТЖ) дауыстық тарату арнлараны ұйымдастыруды түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
ТЖ-ті арнаның негізгі біріншілік тобының құрылуы
 
Бірінші арна–108 кГц, екінші арна -104 кГц және т.с.с.,он екінші арна - 64 кГц. Қабылдағышта аналогты сүгілер жалпы жиілік жолағын арнайы арналар арқылы таратады, түрленуден кейін қабылдау түрлендіргішінде, қайталанған ақпарат сигналы болып табылатын төменгі бүйірлік жиілік жолағы бөлініп алынады. Екі сатылы жеке түрлендіру қолдану арқылы БТ-ң қалыптасуы, барлық арналар үшін бірдей тасушы жиілікпен fт = 200 кГц болса, екінші кезеңде – мәні әртүрлі тасушы жиіліктермен (38-сурет) анықталады
fт =312-4*К,
мұндағы К –БТ-ғы ТК арна номері.
 
 

 
 
ТЖ арнасының біріншілік тобының қалыптасуы
 
Түрлендірудің біріші сатысынан кейін, бөлініп алынған жоғарғы бүйірлік жиілік жолақтарына есептелген 200,3 - 203,4 кГц және fт = 200 кГц, өткізу жолақтары бірдей электромеханикалық сүзгілер қолданылады.
Артықшылықтары: жоғарғы сапалылық элементі бар, бүкіл құрылғының эксплуатациясын жеңілдететін және жасап шығыруын арзандататын өткізу жолағы бар, барлық арналарда бірдей электромеханикалық сызықтық сүзгілер бар. Кемшіліктері: түрлендірудің екінші сатысын енгізу, оның арналардағы бұрмаланулар мен бөгеуілдердің өсуіне және құрылғының бағасының өсуі.
 Кейбір тарату жүйелерінде 12-арналық стандартты топта олардың жұмысының арзандауы мен арналы жолақты сүзгілері санын азайту үшін алдын ала құрылған төрт ушарналы топ құрылады, яғни алдын-ала модуляция да қолданылады. (1-ші суретте)
Аналгты сигналдарды алдын-ала құрылған тобы – бұл 12 кГЦ спектр ені бар үшарналы сишгнал келісі. (2-ші сурет)

Рисунок 1 Формирование 12-канальной стандартной группы из четырех трехканальных предварительных групп

Рисунок 2 Формирование спектра стандартной первичной группы с помощью четырех трехканальных предгрупп
Арналардың жиіліктік бөліну әдістері- екі бүйірлі жолақпен тарататын амплитудалы модуляция әдісін айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Жиілікпен бөлінетін арналарды коаксиалды кабель жүйесімен таратудың, магистралді желідегі телеграмма таратуын және байланыстың күшті бумаларын ұйымдастыруға болады. Бұл жүйелер төртсымды бірполюсті, яғни әртүрлі бағыттағы физикалық тізбектердің таралуы. К-120 жүйесі және суасты кабелдерімен жұмыс істейтін жүйелер ерекшеленеді. Олар екісымды екіполюсті болып келеді. Тарату жүйесінің төменгі жиілікті диапазоны талап етілген бөгеуіл қорғаныстығымен қамтамасыз етіледі де, жоғарғы жиілікті диапазоны арна санына тәуелді болады. Мынаны да ескере кеткен жөн, жиілік өскен сайын оның өшулігі өседі де, күшейту аймағының ұзындығы кішірейеді.
К – 3600 жүйесі
Берілген жүйе, диаметрі 2,6/9,4 мм коаксиалды жұптармен, КМБ-8/6 немесе КМБ-4 типті кабелдермен жұмыс істеу үшін арналған. Бұл жүйе әр бағытта 3600 (ТЖ) тоналді жиілікті арналар немесе 1800 ТЖ және бір телевизиялық сигнал арналарын ұйымдастырады. Осы жүйенің сызықтық тракті
f = 312 – 17596 кГц
жиілік жолағын қамтиды.

Осы жүйенің байланыс ұзақтығы 12500 км құрайды, бірақ бұл жүйенің арналары ұзындығы 25000 км құрайтын халықаралық аймақтарда да қолдануы мүмкін. Ұзақтықты қамтамасыз ету үшін қызмет көрсетілетін Күшейткіш пункттерде (ҚКП) және қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттерін пайдаланады. ҚКП-ҚКП типті жүйелер арақашықтығы 180 км-ге дейін қолданылады, қызмет көрсетілмейтін пункттердің саны ҚКП-ҚКП екі соңғы пункт арасында 61-ге дейін жетуі мүмкін.
Күшейткіш аймақтың ұзындығы 3 + 0,15 км. Жоғарғы жиіліктегі қайтатаратқыш аймағының максималды ұзындығы 1500 км-ге дейін жетеді.
К – 3600 ТЖ-ң қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің үш түрі бар: реттелмейтін; реттейтін (әрбір бесінші); коррекциялайтын (әрбір жиырмасыншы).
Реттейтін қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің құрамында грунт арқылы және бақылау жиілігіндегі бақылау тогы fк = 18432 кГц құрайтын ДАР құрылғысы бар. Көрсетілген БЖ негізгі болып табылады, сонымен қоса екі қосымша БЖ – 9216 кГц және 768 кГц қолданылады.
Қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің құрамында АЖС коррекциялайтын құрылғылар бар. Қызмет көрсетілетін күшейткіш пункттердің жене қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің магистралдарында ТЖ арналарды бөліп алу үшін және енгізу үшін К – 1020 Р және К – 224 Р жүйелерінің сәйкес тармақтанулары қолданылады. ДАР жүйесі қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттердің күшейту коэффициентін, грунт температурасы + 120 С өзгергенде өзгертуі мүмкін. К – 3600 тарату жүйесі ТТА – ны қолдану арқылы құрылады, сондықтан арнайы болып келетіндері тек түйіндесу аппартурасының құрылғысы және сызықтық трактінің соңғы аппаратурасы. К – 3600 арна тарату жүйесінің қарапайымдалған сұлбасы 1-сурет көрсетілген. К – 3600 түйістіру аппаратурасының көзі, үшіншілік тп\оп (ҮТ) сигналы болып келеді. Бірінші сигналынан басқа, ҮТ әрбір сигналы жиілікпен модулятор арқылы тасымалданады. Түрлендіру тасушы жиіліктер арқылы іске асады.
Бірінші арналық топтың орнына дыбыстық арнасы және радиотарату арналары бір ТВ арна ұйымдастыруға болады. Бұл кезде екінші арнадан (жиілік жолағы 9884-17565 кГц) теледидар (ТД) арна ұйымдастыруға болмайды. Екінші 1800 арналық топта барлық арналарда тасушы жиілігі арқылы ұйымдастырылатын жиіліктік түрлендіру бар. Арналық сигнал 9884-1765 кГц жиілік жолағын қамтиды. Әрбір арналық топтың шығысында сүзгі орнатылған. Сигналдар жиілік арқылы бөлінеді де ДЖ арқылы беріледі. Әрі қарай трактіге 9000 кГц жиілігі енгізіледі. Ол қабылдау станциясында құрылғыларды синхрондау үшін қолданылады. Нәтижесінде синхрондық қалыптасады, яғни таратқыш және қабылдағыш құрылғыларының тасушы жиілігінің fт теңдігі. Содан кейін сигнал корректор арқылы линияға енгізіледі.
1-Сурет К – 3600 жүйесінің қарапайымдалған сұлбасы
К – 3600 станциясының арна қабылдау функционалдық сұлбасы осы сияқты, бірақ сигнал қарама – қарсы жаққа бағытталған. КАТЖ-де К-3600 қызмет көрсетілмейтін күшейткіш пункттерін дистанциялық бақылау мүмкіндігі қарастырылған. Бұл бақылау f=19872 кГц жиілікте іске асады.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Коаксиальді кабельдің толқындық кедергісін өлшеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_25_
Сандық тарату жүйесінде (СТЖ) синхронизация жүйелері мен генераторлық қондырғылар жұмысын түсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
ТЖ-ті арнаның негізгі біріншілік тобының құрылуы
 
Бірінші арна–108 кГц, екінші арна -104 кГц және т.с.с.,он екінші арна - 64 кГц. Қабылдағышта аналогты сүгілер жалпы жиілік жолағын арнайы арналар арқылы таратады, түрленуден кейін қабылдау түрлендіргішінде, қайталанған ақпарат сигналы болып табылатын төменгі бүйірлік жиілік жолағы бөлініп алынады. Екі сатылы жеке түрлендіру қолдану арқылы БТ-ң қалыптасуы, барлық арналар үшін бірдей тасушы жиілікпен fт = 200 кГц болса, екінші кезеңде – мәні әртүрлі тасушы жиіліктермен (38-сурет) анықталады
fт =312-4*К,
мұндағы К –БТ-ғы ТК арна номері.
 
 

 
 
ТЖ арнасының біріншілік тобының қалыптасуы
 
Түрлендірудің біріші сатысынан кейін, бөлініп алынған жоғарғы бүйірлік жиілік жолақтарына есептелген 200,3 - 203,4 кГц және fт = 200 кГц, өткізу жолақтары бірдей электромеханикалық сүзгілер қолданылады.
Артықшылықтары: жоғарғы сапалылық элементі бар, бүкіл құрылғының эксплуатациясын жеңілдететін және жасап шығыруын арзандататын өткізу жолағы бар, барлық арналарда бірдей электромеханикалық сызықтық сүзгілер бар. Кемшіліктері: түрлендірудің екінші сатысын енгізу, оның арналардағы бұрмаланулар мен бөгеуілдердің өсуіне және құрылғының бағасының өсуі.
 Кейбір тарату жүйелерінде 12-арналық стандартты топта олардың жұмысының арзандауы мен арналы жолақты сүзгілері санын азайту үшін алдын ала құрылған төрт ушарналы топ құрылады, яғни алдын-ала модуляция да қолданылады. (1-ші суретте)
Аналгты сигналдарды алдын-ала құрылған тобы – бұл 12 кГЦ спектр ені бар үшарналы сишгнал келісі. (2-ші сурет)

Рисунок 1 Формирование 12-канальной стандартной группы из четырех трехканальных предварительных групп

Рисунок 2 Формирование спектра стандартной первичной группы с помощью четырех трехканальных предгрупп
2.. Арналардың жиіліктік бөліну әдістері - бір бүйірлі жолақпен тарататын амплитудалы модуляция әдісін айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Бір бүйірлі жолақты сигнал және тасымалдаушыны тарату түрі.
 
 

Сурет 1. ББЖ және тасымалдаушы
 
Арналық сигналдың жиіліктік жолағы кеңдігі бұл жерде екі есе азаяды да -ға тең болады. Бұл жерде бір бүйірлі жолақтың бірін жою үшін қолданылуы жағынан күрделі арналық сүзгілер қажет. Бір бүйірлі жолақтың жоқтығы әсерінен тасымалдаушы қуаты және бүйірлі жолақ қатынастары одан да үлкен өседі, бұл топтық күшейткіштердің қолданылуына кедергі жасайды. Беру құрылғыларының қуатын теңестіргенде бір бүйірлі жолақты сигналдың бөгеуілден қорғанушылығы азаяды. АМ тербелісінің толық спектрі жіберетін жүйеге қарағанда. Міне осы кемшіліктеріне байланысты бұл тәсіл іс жүзінде қолданылмайды.
 
Тасушысыз бір бүйірлі жолақты тарату (ББЖ)
 

 
Сурет 2. Бір бүйірлі жолақты тарату
Бастапқы сигнал спектрі, жолақтың кеңдігіне тең болады, шамамен мүмкіндігінше арналық сигнал спектрі кеңдігінен аз қамтамасыз етеді, бұл линиялық спектр жиілігін мүмкіндігінше аз шығындылықпен қолдануға, яғни басқа АМ сигналдарына қарағанда арналар санын өсіреді. Модулятор өз кезегінде сигналды жиілікпен беріп отыруы керек.
Тасымалдаушы жиілікті бұқтыру қуаты бүйірлі жолақты жиіліктің қуатынан анағұрлым асатын тарату жүйесінің барлық сигналдарын күшейту үшін күшейткіштерді қолдануға мүмкіндік береді. Мұндай күшейткіштерді қолдану құрылғы көлемін анағұрлым кішірейтеді, шығындылығы жағынан өте тиімді. Сонымен қатар топтық сигналдар күшейткіштерін қолдану соңғы сигналдың қуатын өсіреді. Сондықтан, қуаты жағынан күшейтілген керекті сигналды линияға беруге мүмкіндік болады. Ал бұл Рс / Рш қатынасын өсіреді, беру сапалылығын жақсартады - бұл ББЖ жетістігіне жатады.
ББЖ тәсілінің кемшіліктері:ББЖ мен тасымалдаушыны бұқтыру керектігі туындайды, ал бұл құрылғы жұмысын қиындатады; қабылдау жағында, тасымалдаушыны қайтадан қалпына келтіруге тура келеді, ал бұл қабылдау пунктіндегі соңғы құрылғы жұмысын қиындатады;қабылдау станциясында бастапқы сигнал ББЖ сигнал мен қайта қалпына келтірілген тасымалдаушы жиілік fтас демодуляторда көбейту тәсілімен алынады, яғни
.
жиілікті сигнал құраушылары төменгі жиілікті сүзгі (ТЖС) көмегімен бөлініп шығады. Бірақ, бұрмаланбаған бастапқы сигналды қабылдау станциясында дұрыс қабылдау үшін тарату станциясы жағынан тасымалдаушы жиілік қайта қалпына келтірілген тасымалдаушы деңгейімен дәл келген жағдайда ғана алынады.
3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Симметриялық қосарланған жұпты кабельдің сөнуінің таралуын өлшеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_26_
Көп арналы екі жақты тарату жүйелері. Трансформаторлар мен резисторларда құрылғылар жұмысын түсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Екі пункт арасында байланыс ұйымдастыру кезінде сигналды екі жақты жіберу керек болады. Байланыс жолында өшулік болмау үшін күшейткішті қосады. Күшейткіш сигналды тек бір жақты күшейтетіндіктен, арнаны екіге бөлуге тура келеді:
- тарату арнасы;
- қабылдау арнасы.
Бұл канал бір жақты болады. Ал екі абонент бір-бірімен үзіліссіз сөйлесу үшін арна екі жақты болуы шарт. Сондықтан, мұндай арна бір-біріне қарама-қарсы орналасуы керек.left1286510
Сурет 1. Екі жақты арнаның сұлбасы
 
Pкір, Ршығ – арнаның кірісі мен шығысындағы қуат деңгейі;
БҚ – бөлгіш құрылғы;
БЖҚА – біржақты қолданылатын арна.
 
Егер біз екі сым арқылы жергілікті байланыс орнатсақ, онда бөлгіш құрылғыны (БҚ) қолдануымыз керек. Мұндай кездегі байланыс екі сымды деп аталады. Екі жақты байланыс орнату кезінде, екі жаққа берілетін хабар бір-бірінен тәуелсіз болуы үшін, ондағы бөлгіш құрылғыдағы 3-4 (4`-3`) нүктелеріндегі бағыт болуы керек(Сурет-1). Тоналді жиілікті арнаның бір қалыпты жұмыс жасауы үшін арнаның кірісіндегі нүктелерде қуаттың, кернеудің шамасын нормалау қажет болады. Барлық нормаланған шаманы белгілі бір дәрежеде – нөлдік шартты түрде өлшенеді. Мұндай нүктені, әдетте, екі сымдық кірісті алады. Барлық деңгейлер белгілі бір жиілікте өлшенеді, ол жиілік – 800 Гц. Сонда екі сымды кірістегі қуат Ркір = -13 дБм тең, ал шығысындағы қуат Ршығ = 4 дБм
2. Арналардың фазалы бөліну әдісін айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Коаксиальді кабельдің сөнуінің таралуын өлшеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_27_
1.Көп арналы екі жақты тарату жүйенлері. Электрлік жаңғырық құбылысы мен оны жою әдісі туралы түсінігіңізді айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.





Для устранения электрического эха используют эхозаградители и эхокомпенсаторы.

2. Арналардың уақыттық бөліну әдістері. Бірінші АИМ-1 қатардағы ампдитудалы-импульсті модлуляция әдісін түсіндіріңіз, схемасын сызыңыз.
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Адамның байланысқа деген қажеттілігі өте жақсы қарқынмен өсті және өсіп келеді. Елді мекендер арасында, қалалар, аудандар  арасында және мемлекеттер мен континенттер арасында байланыс қажет болды. Байланыстың жаңа түрлері пайда болды: теледидарлама, факсимильді тарату, радиохабар тарату, цифрлық байланыс және басқалар. Қажеттіліктерді техникалық жүзеге асыру жолында байланыста көптеген қиындықтар пайда болды.Еске сала кетсек, АЖБ жүйелерде аналогты сигнал тасымалдаушы жиіліктердің тербелістерін модуляциялайды. Модуляциядан кейін сүзгілердің көмегімен спектрден АМ сигналдарынан бір бүйірлік жолақты (ББЖ бар сигналдар) бөліп алады. Әрбір бүйірлік жолақ 3,4 кГц – 0,3 кГц = 3,1 кГц + fқорғ.4 кГц кеңдіктен тұрады. Топтық сигнал Nfарна. жиілік спектрінің кеңдігін алып жатады, мұндағы N- арналар саны, fарна.- бір арнаның спектрінің кеңдігі.АУБ бар жүйелерде дискреттелген АИМ және цифрлық кодталған ИКМ сигналдары анағұрлым кеңінен қолданылады.
АИМ бар сигналдар АИМ-1 және АИМ-2 түрлі болып екіге бөлінеді. Дискреттеу кезінде тікбұрышты формалы импульстердің көмегімен АИМ-1 және 2 айырмашылығын суреттен көруге болады.

22 сурет -  АИМ-1 және АИМ-2
Яғни АИМ-1 лездік мәні импульстер төбесінде сигналдың лездік мәнін қайталайды, ал оның спектрі, керісінше, д; 2д және т.б. жиіліктері аймағында тұрақты болады.
3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Талышқты-оптикалық кабельдің сөнуін зерттеуЖауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_28_
1. Арналардың жиіліктік бөліну әдісі – стандартты үшінші топ спектрінің қалыптасуы қалай болатындығын түсіндіріңіз, схемасын салыңызЖауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
ҮТ ұмтылғандағы
fт.В= 1364+248*(В-4) кГц,
 
мұндағы В – ҮТ-тың спектр номері, В = 4,5,6,7,8.
Тасушының негізгі нұсқасы 1364, 1612, 1860, 2100 жиіліктеріне ұмтылады
 
left64770
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
40 – сурет. Үшіншілік топ (ҮТ) арнасының қалыптасуы
 
 
ТЖ арнасының үшіншілік тобының қалыптасуы
 
ТЖ арналарының төрттік және бестік топтарының қалыптасуы жайлы түсініктеме. Әрі қарай арналардың типтік топтарын ұлғайту, төрттік (ТТ) және бестік (БТ) топтарының қалыптасуы арқылы жүзеге асады. ТТ үш ҮТ-дан (3*300= 900 арна) әр топта жолақты фильтрдің жиіліктің төменгі бүйірлік жолының бөлінуі арқылы қалыптасады. Сыбайлас ҮТ-ң арасындағы жиілік интервалы 88 кГц құрайды. Арналардың төрттік топтарын нормалауын екі жолмен шешуге болады: ТТ-тың екеуінен; ҮТ-ң алтауынан.
 
2. Ендік-импульстік модуляцияны арналары уақытпен бөлінген тарату жүйелері үшін пайдалану схемасын түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_29_
1. Сигналдарды аналогты-цифрлы түрлендірудің негізгі әдістері
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
2. Арналардың уақыттық бөліну әдістері – бірінші және екінші қатардағы АиМ-1 және АИМ-2 амплитудалы-импульсті модуляциямен тарату жүйесінің топтық сигналы схемасын салыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Ауб бар жүйелерде арналарға байланыс линиясы бойымен таратылатын жиіліктер спектрі емес, уақыт бөлінеді. Мұнда әрбір арна тарату мезетінде топтық сигналға бөлінген барлық жиілік спектрін алып жатады. Өйткені сигнал спектрінің кеңдігі импульстік сигналдың ұзақтығына кері пропорционал болса, онда цифрлық сигналдың импульстер ұзақтығы (яғни тарату жылдамдығы) байланыс линиясы бойымен таратылатын жиілік кеңдігіне тікелей тәуелді болады.





3.«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма: Коаксальді кабельді кедергі орнықтылығына баға беру.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_30_
Сандық тарату жүйесіне сигналды түрлендіру. Арналар мен күре жолдардың (тракт деп түсініеміз) негізгі сипаттамалары айтыңыз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
2.Көпарналы екі жақты тарату жүйелері. Бір жолақты төрт сымды байланыс жүйесі туралы түсінігізді айтыңыз.
.Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Екі пункт арасында байланыс ұйымдастыру кезінде сигналды екі жақты жіберу керек болады. Байланыс жолында өшулік болмау үшін күшейткішті қосады. Күшейткіш сигналды тек бір жақты күшейтетіндіктен, арнаны екіге бөлуге тура келеді:
- тарату арнасы;
- қабылдау арнасы.
Бұл канал бір жақты болады. Ал екі абонент бір-бірімен үзіліссіз сөйлесу үшін арна екі жақты болуы шарт. Сондықтан, мұндай арна бір-біріне қарама-қарсы орналасуы керек.
Сурет 1. Екі жақты арнаның сұлбасы
 
Pкір, Ршығ – арнаның кірісі мен шығысындағы қуат деңгейі;
БҚ – бөлгіш құрылғы;
БЖҚА – біржақты қолданылатын арна.
-26924097790 
Егер біз екі сым арқылы жергілікті байланыс орнатсақ, онда бөлгіш құрылғыны (БҚ) қолдануымыз керек. Мұндай кездегі байланыс екі сымды деп аталады. Екі жақты байланыс орнату кезінде, екі жаққа берілетін хабар бір-бірінен тәуелсіз болуы үшін, ондағы бөлгіш құрылғыдағы 3-4 (4`-3`) нүктелеріндегі бағыт болуы керек (Сурет-1). Тоналді жиілікті арнаның бір қалыпты жұмыс жасауы үшін арнаның кірісіндегі нүктелерде қуаттың, кернеудің шамасын нормалау қажет болады. Барлық нормаланған шаманы белгілі бір дәрежеде – нөлдік шартты түрде өлшенеді. Мұндай нүктені, әдетте, екі сымдық кірісті алады. Барлық деңгейлер белгілі бір жиілікте өлшенеді, ол жиілік – 800 Гц. Сонда екі сымды кірістегі қуат Ркір = -13 дБм тең, ал шығысындағы қуат Ршығ = 4 дБм.




3.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
«Телекоммуникациялы байланыс желілері» зертханалық кешенінде зертханалық практикумға тапсырма:Талшықты оптикалық кабельдің кедергіге орнықтылығына баға бер
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_31_
1. Разрядтық салыстырудың сызықтық кодері жұмысы мен схамасының түсінігін айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Разрядтық салыстырудың сызықтық кодері жұмысы желілерінде, тек қана сандық жүйелерін қолдануға сатылы өту тенденциясымен, аналогтық және сандық тарату жүйелері (ТЖ) қолданылады. Ақпарат таратудың жоғары сапасына кепілдік беретін, тракттар мен арналардың берілген сипаттамасын қамтамасыз ету үшін, сандық және аналогтық тарату жүйелерінің жобалануын үйлесімді қылып жасайды. Тарату жүйелерін жобалаудағы қолданылатын әдістері мен жолдарын қысқаша қарастырайық. Электрбайланыстың біріншілік сигналдарын екіншілік сигналдарға және керісінше түрлендіру үшін модуляция қолданылады. Осы орайда сигналдарды тарату, өткізетін жиілік жолағы нөлдік төменгі және жоғарғы шектерде жататын байланыс желісі немесе арнасы арқылы жүзеге асады – былайша айтқанда эффектілік таратылатын жиіліктер жолағы бар арна (ЭТЖЖ). Модуляцияның жалпы ұстанымы таратылатын хабарламаға сәйкес тасымалдаушы тербелістің (тасымалдаушының) f(а,b,...,t) бір немесе бірнеше параметрлерінің өзгеруінде жатыр. Мысалға, егер тасымалдаушы ретінде ( ) cos( ) f t U0 0 гармоникалық тербелісі қабылданса, онда модуляцияның үш түрін құрастыруға болады: амплитудалық (АМ), жиіліктік (ЖМ), және фазалық (ФМ). Егер тасымалдаушы болып импульстердің периодикалық тізбектелуі ( ) ( ) 0 0 0 f t U f t T t i табылса, онда импульстердің f0(t) берілген түрінде импульстік модуляцияның төрт негізгі түрін құрауға болады: амплитудтық – импульстік (АИМ), кең – импульстік (КИМ), уақыт – импульстік (УИМ) және жиіліктік – импульстік (ЖИМ). Радиоимпульсті қолдану тағы да екі модуляция түрін алуға мүмкіндік береді: жоғарыжиіліктік толтырудың фазасы және жиілігі бойынша.

Кодтык кателерді тауп түзету кабілеті артыктык символдардын бар болу шартымен аныкталады. Кодтау кұрылғысынын кірісіне к акпаратык екілік символдар тізбігі келп түседі. Шыгысында оган n екілік символдар тізбегі сәйкес келеді. Мұнда n>k . Барлыгы кірісінде 2k ,шыгысында 2n әртурлі тізбектер болуы мумкін. Барлык мумкін болатын беру жағдайларынын табылатн кодтык кате комбиляцияларынын бөлігін мыналар кұрайды: 2n-2k/2n=1-2k/2n
Мысал 01001111101
1100001010/0101110111 , d=7
Тексеруші матрицаның қатары ретінде бірлік саны үлкен немесе екіге тең 3 санды 2 орында комбинацияны алуға болады,ал W=1, себебі:ақпараттық разряд матрицасын бірлік:111;110;101;011 етіп алған дұрыс құрылатын матрицаның сонғы түрі мынадай:
С1= немесе С2= немесе С3= және т.б.
Түзелетін С матрицасының қатарлары ізделінді кодалық nu комбинациясы түрінде болады.Ал басқа комбинациялар сызықты кодалық қасиеттері негізінде құрылады:
Сызықты кодалық коданың вектарлар қосындысы берілген кодаға сәйкес векторды береді.
Егер де кодтың ақпараттық бөлігі белгілі болса онда тексеруші символына мына формуламен анықталады:
Pj=
Берілген матрица бойынша топтық код құру:
С7:4=
Шешуі: матрицаның қатар саны nu=4, олай ьолса мүмкін болатын ақпараттық комбинация саны N=2nu=24=16, 16 комбинацияның біреуі 000 000. Кодтың төрт комбинациясы бұл түзілетін матрицаның төрт қатары.Ал басқа барлық комбинация осы қатардың барлық вариянтының қосындысының нәтижесі.Сонымен корректілеуші код комбинациясы мына түрде болады:
0 0 0 0 0 0 0 5) 0 0 1 0 1 0 1 9) 0 0 0 1 0 1 1 13) 0 0 1 1 1 1 01 0 0 0 1 1 1 6) 1 0 1 0 0 1 0 10) 1 0 0 1 1 0 0 14) 1 0 1 1 0 0 10 1 0 0 1 1 0 7) 0 1 1 0 0 1 1 11) 0 1 0 1 1 0 1 15) 0 1 1 1 0 0 01 1 0 0 0 0 1 8) 1 1 1 0 1 0 0 12) 1 1 0 1 0 1 0 16) 1 1 1 1 1 1 12. Көпарналы екі жақты тарату жүйелері. Екі жолақты екі сымды байланыс жүйесі туралы түсінігізді айтыңыз.
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
ЧРК-мен көпарналы тарату жүйелерінің аппаратураларын құру кезінде, әдетте, жиілікті көпеселі түрлендіру қолданылады. Түрлендірудің бұндай түрі бастапқы сигналдардың линияға берілу алдында бірнеше рет жиіліктер шкаласы бойынша орын ауыстыруына негізделген. Қабылдағыш ақырғы станцияда осыған сәйкес жиіліктер шкаласы бойынша орын ауыстыру орындалады, бірақ кері ретте.
Көпеселі түрлендіру қарапайым арзан сүзгіштерді, арналар саны әр түрлі болатын тарату жүйелерінде стандартты құрылғыларды қолдануға, жиіліктердің сызықты жолағын тиімді пайдалануға мүмкіндік береді. Бұдан басқа бұл түрлендіру бастапқы сигналдың жиілік жолағын сызықтыққа түрлендіруге мүмкіндік береді. Бұл кезде түрлендірудің бір сатысын қолданғанда, яғни түрлендіргіш арқылы бастапқы сигналды тікелей беру кезінде, осы сигналдың сызықты сигналға әсері орын алады.
Әр арна спектрінің көп еселі түрлендіру арқылы алынған жиіліктердің сызықты спектрінде орналасуы виртуалды тасушы жиілік деп сипаттаған ыңғайлы.
Виртуалды тасушы жиілік деп ойдағы тасушы жиілікті айтамыз, оның көмегімен бастапқы жиіліктер жолағын сызықтыға бір рет түрлендіру арқылы (аралық түрлендіру сатыларынсыз) жүзеге асыруға болады. К-60 тарату жүйесінің бірінші арнасы сызықты спектрде 12,3...15,4 кГц жиіліктер жолағын алады. Бұл жолақ үш сатылы түрлендіру арқылы алынады (4.9-сурет).

4.9-сурет. Үш сатылы түрлендіру арқылы алынатын жолақ
Бұл суреттен көрініп тұрғандай, 0,3...3,4 кГц спектрінде бастапқы сигналды түрлендірудің бір сатысын қолдана отырып 12,3...15,4 кГц сызықты спектрге тарата алатын виртуалды тасушы жиілік fB=12 кГц. Сонымен қатар виртуалды тасушы жиілік каналдың сызықты спектрінде бастапқы спектрде нөлдік жиілік бар болған жағдайда алатын орынын алады.
ЧРК-мен беріліс жүйелері жеке немесе топтық әдіс бойынша құрылуы мүмкін. Құрудың жекелік әдісінде түрлендіргіштер, сүзгіштер, күшейткіштер және басқада құрылғылар әр арна үшін жеке болады; беріліс жүйесі қанша арналар санына арналса, соншама рет ақырғы және аралық аппаратура құрамында қайталанады. Егер әр арна үшін ақырғы аппаратура құрамының бір бөлігі ғана жеке болып табылса, ал басқа құрылғы және аралық аппаратура құрылғылары арналардың барлығына немесе кейбіреулеріне ортақ болса, онда беріліс жүйесін құрудың бұндай тәсілі топтық деп аталады.
Қазіргі таңда беріліс жүйелерін құрудың жекелік тәсілдері кейбір кемшіліктерге байланысты қолданылмайды. Ондай кемшіліктерге келесілерді жатқызуға болады: беріліс қашықтығының аздығы, осы тәсілді қолданғанда алынатын арналар санының салыстырмалы аздығы. Бұл жолақтық арналық сүзгіштер тек қана ақырғы емес, сонымен қатар барлық аралық станцияларда қолданылуымен түсіндіріледі. Сол себепті аралық станциялардың саны артқан сайын, арнаның берілетін жиіліктер жолағы тиімді тарыла бастайды, ал бұл өз кезегінде аралық станцияларының санын және соған сәйкес беріліс қашықтығын азайтады. Азарналық сипаттамалары жиіліктің кең диапазонындағы сипаттамаларға ұқсас болатын жолақты арналық сүзгілерді құру мүмкіндігі жоқтығымен түсіндіріледі. Бұдан басқа, ақырғы және аралық станциялар құрылғыларының құрамында әрбір арна үшін әр типті элементтерді қолдану осы құрылғыны көлемді етеді. Әрбір арнаның элементтерінің әр типтілігі аппаратураны стандарттауға мүмкіндік бермейді, ал бұл өз кезегінде көптеп өндіруді қиындатады және құнын арттырады.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма: Талшықты әсерлесі тоғымында көлденең қозғалыстың әсеорін өлшеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_32_
1. Сандық тарату жүйесі (СТЖ). ИКМ декодерінің функционалды схемасы
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
2.Көпарналы екі жақты тарату жүйесі. Бір жолақты екі сымды байланыс жүйесі туралы түсінігізді айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Егер біз екі сым арқылы жергілікті байланыс орнатсақ, онда бөлгіш құрылғыны (БҚ) қолдануымыз керек. Мұндай кездегі байланыс екі сымды деп аталады. Екі жақты байланыс орнату кезінде, екі жаққа берілетін хабар бір-бірінен тәуелсіз болуы үшін, ондағы бөлгіш құрылғыдағы 3-4 (4`-3`) нүктелеріндегі бағыт болуы керек (Сурет-1). Тоналді жиілікті арнаның бір қалыпты жұмыс жасауы үшін арнаның кірісіндегі нүктелерде қуаттың, кернеудің шамасын нормалау қажет болады. Барлық нормаланған шаманы белгілі бір дәрежеде – нөлдік шартты түрде өлшенеді. Мұндай нүктені, әдетте, екі сымдық кірісті алады. Барлық деңгейлер белгілі бір жиілікте өлшенеді, ол жиілік – 800 Гц. Сонда екі сымды кірістегі қуат Ркір = -13 дБм тең, ал шығысындағы қуат Ршығ = 4 дБм.
Екі сымды каналдағы өшулік төмендегі формуламен анықталады
ақал = Qі - Sі ,
 
мұндағы, Qі – тракті бойымен берілетін өшуліктер қосындысы;
Sі – тракті бойымен берілетін күшейткіштер қосындысы.
 
Келістірілген жүктеме кезінде ақал = Ркір - Ршығ ;
Ркір = 0 дБм , онда ақал = - Ршығ = +7 дБ.

Мұндай өшулікті қамтамасыз ету үшін сызбанұсқаға ұзартқыш қосылады.
 
Аұзарт = ақал/2 = 3,5 дБ.
 
Төрт сымды байланыс орнатуда бұл қалдықты өшулік
 
ақал = -Ркір – Ршығ = -13 дБ –4 дБ = -17 дБ.
-1625602112010
Pкір, Ршығ – арнаның кірісі мен шығысындағы қуат деңгейі;
БҚ – бөлгіш құрылғы;
БЖҚА – біржақты қолданылатын арна.
Сурет 1.



3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма:Талшықты әлсіреу тоғысында тігінен қозғалыстың әсерін өлшеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_33_
1. Дельта –модуляця. Сызықты ДМ-дың функционалды схемасын саылп, жұмысын түсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Дельта-модуляция бір разрядты кодер қолданған кездегі бірінші ретті болжаумен ДИКМ-нің жеңілдетілген түрі ретінде қарастырыла алады. Бірақ, бұл модуляцияның кең зерттелуі, қарқынды дамуы және жиі қолдануы оны аналогты-цифрлы түрлендіргіштің (АЦТ) дербес түрі ретінде қарастыруына себепші болды.
«Дельта-модуляция» аталымы аз өсімшелер үшін қолданылатын «дельта» белгілеуінен: , , біздің жағдайда шыққан. ДМ бұл функционалды жеңілдетілген АЦТ. ДМ кодер әрбір дискретті уақыт мезетінде екі символдың біреуін (1,-1) немесе (1,0) қалыптастырады және цифрлы арнаға немесе линияға жібереді. Қабылдау жағында ДМ декодер модуль бойынша біртектес өсімшелерді алгебралы қосындылап, сигналды синтездейді: 1 символын қабылдағанда + және -1 (немесе 0) қабылдағанда -. Дискретизация жиілігі ИКМ, ДИКМ және АДИКМ кезіндегі 8 кГц –тен әлдеқайда жоғары алынады, телефондық байланыс үшін 150 кГц шамасында. Сондықтан бастапқы сигналдың санақтан санаққа өзгеруі, әдетте кванттау қадамынан аспайды. ДМ әдісінің қарапайымдылығы ДМ кодектің техникалық іске асуына жол ашады, бұл арналардың аз саны кезінде, әсіресе, бір арналы тарату кезінде (мысалы цифрлы тарату жүйелері ішіндегі қызметтік байланыс) өте ыңғайлы.
ДМ кодектің сұлбасы және оның жұмыстық диаграммалары 1 және 2-суретте көрсетілген.

  
 
 
 
 
 Линия
ДМ кодер
+

ТЖГ
ШҚ
ПҚ


кіріс
u(t)
1
2
3
4
3
1
ДМ декодер
 
2
4
СС
ҚҚ



шығыс
  
1-сурет. ДМ кодектің сұлбасы
 
 
  
t
2
t
U
t0
t1
t2
t3
t4
t5
t6
t7
t8
t9
t10
t11
t12
t13
1
аса жүктелу


U
t
3
U
4
 
 
2-сурет. ДМ кодек жұмысының диаграммалары
 
 
2-суреттен көріп отырғанымыздай, 1 сигнал 2 сигналға ұқсас, бірақ бұрмаланулар да бар. Біріншіден, 2 сигнал баспалдақты болып келеді (кванттау қателігі). 2-суреттегі t5-t9 интервалда уақыт бойынша шамамен тұрақты кіріс 2 сигналында тікбұрышты импульстер құраушысы бар ... ... Бұл гранулярлы шу: жартылай тонды суреттерді жіберген кезде, біздің жағдайда гранулалар түрінде жалған сурет пайда болуы мүмкін. мәні аз болса, квантталу қатесі байқалмайды.
ДМ басқа бұрмалануларын 2-суретте t0-t4 және t9-t11 бөлікте көре аламыз. Бұл жерде 2 сигнал 1 сияқты тез өзгере алмайды. 2 сигнал интервалда шамаға үлкеюі немесе кішіреюі мүмкін. Яғни 2 сигналдың максималды тіктігі болады. Сонымен бірге бастапқы сигнал крутизнасы мынаған тең: du(t)/dt. Егер ол модуль бойынша -дан үлкен болса, онда бұл ДМ-кодектің тіктік бойынша аса жүктелуіне алып келеді. Тіктік бойынша аса жүктелудің жоқ болу шарты: . Егер және мұндағы - ДМ-нің тактілік жиілігі немесе дискретизация жиілігі екенін ескерсек, тіктік бойынша аса жүктелудің жоқ болу шартын мына түрде аламыз
 
. (2)
 
(2) мынаны көрсетеді: u(t)-нің жылдам өзгеруі кезінде теңсіздіктің сол жағы үлкен мәнге ие болады, яғни бастапқы сигналдың үлкен амплитудалары мен үлкен жиіліктері кезінде. Сондықтан u(t)-ны үлкен амплитудалар мен жоғары жиіліктермен тарату үшін теңсіздіктің оң жағы жеткілікті үлкен болу керек. үлкейтуге болмайды, себебі, кванттау бөгеуілі өсе түседі. Демек, үлкен мәнін қолдану керек. =150 кГц кезінде, цифрлы ақпаратты тарату жылдамдығы 150 кбит/с құрайды, яғни 8разрядты ИКМ-нен әлдеқайда жоғары.
Осылай сызықты ДМ қарастырдық. Декодер (интегратор, мысалы RC-тізбегі) – сызықты құрылғы, сондықтан осылай аталады. Сызықты ДМ-ді классикалық ДМ деп те атайды. Бұл әдісте тарату жылдамдығы үлкен емес, сондықтан, әдетте, эффективті адаптивті дельта-модуляцияны қолданады.
Айта кететін жай, дельта-кодектегі дискретизация жиілігінің жоғары болуы дискретизация жиілігінің гармоникаларының қырлы жолақтары жиілік бойынша қатты шашыранды болады, демек спектрлердің қабаттасу бөгеуілдерінен кіріс сүзгінің кесінді сипаттамаларына қатал талаптар қоймай-ақ қорғануға болады. Сөздік ДМ кодектерде ТЖС 07 кГц қолданылады, бұл байланыс сапасы үшін өте жақсы болып келеді.
ДМ кодекте шашыранды сигнал ДУ шығысынан шектік құрылғысына беріледі, ол тактілік жиілік генераторымен (ТЖГ) тапсырылатын дискретті уақыт мезетінде tk оң импульсті қалыптастырады, егер 1-ші сигнал 2-ден үлкен болса, және теріс импульсті қалыптастырады 2-ші үлкен болса 1-ден. Бұл импульстер дельта-код-интеграторы бар кері байланыс тізбегіне және линияға беріледі. Интегратор шығысында 2 баспалдақ түрдегі сигнал қалыптасады. Бұл сигнал оң өсімше алады егер линияға +1 сиволы түссе, және теріс өсімше алады -1 түссе.
ДМ декодерде кірісте негізгі функционалдық түйін интегратор болып табылады, ол ДМ кодерінің интеграторы сияқты жұмыс жасайды. Линиядан келіп түскен әлсізденген және бұрмаланған сигнал қалыптастырғыш құрылғысында (ҚҚ) 4-ші түрге қайта қалпына келеді, оның уақыттық режимі синхронизация сұлбасымен (СС) беріледі. СС қабылданған сигналдан тактілік жиілікті бөліп, хрондаушы сигналды қалыптастырады. Осылайша декодерде 2-ші сигнал синтезделеді де, сүзгілеу нәтижесінде бастапқы сигнал қайта қалыптасады u(t).
Аналогты сигналдың жаңғырту дәлдігі дискретизация жиілігіне, кванттау қадамының үлкендігіне және сигнал мәнінің өзгеру тіктігіне тәуелді. Аналогты сигналдың жаңғырту қателігін азайту үшін, кванттау қадамын азайту керек. Бірақ баспалдақты қисықтың қадамын азайту дискретизация интервалын содай мәнге азайтуға тура келеді (дискретизация жиілігінің үлкеюіне) әйтпесе баспалдақты қисық үзіліссіз қисықпен сәйкес келмейді. ДМ-де дискретизация жиілігі Котельников теоремасы бойынша емес, аналогты сигналдың берілген жаңғырту дәлдігінен анықталады. Есептеулер көрсеткендей, ИКМ-мен бірдей кванттау қателік кезінде дискретизация жиілігі ДМ үшін шамамен бір ретке үлкен болады (). Бірақ цифрлы сигналдың тарату жылдамдығы ИКМ мен ДМ-де шамамен бірдей, себебі ДМ кезінде бірразрядты, ал ИКМде 8- разрядты код қолданады.
ДМ-де кванттау қадамының азаюы тіктік бойынша аса жүктелу алып келеді, онда тіктік өсу баспалдақты қисық сигнал мәнінің тіктік өсуіне үлгермей қалады. Бұл қайта қалыптасқан сигналдың қосымша бұрмалануларына алып келеді. Дискретизация жиілігін өсірмей перегрузкамен күресудің бір жолы квантталған қадамның адаптивті ДМ қолдану, мұнда сигнал крут өскен сайын қадам да өседі. Бұл мысалға телефонды сигналдың дискретизация жиілігін азайтуға жол ашты 150-200 кГц орнына 50 кГц-ке дейін.
 
2. Көпарналы екі жақты тарату жүйелері. Трансформаторлар мен резисторларда құрылғыларЖауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
ДЖ құрамы дифференциалды трансформаторлардан немесе кедергілерден құралады
left415290
Сурет 1. Балансты контур
 
 
3-3’ және 4-4’ нүктелеріне екі бір-біріне қарама-қарсы жүретін екі бір жақты арна (код) қосылған. Балансты контур көмегінің арқасында, яғни балансты көпір шығысында бір жақты сигнал оның кірісіне берілмейді.
 
Көпірдің балансты болу шартын дәлелдеу
 
3-3’ және 4-4’ нүктелерінде, тізбекте бір-біріне деген тәуелділік болмауы керек. Оны болдырмаудың бірден-бір жолы және ампертарамдар шамасы бірін-бірі жойған жағдайда =, бұл жағдайда активті кедергі R0 = 0, ал орамдағы индуктивтік өседі, таралу ағыны бұл кезде мүлдем болмайды: / = /= m. Мұндағы m – коэффициенті теңестіргіш коэффициеті деп аталады, яғни бұл кезде көпір теңестірілген деп атауға болады.
302895257175 
68580052070
= = m Z2 = m Z1 сұлбасы балансты болу шарты.
 
 
Zкір 33 = (+ ) / = n трансформация коэффициенті
 
3-3’ тізбегіне (нүктесіне) сигнал берілгенде трансформатордың екінші тізбегінде (бөлігінде) ток I пайда болады, ол Z1 және Z2 кедергілері арқылы өтіп, Z4 арқылы өтпейді, өйткені бұл токтар (және ) бір–біріне тәуелді емес.
3-3’кірісімен жалғанатын Zден түйістіру шарты орындалу үшін Zкір 2 линия тең болуы керек.
 
Zлин = Zкір33 Z1 = Z2 , егер m = 1 болса

Егер тізбек екі сымды болса, онда
 
Zкір33 = ; Zкір4 = Z4 = ;
 
a43 = a31 = a14 = a41 = 3 дБ ( қуаты бойынша сигнал екі есе азаяды).
4-4’ қысқыштарына қатысты ДЖ-ң Zкір табамыз.
 
Zкір= Z1Z2 = = = .
ДЖ-ны келістіру кезінде,
Z4 = .
болу қажет.
3–3` қысқыштары жағынан Zкір табамыз.
Zкір ДЖ33 = Z1 + = ,
n = с+,
мұндағы n- трансформатордың трансформация коэффициенті.
Өту өшулігі шамасы a21 = a12 = ; a34 = a43 = ;
Іс жүзінде нақты сызбанұсқада a13 = a31 = a41 = a14 = 3 дБ ден көп болады, трансформатордағы болатын жоғалтулардың (шығындардың) әсерінен болады. Іс жүзінде көпірді теңестіру шарты жуық



3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма: Симметриялық қосарланған жұптың бұрмалану желісімен байланысының мінездемелік зерттеу.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_34_
1. Адаптивті дельта-модуляция. АДМ жүйесіндегі кодер и декодер құрылымдықсхемасынсалыптүсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.



2. Көпарналы екі жақты тарату жүйелері. – электрлік жаңғырық құбылысы мен оны жою әдісі туралы түсінігіңізді айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.





Для устранения электрического эха используют эхозаградители и эхокомпенсаторы.

3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма: Коаксиалді кабелдің бұрмалану желісімен байланысының мінездемелік зерттелуі.
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ балл
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_35_
Сандық ИКМ тарату жүйесіндегі синхрондау. Тональді жиілік түзеткіші құрылғысының қысқартылған құрылымдық схемасын салып, түсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
АУБ ЦТЖ қабылдағышта бастапқы сигналдың дұрыс қалпына келуі тек генераторлық құрылғылардың (ГҚ) синхронды және синфазалы жұмысы кезінде ғана мүмкін болады. ЦТЖ бірқалыпты жұмысы үшін цифрлық топтық сигналдардың қалыптасу қағидаларын ескере отырып, синхрондаудың тактілі, циклді және жоғары циклдық түрлері қамтамасыз етілуі керек. Синхрондау түрлерінің ең болмағанда бір түрі бұзылатын болса, бұл ЦТЖ барлық арналарына байланыстың жоғалуына әкеп соғады. Тактілік синхрондау таратқыш және қабылдағыш станцияларында сигналдардың өңдеу жылдамдықтарының теңдігін қамтамасыз етеді. Бұл теңдікті сақтау үшін ақырғы қабылдағыш станцияның ГҚ-сы қабылданған ИКМ сигналдан бөлінген fT жиілігін басқарады. fT – линиядағы топтық цифрлық сигналдар импульстерінің ілесу жиілігі, яғни fT =m*N*fд, m=8. Мысалы, ИКМ–30: мұндағы тактілік жиілік fT=8*32*8*103=2048кГц, разрядты импульстердің ілесу жиілігі fp= fT/m=2048/8=256кГц, арналық импульстер жиілігі (дискреттеу жиілігі) fT=2048/(8*32)=8кГц, циклдық синхрондау жиілігі 4кГц-ке тең, жоғары циклдық синхрондау (ЖЦС) жиілігі fд/16=8*103/16=500Гц. Түзеткіш (ТҮЗ) екі полярлы сызықты сигналды бір полярлыға түрлендіреді. Тар жолақты сүзгі (ТжС) жиілігі fT гармоникалық тербелістерді бөледі.
 

 
16.6-сурет. Тональді жиілік түзеткіші құрылғысының қысқартылған құрылымдық сұлбасы.
 
Отызыншы жылдары француз инженері А.Ривз ИКМ қағидасын ұсынған болатын, алайда мұндай қағида 1956-шы жылдың басында ғана дамыды.
ИКМ-ланған жүйеде АУБ жүйелер сияқты тарату күре жолдарына белгілі бір уақыт мезетінде алынған аналогты сигналдардың мәндері ғана беріледі, яғни уақыт бойынша сигналдар дискреттеледі. Бұл цифрлық модуляцияның кең тараған түрі.
 
. ИКМ тарату жүйесі
 
ИКМ-ны болдыру үшін үш операцияны өткізу қажет: Уақыт бойынша сигналды дискреттеу (АИМ сигналды аламыз); Амплитуда бойынша алынған импульстерді кванттау; Амплитуда бойынша квантталған импульстерді кодтау. Уақыт мезетіне сәкес ақпараттық сигналдардың лездік мәндеріне импульстер амплитудасы тең болатын АИМ сигналымен аналогты сигнал ауыстырылады.
2.Синхрондау. Циклдық синхрондауды қабылдағышы құрлымдық схемасын салып түсіндіріңіз.
.Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Цикл бойынша синхрондау арналардың дұрыс бөлінуін, яғни бір арналардың декодталған АИМ сигналдарының осы арналардың қабылдағыш құрылғыларына түсуін қамтамасыз етеді. Аппаратураны жұмысқа қосу кезінде циклдық синхрондау – синхрондауға кіру уақыты деп аталатын белгілі бір уақыт аралығынан кейін орнатылады. Синхрондау бұзылған кезде жүйе синхрондауды іздеу уақытымен сипатталатын іздеу режиміне өтеді.
Циклдық синхрондауды қабылдағыш
 
Циклдық синхрондау қабылдағышы (ЦСҚ) (17.1-суретті қараңыз) қабылданған сигналдан циклдық синхрондауды бөліп алуға және синхрондауға кіруге арналған. Синхрондауға қосылу параметрі ЦТЖ параметрлерінің негізгілерінің бірі болып есептеледі және ол бірнеше милисекундтан аспауы керек, қарама –қарсы жағдайда АТС құрылғылары істен шығуы мүмкін.
Регистр 7 разрядты ығысқыш құрал болып табылады. Оған ИКМ сигнал беріледі, ал синхрондау ретінде fT=2048 кГц осы сигналдан бөлініп алынған пайдаланылады,«ЖӘНЕ» сұлбасы бойынша жұмыс істейтін, кіріс сигналды танитын танығыш (ОП) қолданылады.


17.1-сурет. Циклдық синхрондауды қабылдағыш
0011011 синхротобымен сигнал сәйкес келген кезде құралдар fоп=4 кГц-ке тең импульсті береді. Синхрондау режимі танығыш шығысындағы импульстер бөлгіш санағыштары импульстерімен сәйкес келген кезде қамтамасыз етіледі. Бұл сигналдардың екеуі де шығысына «НЕМЕСЕ» сұлбасы қосылған төрт разрядты ығыстырушы регистрден тұратын шығыстық жинағышқа түседі.

3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма:Талшықты оптикалық бұрмалану желісімен байланысының мінездемелік зерттелуі
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_36_
1. Сандық тарату жүйелеріндегі жоғары циклдық синхрондау
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Циклдық синхрондау жүйесі (ЦСЖ) ЦБЖ беруші және қабылдаушы станциялар арасында циклдық синхронизм жағдайын қалпына келтіру және ұстап қалуға арналған, бұл топтық АИМ сигналдардың жеке арналар бойынша дұрыс таралуын қамтамаысз етеді; беруші және қабылдаушы уақыттық топ құру жабдығының синхронды жұмысын қамтамасыз етеді. Жоғарыда айтылғандай, циклдық синхрондау циклдық синхросигнал (ЦСС) көмегімен іске асады, бұл синхросигнал сәйкес цифрлық ағындарға енгізіледі: Е1...Е4 немесе STM-N.
Жалпы түрде циклдық синхрондау арнасы келесі негізгі блоктардың кешенінен тұрады (сурет 10.3): синхросигнал құрушысы ССҚ, ол синхросигналдың белгілі бір құрылымын құрады; синхросигнал берушісі (СС Бер), ол синхросигналдың сәйкес цифрлық ағынның құрылымына енгізілуін қамтамасыз етеді; синхросигнал қабылдаушысы (СС Қаб), ол сәйкес ағынның цифрлық сигналынан синзхросигнал бөліп алады; циклдық синхрондауды басқарушы блок (ЦСББ), ол циклдық синхрондау процессін басқарады, дәлірек айтатын болсақ синхронизмды табу және ұстап қалу, жалған синхронизмнен қорғаныс.
 

 
Сурет 1– Циклдық синхрондау арнасы
 
Синхрондау әдісін таңдау – қиын техникалық мәселе, оның шешілуінен ЦСЖ қойылатын тез жұмыс істеу, сенімділік және үнемділік талаптарының орындалуы байланысты болады. Бұл жағдай синхрондау әдістерінің көп санының пайда болуына әкелд, бұл әдістер бір бірінен жұмыс істеу принциптерімен де, жабдық көлемімен де айрықшаланады.
Енді синхросигналдың негізгі айрықша белгілерін және оның топтық ИКМ сигналға ену әдістері қарастырылады. Әр циклдың басын анықтайтын, синхросигнал беруші станцияда құрылады және ақпараттық сигналмен бірге сәйкес ЦБЖ трактыларына беріледі. Синхросигналды қабылдаушы станцияда бөліп алу үшін оны ақпараттық сигналдан анықтау қажет.
Синхросигналдың бірінші айрықша белгісі оның периодтығы және сәйкес цифрлық ағындағы уақыттық спектрдегі тұрақты орны. Синхросигналдың бұл қасиеттері синхросигнал қабылдаушысын ССҚаб құруда қолданылады. Яғни топтық ИКМ ағын біріншілік сигналдардың кездейсоқ сипаттамасына байланысты периодты болмайды.
Синхросигнал символ немесе разряд санына байланысты (көп разрядты немесе бір разрядты); құрылымы бойынша (импульстардың немесе пробелдердің алмасу сипаты) және беру циклында символдарды тарату бойынша (шоғырланған немесе таратылған) болады. Жекелеген жағдайларда синхросигнал ретінде бірлі немесе алмасатын импульстерден (бірлер) және пробелдерден (нольдер) тұратын, периодты кезектілігі қолданылуы мүмкін.
2. Импульстік-кодалық модуляцияны түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Отызыншы жылдары француз инженері А.Ривз ИКМ қағидасын ұсынған болатын, алайда мұндай қағида 1956-шы жылдың басында ғана дамыды.
ИКМ-ланған жүйеде АУБ жүйелер сияқты тарату күре жолдарына белгілі бір уақыт мезетінде алынған аналогты сигналдардың мәндері ғана беріледі, яғни уақыт бойынша сигналдар дискреттеледі. Бұл цифрлық модуляцияның кең тараған түрі.

14.1-сурет. ИКМ тарату жүйесі
 
ИКМ-ны болдыру үшін үш операцияны өткізу қажет: Уақыт бойынша сигналды дискреттеу (АИМ сигналды аламыз); Амплитуда бойынша алынған импульстерді кванттау; Амплитуда бойынша квантталған импульстерді кодтау. Уақыт мезетіне сәкес ақпараттық сигналдардың лездік мәндеріне импульстер амплитудасы тең болатын АИМ сигналымен аналогты сигнал ауыстырылады. Уақыт бойынша дискреттеу осыдан тұрады. Дискреттеу жиілігі Fд Котельников теоремасы бойынша Fд≥2Fжоғарғы таңдалынады. Спектр кеңдігі октавадан кіші болған кезде, яғни 2Fmin>Fmax Fmax≤Fд≤2Fminболады. Дискретизациядан кейін алынған АИМ сигнал деңгей бойынша кванттауға (немесе амплитуда бойынша) тап болады.
 

Үзіліссіз хабарларды тарату үшін ИКМ әдісі қолданылады. Сөздік және басқа да үзіліссіз хабарлар ИКМ аппаратурасында дискретті сигналға түрленеді. Біріншіден, уақыт бойынша сигнал дискреттеледі, яғни үзіліссіз сигнал санақ тізбектері жиынтығымен ауыстырылады. Екіншіден, сигналдардың үзіліссіз мәндерінің жиыны таратуға рұқсат етілген дискретті мәндер жиынымен ауыстырылады
ИКМ ТЖ біздің елде бірінші рет 1971 жылы аудандастырылған АТС арасын ұйымдастыру үшін қолдана бастады, бұл кезде мұндай жүйелер кабелдік (ТТ) болған. 1980 жылы берілген ТЖ оптикалық біріншілік аймақішіндік желі құрамында қолданыс тапты, яғни ИКМ сигналдар оптикалық талшықпен таратыла бастады. 1990 жылы бұл жүйе жер бетіндік радиорелелік болды. 90-шы жылдың аяғында жоғарыда көрсетілген ТЖ магистральді бірішілік желі құрамында Қазақстанда қолданыла бастады, ал басқа шет елдерде өткен жүзжылдықтың 70-ші жылдар ортасында ИКМ оптикалық ТЖ халықаралық біріншілік желі құрамында қолданыла бастады. 2000 жылдан бастап Қазақстанда ИКМ ТЖ қалалық телефон станцияларында (ҚТС) құрамында абоненттік линияларды ұйымдастыру үшін РСМ деген атпен қолданылып келеді.
 ИКМ-30-4 негізгі ерекшеліктері: 1) БӘС сигналдары келістіру құрылғысында АТС-тің станция аралық линиялары сигналдаудың жалпы арнасына (ОКС) біріктіріледі. Сигналдаудың бұл арнасы 64 Кбит/с жылдамдығы бар жай арнаның стандартты торабын тұрады;
2) ҚҚ секциясын және жалпы байланыс қашықтығын екі есе өсіруге мүмкіндік берген ПӘК регенераторлары жақсартылған. Т-0,5 кабельдері үшін L2 = 25 км  және L = 50 км орнына ұзақтық  L2 = 40 км  және L = 80 км болды;
3) 10 – жұпты кабельде екі кабельді жұмыс нұсқасында (мысалы, ТПП –0,7 типті) ИКМ-30-4 жүйесінде регенерациялық аймақтың ұзындығы (L1 = 2,7 км бастап L1 = 3,8 км дейін) 44%- ға өседі;
Егер модуляциялаушы сигналды жай гармоникалық сигнал деп алсақ


3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма: С Имметриялы қосарланған жұптың бұрмаолану желісімен телевизиялық сигналдың байланысының мінездемелік зерттелуі
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_37_
1. Сандық тарату жүйелеріндегі жоғары циклдық синхрондау. Синхросигналдыңадаптивті емес қабылдағышының құрылымдық схемасыЖауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Циклдық синхрондау импульсті тізбекпен белгілі бір арнаны таңдаудың уақыттық жағдайын табуға арналған. Циклдық синхрондау кезінде қандай да бір арнаның уақыттық жағдайын білу (анықтау) жеткілікті, ал кейін сол арқылы қалған арналардың уақыттық позицияларын табу оңай болады. Циклдық синхрондау Тц периоды қандай да бір арнаның таңдауының қайталануы периодына, яғни дискреттеу периодына тең болады: Тц=Тд=NTR. Синхрондаусыз такттер бойынша және циклдар бойынша жұмыс істеу мүмкін емес, ал кодалық комбинация автоматты түрде такттік синхрондау бар болған жағдайда қамтамасыз етіледі.
Синхрондауға қойылатын талаптар: 1) синхрондау күйі, мысалы, қабылданатын цифрлық сигналдың уақыттық бірігу циклы қабылдау ГҚ құратын уақыт бойынша циклмен сәйкес келетін циклдық күйі үздіксіз болуы керек және автоматты түрде жұмыс істеуі керек; 2) tкір.с2мс синхрондау істен шыққан соң синхрондауға енудің аз уақытын қамтамасыз ету қажет; 3) хабарға синхрондаушы ақпаратты енгізу есебінен пайда болатын байланыс арнасының өткізу қабілетінің шығындары аз болуы керек; 4) синхрондау құрылғылары қарапайым болуы керек, ал олардың жұмысы байланыс жүйесінің тиімділігінен аз болмауы тиіс. Жоғарғы ретті ЦТЖ-нің артықшылығы болып осы жүйедегі синхрондаудың істен шығуының төменгі ретті компонентті жүйелердің бәріне әсер етуі.
Жоғарғы ретті ЦТЖ-індегі синхрондаудың істен шығуы синхросигналдарды адаптивті емес қабылдағыштарды пайдалану кезінде барлық компонентті жүйелерде синхрондауды болдырмайды. Егер n ретті жүйедегі синхрондаудың істен шығуы (n-1) ретті жүйедегі синхрондау шығысындағы жинақтау уақытынан ұзаққа созылса, онда (n-1) ретті жүйеде синхросигналды іздеу процесі басталады, яғни циклдық сигналдардың істен шығуының көбеюі болады. Егер n ретті жүйедегі синхрондаудың істен шығуы (n-1) ретті жүйедегі синхрондау шығысындағы жинақтау уақытынан аз уақытқа созылса, онда синхрондауды іздеу процесінде «көбею» болмайды. Көбеюден қорғану үшін мына шарт орындалуы керек
Синхрондаужүйелерініңәртүрлінұсқаларысинхрондаукоэффициентінбағалайалады
                                  Кәсер.с=Nақп/(Nақп+Nсс),
мұндағыNақп – цикл ішіндегіақпараттықсимволдардың саны;
                Ncc – цикл ішіндегісинхрондаусигналындағысимволдар саны.
 СС  таратуүшінқажеттіқосымшасимволдардыңөсуікезіндетиімділіккоэффициентікемиді. СС көлеміберілгенtкір.скезіндеКәсер.с 1 қамтамасызетуүшінмүмкіндігінше аз болуытиіс. Бірақмұндаескеретіні, tкір.с. цикл ішінде СС импульстерініңсанынөсірукезіндеғанакемиді.
 Синхрондаужүйелерініңнегізгіпараметрлері:
 а) синхрондауғаенууақытыtкір.с.
           б) синхрондаудықолдаууақытыtқ.с.
 
 Синхросигналдардыңжіктелуі: 1)СС кодалықкомбинациясындағысимволдар саны бойынша (бірсимволдықжәнекөпсимволдық); 2) СС символдарыныңтаратуциклындағысимволдардыңтаралуыбойынша (топталған СС жәнетопталмағансинхротоптар); 3) синхротоптыңқұрылымыбойынша (синхротоптыңқұрылымы  0,1 символдарынантұрады).
Циклдықсинхрондау (циклдарбойыншасинхрондау). Циклдарбойыншасинхрондаукадрлардыңдұрысбөлінуін, яғнибелгіленгенарналардыңдекодталған АИМ сигналдарының осы арналардыңқабылдауқұрылғысынакеліптүсуінқамтамасызетеді. Аппаратура жұмысынбастағанкездециклдықсинхрондаусинхронизмгеенууақытыдепаталатынбелгілібіруақытаралығындаорнатылады. Синхронизмніңбұзылуыкезіндежүйесинхронизмдііздеууақытыменсипатталатыніздестірурежимінеауысады. Циклдық синхронизм болмағанжағдайда ИКМ бар жүйеніңжұмысымүмкінемес, міндеттітүрдесинхронизмгеенууақытыжәнеіздестірууақытыбарынша аз болуытиіс.
2.Кванттаудың сызықты шкаласы бар кодер жұмысын түсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
ИКМ ЦТЖ кодері аналогты сигналдар санағын цифрлық түрге түрлендіру үшін қызмет етеді. Кодерлерде кванттау және сигналдың квантталған санақ мәндерін екілік кодтың кодтық топтарына аудару операциялары орналастырылған. Кодтау нәтижесінде m разрядты екілік код кезінде деңгейлер санағының мүмкін болатын М=2m әрбір мәніне m-разрядты екілік символдардың белгілі бір кодтық комбинациялары сәйкес келеді.
ИКМ ЦТЖ-інде біркелкі емес шкалалы квантталуы бар кодер қолданылады, оларды құру кезінде біркелкі шкалалы квантталуы бар кодер қолданылады. Кодерлер үш түрлі болады: санау кодері, өлшеу кодері және матрицалық кодерлер (өрісті кодерлер).

3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма:Коаксиалды кабель телевизиялық сигнал линиясының сипаттамалық бұрмалануын зерттеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_38_
1. Кванттаудың сызықты шкаласы бар декодер. Декодердің құрылымдық схемасын салып, түсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Цифрлық сигналды декодтау кодтық топтарды аналогты сигналдардың квантталған санақ мәндеріне сәйкес түрлендіруден тұрады.Бұл кезде сигналдың санақ мәндері кодтық топ символдарының салмақ шамаларын қосындылау жолымен қалыптасады. Декодерлердің (19.2-суретті қараңыз) үш түрі бар: санау декодері, өлшеу декодері және матрицалық декодер. Кодерлер сияқты өлшеу типіндегі декодерлер санағыш жұмысының жоғарғы жылдамдығын (N*fд*2m имп/с) талап етеді және сондықтан ИКМ байланыс жүйелерінде кең қолданыс таппаған. Бұл жүйелерде кең қолданыс тапқаны өлшеу декодерлері. Алдын-ала тізбектелген кодтың цифрлы ағындарын параллель кодтың цифрлық ағындарына түрлендірген кезде практикалық қолданысты параллель код декодері табады. Өлшеу декодері эталонды кернеу қалыптастырғышынан және қосындылаушысынан тұрады, олардың әрқайсысы берілген разрядтағы кодтық топ символдарына сәйкес келуі тиіс. Бұл кезде табиғи екілік код үшін санақ шамасы мынаған тең
. (1)
Декодердің құрылымдық сұлбасы
Тізбекті код параллель кодқа кодтық топ импульстерін ығыстыру регистрі (ЫР) көмегімен түрленеді, санау импульсі разряд триггерлеріне Тг ұяшықтар Uk арқылы импульстердің өтуін қамтамасыз етеді. Нәтижесінде триггер шығысында кодтық топтардың барлық разрядтарының (0 немесе 1) символдары параллель түрде қалыптасады. Содан кейін түсірілу импульсі триггерді кіріс жағдайға декодер шығысындағы импульс ұзақтығын тіркей отырып қайта алып келеді.
2. Адаптивті дифференциалды импулсті-кодалық модуляция әдісі туралы түсінігіңізді айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма:Талшықты оптикалық кабель телевизиялық сигнал линиясының сипаттамалық бұрмалануын зерттеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_39_
1. Топтық сандық күре жолға (тракт) дискретті сигналдарды енгізу әдісін түсіндіріңіз
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Топтық цифрлық күре жолға дискретті сигналдарды енгізу (19.6-суретті қараңыз) синхронды және асинхронды болуы мүмкін. Ақпарат көздерінің синхрондауы ақпарат көздері цифрлық жүйелердің ақырғы аппаратураларынан өшіріліп қалуы мүмкін болғандықтан цифрлық жүйе ГҚ-сына тәуелді болады, осы кезде пайда болған импульс ағыны коллекторына кіргенге дейінгі арналық импульстер тізбегінің және ақпарат көздері импульстерінің уақыттық жағдайларының тарауын алып тастау үшін буферлік жады құрылғысы арқылы өткізіледі.
 

19.6-сурет. Топтық цифрлық күре жолдағы дискретті сигналдардың сұлбасы
Дискретті ақпаратты енгізудің асинхронды әдісі
Асинхронды дискретті ақпарат енгізудің мынадай әдістері бар:
а) бірігу әдісі;
б) кодтау әдісі;
в) келістіру әдісі.
Біріктіру әдісі – асинхронды сигналдарды негізудің неғұрлым қарапайым әдісі. Кодтық импульстер таратудың цифрлық жүйесі ГҚ-сынан келіп түскен арнаның fT тактілік жиіліктегі (19.7 а-сурет) импульстерімен стробталады, ал стробтаудан алынған импульстер импульстер ағынының коллекторына енгізіледі ( 19.7 в-сурет )

2..Дельта-модуляция түсінігі әдісі туралы түсінігіңізді айтыңыз
Жауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 балл.
Аналогты сигналдарды цифрлық формаға түрлендіру үшін ИКМ-мен қатар дельта–модуляция (ДМ) пайдаланылуы мүмкін. Дельта –модуляция (ДМ) кезінде ИКМ кезіндегідей аналогты сигнал уақыттық дискреттеуге тап болады, кодтық топпен берілген санақ өсімшесінің таңбасы олардың таңбасын еске ала отырып кейінгі өсімше қосындысымен қалыптасқан, алдыңғыға қатысты қалыптасады. Өсімше шамасы әрқашан шартты түрде болады. Таңба туралы ақпарат екі деңгейлі (+1 немесе -1 ) бір разрядты код көмегімен беріледі, ал өсімше таңбасы не оң болады, не теріс болады. Қабылдағыш станцияларда сигналдар тізбегімен қалпына келеді.

1-сурет. ДМ құрылымдық сұлбасы

2-сурет. Сызықты ДМ-дың функционалды сұлбасы
Uc(t) аналогты кернеуінің кіріс сигналы төменгі жиілік сүзгісі (ТЖС) спектр бойынша шектеледі және бірдей уақыт аралықтары арқылы азайтқыш құрылғыда кіріс сигналдан қалыптасқан аппроксимациялайтын сигнал Uап(t)-пен салыстырылады.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма:Симметриялық қосарланған жұптың өткізу жолағын өлшеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал
Барлығы: ________ баллов
Оқытушы қолы: ____________________________
1. Инструкциясы: Барлық сұрақтарға толығымен жауап жазыңыз.
Мобилді телефонды қолдануға рұқсат етілмейді. Жауаптарыңызды анық және нақты жазыңыздар
Емтихан билеті №_40_
1. Асинхронды түйіндесу блоктарының негізгі түйіндері құрылымдық схемасын салып, түсіндіріңіз.
Жауапқа берілетін уақыт 35 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 10 балл.
Логикалық ұяшықтар «ЖӘНЕ» арқылы ақпараттық символдар жады ұяшығына «П» тізбектей жазылады. Жазу процесімен (19.9-суретті қараңыз) тактілік жиілік fТ импульстері басқарылады. Бұл импульстер жазылғанды таратқыш (ЖТ) арқылы сигналды жазып алатын ұяшықтарды ретімен ашады. Санау санақ таратқышы (СТ) шығысына сәйкес түскен импульстермен жүргізіледі. Циклда қызмет импульстерінің болуы себебінен санақ жиілігі жазу жиілігін жоғарылатады. Сондықтан санақ және жазу арасында уақыттық ығысу пайда бола бастайды. Уақыттық ығысудың импульсті позициялары қызметтік командаларды тарату үшін қолданылады. Уақыттық ығысудың қалыптасу кезінде ЖҚ кірісіне ақпараттық импульстердің түсуі жалғаса береді және оны жазу үшін жадының қосымша ұяшықтары қарастырылған.

19.9-сурет. Асинхронды түйіндесу блоктарының негізгі түйіндері
Уақыттық дискриминатор
 
Уақыттық дискриминатор жазу және санау мезеттері арасындағы уақыттық интервалды бақылау үшін, сонымен қатар жылдамдықты келістіру арнасы таратқышының іске қосылу сигналының қалыптасуы үшін қызмет етеді.
 

1-сурет. Аналогты дискриминатордың құрылымдық сұлбасы
Уақыттық дискриминатор
 
Уақыттық дискриминатор жазу және санау мезеттері арасындағы уақыттық интервалды бақылау үшін, сонымен қатар жылдамдықты келістіру арнасы таратқышының іске қосылу сигналының қалыптасуы үшін қызмет етеді.
 

19.10-сурет. Аналогты дискриминатордың құрылымдық сұлбасы
Европалық плезиохронды сандық иерархияның PDH (Plesiochronous Digital Hierarchy) бірінші ағыны циклінің құрылымы схемасын салыңызЖауапқа берілетін уақыт 45 мин. Берілген сұрақтарға дұрыс толық дұрыс жауап берсеңіз 15 ба
PDH: ерекшіліктері:
PDH-тің иерархиялық циклі аз артық элементі. Олардың желіні басқару және беру сапасын тереңдетіп бақылау үшін қосымша арналары жоқ (қарастырылмайды);
PDH-те сызықтық сигналдаға стандарт жоқ, PDH апппаратураларында сигналдың дірідеуі жеткліксіз мөлшерленген;
PDH жолында негізгі ағындадың субағындарды аралық пункттерді бөліп алу және оларды ендіру қиын (топтық сигналарды көп сатыларға бөлу арқылы қамтамасыз етеді);
Әр түлі PDH-тің СТЖ сипаттамаларының бір-бірінен айырмашылығы бар, сондықтан кең кеөлемді желіні құру қиынға соғады.
Төмендегі 14.1 –кестесінде иерархиялы SDH беру жылдамдығы көрсетілген.
PDH пен SDH жүйелерінің бір-бірінен айырмашылықтарыPDH:
синхронизация тірек генераторынсыз;
мултиплексирлеу асинхронды;
мултиплексирлеу бит арқылы;
уақтылы синхронизацияны бит арқылы оң келістіру;
беру жылдамдығы 140 мБит/с.
3. «Телекоммуникациялы байланыс желілері» зерханалық кешенінде зертханлық практикумға тапсырма:Коаксиалды кабель өткізу жолағын өлшеу
Жауапқа берілетін уақыт 40. Есепті толық дұрыс шешсеңіз 15 бал

Приложенные файлы

  • docx 10896863
    Размер файла: 5 MB Загрузок: 3

Добавить комментарий