открытый урок Чернобыль

Пакуль Чарнобыль у душу глядзіць...”
( у кантэксце сучаснай беларускай літаратуры)
Мэты рока:
стварыць умовы для суперажывання і роздуму над праблемай экалагічнай катастрофы на Беларусі;
удасканальваць навыкі мастацкага чытання і аналізу паэтычнага твора;
развіваць звязную мову вучня, уменне выказваць і аб-грунтоваць сваю думку і разумець важнасць усіх думак;
выховаць актыную грамадскую пазіцыю асобы школьніка да праблем сучаснасці.
Дыдактычная мэта рока: Вызначыць і свядоміць значэнне Чарнобыля  жыцці, яго плы на свядомасць і мысленне беларуса праз комплексны літаратурны аналіз беларускай паэзіі і кнігі Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва”.
Задачы асобаснага развіцця і выхавання:
Стварыць умовы для развіцця асацыятынага і вобразнага мыслення, звязнага малення вучня, умення і навыка асобаснага спрымання і разумення літаратурнага твора.
Стварыць умовы для выхавання  вучня чалавечнасці, дабрыні, міласэрнасці, спагады, беларускасці, актынай жыццёвай пазіцыі.
Абсталяванне:
-выстава малюнка (плаката) на лепшае мастацкае адлюстраванне чарнобыльскай трагедыі;
-выстава кніг мастацкай літаратуры на тэму “Пакуль Чарнобыль у душу глядзіць...”;
-паэма С. Законнікава “Чорная быль”;
- кнігі Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва”
-інфарм-плакат “Рэха Чарнобыля” з тэкстам: “Наступствы Чарнобыля паплываюць на 19 пакалення беларуса! Чарнобыльскі смерч роны па сіле 350 бомба Хірасімы. Ад Чарнобыля пацярпе кожны 5-ты жыхар Беларусі”.
- на партах разасланыя нацыянальныя ручнікі, стаяць “Свечкі Памяці”;
- імправізаваны пастамент з буслом;
-мультымедыйная сістэма, на якой размешчаны камплект слайда па тэме рока.
Тып урока: Урок комплекснага літаратурнага аналізу; урок-напамін.
Тэхналогія: Педагагічная майстэрня.
Працягласць урока: 90 хвілін.
На перапынку і  пачатку рока гучыць жалобная мелодыя.
Эпіграф урока:
Я засёды хачу зразумець, колькі чалавека  чалавеку? І як гэтага
чалавека  чалавеку абараніць? Чым мы можам яго абараніць?
Святлана Алексіевіч.
Радыяцыя – нябачны акупант.
Анатоль Грачаніка
У нашых песнях – небяспечны стронцый.
Максім Танк
Кут мой забыты, безабаронна
Зорыш пагаслых крыніц вачыма.
Некаму ты –
Ачужэлая зона,
Сэрцу майму ты да скону –
Радзіма!
Мікола Мятліцкі.

Ход урока:
Арганізацыйны момант.
Уступнае слова настаніка.
- Добры дзень, я рада чарговай сустрэчы з вамі! Мінулы рок у нас атрымася вельмі насычаны, змястоны. Мы плённа папрацавалі. Успомнім, аб чым мы гаварылі на мінулым уроку літаратуры?
(Адказы вучня).
-Так, мы зрабілі агляд беларускай літаратуры на сучасным этапе. Пераканаліся  тым, што кожны род літаратуры прытрымліваецца сваіх жанра, вызначаецца тэматычнай разнастайнасцю, мае сваіх прадстаніко.
-Давайце папрацуем у гэтым накірунку і зараз.
-Нагадайце, калі ласка, яшчэ раз віды лірыкі.
(Гл. слайд 1 на мультымедыйнай сістэме)

-Назавіце прадстаніко кожнага віда дірыкі Слайд 2

Індукцыя (Пабуджэнне да гутаркі).
(на фоне мультымедыйнай прэзентацыі пра Чарнобыль)
НАСТАѕНІК:
- Ад чаго ты самотны, бусел, у гняздзе над знямелай вёскай?
- Я сумую па Беларусі, дачарнобыльскай, чыстароснай
- Ад чаго пачарне ты, бусел, у палескім бары атрутным?
- Ад жалобы па Беларусі, зганьбаванай і шматпакутнай
- Ад чаго пасіве ты, бусел,
І чаму не ляціш у вырай?
- Лепш памерці на Белай Русі,
чым чужыну назваць Радзімай.
Эдуард Акулін. “Ад чаго ты самотны, бусел?..”
Светлы сімвал Беларусі – бусел. Чорны сімвал Беларусі – Чарнобыль.
Падзеям чарнобыльскай трагедыі прысвечана шмат мастацкіх твора і дакументальных кніг: “Прайсці праз зону”; аповесць-быль Івана Канановіча “Майдан”, паэма Сяргея Законнікава “Чорная быль”, раман Івана Шамякіна “Злая зорка”, апавяданне Барыса Пятровіча “А травы там высокія” Але сярод усіх твора пра Чарнобыль, мусіць, асаблівае месца займае кніга Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва”.
Атар кнігі неаднаразова пабывала  чарнобыльскіх раёнах, на свае вочы бачыла пакуты і смерць тысячы нявінных ахвяр мірнага атама.
Перад намі гісторыі рэальна існуючых людзей, гісторыі, запісаныя крывёю сэрца. Чытаеш, а над усім гэтым нешта такое пастае, перад чым душа ледзянее, сэрца заходзіцца ад болю і жалобы Але ж гэта было, было І гэта немагчыма забыць!..
Удар гонга.
- І гэта сапрады так. Вясна засёды нясе радасць, надзею. Вясной ажывае прырода, усё радуецца сонцу. У гэтую пару года чалавек як бы нараджаецца занава... Вясна ж 1986 года прынесла бяду...
Тэатр аднаго акцёра (Гукі жалобнай мелодыі змацняюцца, выходзіць дзячына  чорным адзенні, на плячах – чорная хусцінка жалобы.)
- Я не ведаю, пра што расказаць. Пра смерць ці пра каханне? Ці гэта адно і тое ж Мы нядана пажаніліся. Яшчэ хадзілі па вуліцы і трымаліся за рукі, нават калі  краму ішлі. Ён засына уначы толькі тады, як возьме мяне за руку. У яго была такая звычка – у сне мяне за руку сю ноч трымаць. Здавалася, нашаму шчасцю не будзе канца, здавалася, мы ніколі не расстанемся
У тую страшную ноч іх пажарную часць выклікалі на звычайны пажар: нешта гарыць на станцыі. Як былі  адных сарочках, так і паехалі без спецыяльных касцюма, у самае пекла. Тады я яшчэ не ведала, што ён паеха назасёды і не вернецца да мяне
Усю ноч я прачакала яго. Чатыры гадзіны. Пяць, шэсць. А сёмай мне перадалі, што ён у бальніцы  цяжкім стане. Урачы чамусьці  адзін голас патаралі, што пажарнікі атруціліся газамі. Трэба малако. Шмат малака. “Але ён не п’е малако? – Цяпер будзе піць, каб паправіцца!” І я еду  бліжэйшую вёску, купляю шмат трохлітровых слоіка з малаком, каб на сіх хапіла. Але ад малака іх страшэнна ванітавала. Ім станавілася сё горш. Раніцай, на насілках іх аднеслі  самалёт, які адправіся  Маскву. Уначы сню, што ён мяне кліча Так кліча Падымаюся раніцай з цвёрдым намерам ехаць у Маскву. Дарогі не памятаю, усё як у тумане У Маскве  першага міліцыянера спытала, у якой бальніцы ляжаць чарнобыльскія пажарнікі, і ён паказа. Клініка вострай прамянёвай хваробы – 14 дзён. За 14 дзён чалавек памірае. Урачы папярэдзілі: ты сядзіш ля рэактара. Перад табой ужо не муж, не любы чалавек, а радыеактыны аб’ект. Цалаваць нельга. Абдымаць нельга. Сядзець побач нельга. Нельга, нельга, нельга Але як жа так, я яго так кахала?! Заходжу да яго  палату, на століку ля яго – апельсін. Вялікі, нейкі незвычайны: не жоты, а ружовы. Усміхаецца: “Мяне пачаставалі. Вазьмі сабе”. А медсястра махае, што нельга гэта есці. Калі жо ля яго нейкі час паляжа, яго не толькі есці – дакранацца да яго страшна. “З’еш, - просіць. – Ты ж любіш апельсіны!” І я бяру апельсін у рукі Ён у гэты час заплюшчвае вочы, засынае Кажуць: нельга! А я гатовая сё зрабіць, каб толькі ён не дума аб смерці, аб тым, што хвароба ягоная жахлівая, што я яго баюся
Аб смерці не вельмі прыемна слухаць. Аб страшным. Але я вам распавядала пра каханне, як я кахала [1: 5-19]
4. Вывучэнне новай тэмы.
1. Уступнае слова настаніка.
Чарнобыль і каханне Здавалася б, паняцці несумяшчальныя. Але чалавек здольны супрацьпаставіць жахліваму, жудаснаму сваё простае, але сапраднае пачуццё.
Чарнобыль. “Чорнае слова, як чорнае сонца, бязлітасна кацілася на беларускі небасхіл. Яно, нібы чорнае зацьменне, усё пачарніла: і зялёную траву, і празрыстую ваду, і блакітнае неба” (Янка Сіпако).
Слайд 3

Самае страшнае, што людзі не вынеслі ніякіх урока з гісторыі, не звярнулі вагі на прароцтвы Іяана Багаслова, які папярэджва: “Трэці анёл затрубі, і пала з неба вялікая зорка, якая гарэла, нібы свяцільня, і пала на трэцюю частку рэк і на крыніцы вод. Імя гэтай зорцы – Палын; і трэцяя частка вод зрабілася палыном, і многія з людзей памерлі ад вод, таму што сталі яны горкія”.
І самае жахлівае, што прычынаю наступнай трагедыі стала не зброя, не вайна, а мірны атам.
“Пакуль Чарнобыль у душу глядзіць...”
Слайд 4
Юнакі і дзячаты, зыходзячы з тэмы, акрэсліце адукацыйную мэту рока і задачы сваёй дзейнасці на року, які будзе праходзіць у форме педагагічнай майстэрні.
Вучні вызначаюць адукацыйную мэту рока: Асэнсаваць ідэйна-мастацкі змест кнігі Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва” і паэтычных твора, прысвечаных гэтай тэме.
Настанік прапановае сваю адукацыйную мэту рока: Вызначыць і свядоміць значэнне Чарнобыля  жыцці, яго плы на свядомасць і мысленне беларуса праз комплексны літаратурны аналіз кнігі Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва” і паэтычных твора беларускіх пісьменніка, прысвечаных гэтай тэме.
- На року будуць гучаць дакументальныя факты, радкі з паэмы С. Законнікава “Чорная быль”, вершы беларускіх паэта, інсцэнірока тэксту кнігі С. Алексіевіч “Чарнобыльская малітва”. У вашым выкананні прагучаць вершы іншых паэта, якія адгукнуліся на гэтую страшую падзею. Бо Чарнобыльская трагедыя – гэта боль, смутак, крык чалавечай душы, плач усяго беларускага народа.
- А зараз, юнакі і дзячаты, давайце паспрабуем вызначыць, што значыць для вас Чарнобыль.
Самаканструкцыя. (Гучыць сумная мелодыя.)
Падабраць асацыятыныя рады сло да паняцця “Чарнобыль”. Вучні робяць першы выбар.
Хвароба, смерць, аварыя, пажар, маленькія дзеці, сіроты, бальніца, Беларусь, мірны атам, самотны бусел, зона мачання, малітва, катастрофа, трагедыя, пакуты людзей, радыяцыя, вёска, дапамога, памяць, Чарнобыльскі шлях.
Сацыяканструкцыя. Знаёмства з розназроневымі заданнямі.
Першы блок пытання (2 узровень, 3 – 4 бала).
Якая гістарычная падзея пакладзеная  аснову сюжэта твора? Знайдзіце адпаведныя радкі і зачытайце.
Які след пакінула  вашай памяці кніга Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва?” Чым асабліва запомнілася?
Зрабіце сціслы пераказ эпізода з кнігі Святланы Алексіевіч, якія вельмі разілі вас.
Другі блок пытання (3 узровень, 5 – 6 бала).
Падрыхтуйце паведамленне пра Чарнобыльскую аварыю.
Хто  спісе ахвяр Чарнобыля стаіць першы? Хто прыня на свае плечы найбольшы цяжар змагання з гэтай бядой?
Карыстаючыся Тлумачальным слонікам беларускай мовы вызначце лексічныя значэнні сло “чарнобыль” і “малітва”.
Падрыхтуйце паведамленне пра пісьменніцу Святлану Алексіевіч.
Якія пытанні хвалююць Святлану Алексіевіч у сучасным беларускім жыцці? Сфармулюйце іх на аснове твора “Чарнобыльская малітва”.
Адказы (папярэдняя праца)
1. Геаграфічнае становішча Беларусі як краіны  цэнтры Еропы садзейнічала таму, што на працягу многіх стагоддзя яна пакутавала амаль ад усіх война, што адбываліся  рэгіёне. Але колькі б ні гарэлі беларускія гарады і вёскі, як бы ні спустошвалася зямля, яна паднімалася з попелу і дыму і станавілася яшчэ прыгажэйшай.
Аднак бяда, што навалаю хлынула на Беларусь у красавіку 1986 года, аказалася незвычайнай – не было заваёніка, не было баё, але значная частка тэрыторыі аказалася мёртвай, непрыдатнай для жыцця. Чарнобыльская катастрофа з’яляецца нацыянальным бедствам для нашай краіны, самай буйнай сусветнай тэхнагеннай катастрофай.
Калі б не тая ноч красавіка,
Што горыччу дыхнула неспазнанай,
Як і раней, цякла б між тра рака,
Як і раней, суніцы спелі б на палянах.
Як і дагэтуль, радасць птушанём
Здзілёна кроплі  дзень лавіла б летні
Нябёс лагодных, што вадою гром
Астуджваюць над лугам перагрэтым.
Шука бы зно грыбнік баравіка,
І рыбака б удача не мінала,
Калі б не тая ноч красавіка,
Якой і  страшным сне зямля не знала.
Віктар Ярац. “Балада Палесся”
(Агучваюцца факты пад музыку).Слайды 5,6

Выкінутае пры выбуху чацвёртага энергаблока АЭС радыеактынае рэчыва было зафіксаванае ва сіх краінах паночнага пашар’я. З агульнай плошчы, забруджанай радыенуклідамі, 70% прыпадае на тэрыторыю Беларусі. Было забруджана больш за 23% тэрыторыі краіны, дзе пражывала 2 мільёны жыхаро, у тым ліку 500 тысяч дзяцей. Агульнавядома, што  час Другой сусветнай вайны загіну кожны трэці беларус, але не се ведаюць, што чарнобыльская трагедыя закранула практычна кожнага жыхара краіны.
Дога яшчэ трэба будзе даследаваць, які плы аказала выпраменьванне на генетычныя змены, але бясспрэчным з’яляецца тое, што на Беларусі значна зрасла лічба захворвання на белакрое і рак шчытападобнай залозы. З’явіліся такія невядомыя да гэтага часу хваробы, як “беларускі букет” – сумесь цукровага дыябету, астмы і алергіі.
Эканамічныя страты, якія панесла Беларусь у выніку Чарнобыльскай катастрофы, перавышаюць 235 мільярда долара ЗША. Штогод Беларусь выдае амаль 10% свайго бюджэту на праграмы, накіраваныя на ліквідацыю наступства аварыі.
Вось як гэта адбывалася:
26 красавіка 1986 года, 1:23:00. У чацвёртым энергаблоку ЧАЭС пачынае выпрабовацца сістэма аварыйнага ахаладжэння рэактара.
26 красавіка 1986 года, 1:23:40. Аварыйнае адключэнне не спрацовае.
26 красавіка 1986 года, 1:23:44. Рэактар выходзіць з-пад кантролю і зрываецца. (На той момант у горадзе Прыпяць, што каля 3 кіламетра ад ЧАЭС, пражывала 45000 чалавек, з іх 16000 дзяцей.)
26 красавіка – 4 траня 1986 года. Найбольшы выкід радыеактынага рэчыва адбываецца на працягу першых 10 сутак. Вецер дзьме  паночным і паночна-сходнім напрамках. У канцы красавіка вецер змяняецца на паднёвы і паднёва-сходні. Месцамі праходзяць моцныя ліні. У выніку радыеактынае забруджанне размярковаецца неранамерна.
27 красавіка – 5 траня 1986 года. Здзейснена 1800 вылета на верталётах, на полымя рэактара скінута 5000 тон гасільных матэрыяла (пясок і свінец).
28 красавіка 1986 года, 21:00. ТАСС паведамляе пра тое, што на ЧАЭС адбылася аварыя, у выніку якой пацярпелі людзі. Ствараецца радавая камісія для правядзення даследавання.
29 красавіка 1986 года. Паведамленне пра аварыю першыню перададзена  навінах па нямецкім тэлебачанні.
Да 5 траня 1986 года. У першыя дзесяць сутак пасля аварыі з 30-кіламетровай зоны эвакуююцца 130 000 чалавек.
23 траня 1986 года. Савецкая радавая камісія аддае распараджэнне пра раздачу ёдатрымлівальных прэпарата. Але згаданая прафілактычная мера з медыцынскага пункту гледжання жо не мае сэнсу. За першыя 10 сутак радыеактыны ёд ужо паспе адкласціся  шчытападобных залозах жыхаро забруджаных тэрыторый.
15 лістапада 1986 года. Завершана звядзенне так званага бетоннага саркафага вакол разбуранага рэактара. [2: 66-67]
Мой хворы край,
у чым твая віна,
якіх баго ты вё у гне суровы?
Мачыць твая (на стронцыі) трава.
Мачаць твае азёрныя дубровы.
Мачаць твае сасновыя бары,
што радасцю віталі і дарылі
духмяныя і шчодрыя дары
і спе галін густых
зялёнакрылы.
Мачаць твае бярозы і снягі –
яны ні кроплі
 тым не вінаваты,
што воблакі – атрутныя мяхі –
рассыпалі атрутныя зярняты.
Віктар Ярац. “Мой хворы край”
2. 26 красавіка 1986 года выбухну чацвёрты рэактар Чарнобыльскай АЭС.
На Чарнобыльскай АЭС у час аварыі знаходзілася 176 чалавек, але найбольш пацярпелі пажарнікі.
Сярод маладых пажарніка вылучася сваім аптымізмам лейтэнант Віктар Правік. Яму было сяго 24 гады. Ён бы вельмі добры і мяккі чалавек, займася творчасцю: піса вершы і апавяданні, добра малява. У вольны ад працы час захапляся фатаграфіяй. Загіну у першыя гадзіны аварыі, мужна і самааддана выконваючы свой абавязак перад радзімай і сваім народам. Загінулі і многія іншыя пажарнікі, а таксама салдаты, бо ратавалі станцыю, Прыпяць, Чарнобыль, сваю сям’ю, ратавалі сіх нас. Але не змаглі сябе захаваць, бо атрымалі вялікую дозу радыяцыі.
Загінулі мірныя людзі, асабліва дзеці, бо не ведалі, што здарылася  Чарнобылі. Ім ніхто не хаце казаць праду. У выніку яны памерлі ад рака шчытападобнай залозы ці вострага лейкозу.
3. У Тлумачальным слоніку беларускай мовы мы знаходзім наступныя тлумачэнні.
Чарнобыль. Шматгадовая травяністая расліна сямейства складанакветкавых з чырванавата-бурым сцяблом; разнавіднасць палыну. (3: 744)
Малітва. 1. У веруючых: тэкст, які чытаецца, калі звяртаюцца да бога ці святых. 2. Маленне, звяртанне з просьбай да Бога, святых. (3: 331)
Паэтычнае асэнсаванне чарнобыльскай трагедыі.
(Вучань чытае верш на памяць)
Як сёння помню дзень той красавіцкі,
Калі на Беларусь прыйшла бяда...
Хваста атрутны дождж,
І навальніца хрысціла кожны слуп
І кожны дах.
Пупышкі набрынялі на таполях,
Зяленіва прабілася  палях,
І прадказаць ніхто не брася долю,
(на фоне прэзентацыі)
І прадказаць ніхто не брася шлях.

Аркестры рэпетыравалі маршы -
ѕ калоны светлы Першамай гуча.
Мачалі се, вады  рот набрашы, -
Маскоскі бог мача,
І наш мача.
В. Лукша
4. Святлана Алексіевіч нарадзілася 31 траня 1948 года  горадзе Івана-Франкоску (Украіна) у сям'і вайскоца. Бацька – беларус, маці – украінка. Пасля дэмабілізацыі бацькі з арміі сям'я пераехала на яго радзіму – у Беларусь. Жылі  вёсцы. Бацька і маці працавалі настанікамі.
Пасля заканчэння школы працавала карэспандэнтам наралянскай раённай газеты (Гомельская вобласць). У 1967 годзе стала студэнткай факультэта журналістыкі Беларускага дзяржанага універсітэта. У час вучобы неаднаразова была ларэатам рэспубліканскіх і сесаюзных конкурса навуковых студэнцкіх работ.
Пасля універсітэта Святлану Алексіевіч накіравалі  бярозаскую раённую газету (Брэсцкая вобласць). Працуючы  газеце, адначасова выкладала  вясковай школе – яшчэ вагалася: ці прадожыць сямейную настаніцкую традыцыю, ці заняцца навуковай дзейнасцю, ці стаць журналісткай? Але праз год яе запрасілі  рэдакцыю рэспубліканскай “Сельской газеты”. Потым была карэспандэнтам, загадчыкам аддзела нарыса і публіцыстыкі літаратурна-мастацкага часопіса “Нёман”.
Спрабавала сябе  розных жанрах: пісала рэпартажы, публіцыстыку, апавяданні...
Значны плы на яе выбар зрабі вядомы беларускі пісьменнік Алесь Адамовіч і яго цудоныя кнігі “Я – з вогненнай вёскі” і “Блакадная кніга”.
У 1983 годзе была напісана кніга “У вайны не жаночае аблічча”. Два гады яна ляжала  выдавецтве і не друкавалася, атара кнігі абвінавачвалі  пацыфізме, у разбурэнні гераічнага вобраза савецкай жанчыны. Такія абвінавачванні  тыя часы лічыліся сур’ёзнымі.
Але прыйшо новы час. Пачалася перабудова. У 1985 годзе кніга “У вайны не жаночае аблічча” – раман галасо (так потым назаве свой твор Святлана Алексіевіч) жанчын-франтавічак пра вайну, якую ніхто не веда, пра якую пісьменнікі не расказвалі, выйшла амаль адначасова  часопісе “Октябрь”, беларускім выдавецтве “Мастацкая літаратура”, а затым у выдавецтве “Советскій пісатель” і г. д.
У 1989 годзе выйшла новая кніга Святланы Алексіевіч “Цынкавыя хлопчыкі” – твор пра злачынную афганскую вайну, якую дзесяць гадо хавалі ад уласнага народа. Каб напісаць гэтую кнігу, Святлана Алексіевіч чатыры гады ездзіла па краіне, сустракалася з матулямі салдат, якія загінулі, і з былымі воінамі-афганцамі. Сама пабывала  Афганістане. Пасля выхаду кнігі, якая выклікала  грамадстве небывалае зрушэнне, многія не даравалі атару развянчання гераічнага ваеннага міфа. На яе абрынуліся перш за усё ваенныя і камуністычныя газеты. У 1992 годзе  Мінску бы арганізаваны палітычны суд над атарам і кнігай “Цынкавыя хлопчыкі”. Але  абарону знялася дэмакратычная грамадскасць, многія вядомыя інтэлектуалы за мяжой. Суд бы прыпынены.
У 1993 годзе выйшла новая кніга Святланы Алексіевіч “Зачараваныя смерцю”. Гэта бы расказ пра самагубца – пра тых, хто сам пайшо з жыцця або спрабава такое зрабіць, не вытрымашы знікнення сацыялістычных ідэй.
У 1997 годзе Святлана Алексіевіч закончыла і апублікавала кнігу “Чарнобыльская малітва” (хроніка прышласці). Яна, як і тры апошнія кнігі, спачатку была апублікавана  часопісе “Дружба народов”, а потым у выдавецтве “Острожье” (Масква).
Кнігі Святланы Алексіевіч выдаваліся не толькі  нашай краіне, але і за мяжой – у ЗША, Германіі, Англіі, Японіі, Швецыі, Францыі, Кітаі, Індыі і інш. Усяго  дзевятнаццаці краінах свету. Яна – атар сцэнарыя дваццаці аднаго фільма і трох п’ес. Спектаклі па яе кнігах ставіліся  Францыі, Германіі, Балгарыі. Святлана Алексіевіч узнагароджана многімі міжнароднымі прэміямі, у тым ліку расійскай незалежнай прэміяй “Трыумф”, нямецкай прэміяй “За лепшую палітычную кнігу”.
Зараз пісьменніца збірае матэрыял для кнігі пад назвай “Цудоны алень вечнага палявання”. Гэта будуць згадкі пра каханне: мужчыны і жанчыны розных пакалення расказваюць свае гісторыі. “Мне падумалася, - кажа атар, - што я да гэтага часу пісала кнігі пра тое, як людзі забівалі адзін аднаго, як яны паміралі. Але ж гэта не сё чалавечае жыццё. Цяпер я напішу, як яны кахалі Кахаюць І зно мае пытанні – хто мы, у якой краіне жывём – пра каханне Пра тое, дзеля чаго мы, напэна, і прыходзім на гэты свет. Мне хочацца любіць чалавека. Хоць любіць чалавека цяжка. Усё цяжэй”.
Адвярнуліся іншыя нацыі,
Ці самі – добраахвотна ад іх.
Мы, заложнікі радыяцыі
І эксперымента сляпых.

Цішыня над старонкай лясною.
За якія ж грахі гэткі здзек?
Беларусы!
Нас белай крывёю
Пазначае бязлітасны век.

Няжо мала чырвонай, пякучай
Мы за долю сваю пралілі,
Каб застася наш край мілагучны
Белай плямай на грэшнай зямлі?!

Каб жа суджана мне памыліцца
І на скрутках калючых драто
Я гатовы, як грэшнік, маліцца
За здарое палескіх брато.

За імшарамі стогне ласіха.
Без нуды замаркоціся люд.
- Абы ціха, - гучыць, -
Абы ціха
Па селектарнай сувязі тут.
Анатоль Грачаніка. “Адвярнуліся іншыя нацыі”

5. Святлану Алексіевіч турбуе  беларускім грамадстве не толькі экалагічны Чарнобыль, але і духоны. Пісьменніца занепакоена тым, што сённяшняму чалавеку не хапае духонасці, што ён усё часцей забываецца пра свой святы абавязак – быць сапрадным гаспадаром Зямлі, разумным, чулым, спагадлівым.
Атар кнігі не можа змірыцца з тым, што беларусы здрадзілі роднай мове, Радзіме. Патрыятызм, а таксама многае іншае  нашым сучасным жыцці падмяняецца фармалізмам і дэмагогіяй. Нам хлусяць, мы хлусім – і гэта спрымаецца як норма жыцця грамадства. Мы не толькі баімся, але і не спрабуем сказаць “супраць”. Мы патараем памылкі нашых дзядо і бацько, ведаючы, што за гэтыя памылкі будуць адказваць нашы дзеці і нукі.
Беларусы сё часцей адыходзяць ад Бога, ад хрысціянскай маралі. У выніку мы бачым разбураныя сем’і, пакінутых дзяцей, жорсткасць і гвалт, алкагалізм і наркаманію, брыдкаслое, нянавісць чалавека да чалавека. Людзьмі не прымаецца вялікія хрысціянскія каштонасці – цана чалавечага жыцця, міласэрнасць, дабро, хрысціянская любо. На першы план прыходзяць матэрыяльныя вартасці жыцця.
Трэці блок пытання (4 узровень, 7 – 8 бала).
Прыгадайце эпізоды, вобразы, пейзажныя замалёкі, якім надаецца сімвалічнае значэнне. Вызначце ролю гэтых эпізода і вобраза.
Узгадайце рэальныя гісторыі пакут дзяцей у час чарнобыльскай трагедыі, апісаныя  кнізе Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва”. А куму трэба больш верыць – дарослым ці дзецям? Чаму?
Ад чаго залежыць далейшае жыццё на Зямлі? Як пазбегнуць экалагічных і звязаных з імі духоных страта?
Адказы
Пейзажныя замалёкі настройваюць чытача на трагічны фінал і развагі пра сэнс жыцця.
2. Дзеці – самыя добрыя і шчырыя стварэнні. Вельмі сумна, што дарослыя знішчаюць у дзяцей усё лепшае, а параджаюць нянавісць, зло, пагарду. Дарослыя адказваюць за тое, што прыручылі. І калі дзеці становяцца агрэсінымі, то вінаватыя  гэтым толькі дарослыя.
3. Далейшае жыццё на Зямлі залежыць ад змена у духоным жыцці грамадства. Чарнобыльская катастрофа не спыніла война, смерця і людскіх пакута і не спыніць пакуль што, бо любая трагедыя з’яляецца вынікам духонасці чалавека. Толькі праз духонае самадасканаленне можна выратавацца. Калі кожны наступны дзень будзе новай перамогай над сваімі недахопамі.
Настанік: У мове пражылося такое выказванне: Чарнобыль экалагічны і духоны. Я б хацела прывесці прыклады духонага Чарнобыля:
Па-першае, гэта наша нерашучасць, пасінасць у палітычным жыцці грамадства. “Няхай як ёсць. Абы ціха. А што мы можам зрабіць”. Так думалі і разважалі нашы бацькі, у выніку і адбылася трагедыя – Чарнобыль.
Па-другое, у беларуса назіраецца ачарсцвенне душы, калі грошы на касметыку, цыгарэты і дыскатэкі знаходзяцца, а дапамагчы роднай маці не хапае ні сродка, ні вольнага часу.
Па-трэцяе, безадказнасць, калі чалавек не выконвае свае дадзеныя абяцанні.
Па-чацвёртае, няменне ці нежаданне бачыць і аналізаваць свае дрэнныя чынкі.
Па-пятае, калі ласная лянота і кволая сіла волі не даюць магчымасці прымусіць сябе зрабіць дамашняе заданне ці дапамагчы роднай маці па дому.
Па-шостае, пагарда і нянавісць да свайго роднага, кронага. Пагарда да роднай мовы, гісторыі, традыцый і звычая беларускага народа.
Закончыць свой адказ я б хацела вершам Анатолія Зэкава:
У час, калі столькі турбот
І гэтулькі рознага ліха,
Прачніся, мой ціхі народ,
І думкі адкінь “абы ціха”.

Узніміся, гаротны народ,
Народ, не прадашы сумлення,
Супроць апаратных ільгот
І розных пасад прывілейных.

Свой голас падай сёння ты,
Пакуль твая песня не спета,
І супраць прамоца пустых,
І супраць жыцця без прасвету.

Скінь думак чужых з сябе цень,
А май свой уласны лепш розум.
Устань жа нарэшце з калень,
Зрабіся нарэшце цвярозым.

Адрынушы безліч турбот
І скінушы рабскія робы,
За мёртвых зніміся, народ,
За тых, каго знішчы Чарнобыль.

У імя дзяцей, мацярок
Павінен за праду ты біцца,
Каб болей чарнобыльскі рок
Ніколі не змог патарыцца.
Анатоль Зэка. “Прачніся, народ!”

Чацвёрты блок пытання (5 узровень, 9 – 10 бала).
Як вы лічыце, ці пачула Маці-Зямля малітву Святланы Алексіевіч? Свой адказ абгрунтуйце. Акрэсліце тэму і ідэю твора Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва”.
Падрыхтуйце ілюстрацыю да аднаго эпізода твора, адлюстроваючы назву “Чарнобыльская малітва”. Пракаменціруйце малюнак.
Напішыце сцэнар і прыміце дзел у інсцэніраванні эпізоду з твора Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва”.
Прачытайце на памяць вершаваныя творы пра Чарнобыль. (Глядзіце дадатак №1.)

Адказы
1. Гэтая кніга не пра Чарнобыль, як піша сама атар, а пра свет пасля Чарнобыля. Пра тое, як чалавек жыве, асвойвае новую рэальнасць. Людзі, якія перажылі Чарнобыль, здабываюць сёння новыя веды, змагаюцца з цяжкасцямі жыцця. Але яны жо жывуць пасля трэцяй сусветнай вайны Невыпадкова  гэтым сэнсе падзагаловак кнігі – хроніка прышласці.
Што чакае нас усіх у будучыні?.. І тут Святлана Алексіевіч нагадвае беларусам іх памылкі, іх духоную трагедыю. Трагедыя дано адбылася, але мы не запомнілі яе рока. Мы не зразумелі сваіх памылак, і робім усё новыя. Беларусь (і не толькі Беларусь!) знаходзіцца перад мяжой, за якой пануе духоная смерць. Можа, твор Святланы Алексіевіч з’яляецца самым песімістычным творам у беларускай літаратуры. Але ён паказвае нам тыя недахопы і хібы  жыцці сучаснага беларускага грамадства, а таксама паказвае выхад і вызваленне ад грахо мінулага.

Сцэнар эпізода кнігі Святланы Алексіевіч “Чарнобыльская малітва”
1. Сцэна. Бальнічная палата. У цэнтры ложкі, на якіх сядзяць хворыя самотныя дзеці.
На сцяне палаты вісяць фотаздымкі памерлых дзяцей, а таксама малюнкі дзяцей пра Чарнобыль.
Гучыць жалобная музыка.
Дзеці па чарзе звяртаюцца да нас, дарослых, напамінаюць нам усім пра трагедыю.
“Такая чорная хмара Такі лівень Лужыны сталі жотыя Зялёныя Быццам у іх налілі фарбы Гаварылі, што гэта кветкавы пылок Мы не бегалі па лужынах, толькі глядзелі на іх. Бабуля зачыняла нас у пограбе. А сама кленчвала і малілася. І нас вучыла: “Маліцеся! Гэта – канец свету. Кара Боская за нашы грахі”. Браціку было восем гадо, а мне шэсць. Мы сталі спамінаць свае грахі: ён разбі слоік з малінавым варэннем А я не прызналася маме, што зачапілася за плот і парвала новую сукенку Схавала  шафе
Мама часта апранае чорнае. Чорную хустку. На нашай вуліцы весь час некага хаваюць Пачую музыку – бягу дадому і малюся, чытаю “Ойча наш”. Малюся за маму і тату”

2. “Па нас прыехалі салдаты на машынах. Я падума, што пачалася вайна. Яны выдумлялі незразумелыя словы: “дэзактывацыя”, “ізатопы” У дарозе прысніся сон: адбыся выбух! А я жывы! Няма хаты, няма бацько, няма нават вераб’ё і варон. У жаху прачынася, падхоплівася Глядзе у акно: ці няма  небе гэтага грыба кашмарнага?
Памятаю, як салдат ганяся за кошкай На кошцы дазіметр працава, як атамат: шчок, шчок За ёй – хлопчык і дзячынка Гэта іхняя кошка Хлопчык дык нічога, а дзячынка крычала: “Не аддам!!” Бегала і крычала: “Міленькая, уцякай! Уцякай, міленькая!” А салдат – з вялікім цэлафанавым мехам”

3. “Загрузілі нас у эшалон. Малыя плачуць, выпацкаліся. Адна выхавацелька на дваццаць чалавек, а се плачуць: “Мама! Дзе мама? Хачу дамо!” Мне – дзесяць гадо, такія дзячынкі, як я, памагалі супакойваць малых. Жанчыны сустракалі нас на перонах і хрысцілі цягнік. Неслі сваё печыва, малако, цёплую бульбу
Нас везлі  Ленінградскую вобласць. Там ужо, як пад’язджалі да станцый, людзі хрысціліся і глядзелі здалёк. Баяліся нашага цягніка, на кожнай станцыі яго дога мылі. Калі на адным прыпынку мы выскачылі з вагона і забеглі  буфет, нікога туды больш не пусцілі: “Тут чарнобыльскія дзеці ядуць марожанае”. Буфетчыца некаму па тэлефоне гаварыла: “Яны паядуць, мы памыем з хлоркай падлогу і пракіпяцім шклянкі”. Мы чулі”

4. “Мама з татам пацалаваліся, і я нарадзілася. Раней я думала, што ніколі не памру. А цяпер ведаю, што памру. Хлопчык ляжа разам са мной у бальніцы Вадзік Карынко
Птушачак мне малява. Домікі. Ён памёр. Паміраць не страшна Будзеш дога-дога спаць, ніколі не прачнешся
Мне сніся сон, як я памерла. Я чула  сне, як плакала мая мама. І прачнулася”
5. “Мы чакалі вясну: няжо зно вырасце рамонак? Як раней? Усе  нас гаварылі, што свет памяняецца. І па радыё, і па тэлевізары Рамонак ператворыцца У што ён ператворыцца? У нешта іншае А  лісы вырасце другі хвост, вожыкі народзяцца без іголак, ружы без пялёстка. З’явяцца людзі, падобныя на гуманоіда Без валасо, без веек Адны вочы
Я бы малы Восем гадо
Вясна Вясной з пупышак, як засёды, выкруціліся лісты. Зялёныя. Зацвілі яблыні. Белыя. Запахла чаромха. Раскрыліся рамонкі. Яны былі такія ж. Тады мы пабеглі на рэчку да рыбако: у плотак па-ранейшаму галава і хвост? І  шчупака? Правяралі шпаконі: прыляцелі шпакі? А ці паявяцца  іх дзеці?”
У наш горад прывезлі мастацкую выставу. Карціны пра Чарнобыль Бяжыць па лесе жарабятка, яно з адных ног, іх восем-дзесяць, цялё з трыма галовамі, сядзяць у клетцы лысыя трусікі, ну як пластмасавыя Людзі гуляюць па лузе  скафандрах Дрэвы вышэй цэрква, а кветкі, як дрэвы Я да канца не дагледзела. Натрапіла на карціну: хлопчык працягвае рукі, можа, да дзьмухаца, Можа, да сонца, а  гэтага хлопчыка замест носа хобат. Захацелася плакаць, крычаць: “Не трэба нам такіх выста! Не вазіце! І без таго се вакол гавораць пра смерць. Пра мутанта. Не хачу!!” Першы дзень на выставе былі людзі, прыйшлі, а пасля ніводнага чалавека. У Маскве, Пецярбурзе, пісалі  газетах, на яе хадзілі натопамі. А  нас – пустая зала.
Я ездзіла  Астрыю на лячэнне, там ёсць людзі, якія могуць павесіць такую фатаграфію  сябе дома. Хлопчыка з хобатам І штодня на яе глядзяць, каб не забываць пра тых, каму кепска. Але калі жывеш тут Сярод гэтага Я лепш павешу  сваім пакоі прыгожы пейзаж Не хачу думаць пра смерць”
6. “Па тату прыйшлі начы. Я не чу, як ён збірася. Я спа. Раніцою бачы, як мама плача: “Наш тата – у Чарнобылі”. Чакалі тату, як з вайны
Ён вярнуся і зно пача хадзіць на завод. Нічога не расказва. А  школе я сім хваліся, што мой тата прыеха з Чарнобыля, ён – ліквідатар, а ліквідатары – гэта тыя, хто дапамага ліквідаваць аварыю. Героі! Хлопчыкі мне зайздросцілі.
Праз год тата захварэ”
Вершаваныя творы пра Чарнобыль
Ах, Чарнобыль
Чарнобыль
Чарнобыль!
Неславутая  свеце АЭС!..
Ты  свае праглынула вантробы
Нашу вёску, і поле, і лес.

І здаецца, не атам твой мірны
У глухіх ненажэрных катлах, -
Там гараць нашы хаты і свірны,
Там гарыць наш палескі абсяг.

Атруціла зямельку і мову,
Долю нашу скруціла ты  крук.
І расплавіла шчасця падкову,
Што вякамі кава паляшук.
Анатоль Грачаніка. “Ах, Чарнобыль”


У час, калі столькі турбот
І гэтулькі рознага ліха,
Прачніся, мой ціхі народ,
І думкі адкінь “абы ціха”.

Узніміся, гаротны народ,
Народ, не прадашы сумлення,
Супроць апаратных ільгот
І розных пасад прывілейных.

Свой голас падай сёння ты,
Пакуль твая песня не спета,
І супраць прамоца пустых,
І супраць жыцця без прасвету.

Скінь думак чужых з сябе цень,
А май свой уласны лепш розум.
Устань жа нарэшце з калень,
Зрабіся нарэшце цвярозым.

Адрынушы безліч турбот
І скінушы рабскія робы,
За мёртвых зніміся, народ,
За тых, каго знішчы Чарнобыль.

У імя дзяцей, мацярок
Павінен за праду ты біцца,
Каб болей чарнобыльскі рок
Ніколі не змог патарыцца.
Анатоль Зэка. “Прачніся, народ!”

Агонь, радыяцыя люта звярэлі,
Кіпелі графіт і смала,
Не грэшнікі,
сланыя хлопцы гарэлі
І зона мачання была.

Адлік пачынася нязнанае эры
Змагання жыцця з небыццём.
І грукася,
грукася кожнаму  дзверы
Чацвёртага блока разлом.
Скакалі і  Швецыі стрэлкі прыбора,
Еропу трывогу гняла.
Зашкальвала сё чалавечае гора
І зона мачання была.

Плявася атрутнаю параю кратэр,
Злавесныя хмары плылі.
А людзі  Наролі
да майскага свята
Двары, тратуары мялі.

У вёсках гароды рабілі жанчыны,
Чаромха буяла, цвіла
Кацілі ад Кіева прэч лімузіны
І зона мачання была.

Пазлі між людзей нечуваныя чуткі,
І пухла ад іх галава.
Глядзелі з надзеяй на радыё: “Хутка
Усё растлумачыць Масква”.

Ішлі піянеры  святочных калонах,
Звінела парадная медзь.
Стаялі  чаканні нямым эшалоны:
“Як грымне,
ці зможам паспець?..”

А мне і цяпер не хапае азону,
Не выбрацца з дакага тхла
Яшчэ не было адгароджанай зоны,
А зона мачання была.
Сяргей Законніка. “Чорная быль”





Ты вяскуй, Беларусь,
Ты вяскуй –
Край дубровы, бусловы,
Шпачыны
Толькі б кожны
У тваім каласку
Прызнава за табою
Айчыну.

Ты дазволь, Беларусь,
Ты дазволь:
Хай стагоддзя
Зайграюць арганы,
Каб нашчадкам
Не чуся наш боль,
Што сціскае за горла
Арканна
.
Ты распрам, Беларусь,
Ты распрам,
За гады
Прыгарбелыя плечы
Дай званы
Ты сваім званарам
І пакліч нас
На веча, на веча,
На веча
Віктар Стрыжак. “Беларусі”

Сацыялізацыя. Агучванне адказа. Вучні робяць другі выбар.
Пекла, сумленне, Зло, пакаранне, расплата за грахі, знішчэнне, падман, грэхападзенне, кветка смутку, горкі палын, зварот да Бога, барацьба за Волю, жорсткасць, наркаманія, п’янства, нянавісць чалавека да чалавека, забойства, нерашучасць, пасінасць беларуса, здрада роднай мове, пагарда і нянавісць да роднага, лянота, безадказнасць.
6. Адукацыйны і псіхалагічны разры. Зварот да эпіграфа рока. Вучні робяць трэці, апошні выбар.
Дабро, Любо, цана чалавечага жыцця, Вечнасць, Бог, Шчасце, Маці-Зямля, Пошукі Шчасця і Будучыні, Сумленне, расплата за грахі, пакаянне, Надзея на Выратаванне.
Настанік: Успомнім хвілінай мачання сіх тых, хто загіну у час аварыі на Чарнобыльскай атамнай станцыі: пажарніка і салдат. Успомнім усіх тых, хто загіну пасля Чарнобыля ад хвароба і душэных пакута. Успомнім усіх тых, хто хаце любіць, кахаць і жыць для Будучыні, але адышо ад нас па волі Чарнобыля.
Успомнім жыхаро тых вёсак і мястэчак Беларусі і любімай нашай Кармяншчыны, якія вымушаныя былі пакінуць сваю малую радзіму і пераехаць на чужыну. Мы сіх памятаем і любім. Няхай там ім будзе добра, як і на радзіме.
Удар гонга. Хвіліна мачання.
7. Праца з тэкстам паэмы С. Законнікава “Чорная быль”.
-Дома вы пазнаёміліся са зместам паэмы С. Законнікава “Чорная быль”. Як асэнсоваецца пачатак чарнобыльскай трагедыі  паэме?
(Адказы вучня. Прыводзяцца радкі з 2-ой часткі “Зона мачання”:
Агонь, радыяцыя люта звярэлі,
Кіпелі графіт і смала.
Не грэшнікі, сланыя хлопцы гарэлі...
І зона мачання была.
- Раскрыйце сэнс сло “зона мачання была”.
(Адказы вучня. Улада не прымала ніякіх мер: не высяляліся людзі з забруджаных раёна. Вясна  тым годзе выдалася ранняя. Цёплая.
26 і 27 красавіка людзі па-рознаму праводзілі свае выхадныя дні : хто адправіся  лес, хто працава на агародах – пара прыйшла закладваць будучы раджай. Піянеры выходзілі на дэманстрацыю 1 Мая.)
-Так, усведамленне трагедыі, суровая прада пра яе дайшлі да нас са спазненнем. Дайшлі, пераадолешы глухую сцяну замочвання, напластаванні хлусні, дайшлі праз бюракратычна-чыноніцкую абыякавасць да здароя і будучыні нацыі.
-І тут немагчыма не спомніць тых, хто змагася з нябачным во-рагам – радыяцыяй. Гэта мужныя, самаахвярныя людзі.
(Паказ пад музыку слайда (7-9) “Героі чарнобыльскай трагедыі”)







- Сёння, у дзень страшнай гадавіны з дня чарнобыльскай катастрофы, давайце
шануем памяць аб тых, хто загіну ад той атрутнай навалы.
(Хвіліна мачання  гонар загінушых).

8. Наступствы чарнобыльскай трагедыі.
- Рэактар бы патушаны. Патушаны, цаною жыцця многіх і многіх людзей. Але ці скончыліся з гэтым праблемы? Якія наступствы яшчэ чакалі наперадзе?
а) фрагменты на мультымедыйнай сістэме
б) працяг працы з тэкстам паэмы С. Законнікава “Чорная быль
(Прагляд слайда ( 10,11 ) “За калючым дротам”).






Падчас прагляду вучні чытаюць на пямяць вершаваныя радкі:
Убачыш мёртвы дом – і стыне кро,
Бо  ім не будуць нараджацца дзеці,
А працавітых гэтых жыхаро
Параскідала гора па сім свеце.

І сэрцы адрывалі ад зямлі,
Як пупавіну, з болем і крывёю,
Дзе прыжыліся некалі, раслі,
Каб даць жыццё – як продкі, стаць зямлёю.
- Сфармулюйце, абапіраючыся на змест паэмы, тыя праблемы, з якімі сутыкнулася грамадства пасля катастрофы.
(Адказы вучня. Можна вылучыць наступныя праблемы:
-праблему высялення людзей;
-праблему экалагічнай катастрофы;
-праблему павелічэння росту анкалагічных захворвання).
- Давайце прасочым, як раскрываецца кожная з гэтых праблем у паэме С. Законнікава “Чорная быль”.
1-я праблема – праблема высялення. Як асэнсовае яе паэт?
(Адказы вучня. Старыя людзі не яляюць свайго жыцця па-за межамі роднай хаты. Цытуюцца радкі з 7-й часткі (ст. 500 – 501)
- З праблемы высялення вынікае яшчэ адна праблема. Назавіце яе.
2-я праблема – праблема марадзёрства. (ч.8, ст. 501 – 503)
3-я праблема – страшная праблема экалагічнай катастрофы.
(Адказы вучня. У першыя гады чарнобыльскай катастрофы многія нашы лясы былі безгалосыя, не было чуваць спева птушак.
- Як раскрываецца праблема экалагічнай катастрофы  паэме? Працытуйце. Дайце свае каментарыі. (ч.4, ст. 492 – 494):
Не звярынай слязой, а святой, чалавечай,
Плака той, кім палохаюць людзі дзяцей.
4-я праблема – павелічэнне росту анкалагічных захворвання
насельніцтва Беларусі.
- Якія радкі з паэмы асабліва разілі? Абгрунтуйце. (Цытаты з ч.10, ст.505 – 506)

(Прагляд слайда (12,13) “Даруйце нам, дзеткі!” )









Пад музыку у час прагляду вучань цытуе радкі з верша:
У смерці сёння ста дзіцячы твар.
Дзяцінства мусіць у зямельку легчы.
Чаму ж мы гэтых жудасных ахвяр
Не ратавалі, не маглі пазбегчы?
На фоне музыкі вучань чытае верш на памяць:
Памірала дзячынка  бальніцы,
А дыягназ-прысуд – малакрое.
Не было на зямлі чараніцы.
Каб змагла падарыць ёй здарое.

У бялюткай, як саван, палаце
Высыхала, як кветка, малая.
І бяссільныя бацька і маці:
- Памірае дачка. Памірае!

У вачах столькі суму і болі,
Як вады  глыбокіх азёрах!
Ёй ніколі, ёй болей ніколі
Не гуляць па зялёных прасторах!

Адзвінела духмянае лета,
У пшанічных снапах дагарала.
А дзячынка, як кветка з букета,
У бальнічных сцянах памірала.

Белым снегам бялела палата,
І нямелі дзіцячыя мары.
Чалавецтва сё вінавата
За атруту чарнобыльскай хмары.

Чорны крыж, чорны след – з Хірасімы
Па зямлі нашай дожыцца вужам,
Пагражаюць атрутныя зімы
Нашым марам, надзеям і душам.
9. Падагульненне вывучанага.
- Чарнобыльская трагедыя – гэта гора не толькі для асобных людзей, чые лёсы ці лёсы іх блізкіх палама той чорны красавік, не толькі асобных краін, тэрыторыя якіх апынулася пад радыяцыяй. Гэта трагедыя для сёй планеты.
- Немагчыма пераадолець бяду паасобку. Як і  мінулыя часы, людзі павінны гуртавацца, каб разам змагацца з няшчасцем.
(Настанік цытуе на памяць радкі з паэмы С. Законнікава “Чорная быль”:
Не хочацца класціся  дол,
Не маючы  сэрцы надзеі,
Што ты саладаеш з бядой
І верай нашчадка надзеліш.

10. Рэфлексія.
-На камп’ютары прапанаваны пытанні. Адкажыце на любыя з іх або складзіце сінквейн па тэме рока.
Слайд 14














11. Дамашняе заданне. Слайд 15














12. Заключнае слова настаніка.
- Так, пра Чарнобыль нам шмат яшчэ давядзецца зразумець...
Людзі жывуць коратка, а радыёнукліды дога. Аж 24 тысячы гадо – такі перыяд параспаду радыеактынага плутонію... Але мы цярплівыя.
Будзем чакаць. З веку  век. (Настанік бярэ  рукі кнігу С. Алек-сіевіч “Чарнобыльская малітва”) І шэптам чытаць сваю Чарнобыльскую малітву:
Слайд 16

















(Настанік бярэ  рукі і дэманструе ілюстрацыю з белым буслам і бусліхай)
І ХОЧАЦЦА ВЕРЫЦЬ, ЯК У ГЭТА ВЕРЫЦЬ СУЧАСНЫ ПАЭТ В. ЛУКША, ШТО
Над белай Руссю -
Белы бусел
З бусліхай  вышыні нябёс.
А гэта значыць,
Белай Русі
Наканаваны шчасны лёс.
Аналіз урока
“Ланцужок пажадання”: Кожнаму удзельніку рока па ланцужку (у пэнай паслядонасці) прапануецца звярнуцца з пажаданнямі да сябе, сваіх таварыша, а таксама да Майстра (настаніка) па выніках урока. Пажаданні могуць накіраваны на будучыя справы.
Заканчваецца ланцужок пажадання настанікам, які падводзіць вынікі, жадае творчага натхнення, трываласці, каб засёды любілі і паважалі сваіх бацько, засёды вярталіся  родныя мясціны.
Прыкладная Рэфлексія:
- Мне далося выказаць свае думкi, таму што да рока я добра падрыхтавалася і ведала се адказы на пытанні майстэрні.
-Хацелася б, каб такія рокі прахадзілі часцей. І неслі такі ж станочы настрой. І мне сумна, што на майстэрні мы гаварылі пра трагедыю беларуса – Чарнобыль і яго наступствы. Але пра гэта трэба казаць, каб трагедыя не патарылася зно. Як трэба казаць пра Вялікую Айчынную вайну, у якой нашы дзяды атрымалі Вялікую Перамогу над фашызмам.
-Мне спадабалася такая форма працы на року. Я свядомі значэнне Чарнобыля  беларускім жыцці і  маім асабіста. Мне сумна, што многія беларусы забываюць Чарнобыль як пра трагедыю  іх жыцці, якая адбылася 26 красавіка 1986 года і працягваецца зараз.
Настанік ставіць пытанне: Якія жыццёвыя рокі да вам сённяшні вучэбны занятак?
Прыкладны адказ: Урокі спачування, дабрыні і спагады.
Мы зразумелі, што такое Чарнобыль, што Чарнобыль бывае экалагічны і духоны. І духоны Чарнобыль больш страшны і больш знішчальны. Мы зразумелі, што трэба з любою ставіцца да беларускай прыроды, берагчы і заховаць яе багацці і дары.
Мы зразумелі, што засёды патрэбна заставацца Чалавекам. Высокая маральнасць адносін да свету, да іншых народа засёды вызначала беларуса, што дало ім магчымасць прайсці праз стагоддзі, выжыць і захаваць жывую душу, застацца Людзьмі.
Закончыць нашу майстэрню я б хацела вершам Міхася Пазнякова:
Давайце быць дабрэйшымі, о людзі!
Чысцейшымі, святлейшымі штодня,
Дарыць адзін другому смешкі будзем
І пачувацца шчыра, як радня.
Былі і будуць цяжкасці, напасці,
Мы перад вечным часам – каласы.
Знявага, чэрствасць, звады і няшчасці
Хай не заб’юць жыццёвае красы.
У нас ва сіх адным-адна дарога
Дык не забудзем ні на міг аб ёй.
Усе мы ЧАЛАВЕКІ – толькі з Богам,
Усе мы ЛЮДЗІ – толькі з дабрынёй.
Міхась Пазняко. Давайце быць дабрэйшымі, о людзі!

Спіс літаратуры
Алексіевіч Святлана. Чарнобыльская малітва: Хроніка прышласці //
Полымя, 1998, №4.
Лапянок Людміла. Чарнобыль экалагічны і духоны: Што страшней?
(Класная гадзіна) // Роднае слова. 2007. №3. С. 65.
Тлумачальны слонік беларускай літаратурнай мовы / Пад рэд. М. Р.
Судніка, М. Н. Крыко. – 4-е выд. – Мінск: БелЭН, 2005 г. Травень / Кастрычнік 2008 года.
ПРАГРАМА НАЗІРАННЯ ЗА ѕРОКАМ
Настанік Новік Алена Мікалаена
Прадмет беларуская літаратура
Група Б-2-527
Тэма рока: “Пакуль Чарнобыль у душу глядзіць...”
( у кантэксце сучаснай беларускай літаратуры)
5. Тып урока: Урок комплекснага літаратурнага аналізу; урок-напамін.
6. Тэхналогія: Педагагічная майстэрня.
7. Працягласць урока: 90 хвілін.
Мэты рока:
- стварыць умовы для суперажывання іроздуму над праблемай экалагічнай катастрофы на Беларусі;
- удасканальваць навыкі мастацкага чытання і аналізу паэтычнага твора;
- развіваць звязную мову вучня, уменне выказваць і абгрунтоваць сваю думку і разумець важнасць усіх думак;
- выховаць актыную грамадзянскую пазіцыю асобы школьніка да праблем сучаснасці.
9.Метады і прыёмы работы на року:
праца з камп’ютарам і мультымедыйнай сістэмай;
праца з тэкстам;
творчыя заданні.
10.Дзейнасць настаніка на року:
-уменне арганізаваць работу вучня на року;
-індывідуальны падыход да дзяцей;
-захаванне педагагічнага такту.
11.Выкарыстанне метада на року:
- тлумачальнага;
- даследчыцкага;
- аналітычнага;
- інфармацыйна-нагляднага.
12.Карыснае на року:
выкарыстанне камп’ютарных тэхналогій;
стварэнне спрыяльнай псіхалагічнай атмасферы;
сістэматызацыя і абагульненне раней набытых веда;
фарміраванне вопыту творчай дзейнасці вучня;
уменне аргументаваць свае адказы, паважаючы думкі іншых.
13.Развіццё здольнасцей вучня на року:
камунікатыных;
творчых;
рэфлексійных.
14.Водзы аб року:
 Заданні носяць розназроневы характар. Але на адно пытанне могуць быць розназроневыя адказы. Такім чынам мы дасягаем уключэнне сіх вучня у абмеркаванне галонай праблемы рока, а таксама дасягаем найвышэйшага зроню  аналітычна-абагульняльнай дзейнасці на року літаратуры.












13PAGE 15


13PAGE 141315




Рисунок 1Рисунок 2Іђ Заголовок 1Іђ Заголовок 615

Приложенные файлы

  • doc 10939067
    Размер файла: 2 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий