IMO_otvety_1


Чтобы посмотреть этот PDF файл с форматированием и разметкой, скачайте его и откройте на своем компьютере.
1.

7 жылдық соғыс: себептері, қатысқан жақтар, нәтижелер

(1756
-

1763 жж)

1
-
ші

коалиция:
Пруссия, Англия.

2
-
ші

коалиция:

Австрия, Франция, Россия, Саксония, Швеция.

Себептері:

Пруссияның еуропалық гегемонияға ұмтылысы. Австрияның реваншистік бағыты (Силлезияны
қайтару). Англия мен Францияның
Солт Америка колониялары үшін
күресі

(1754 ж басталды)
.

1756 ж
ағылшын
-
прусс одағы құрылады. Жауап ретінде Пруссияның басты бәсекелесі Авс
трия өзінің бұрынғы
жауы Франциямен татуласады. Австро
-
француз одағына Швеция қосылады, ол Пруссиядан Штеттин және
басқа да Солтүстік соғыста жоғалтып алған территорияларын қайтарып алуға үміттенеді. Кейін бұл одаққа
Ресей де қосылады, ол Шығыс Пруссияны ж
аулап алып, оны Польшамен Курляндия мен Земгалияға
ауыстырып алғысы келеді.


Ерекшелігі:

соғыс 3 күрес театрында жүрді.: Еуропада

[
Фридрих II жеңіске жетті.( француздарды
жеңді Розбахта (қараша 1757 г.) және австриялықтарды Лейтенде (желтоқсан

1757 г.)]
, бірақ Ресейдің
соғысқа кіруінен кейін және
при Ку
нерсдорте жеңіліс тапты 1759 г. Фридрих II Шығыс Пруссия мен
Берлинді жоғалтты; оны тек Елизаветы Петровнаның 1761 г. қарашада қайтыс болуы ғана құтқарды.),
сонымен қатар Солтүстік Америка мен Үндіста
нда (мұнда Англия жеңіске жетті).

Нәтиж
есі:

1763ж Париж келісімі бойынша Еуропада

соғысқ
а дейінгі шекаралар сақталды. Францияның
колониалды мәселесі бойынша жеңіліс тапты (Канада мен Үндістандағы барлық иеліктері );

Ұлыбритания Франциядан Канаданы,
Кап
-
Бретон аралын, Шығыс Луизиананы Жаңа Орлеан қаласынан
басқа; Вест
-
Үндістанда

Доминик аралын , Сент
-
Винсент, Гренада, Тобаго. Осыдан басқа Франция
Үндістан мен Сенегалдағы барлық иеліктерінен айырылды. Ұлыбритания Францияның 1756ж жаулап
алынған Менорк
а аралын қайтарды
.

7 жылдық соғыстың нәтижесі Франция үшін ауыр болды. Ол өзінің әскери және саяси престижін, өзінің
флотын және колонияларын жоғалтты.

Англия соғыстан толықтай теңіз үстемдігіне ие болып шықты. Австрия Францияның саяси ықпалынан
босап, ен
дігі істерін Парижге қарамай
-
ақ Пруссия және Ресеймен реттейтін болды (Кейін 1772 ж Ресей,
Австрия, Пруссия үштік келісімге отырып, Польшаны бөлісу мәселесін қарастырады.)
Пруссия ұлы әскери
держава атағына ие болып, Германияда басқарушы рөлге ие болды.


2.

І Дүниежүзілік соғыс қарсаңында мемлекеттер арасындағы қарама
-
қайшылықтар

Ірі державалар арасында саяси және экономикалық қақтығыстардың өршуі,соған қарай қалыптасқан
әскери одақтар Еуропадағы күштердің шоғырлануын өзгертті,хқ өзгертті. Себептері:

Англи
я

19 ғ
-
ң соңында жағдайы өзгере бастайды. АҚШ пен Германия сияқты жас мемлекеттер көтеріле
бастайды.
Ендігі басты мақсаты Германияның экономикалық күшін, саудадағы жетекші рөлін жою.
Германия

әлемдік үстемдікке ұмтылды
,ол билігін тек Еуропаға емес,Алдыңғы

Азияға таратуды да
көздеді,Африкада,Тының мұхиты бассейнінде Оңтүстік Америкада колониальды герман империяларын
құруды қалады.

Франция
Эльзас пен Лотарингияны қайтарып қана қоймай,Рур бассейнін алуды,Африкадағы француз
колониясын ұлғайтуды қалады.

Ресей

Балқанда саяси және әскери үстемдігін орнату,Иранда ықпал ету аймағын кеңейту,Қиыр
Шығыста да ықпалын орнатуды мақсат етті.

Славян халықтарына ықпалын тарату.Босфор мен Дарданелла
бұғазыларына үстемдігін орнату.

Австро
-
Венгрия
Сербия, Болгария, Черногори
яны жаулап алуды, Қара, Адриат, Эгей теңіздерінде
үстемдікті

көздеді.

Италия
өзінің дәмесін анықтауда көп ойланған мемлекет. Германия мен Австро
-
Венгрияның одақтасы
бола тұра, бәрібір де қай жерде пайда көбірек түсетінін санап отырды. Соғыс басталысымен ек
і жақпен де
ұзақ келіссөздер жүргізді. Ақыры Антанта мемлекеттері оған үлкен территориялық иеліктер мен Англия
үлкен қарыз беріге с
өз берді. Италия Антантаға кіріп кетті
.
Тироль,Триест,Албанияны өзіне қосып,Кіші
Азияны бөлуде,Африкадағы колониялық иеліктер
ді бөліске салуда қатысқысы келді,Жерорта теңізі
бассейнінде өз гегомниясын орнату.

Осы жоспарларды жүзеге асыру барысы халықаралық аренада қайшылықтарды көбейте берді.

Ең алдымен Германия мен Англия арасында кикілжің.1907 жылыд дағдарыстан шығу үшін жаңа

концессияға, капиталдарды салу салаларына,колониальдық экспансия аймақтарына,қару жарақтарды
таратуда таласып қалды.

Соғыс аралық кезеңдердегі болған шиеленістерге Герцеговина көтерілісі,жапон
-
қытай соғысы,орыс
-
жапон согысы,испан
-
американ согысы,Босния
дағдарыс,Екінші Марокко дағдарысы,итало
-
түрік
соғысы,Балқан соғыстары,Шілде дағдарысы жатады.


3.

Соғыстан кейінгі әлемдік қатынастарды реттеу жөніндегі мемлекеттердің ұсыныстары
(В.Вильсонның 14 пункті, Ресей бағдарламасы, Жапон жобасының 21 пункті)

В. Вильс
онның «14 пункті» бағдарламасы

1918 ж. 8 қаңтарында президент Вудро Вильсон дүниежүзінде демократияны қайта құру жайлы «14
баптан» тұратын бағдарламасын жариялады:

1) бітім келіссөздер мен шарттардың ашық әрі ресми жариялануы және құпия шарттарды жасауға
болмайтындығы;

2) кеме қатынастарының еркіндігі
;

3) сауда еркіндігі, баж кедергілерін жою
, сауда шарттарының теңдігі
;

4) қару
-
жарақ санын азайту;

5) отар мәселелерін адал шешу
;

6) Ресейдің Германия басып алған жерлерін босату, Ресейге өз ішкі саясатын таңд
ауға және Ұлттар
Лигасына кіруге мүмкіндік беру;

7)
Бельгияны босату және қалпына келтіру
;

8)
Эльзас пен Лотарингияны Францияға қайтару
;

9)
Италия шекарасын белгілеу
;

10)
Австро
-
Венгрия ұсақ ұлттарына автономия беру
;

11) Германияның Балқанды босатуы туралы
, Сербияға теңізге ашық жол
;

12) Түркияның дербестігі, Осман империясының ұлттық бөлімдеріне автономия беру және Қара теңіз
бұғаздарын ашу;

13) Польшаға тєуелсіздік беру;

14) Ұлттар Лигасын құру.

1918 ж. 3 наурызда Брест
-
Литовскіде Ресей мен Төрттік одаққа

кіретін мемлекеттер арасында шарт
жасалынды. Шарттың негізгі баптары бойынша Ресейден Польша, Литва, Белоруссияның бір бөлігі,
Лифляндия (Латвия) тартып алынды. Ал Ардаган, Карс, Батум Түркияға қосылды. Және Германия көптеген
экономикалық артықшылықтарға
ие болды. Бірақ Германияда өткен қараша революциясын пайдаланып
Ресей шарттың күшін жояды.


Жапонияның Қытайға «21 талабы»

1914 ж. 15 тамызында Жапония Германияға ешбір шартсыз, орнын төлеусіз Киао
-
Чаоны Қытайға
қайтару туралы ультиматум қойды. Германия
бұл ультиматумға жауап бермейді. 1914 ж. 23 тамызында
Жапония Германияға соғыс ашты.

Жапонияның Қиыр Шығыстағы герман иеліктерін басып алумен шектелуге ойы болмады. 1915 ж. 18
қаңтарында Қытай үкіметіне 5 топқа бөлінген 21 талаптан тұратын нота жіберілді.

1.

Шаньдун мен Фуцзянь

провинциясын Жапон ықпалының сферасына айналдыру,
неміс көмір
концессиясын беру,

Шаньдундағы барлық артықшылықтарға ие болу;

2.


Оңтүстік Маньчжуриядағы және Монголия құлдықты үдету;
Порт
-
Артур, Оңтүстік Маньчжурия
мен Аньдунь
-
Мукден

темір жолын жалға алу мерзімін 99 жылға ұзарту;
Гирин
-
Чаньчунь

темір жолында
бақылау орнату;

3.

Ханьепин компаниясын

тікелей Жапония ықпалына өткізу;

4.

қандай да бір үшінші мемлекетке қытай аралдары мен кемелерін жалға бермеу;

5.


саяси, қаржылық және әскери іст
ер бойынша жапон кеңесшілерді шақыруға; полиция мекемелеріне
жапондықтарды қабылдау; белгілі мөлшерде Жапония қаруын алу.

8 мамырда Қытай Жапонияның ультиматумын қабылдады. АҚШ Жапония мен Қытай арасындағы
келісімді мойындамады, оны құқық бұзушылық деп тан
ыды. Бірақ бұны Антанта мемлекеттері
қабылдамады, Германияға өтір кетеді деп қорықты. Ресей қабылдау себебі бұл кезде Жапония қаруына
мұқтаж болды, қарсыласқа өтіп кетіп, Қиыр шығыста соққы бермесін деп.


Рес
ей бағдарламасы

Бұл бағдарлама “болашақ бейбітші
лік” проекті болды. Ол бойынша: Германия мықтылығын құрту;
“ұлттық” принцип негізінде территориялдық өзгерістер енгізу;
Неман төменгі ағысын және Шығыс
Галицияны

Ресейге қосу;
Шығыс Познань, Силлезия, Батыс Галицияны

Польшаға қосу; Эльзас және
Лотарингияны

Францияға қайтару және оның көзқарасы бойынша Рейн прусс провинцияларын; Бельгия
территориясын ұлғайту; Шлезвиг
-
Гольштейнді Данияға қайтару; Ганновер корольдігін қалпына келтіру;
Австро Венгрияны Чехия, Австрия, Венгрияға бөлу; Босния, Герцеговина, Далма
ция және солтүстік
Албанияны Сербияға қосу; Англия, Франция, Жапонияға Германия отарларын беру, әрі Германия мен
Австриядан контрибуция талап ету; бұғаздар Ресейдікі болу керек; Константинополь бос қала болу керек.

Бұл бағдарламаға одақтастарға тиімді пун
ктер жасау себебі, оларды өз одақтасы ретінде сақтап қалу


4.

Франция буржуазиялық революциясының (1789
-
1794 жж.) халықаралық қатынастар
дамуына көрсеткен әсері

(1789
-
1791)

Құрылтай кезеңі. Сипаты: бейбіт. Негіздері: бейбітшілік және адалдық принциптері. 26

тамыз 1789 ж


Азамат пен адамның құқықтары декларациясы. Басқа мемлекеттердің ішкі істеріне
араласуды жөн көрмеді. 1790 ж 16 мамыр


құпия дипломатия мен одақтар сынға түскен әлемдегі
бейбітшілік туралы Декларация. Соғысқа көзқарасы. (1791
-
1792) Двор жә
не аристократия: соғыс


билікті
қайтарудың жолы. Конституциялық монархия үшін: Австрияға қарсы соғыс. Жирондисттер: революциялық
соғыс үшін. 1792 ж қыркүйек


республиканың жариялануы. 1792 ж 20 қыркүйек


Вальми жанындағы
шайқас. Осы шайқастан кейін фран
цуздар шабуылды барлық фронттарға таратты. Революциялық соғыстар
кезеңі басталды. Франция әскери күшін көрсетті. Бұл күштің негізінде халықтың энтузиазмы жатты.

Ұлттық Конвент дипломатиясы. Жирондисттер Ұлттық Конвенттің негізгі партиясы
болып (1792
-
1795
ж) революциялық соғыс пен Европа халықтарын босату пропагандасын кең жүргізді.

1792 ж қараша


Тирандардан құтылғысы келген барлық халықтарға көмек туралы декрет. Революция Рейн, Альпы,
Пиренейге дейін жетіп Францияның «табиғи шекараларында» тоқтау керк к
ерек деп ойластырылды.
Монархия құлағаннан кейін көптеген мемлекеттер Франц
-
мен дипломатиялық қатынастарын тоқтатты. 1794
ж шілдесіне дейін (термидориан төңкерілісі) Швейцария, АҚШ, Дания, Швециямен ресми қатынастар. 1793
ж


Францияның
Голландияда жеңіліс
і, Австрия Бельгияны қайтарып алды. Осы жағдайда Конвент Қоғам
Құтқару комитетін құрады, оған атқарушы билікті тапсырды. 1793 ж 13 сәуір


Конвент Францияның басқа
мемлекеттердің ішкі істеріне толықтай араласуын және революциялық пропагандадан бас тартуын
жариялады.

Якобин диктатурасы (1793 ж 2 маусым
-

1794ж 27 маусым) Дипломатиялық аппаратты толығымен
қайта құрастыру. Сыртқы саясат Комитет қолында. Турция, Швеция, АҚШ, Дания, Швейцария,
Германиямен қатынастар. Елшілер тек АҚШ пен Швейцарияда, қалған
мемлекеттерде


құпия агенттер.
Қоғам құтқару комитетінің ішінде қарама
-
қайшылықтар: эбертистер(революциялық соғыстың жалғасы)
және дантонистер (бітімді қайткенмен де жасау). 1793 ж 24

маусым

Ұлттық Конвент

жаңа конституция
қабылдайды, онда якобин диктату
расының принициптері жазылды: барлық халықтардың бостандығы үшін
күреске шақыру. басқа біреулердің территориясын жаулап алуды айыптау. Сыртқы саясатының
мақсаттары: Францияны саяси және экономикалық изоляциядан шығару; Мемлекеттердің профранцуздық
группир
овкасын құру; Антифранцуздық коалицияны ішінен жою; Алайда якобиншілер бұл мақсаттарын
орындай алмады.

Директория режимі. Төңкерілістен кейін Франция ашық түрде жаулап алушы сыртқы саясатқа көшті,
өзінің

әскери артықшылығына сүйене отырып. Термодориандық
пен Директория кезінде монархия
дипломатиясының тәсілдері мен институттарының буржуазия қажеттіліктеріне бейімделу жүрді. СІМ
қалпына келтіріліп, дипломатиялық уәкілдердің рангтері енгізілді. 1795 ж


Конституция, сыртқы саясатты 5
адамнан тұратын Директор
ия жүзеге асыру керек делінген. Мемлекет дипломатиясы сыртқы істер
министрінің емес, генералдардың қолында болды. Олар арқылы мемлекеттік бюджетті құрайтын
контрибуциялар жүріп отырды.
Жаңа территориялармен құтқарылған емес, жаулап алынған сияқты қарады.
О
ларға контрибуциялар мен реквизиялар салды. Адалдық, бостандық, азаматтар құқықтары
декларациясынан алыстап кетеді. Француздардың экономикалық национализмін революциялық идеализм
ауыстырады. Директорияның сыртқы саясаты шекара төңірегінде тәуелді мемлекетт
ер поясын құруға
бағытталды. 1799 ж 6 тәуелді мемлекет болды. 1799 ж 18 қараша Бонапарт Директорияны құлатып, әскери
диктатура режимін орнатады.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------
--------------------



Француз буржуазиялық революциясының басталуы еуропалық мемлекеттерінің артық қызығушылығын
танытқан жоқ: Францияда революция басталған кезде, еуропалық дипломаттардың назары Шығыс Еуропадағы
оқиғаларға ауысты. 1788 ж. басталған Ресей мен Австрияның Түркия
ға қарсы соғысы шарықтау шегіне жеткен
еді. Австрия әскері талқандалды. Орыс әскерлері маңызды жеңіске жетіп, көп уақытттан кейін Очаковты
қайтарды. Бірақ күрес аяқталған жоқ. Сонымен қатар сол кезеңде Ресей Швециямен соғыс жүргізіп жатқан.
Англия мен Прус
сия Түркия мен Швецияға дүниежүзілік дипломатиялық көмек көрсетіп отырды. Бұл
оқиғаларға қарамастан, француз буржуазиялық революциясы халықаралық саясатқа шешуші ықпал тигізді.
Ол
ұлы державалардың назарын Шығыстан Батыс Еуропаға аударды.
Бұрынғы еуропалық

теңдік дағдарысқа
ұшырады.
Фр рев
-
сы халықаралық қатынастардың дамуының жаңа кезеңін ашты
. Енді буржуазиялық
-
революциялық Франциямен күрес халықаралық оқиғалар мен дипломатиялық келіссөздердің маңызды әрі
басты мәселесіне айналды.

Сол кезеңде еуропалық
саясатта басты рөлді ағылшын және орыс дипломатиясы атқарды.
Англиядағы

сыртқы саясатты Кіші Уильям Питт жүргізді. Ол отарларынан айырылғаннан кейінгі Англияның жағдайын
жақсартуға кірісті. Ол үшін Еуропа құрлығында одақтастар табу керек болды. Англияның қ
аржылай жағдайы
жақсы болды. Ал, Еуропалық монархиялардың қаржы мәселелері өте нашар жағдайда болды. Сондықтан да,
одақтастар табуда осы жағдайларды пайдалану Питт үшін тиімді болды. Питт өзінің басты қарсыласы ретінде
Францияны көрді, бірақ Балтика және Қ
ара теңіздеріндегі Ресейдің күшеюі де үрей туғызып отырды. Басында
Питт субсидия арқылы Ресеймен одақты сатып алғысы келді. Бұл одақты ол Францияға қарсы соғыста
пайдаланғысы келді. Сонымен қатар,оның басқа да мақсаты болды: орыс саясатына араласып,оның сә
ттілігіне
қарсы тұру. Бірақ Петербургкте Ресей Англиямен одақтасудан бас тартты. Енді Питт Пруссия және
Голландиядағы дворяндық партиямен жақындаса бастады.

Бельгияда революция жанданған кезде, Питт Австрия мен Пруссия арасындағы өзара қайшылықтарын
ұмытып
, революцияны басуға шақырды. Пруссияға берілген меморандумда Питт Бельгиядағы күресті бірге
басуға шақырды. Сол кездің өзінде де ол,
Франциядағы революцияға қарсы күресте халықаралық группировка
құруды жоспарлап жүрген еді.

Енді Питт Францияға қарсы контр
революциялық коалицияның басты ұйымдастырушысына айналды.

Орыс
дипломатиясы

Екатерина II қолында болды. Франция революциясы жылдарындағы орыс
дипломатиясы үшін жемісті болды. Ресейде қуатты буржуазия болмағандықтан, әскери
-
феодалдық құрылым
әлсіреген жоқ. Ресейдің көршілері (Польша, Швеция және Түркия) құлдырауға жақын тұрған. Ор
ыс
дипломатиясы Англия мен Франция және Австрия мен Пруссия арасындағы шиеленістерді пайдаланды. 1789 ж.
Ресей Шығыс мәселесінде қарастырылған Бугом мен Днестр аралығындағы Қара теңіз жағалауларын иемдену
мен Австриямен одақта Түркия жерлерін бөлісуді өз п
айдасына шешкісі келді. Сонымен қатар, Екатерина
Польшадағы Ресей үстемдігін сақтап, империяны солтүстіктен швед әскерінің шабуылынан қорғап қалғысы
келді. Бұл мақсаттарына жету үшін императрица ағылшын
-
прусс
-
голландық лигаға қарсы шықты. Бұл төрт
державан
ың одағы болды: Ресей, Австрия, Франция және Испания. Бұл одақ туралы келіссөздер 1787 ж.
соңында Париж бен Петербургте басталды. Орыс дипломаттары Францияны Түркия арқасында Греция мен
Египетті жаулап алумен еліктірді. Қаржылай және саяси дағдарыстағы Фра
нция келіссөздерді уақытша
тоқтатқан еді. Бірақ Екатерина Француз революциясы бұл одақтың құрылуын ешқашан болдырмайтындығын
түсінді, сондықтан ол бұл революцияны ұнатқан жоқ. Екатерина тез арада революцияға қарсы соғыс бастағысы
келді, бірақ бұл мақсатқа
жетуге Швеция мен Түркияға қарсы күрес кедергі болды. Сондықтан ол тек елдегі
ішкі жағдайларды бақылауға алды: цензураны күшейтті, полициялық бақылауды жақсартты, революцияны
жақтаған еркінойлаушы жазушыларды тұтқындап, жер аудартты. Бірақ, елде француз эм
игранттарын құшақ
жайып қарсы алды.

1791 ж. Аахен мен Спада Францияға қарсы бүкілеуропалық одақ құру және француз революциясын басу
мақсатында еуропалық конгрессті шақыру туралы ой пайда болды.

Сол кезден бастап Австрия мен Пруссияның
жақындасуы басталды.
1791 ж. шілдесінде Австрия мен Пруссия Францияға қарсы бірігіп іс
-
шара қолдану
мүмкіндігін қарастырды. Леопольд VI еуропалық сарайларға дипломатиялық конгрессті шақыру және
Францияға қарсы одақ құру туралы жобасын жіберді.

1791 ж. Леопольд VI бүкілеуропалы
қ одақтың және конгресстің жоспарын іске асыра алмады. Англия мен
Ресей императордың шақыруына жауап қайтармады. Питт оқиғаның дамуын күтуді жөн көрді. Ол
эмигранттардың қарулы басқыншылығынан бас тарты және державалардың ортақ мәселелеріне қатысуды жөн
кө
рмеді. Ресейді орыстың ықпалына бағыттаған 1791 ж. 3 мамырында өткен Польшадағы қайта қалыптастыру
алаңдатты.

Франциядағы революцияны басу оңайға түспейтіндігін түсінген Питт, көп көлемдегі субсидиялық төлем
-
ақыларды төлеуге дайын Ресей, Пруссия, Сардиния
және Неапольмен Францияға қарсы бірігіп күресу туралы
келісім жасады.

Екатерина поляктармен күрес шиеленісіп жатқандықтан, Францияға өз әскерлерін жібере алмады. Бірақ ол
бар күшін антифранцуздық коалицияны құруға бағыттады. Швед королі Францияға қарсы кре
ст жорықтарын
басқаруды Густавқа VII бергісі келді. Екатерина Швециямен әскери одақ құрып, оларға флотпен және әскермен
көмектесуге уәде берді. Густав VII эмигранттармен тығыз байланысқа түсе бастады. Сонымен қатар, тез арада
Екатерина Францияға қарсы Авст
рия мен Прусияның ат салысуын көздеді. Ол француз буржуазиясын басқа
мемлекеттер арқылы бар күшін жұмылдырып, Австрия мен Пруссияны Польшадан назарын аудартып, өзі
Польшада толық билік жүргізгісі келді. Ақыры, орыс
-
швед басқыншылығы жүзеге асқан жоқ. Польш
адағы
төңкеріс және поляктармен күрес Екатеринаны алаңдатты. Сонымен қатар, Ахеннен Швецияға қайтып келе
жатқан Густав III
-
ті швед дворянині өлтіріп кеткен. Король өлімінен кейін Швецияда Ресейге қарсы партия
қалыптасты.

1791 ж. ақпанынан Францияға қарсы Б
ерлин мен Вена арасында құпия келіссөздер басталды.

Тамыз
айында Пильниц сарайында император Леопольдтың прусс королімен кездесуі өтті, ал 27 тамызда Пильниц
декларациясы жасалынды. Бұл декларацияда Людовик XVI
-
ның билігі қайта қалыптасу жолында Австрия м
ен
Пруссия соғыс бастауға дайын екендігі жарияланды.

Бірақ Пильництен кейін екі жақ қарулы шабуылдарын бастауға асықпады. Леопоьд XVI Ресейдің Прусс
королімен бірігіп, Польшаны қайта бөліскісі келетіндігін аңғарды. 1792 ж. 7 ақпанында Леопольд Пруссиямен
о
дақтық келісім жасасты. Австрия мен Пруссия Францияға қарсы екі мемлекет жағы 40 мыңнан
-

60 мыңға
дейін әскер жіберуге уәде берді.
Прусс королі Эльзасты иемденгісі келсе, ал австриялықтар


Бельгиядағы өз
иеліктерін кеңейтіп немесе Бельгияны Баварияға ал
мастырғысы келді.

1793
-
1794 жж. қабылданған Якобин диктатурасы дипломатиясының негізгі мақсаттары


революцияны
интервенттерден қорғау, жеңіске дейін революциялық соғысты дамыту болып табылды. Осы кездегі
Франциядағы дантонистер клубының дипломатиясы бай,
жаңа буржуазия, оңшылдар, бейбіт жолмен келісімге
келу, келіссөздер, коалиция державаларымен келіссөздер жүргізу, капитуляндық бейбітшілік, 1793
-
1794 жж.
жаңа бай буржуазиялармен жақындасу болса, клоотц, эбертистердің дипломатиясы солшылдар, террор,
коалиц
иямен соғыс, революцияны бүкіл Еуропада тарату, дүниежүзілік федеративті республика құру болды.
Ал, Робеспьер бұларға қарсы болды. Бұл клубтың негізгі мақсаты
-

Францияны еркін ету, Европада
революцияның өрбуіне жол бермеу, сонымен қатар Еуропадағы кіші де
ржаваларын одақтасуға шақырды,
Франция сауда саясатын өндіруші буржуазия мүдделеріне жақындатты.

Қоғамдық құтқару комитетінің дипломатиясының үш мақсаты:

1.Францияны саяси
-
экономикалық оқшауланудан шығару, импортты дамыту;

2. контрреволюциялық коалицияға
қарсы топ құру;

3. коалиция ішінде алауыздық тудыру және оны құлату.

Осы мақсаттарға байланысты әрекеттер жасады. Францияны саяси
-
экономикалық оқшауланудан шығару,
импортты дамыту мақсатында Швейцария, АҚШ, Даниямен жылы қатынас орнатты. Контрреволюциялық
коалицияға қарсы топ құру мақсатында Швеция, Дания, Генуя және Түркиямен одақ құрды. Коалиция ішінде
алауыздық тудыру және құлату үшін 1793 ж. күзінде құпия агенттер желісін құрады.

Кейінгі Франция тарихында орын алатын оқиға


1794
-
1795 жылдардағы Термид
ориан реакциясы. Бұл
уақыттағы Франция дипломатиясының мақсаты


коалицияның бөліну үрдісін тездету, француз
буржуазиясының жаулаушылық ынтасын жүзеге асыру болып табылды.

1794 ж. қысында елшілер және агенттердің рангтары қалпына келтірілді. 1795 ж. көктем
інде бейбіт
келіссөздерді жүргізу мен келісімдер жасауды міндеттеді. Сонымен қатар, дешифрлеу бюросын құрды.

1795 ж. 5 сәуiрінде Француз республикасы және Пруссия арасында Базель бейбiт келiсiмi жаасалынды. Ол
француздарға қарсы одақтың құлдырау бастауын а
нықтады. Шарт Майнцты қоршаудан босатты, Рейннiң оң
жағалауынан француз әскерiн шығаруын және сол жағалаудағы француз әскерiнiң уақытша оккупациясын
қамтамасыз еттi.

Құпия баптар Пруссиясының француз әскерлерi басып алған мемлекеттерге және Голандияға қар
сы
дұшпандық әрекеттен бас тартуын қарастырды. Францияға Рейiн аумағының сол жағалауы бiржолата қосыла
қалған жағдайда, соңғысы шығынның толтыруға мiндеттелдi. Пруссия королi солтүстiкгерман мемлекеттердiң
әрi қарай бейтараптылық саясат сақтайтындығына кеп
iлдiк бердi. Пруссияның Ганновердi басып алу
мiндеттiлiгi қолдау тапты, егер оның билеушiсi (ағылшын королiнiң жеке тәуелдiгiнде болған)
бейтараптылықты ұстаудан бас тартса.

а) Француз революциясы кезіндегі Құрама Штаттардың Франциямен қатынастары

Құрама Ш
таттарға Франция елшісі Женэнің келуі арадағы қатынастарда бірталай қиыншылықтар
тудырған еді. Жирондистердің ресми заңы
-

Конвент бойынша Женэ 1793 ж. жіберілген еді. Ол Америка
жағалауларына келе салысымен, сенім грамотасын тапсырмастан өз қызметіне кірі
седі. Ол 1778 ж. Франция
мен АҚШ арасындағы достастық туралы келісім өз күшін әлі жойған жоқ деп есептеді. Және Англия мен
Испанияға қарсы соғыста Францияға көмек көрсететініне сенімді болды. Тез арада Женэ Англия флотына
қарсы 300 капер жасақтады. Каперле
рмен тұтқындалған ағылшын кемелері Американ жағалауларына әкетіліп
жатты. Испаниялықтарға қарсы Миссиспи өзенінде құрлық
-
теңіз әскері құрылды. Луизиананы Франция
иеліктеріне қосу мақсатымен батысқа қарай жорық жасақталды. Женэге сонымен қатар Америка тұрғы
ндары да
өз қолдауларын көрсетті. Солардың қатарында статс
-
хатшы Джефферсон да болған еді. Құрама Штаттардың
үкіметіне Женэнің жүргізіп отырған саясаты ұнамады. Оларға Англия мен Франция арасындағы жүріп жатқан
бәсекелестік соғыста өзінің қай жақтың мүддес
і үшін күресетінін анықтау керек болды. Джефферсон мен
Конгресстің белді мүшелерінің бірі, Медисон Франциямен одақ құруды жақтады. Бірақ бұл идеяны
қолдаушылар саны аз болды. Сауда өнеркәсіп буржуазиясының көзқарастарын жақтайтын консерватистік
федералисте
рдің ұстанған ұстаным жеңіске жетті. Бұл ұстанымның жетекшілері: Гамильтон мен Джей болды.
1793 ж. 22 сәуірінде Вашингтон бейтараптылық туралы прокламацияға қол қойды. «Бейтарап» деген сөз
қолданылмаса да, соғысушы елдерге деген «достық және араласпаушылық
» саясат ұстанатындары туралы
айтылды. АҚШ азаматтарына соғысушы жақтармен байланысқа түсіп, сауда жасауға тыйым салынды. Женэ
Құрама Штаттардың ұстанып отырған саясатына қарсы істер қолданумен болды. Шілде айында француздық
«Амбюскад» фрегаты американ айм
ағындағы британдықтардың «Кішкене Сара» кемесін басып алады.
Американдықтар француз үкіметінен Женэні Францияға қайтаруын талап етеді. Бұған жауап ретінде Женэ
өзінің реніші мен қанағатсыздығын білдіріп президентке арнап баспа беттерінде хат жазады. 1794 ж
. ақпан
айында Женэ якобиндердің талабы бойыша Францияға қайтарылып, сотта жауапқа тартылады. Бірақ ол
қарапайым Құрама Штаттардың азаматы ретінде қалуды қалайды. Француздар өз тарапынан Құрама
Штаттардың Франциядағы елшісі Морристің Америкаға қайтуын тала
п етеді. Бұл талап жүзеге асырылады.
1794 ж. Құрама Штаттар «бейтараптылық туралы» ресми декларацияға қол қояды. 1778 ж. Франциямен
жасалған одақтастық туралы келісім өз күшін жояды.

XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басында еуропа мемлекеттерінің двор
яндық
-
династиялық
дипломатиясын жүргізу барысында көптеген өзгерістер жүріп жатты. Қалыптасып жатқан буржуазияның
негізгі қағидасы


ұлт егемендігі. Алғашында ұлт егемендігінің қалыптасуы АҚШ
-
тың тәуелсіздік үшін күресі
кезінен басталып, кейін XVIII ғ. соң
ындағы буржуазия революциясы кезіндегі француз дипломатиясында
жалғасын тапты. Өз елінің сыртқы саяси байланыстарының қалыптасуында саяси партиялар мен бұқаралық
ақпарат құралдары өзіндік бір ықпал тигізді. Дипломатиялық қатынастарға көп көңіл бөліне баста
ды және
сыртқы істер министрлері мен елшілер қызметтері қатаң бақылаудан өте бастады. Абсолюттік монархия
кезеңіндегі дипломатиядан өзге жаңа дипломатиялық тәсілдер пайда бола бастады. Ендігі кезде халықаралық
қатынастарда династиялық некелер мен мұрагерлі
к шешуші рөл атқармайтын болды. Сонымен қатар, XVIII ғ.
халықаралық қатынастар тарихында және еуропалық дипломатияда маңызды рөл атқарған династиялық
соғыстар өз ықпалдарын жоғалтты. Сыртқы саясатта «қолсұқпаушылық қағидасы» пайда болды.



5.

Германияның бірігуі. Біртұтас Германияның құрылуына еуропалық мемлекеттердің
көзқарасы

Геманияның бірігуі

3этаптан тұрады

1)

Австрия
-
Пру
с
сия Данияға қарсы соғысы. Сылтау

жаңа конститутцияны бұзып, таққа корольдің
әйе
лі жығнан Христиан IХ отырды, Шлезвиг
тің толықтай Данияға қосылуы.

Мақсаты

Шлезвиг иен
Гольштейнді алу. 1864Ж 16 ҚАҢТАРДА Авсрия
-
Пруссия Данияға ультиматум қойды: 48 сағ ішінде
Христиан IХ тақты босатсын деп, 1864ж Авсрия
-
Пруссия Данияға басып кірді, Дания Шлезвиг иен
Гольштейнді Пруссия мен
АвстриЯға беруге мәжбір болды.
Гаштейн конвенциясы

Пруссия алды:
Лауенбург герцогтығын (за уплату 25 млн золот талер) Гольштейнде Австрия әкімшілігі, шлезвигте Пруссия
әкімшілігі орнау керек еді, Пруссия Гольштейнде темір жол телеграф сала алды.

Англия, Ф
ранция және Австрия бұл мәселені барынша келісім жолымен шешкісі келді. Бисмарк
Шлезвиг пен Гольштейннің Пруссияға қосылуына күш салмайтындығына уәде берді. Австрияның қатысуы
Бисмаркқа өте қажет болды, өйткені ол Шлезвиг пен Гольштейнді жаулап алуға ниеті
н батыс
державаларының алдында бұрмалауға тырысты («Австрия бізбен бірге болғанда, басқа державалардың
бізге қарсы коалицияны құруға мүмкіндігі болмайды»).

2)

Австрия
-
Пруссия соғысы
Германияда үстемдік үшін 1865ж Наполеон Ш пен Бисмарк кездесті
Прусия

: Ф
ранцияның бейтараптылығын қалады
ФР: осы үшін Люксембург пен қоса Бельгияны сұрады
Пруссия жауап беруді кейінге қалдырады

1866ж Италия+Пруссия одағы Австрияға қарсы
Италия

Виллафранк келісім бой/ша Авсрияға тиесілі
Венеция мен оның облстрн, Тирест, Триен
т қайтарып алғысы келді (Пруссия оған қайтарып берді. Австрия
Солт
-
Венецияда пруссиялық әскерге, Оңт
-
Венецияда италяндық әскерге қарсы тұруға тиіс болды. 1866ж
Пруссия Гольштейн, Ганновер, Гессен, Саксонияда басқыншылық жасап,
Австрия

Богемияда
талқандалды
. Австрия Наполеон Ш

ке Венецияны беріп көмек сұрады, оған Триест пен Триентті қоса
сұрағасын Австрия тез келісімге келуді шешті. Италия
-
Австрия арасында Вен келісімі, Пруссиямен Праж
келісім бой/ша
Пруссия

алды: Шлезвиг иен Гольштейнді, Ганновер, Гессен,

Нассау, Франкфуртты Австрия
20 млн талллер контрибуция төлеу керек болды. 1866ж Германия бірікті бірақ толық емес ол үшін: Бавария,
Балена, Вюртемберг керек еді.

3)

Франция
-
Пруссия соғысы

Фр

Пруссияның күшеюін қауіпті сезінді, австрия
-
пруссия соғысына
араласып үлгермеді өйткені екі елдің толық әлсіреуін күтті.
Фр алғысы келді
: Ландау, Саарбрюкен,
Люксембург, Бельгияны, бірақ Прусияның келісімін ала алмады. 1867ж Наполеон Ш голландықтардан
Люк
сембургты сатып алу тур келісімдер жүргізе бастады, бұған Германия қарсы шықты.
Ресей мен Анг
ұсынысымен Лондонда конференця

шақырылып, компромисске келді: Наполеон Ш Люксембургтан бас
тартты, Бисмарк одан пруссиялық әскерді шығаруға келісті.

Ресей 1856ж
Париж келісімін қайта қарастрғысы келді, Қара теңізге қатысты нейтралитетті
алу(отмены нейтралитета), Австрияның Босниямен Герцеговинада болғанын қаламады. Фр
-
Прус соғысында
2 елдің әлсіреуін қалады. Ангда соны қалады.
Анг

Балтық теңізінде Даниядан күшті

Пруссияның пайда
болғанын қаламадыАвстрия Германиядп Пруссияның үстемдігіне қарсы болды

1870ж прусия
-
франция соғысының алдында Бисмарк Ресейге Қара теңізге қатысты нейтралитетті
жойып берем деп уәде берді. 1868ж Ресей
-
пруссия келісімге келіп, Ресей пру
сия
-
франция соғысында 100
мың әскери көмек берем, пруссия егер Автрия қарсы соғыс болса оғанда сондай көмек көрсету туралы
келісті

1867ж Солтүстік герман одағы құрылып, Пруссия басшылық етті. 1867ж Наполеон Ш қалады:1)
Прусиядан Автрия
-
бейтараптығы үшін к
омпенсация алғысы 2) 1814ж дей территория қалпына келтіру 3)
Люксембургты аннекциялау 4) Ландау Люксембург қосып алғанға Пруссия қарсы болмау керек 5)
Саарбрюкен Бельгияны алу. Бисмарк бірден бас тартпады.
1870 ж Франция Пруссияға соғ жариялады
.
Пруссия
әскері саны сапасы жағынан басым болды 1 млн ФР.да 500 мың
ФР одақтастар іздей бастады
1)
Итал болу үшін оған Римдегі пап облстараның қосылуна кедергі болмау керек еді 2) Ресей болса, оған
1856ж Париж келісімн қайта қарауға тура келетін еді 3)

Австрияны қар
астырды,
бірақ оның әрекеті
Ресеймен шектелетінін есептемеді.
Соғысқа сылтау: Испания тағына
Леопольд Гогенцеллерн
кандидатурасына Франция қарсы болды.
1870ж 20маусымда Фр үкіметі Пруссияға соғ жарилады
.
4
тамызда Пруссия әскері Седан ауданын басып алды.
Фр жеңіле бастады. Енді соғыс Пруссия тарапынан
басқыншылыққа ие болды. 1870ж 27 қазанда Мец бекінісін басып алды.1870ж 20 қыркүйекте Римді басып
алып, Папа облстары Италияға тиісті болды, Анг Францияға қатысты Пруссияға еркіндік беріп, Пруссия мен
Франция
дан Бельгияда қолсұқпаушылық, бейтараптық туралы келісімге қол қойғызды.
1871ж 18 қаңтарда
Версальдағы сарайда салтанатты түрде Вильгельм І (1797
-
1888) Германияның мұрагерлі корольі
атанды. Франция
-
Пруссия араснда
1871ж 26 ақпандағы прелиминарлық бейбіт
келісім бой/ша Германия
алды: Эльзас пен Лотарингияны. Фр 5 млрд франк контрибуция төлеу керек, келісімдер жаңартылып,
Франкфурт келісімі 10мамыр 1871ж
қол қойылып,ол бой/ша Германия батысқа қарай Тионвилдан бастап,
теміржолдарды басып алды, оның орнына Ф
р.ға Бельфор бекінісі қайтарылды, Фр 5 млрд франк
контрибуция төлеу керек, бірінші взнос 500 млн франк, 1млрд франкті фрацуздар жылдың аяғына дей, 500
млн франк 1872ж 1 мамырына дей, қалған 3 млрд 1874ж 2 наурызына дей төлеу керек болды. Сонымен
қатар Герм

Эльзас, Лотарингияда темір жол алу құқығына, Швейцариядағы Францияның темір жолын алуға
құқылы болды. Германия империясы 2 герман монархиясы мен 3 еркін қала

любек, Бремен, Гамбург
қосылып, германия федеративтік ел болды. Ресей мен Франция шекарасында мы
қты Герман империясы
пайда болды.

Англия: Теңіздегі әскері күшті болғанмен, континентте әлсіз болды. Сондықтан да континентте
күшті әскери күші бар, Францияға қарсылас болатын мемлекет керек болды. Германия тиімді
болды.Сонымен қатар Германия ағылшын тауа
рларын өткізуге тиімді рынок болды.

Франция: Австрия мен Пруссияның соғыста әлсіреуін тосты.

Ресей: Пруссия Қрым соғысында Ресейге қарсы болмаған
жалғыз мемлекет болды. Париж келісімінен
кейін (1856) Ресейге Қара теңізде әскери флот ұстауға тыйым салған б
абына қарсы шығуда қолдауға сөз
берді.



6.

Вашингтон конференциясы. Версаль
-
Вашингтон жүйесін құрудың маңызы

Шақырылу себебі
ХХ ғасырдың 20
-
жылдарында АҚШ Версаль бітімінің қайта қаралуын талап ете
бастады. АҚШ
-
тың ойы Париж конференциясында сыртқы
саясаттың жеңіліс табуы, жаңадан Батыс Еуропа
елдерін өзінің билеу саясатын жүзеге асыруға көндіру болды.

Конференция барысы

АҚШ үкіметінің тікелей ұсынысымен 1921 жылы 12 қарашада бірінші дүниежүзілік соғыстың
аяқталуының үш жылдығына орай Вашингтон конфе
ренциясы ашылды.
Конференция жұмысына тоғыз ел
-

АҚШ, Англия, Франция, Жапония, Ита­лия, Бельгия, Голландия (Нидерланд), Португалия және Қытай
қатысты. Конференцияны ашуда сөз сөйлеген АҚШ президенті Гардинг салтанатты түрде: «Біз
дүниежүзінде бейбітшілік
пен тұрақтылықты орнату үшін бас қосып отырмыз»
-

деді. Аме­рика Құрама
Штаттарының конференциядағы ұсыныстары мен мақсаты төмендегідей болды:

Біріншіден, Қытайдағы Жапонияның ықпалын әлсірету; екіншіден, Англияның әлемдік мұхиттар мен
теңіздердегі үс
-

тем
дігін әлсірету; үшіншіден, Тынық мұхит аралдарында ман
-

даттық статускво
құқықтарының сақталуын бақылау. Вашинг­тон конференциясы 1922 жылы 6 ақпанда аяқталды. Вашингтон
конференциясының барысында АҚШ өзінің дүние жүзіндегі қаржылық үстемдігін пайдаланып,
өзінің
негізгі қарсыластарын көндірді де, дүниежүзілік билеу саясатын жүргізуге жол ашты.

Тоғыз держава келісім

Біріншіден, 1922 жылдың 6 ақпанында «тоғыз держава келісіміне» қол қойылды. Мұнда Қытай елінің
егемендігі мен жер тұтастығы екі жүзділікпен жари
яланып, «ашық есік» және «тепе
-
тең қатынас» принципі
ұсынылды.

АҚШ
-
тың «ашық есік» саясаты 1899 жылы жарияланған болатын, ол Вашингтон конференциясында
1922 жылы жүзеге асты. Бұл саясаттың негізгі мақсаты
-

Қытайдағы Жапонияның ықпалын әлсірету еді.
Сөйтіп
, «тоғыздық келісім» барысында Жапония Қытай экономикасына салып отырған заем және несиеден,
сондай
-
ақ Маньжуриядағы салып жатқан темір жол құрылысынан бас тартты. Қытайдағы кеңесшілерін
кейін шақы
-

рып алды. Сонымен қатар, Шаньдун түбегін де Қытайға қайта
рды. Сөйтіп, Жапония Қытайдағы
беделінен айырылды.

Бес ел келісімі

Екіншіден, конференцияда «бес ел келісіміне» қол қойылды. Соғыс
-
теңіз қару
-
жарақтарын қысқарту
туралы мәселе бойынша сөз сөйлеген АҚШ
-
тың мемлекеттік хатшысы Чарльз Эванс Хьюз мынадай
ұсыныстар жасады: жоғары тоннаждағы линкор соғыс кемелерін жасауды тоқтата тұру; ескі соғыс
кемелерін жою; ұлы держава елдері арасындағы соғыс
-
теңіз кемелерінің арақатынасын реттеу. АҚШ
-
тың
негізгі ойы жаңадан соғыс
-

теңіз кемелерін жасап, Англияның әлемді
к сулардағы үстемдігін әлсірету
болатын. Конференциядағы «бес ел келісіміне» сәйкес елдер 35 мың тонналық кеме жасаудан бас тартты.
Бұл келісімге АҚШ, Англия, Жапония, Франция және Италия қол қойды. Кеме жасаудағы үлес салмағы
АҚШ
-

5, Англия
-

5, Жапония
-

3, Франция
-

1,75, Италия
-

1,75 болып пропорциялық түрде белгіленді. 575
мың т. линкор жасау
-

АҚШ және Англия үлесіне, 315 мың т. линкор жасау Жапонияға және 175 мың
тоннадан Франция мен Италияның үлесіне тиді. әрбір линкор салмағы 35 мың тоннадан артп
ау керек. Сонда
АҚШ пен Англия 15 линкор жасай алады.

Төрт елдік келісім

Үшіншіден, Вашингтон конференциясында АҚШ, Англия, Жапония және Франция «төрт елдік
келісімге» қол қойды. Бұл келісімде «Тынық мұхит аралдарын пайдалану құқықтарын реттеу» сөз болды.
АҚШ
-
тың мақсаты
-

Тынық мұхит арал дарындағы Жапонияның беделін әлсірету және 1902 жылғы
ағылшын
-
жапон келісімінің күшін жою болды. Жапония делегациясы бұл келісімнің жойылуына қарсы
тұрды. Ағылшын уәкілі: «Сіздер қорықпаңыздар, бір келісімнің орнына төрт
келісім қабылданды»
-

деп
жапондықтарды тыныштандыруға тырысты. Жапон делегациясының уәкілі: «Сіздер бәрібір біздің келісімді
жерге көмдіңіздер»
-

деген жауап қайтарды.

Вашингтон конференциясының тарихи маңызы

Сонымен 1921
-
1922 жылдардағы Вашингтон конфере
нциясы Америка Құрама Штаттарының ең ірі
жеңісі болды. Олар Париж конференциясындағы жеңілістің есесін қайтарды. АҚШ
-

тың дүниежүзін билеу
және ұлы державалық саясаты асықпай іс жүзіне аса бастады. Бірақ, Версаль
-
Вашингтон келісімдер жүйесі
империалистік е
лдер арасындағы қайшылықтарды жоя алмады. КСРО үкіметінің сыртқы саясатының
қалыптасып, нығая түсуіне байланысты АҚШ көп жылдар бойына өзінің билеу саясатын еркін жүргізе алған
жоқ. Версаль
-
Вашингтон жүйесі, ұлы держава елдерінің арасындағы қайшылықтар, фа
шизм және
агрессиялық елдер саясаты екінші дүниежүзілік соғысқа әкелді

Версаль
-
Вашингтон жүйеснің жалпы
маңызы: әлемдік
рангтегі

Германия державасы құлдырады,
соғысқа кінәлі жалғыз мемлекет ретінде есептелді. Германия мен Кеңес үкіметі халықаралық изоляция
да
қалды. АҚШ халықаралық арнеаға әлемдік билікке үміикер ретінде шықты, соғыс АҚШ
-
ты байытып, ол
өзінің қарызынан құтылып, қоймай, әлемдік кредитор атанды. Олар Еуропа елдеріне 10 млрд долл ақша
берді. Американдық капиталисттердің инвестициясы 6,5 млрд до
л құрады. АҚШ өзіне қарсы бағытталған
1911
-
1921 ж ағыл
-
жапон келісімінің көзін жойды. Анг өзінің теңіз иесі атағын сақтады. Екінші орынды
АҚШ иеленді. Ұлттар Лигасы құрылды.Мандаттық жүйе енгізілді. Онда басты рольді АНг, ФР ойнады.
АҚШ «теңіз еркіндігін»

принципін мойындатты. Анг әлсірете бастады, Жапонияны Қытайда біртіндеп
ығыстырды. Одақтастар бұрынғы монархиялардың орнына құрылған тәуелсіз мемлекеттерді мойындады:
Австрия, Венгрия. Чехословакия, Серб корольдігі тб. Вашингтон конференциясында Тынық мұх
итында
шығысқа қарай 110 меридиан әск
-
теңіз базасын құруға тиым салды, бұл АҚШ
-
ң Тынық мұхитының орт
және бат.да аралдарды бекіте алмайтынына және АҚШ
-

пен Анг Жапониялан 5 мың км аралығында әск
-
теңіз базасын сала алмады бұл
Жапонияның үлкен жеңісі болды.
Бірақ
британдық иелік Сингапурдың
әскери бекініске айналуы оған қарсы болды. Ал Анг «екі держава стандартынан» (яғни британ 2 басқа ірі
державалардың флотына жол бермейтін еді) бас тартуға мәжбүр болды.

Қат
ы
с
қандар: британский премьер
-
министр Дэвид Ллойд
Джордж, премьер
-
министр Франции Жорж
Клемансо и американский президент Вудро Вильсон.


7.

Тильзитке дейінгі (1799
-
1807 жж.) Наполеонның сыртқы саясаты

Тильзитке дейінгі (1799
-
1807 жж.) Наполеонның сыртқы саясаты

Тильзитке дейінгі Наполеон саясаты мықты, көркеюші еді. Билікке келгенде Наполеон бірінші мақсаты
Австрияны жеңу еді. Сол себепті ол басқа мемлекеттермен келіссөздерді кейінге қалдырып отырды.
Маренго түбіндегі жеңістенк кейін Наполеон өз сыртқы саясатын ж
үргізуге мүмкіндігі пайда болды.
Австрияны толықтай
Гогенлинден түбінде жеңді, солтүстік Италия мен рейндік Австрия бөлігін алды.
Оның
1800
-
1812
жылдарда негізгі саясаттары:

1.

Англияны жеңу

2.

Ресеймен әскери басқыншылық және қорғаныштық одақ құру

Ресеймен жақы
ндасу үшін:



1798
-
99жылдары қолға түскен барлық тұтқындарды Ресейге қайтарды



Италиядағы жеңіс тек Ресейдікі деп жағымпазданды



Англиямен қатынасын бұзу үшін Мальта аралын (1800 жылы А
нглия басып алған француздардан
)

беріп, оны мальталық рыцарьлар орденінің
магистрі атағын берді



Англияға ғана соғыс керек деп сендірді

Наполеонға сенген Павел І бебйітшілік және одақтық келісімге келісті. Франко орыс әскер Үндістанға
барады деп үміттенді. Бірақ ағылшындар итермелеуімен қастандық жасалып, Павел өлтірілді. Таққа
А
лександр І келді. Ол Наполеонға қарсы болды.

Сонда 1802 жылы 27 наурызда Амьенде Англиямен Франция бейбітшілік келісімшартқа қол қойды. Ол
бойынша Франция өз әскерін Египеттен шығарды. Ал Англия
Голландии, Германии, Италия, Швейцария
істеріне араласпайтыны
на уәде берді. Бірақ бұл тек уақытша болды. Наполеон Мальта немесе соғыс деген
ультиматум қойды. Англия коалиция құра бастайды.

1806 жылы Гаугвицті Пруссия атынан одақтық келісімге отыруға мәжбүрледі Наполеон. Ол
Наполеонға Пруссияға қарсы соғысқа дайындал
уға уақыт берді. Рейн одағын құрды Наполеон16 неміс
мемлекеттерінен. өзін протектор деп атады. Кейіннен 1806 жылы Англия хат жіберді Наполеонға қастандық
жасайын деп жатыр Пруссия деген. Сонда оны естіген Пруссия Алексадрдан көмек сұрайды. Бірақ Пруссия
ж
еңіліске ұшырайды

өзін жеңімпаз есептеген Наполеон 1806 жылы қарашада Берлинде континенталды блокада Англияға
қарсы жариялайды. Мемлекеттердің Наполеонға қатынасы осы блокадаға байланысты есептеледі деді.

Тильзит бітімі



1807 ж 25 маусым мен 9 шілде ара
лығында Тильзитте Александр І мен Напалеон
арасында 1806
-
1807 ж төртінші коалиция соғыстарынан кейінгі (Ресей Пруссияға көмектескен) келісімшарт.
Бітім шартының негіздері:
Ресей Напалеонның барлық иеліктерін мойындайды; Ресей Англияға қарсы
континенталды б
локадаға қосылады, Бұнымен Ресей өзінің басты серіктесі Англиямен саудадан бас
тартады; Ресей мен Франция керек болған кезде бір
-
біріне кез келген соғыста көмектесіге уәделесті.
Пруссия территориясында Варшава герцогствосы құрылады (Францияға тәуелді); Пру
ссия территориясы
қысқарды, ол Францияға тәуелді болды; Франция Туркияға 1806
-
1812 ж орыс
-
түрік соғыстарында
көмектесуін тоқтатты.



8.

Англия мен Францияның әскери бәсекелестігі. Қайшылықтарды реттеу. Антантаның
құрылуы


Антантаның құрылуы 19 ғ
-
ң соңында
халықаралық аренада күштер қатынастарының өзгеруімен және
бір жағынан Германия, Австро
-
Венгрия, Италия, екінші жағынан Франция, Англия, Ресей арасында қарама
-
қайшылықтардың күшеюәмен байланысты. Ағылшын
-
герман отар және сауда экспансиясы мен теңіз
бәсекеле
стігінің күрт күшеюі Англияны Франциямен, кейін Ресеймен одақтасуға әкелді. 1904 ж британ
-
француз келісімшарты, кейін 1907 орыс
-
ағылшын келісіміне қол қойылды. Бұл келісімдер Антантаны
құрды.

Англияның одақа кіру себебі:

1.

Мықты неміс флотының құрылуы Англия
ны көбірек аландатты

2.

Англия Германияға өзінің колониалды иеліктерін бергісі келмеді

Францияның кіру себептері:

1.

1902ж тамызда француз үкіметі Францияның Ұлыбританияға әлемдік нарықта бәсекелес ел
еместігін мәлімдеді.

2.

Англия мен Францияға Марокко және Сиам
мәселесі бойынша ғана келісуі керек болды

3.

1904 ж8 cәуірде Африкадағы ықпал ету аймақтарын бөлісу туралы ағылшын француз келісіміне қол
қойылды. Оны шын ниеттегі келісім деп аталды.

Антантаның шарты екі бөліктен тұрды:

1.

Ашық Мысыр Марокко ағылшын үкіметі Мыс
ырдың мәртебесін өзгертуге ынталы еместігін
жариялады.

a)

Франция Мысырда Англияға қарсы тұрудан бас тартты , орнына Англия Францияға Марокконың
көбірек бөлігін басып алу мүмкіндігі берілді

b)

Француз Республикасының үкіметі Марокконың саяси мәртебесін өзгертуг
е ынталы емес екендігін
жария етеді. Ол бұл тұста Франция әрекетіне бөгет болмайтындығын мәлімдеді.

2.


Құпия келісімнің барысында Марокконың да , Мысырдың да саяси мәртебесін өзгерту мүмкіндігі
қарастырылды. Мұнда екі үкіметтің

біреуі өзінің Мысрдағы немесе
М
араккоға қатысты жайттарға өзгеріс
енгізетіндігін айтты. Бұл жағдайда екінші келісуші тарапқа қолдау қамтамасыз етіледі. Басқа декларация
Англия мен Франция арасында Сиамды, Менам қзені бойынша ықпал ету аймақтарына бекітті.


1904 ж ке
лісім бойынша Антант
а Мысырда, М
ароккода мен басқа аймақтарда бұрынғы ағылшын
француз бақталастығын жоюға арналды.


9.

1941 жылғы Мәскеу конференциясы

22 маусым1941 ж. ағыл
шын

үкіметінің басшысы
У.Черчилль

Англияның КСРО мен бірігіп,
Германияға қарсы соғысатынын жариялады.


24маусым 1941

ж. осындай хабармен АҚШ тың
президенті

Ф.Рузвельт
. 12

шілже 1941

г. в

МосМәскеуде КСРО мен Ұлыбритания арсында Германияға
қарсы бірлескен іс қимылдар жасау жөнінде келісімге қол қойды.

тамыз 1941

г. АҚШ үкіметі сауда келісмін
4

тамыз 1937

г ұзартты.. Және КСРОға қаруланған агрессияға қарсы және экономикалық көмек көрсету
дайындығын білдірді. Алайда, бұл өтініштер пропагандалық мағынадағы дәрежеде болды.

КСРО, Ұлыбритания мен АҚШ Конф
еренциясы 29 қыркүйек пен 1 қазан 1941ж аралығында өтті.
Ағылшы делегациясын жабдықтау министрі

лорд

У.Бивербрук
, американдық делегацияны


АҚШ
президентінің жеке өкілі

А.Гарриман
, кеңестік делегацияны
-

И.В.Сталин мен

В.М.Молотов

басқарды

Конференцияда АҚШ, Ұлыбритания, Канададан КСРО ға жет
кізілімдердің көлемі мен номенклатурасы
талықыланды. АҚШ пен Англия делегациясы кеңестің өтінішін толықкөлемде қанағатандырудан бас
тартты. Алайда, 1 қазан 1941

г
протокол қабылданды
.

Протоколда 70 астам тапсырыс түрлері болды.
Протокол бойынша АҚШ пен
Англия Кеңес Одағына

ай сайын

1

қазан 1941 бастап 30 маусым 1942

ж
-
ға
дейін
жеткілікті мөлшерде қару мен әскери материалдарды
,

оның ішін
де 400 самолет, 500 танк, 152 зенит
зеңбірек, 5000т алюминий Канададан, 1500 т қалайы мен 7000 т қорғасын Ұлыбританияда
н, бидай, қант,
какао
-
бабы т.б жеткізіп отыруға

міндеттенді. АҚШ тан 85

мың жүк автомашин жеткізілді..

КСРО жеткізілетін жеткізілімдер Солтүстік Атлантика арқылы іске асты. Жүктердің келу
пункті

Архангельск
,

Северодвинск
,

Мурманск
.

Одақтастар тарапынан ұщақтар
Индийский океан

мен
Иран

арқылы жеткізіп тұрды.. 29

қаңтар 1942

г.
КСРО, Англия мен Иран арасында одақтастық туралы келісімге қол қойды. .

1941ж Мә
скеу конфе
ренциясы антифашисттік коалицияны нығауйтудағы ең ірі жетістік деп саналды.
Ол КСРО, АҚШ пен Ұлыбритания ресурстарын фашисттік агрессорларды күйретуде мобилизация рқлін
ойнады. Және америка үкіметінің КСРО ға лендлиз заңын таратуды тездетті. (7

ноября 1941

г).

Мәскеу конференциясының
басты маңызы, ол оның тек іскерлік сипатта болуы. Онда Кеңес қару мен
ленд
-
лиз бойынша әскери техника тапсырыстары қаралып, протоколда ағылшын
-
американ жағының осы
тапсырыстарды өтеуге міндеттелді. Екіншіден бұл конференция 3
ұлы держава конференциясы деп аталды.
Бұл Ұлыбритания мен АҚШ
-
тың КСРО
-
ны ұлы держава екенін мойындауы. Сонымен қатар осы
конференция Гитлерге қарсы одақтын қалыптасуын аяқтайды.


10.

Тәуелсіздік үшін соғыс кезіндегі және одан кейінгі АҚШ пен Англияның қатынастары. 1794
жылғы ағылшын
-
американ келісім шарты

Тәуелсіздік үшін күрес себептері:



Англияның барлық жақтан қыспаушылығы, өзіне тәуелді етуі. Сауда тек Англиямен ғана. Батыс
жерлері
не көшуге болмайды.



Гербовый сбор. Барлығынан, газет
-
объявлениеге шейін жиналатын.



Бостон портын жауып тастауы



Колониялар саудаға және өнеркәсіпке шектеуді алып тастап, келісімсіз қойылған налогтарды
алып
тастауын талап етеді. Король бұл әрекеттердә «мяте
ж» деп, бұны күшпен басуға бұйрық береді.



Парламентте орны болған жоқ



Капитилизм дамуы. Американдық культураның дамуы

XYIII ғ. 70
-
ші жж. Солтүстік Америка континентінің Атлант мұхиты жағалауларында орналасқан 30
ағылшын отарлары Англияның езгілік саясатын
а қарсы көтерілістерін бастайды. Олар өздерінің тәуелсіз
мемлекетін


Америка Құрама Штаттарының Республикасын


құрайды.

Бұл бөлінудің басты себебі отаршылдық тәуелділіктің адам құқықтары идеясына қайшы екендігі.
Сыртқы саяси қатынастарды жүзеге асыру үші
н Континенталды конгресс пленумы құрылды.

1776ж 4шілдеге дейін отарлар мүшелерінен құрылған съездің өзге мемлекеттерден көмек сұрай
алмады. Конгресс ашық түрдегі көмекті тек Британияның өзге отарларынан және Ирландия халқынан
сұраған.

Америка қару жарақ а
лу үшін Франциямен құпия келіссөздер жүргізді.

1775ж аяғында Филадельфияға француз саудагерлері келіп, олармен қару жарақ алу үшін контракт
жасады.

АҚШқа көмектесе отырып , француз дипломаттары өздерінің сыртқы саясаттағы мүдделерін көздеп ,
Англия
әлсіреген жағдайда Канаданы қайтарып, Англияның Вест Индиядағы отарларын басып алуды
көздеді.

1779ж

Америкаға Испания көмекке келді. Американың Испанияға тиесілі жерінде де азаттық
қозғалыстар басталды.

1780ж 28 ақпанында ІІ Екатерина Англияға ,
Францияға, Испанияға теңіз саудасының принциптері
жөніндегі декларация жіберілді. Онда соғыс кезіндегі теңізде бейтарап елдер кемелерінің сауда саттықпен
еркін жүзуі жайында айтылған.Әскери бейтараптылықтың жариялануы Англияның толық оқшаулануына
әкелді. Ш
веция, Дания,Голландия,Ресейдің әскери бейтараптық жөніндегі ұсынысын қабыл алды., 1781ж
оларга Пруссия, Австрия , 1782ж Португалия,1783ж екі Сицилияның корольдігі қосылды.

АқШ 1780ж қазан айында әскери бейтараптық қағидасына қосылды.

Франциядан АқШ қа үл
кен эскадра , жаңа әскер, және 20мың адамға амуниция , қару жарақ жөнелтілді.

1782ж Англия екінші жағынан , Франция мен Испания арасында жасалған келісімшарт АҚШ тың
тәуелсіздігін мойындатты. Ол 1783ж 3 қыркүйек күні заңды күшіне енді.

1783ж жүзеге асқан
Америка Англия келісімі тарихқа Версаль келісімі деген атпен белгілі болып ,
Американың Англияны жеңуін мойындатты.


1794

жылғы ағылшын американ келісімш
арты

Тәуелсіздік үшін күрестен кейін өзінің бұрынғы метрополиясы Англиямен қарым
-
қатынас орнату
Құрама

Штаттар үшін бірталай қиыншылықтар туғызды. Англияға Құрама Штатарына экономикалық
тәуелді еді. Оны мына факторлардан көруге болады: 20 миллионды құрайтын экспорт көлемнің 9 миллионы
Англияға тиесілі болды, әкелінетін тауардың 15 млн 13 млнны Англиядан әк
елінетін. Америкада Англиямен
сауда және жақсы қарым
-
қатынас орнатуды көпшілігі қалаған еді. Билікке келген Гамильтон мен Джей және
басқа да қайраткерлер осыны көздеген еді. Американың әлі де болса әлсіздігін пайдаланған Англия 1783 ж.
келісімнін шарттарын

ылғи да бұзып отырады. Англия Батыс бекіністерден өзінің әскерін шығармады және
бұрынғыдай отар ел ретінде қанауын қоймады. Сол себептен арадағы байланыстар қиыншылық тудырды.

Англиямен қатынастар қиыншылықпен орнады. Англия өзінің бұрынғы отарын қаутаруд
ан бас
тартпады. Ол орталықтың әлі жақсы орнамағандығын пайдаланып, 1783 жылғы шартты орындамады,
әскерін батыс қамалдардан шығарған жоқ, үнділіктерді батыс отарларға шабуылдауға итермеледі.


1793 ж. Англия Франциямен соғысқа түскен соң, Англия американдық

кемелерді тінтумен болды.
Француз тауарларымен қоса француз айлақтарына жөнелтілген де тауарлар тұтқындалатын болды.
Американ кемелерін француздық Вест
-
Үндістанға жолатпады. Бұған жауап ретінде американ үкіметі
ағылшын тауарларының енгізілуіне тыйым салды
. Арадағы жағдайды реттеу үшін Джон Джейді Англияға
жіберді. 1794 ж. арадағы қарым
-
қатынастарды бір ретке келтіретін келісімге қол қояды.

Бірақ келісім тең дәрежеде болмайды: ағылшын кемелері американдық айлақтардың бәріне тоқтауға
құқылы болды, ал америка
н кемелері болса Солтүстік Америкадаға ағылшын иеліктеріне кіріуіне тыйым
салынды. Миссисипи өзені бойынша жүзуге ағылшындарға да, американдықтарға да рұқсат етілсе де, Вест
-
Үндістанға баратын американ кемелерінің тауар салмағы 70 мың тоннадан аспауы керек

болды. Сонымен
қатар американдықтарға Вест
-
Үндістаннан қант, кофе, какао, мақта сияқты тауарларды әкетуге тыйым
салынды. Және басқа да мәселелердің шешімдері Құрама Штаттардың пайдасына шешілмеген болатын.

Джейдің келісіміне 1794 ж. 19 қарашасында қол қой
ылады. Қайтар жолда Атлант Мұхитындағы қатты
желдің болуы Джей кемесінің 3 жарым айдан кейін ғана оралуына себеп болады. Тек осы мерзімнен соң
Вашингтон келісімнің мазмұнымен танысқан болатын.

Келісім мазмұны көпшілікке жария болған соң, Джейдің жағдайы мү
лдем ауырлаған болатын. Оны
сатқын, парақор деп айыптап, портретін халық көзінше отқа жағумен болды. Халық бұл ісі арқылы
Американ дипломатиясына наразылығын білдірген еді.

Сонымен қатар Джей Сенатта қуатты оппозицияға тап болып, олар келісімнің саудаға ба
йланысты
бөлімдерін ратификациялаудан, яғни қолдаудан бас тартты. Америка үкіметіне Англиямен қайта
байланысқа түсті. Соңында Вест
-
Үндістанға қатысты бөлімдер келісімнен алынып тасталды. Бірақ келісім
Қауымдар палатасының қарауынан өтуі керек болды. Қауымд
ар палатасы өз күшін пайдалана отыра
Джейдің келісімінің күшін жойып, қайта қаралуын талап етті. Бірақ бұл жерде іске Вашингтон араласады да,
Қауымдар палатасының талабы заңға қайшы деп көрсетеді. Сонымен қатар, Джей Құрама Штаттардың
Жоғарғы Соты болғанды
қтан, оның ісі қайшылықтар тудырмайды деп айтады. Нәтижесінде, Вашингтонның
араласуымен келісім бекітіледі. Бұл жағдай дипломатия тарихында бірінші рет болған еді.

Жас Американ Республикасының сыртқы саясаттағы басты мақсаты
-

өзінің тәуелсіздігін әлем
мем
лекеттеріне мойындату болды. Және болашақта Англияның оның ішкі істеріне және тікелей Құрама
Штаттардың тәуелсіздігіне қарсы еш әрекеттер жасамайтынына кепілдік алуға бағытталды. Франциямен
дипломатиялық және достық қатынасқа түсуі арқылы да Құрама Штаттар

осыны көздеген еді. Яғни француз
үкіміетінің көмегі арқылы Англияға төтеп беру, өйткені Франция сол кезедегі Англияның басты бәсекелесі
болатын.


11.

1939
-
1941жж. КСРО
-
ның Үштік Одақпен жақындасуы

23.08.1939

жылы КСРО мен Германия бір
-
біріне шабуыл жасаспау туралы пактқа қол қояды.

Германия:

1) Екі майданға соғыспау мүмкіндігі;

2)Жоғарыдағы шарт міндетті болды.

КСРО:

1) Жаңа территорияларға ие болды
;

2) 1913 жылғы шекарасындай территорияға ие болу
;


3) Шығыс
Еуропа Ресейдің шығыс жерлеріне қайта қосылуы.

28.09.1939

жылы КСРО мен Германия арарсындағы достастық туралы келісімшарттқа қол қойылды.

1940 жылдың 25 қарашасында

КСРО ресми түрде Германияның одақтасы болуға дайындығын
жариялайды. Бірақ одақтасы болмайды
, себебі Германия талаптарын орындамайды.

КСРО талаптары:

1) Финляндиядан неміс әскерлерін шығару;

2) Балкан теңізіне шығу жолдарын беру;

3) КСРО мен Болгария арасындағы мәселе бойынша көмек көрсету;

4) Жапония өзінің концепцияларынан бас тартуы керек болд
ы.

Германияның жауабы 18.12.1940 жылғы «Барбаросса» жоспары болды.

1939 жылдың 28 қыркүйектегі

Молотов пен Реббентроп келісімі. Германия мен КСРО арасында
ортақ шекара пайда болды.


12. 1833 жылғы Ункяр
-
Искелес келісімі

Ресей мен Түркия арасындағы достасты
қ және қорғаныс туралы келісім. 1833 ж 26 маусымда
Константинопольдегі төтенше посол Орлов пен Түркиядағы орыс елшісі Бутенев ал Түркия жағынан
Хюсрев Мехмед паша,Февзи Ахмед паша мен Хаджи Мехмед Акиф арасында болды. Ол бойынша:

1.

Екі мемлекет арасында

бейбітшілік одақтастық пен достық мәңгі бақи орнатылды.

2.


Екі мемлекеттің қауіпсіздігі мен тыныштығына қатысты барлық мәселелер бойынша анық кеңесу
мен өзара көмек көрсету көзделді.

3.

Түркия Ресейге қажет болған жағдайда әскери және әскери теңіз кү
штерімен көмек көрсетуге
міндетті.

4.

Ресейдің талабы бойынша, Түркия Дарданелл бұғазын барлық шетелдік әскери кемелерге жапты.

5.

Ресей мен Түркия ішкі көтеріліс кезінде көмектесуге міндеттенді.

6.

Босфор орыс кемелерінің кіруіне ашық болды.

7.

Ресей
дің Таяу Шығыстағы позициясы күшейді.

8.

Ресейдің батыс Еуропа державаларымен қатынасын шиеленістірді

9.

Бұл келісім
-
шарт 1829 ж Аурианополь келісімі мен басқа да орыс
-
түрік келісімін растайды.

10.

Орыс
-
түрік жақындасуына алаңдаған Англия мен Франция
Египет пен Түркияға көмектеседі.
Келісім 8 жыл мерзімге жасалды.


13. Басты еуропалық елдердің XIX ғасырдың 70
-
80 жылдарындағы жаулап алу саясаты.

ХІХ ғ 70 жж қарай Еуропаның бейнесі біршама өзгерді. Италия және Германияның бірігуі аяқталды.
Венгрия мемлек
еті құрылды. Бірақ бастысы негізгі мемлекеттер күштерінің ара салмағы өзгерді. Еуропалық
саясатта Ұлыбритания , Франция, Австрия Венгрия, және Ресей рөлдерінің төмендеуі , Германия мен
ИТАЛИЯНЫҢ беделі мен ықпалының өсуі ХІХ ғасыр соңғы отыз жылдығында қал
ыптасқан халықаралық
жағдайдың негізгі белгілері болды.



1871 ж лондон конвенциясы



Үш император одағының құрылуы



1872
-
75жж француз герман қарама қайшылықтары



1875
-
78жж Шығыс дағдарысы



Сан стефан бейбіт келісімшарты және Берлин конгресі



1877ж фра
нко герман шекарасындағы қақтығыс



Австрия Германия одағы

ХІХ

ХХ ғғ тоғысында жетекші державалар арасында әлем толығымен дерлік бөлініске түсті.
Өндірістік мемлекеттердің экономикалық дамудағы тұрақсыздығы бәсекелестіктің әлемдік саудада
күшеюіне алып ке
лді, ол өз кезегінде бұрынғы отыршыл державаларды қорғалған рыноктарды іздеуге және
жаңа отарларды басып алуға итермеледі. Жас мемлекеттер АҚШ, Германия, Жапония экономикалық дамуы
қарқынының арқасында тез арада алға шықты. Олар әлемдік рыноктан Ұлыбритани
я және Францияны
ығыстырып, отарлардың қайта бөлінуіне табанды түрде ұмтылды . Халықаралық қатынастар сипаты , баю
мен жаңа аймақтарды жауыздықпен жаулауға талпынғандықтан өзгере түсті, барған сайын импералистік
сипатқа ие бола бастады.


14. «Кіші» және «Б
алқан Антантаның» айырмашылықтары, құрамы және құрылу себептері.

Франция АҚШ
-
ң және Ұлыбританияның сенімінен айырылып Шығыс және Оңтүстік шығыс Еуропада
кіші елдер блокын ұйымдастыруды жөн көрді.

Кіші Антанта

1921
-
1922 ж белсенді әрекет нәтижесінде Кіші ан
танта құрылды.Оған
мүше:Чехословакия,Румыния,Югославия.Басында оның құрылуы чехославтың
-
югославиялық конвенциядан
тұрды.(1920 ж 14 тамыз Белград).Венгрияның екі ел территориясына қол сұғушылық мүмкіндігіне қарсы
бағытталды.1921 ж 7 маусымда Венгрияның және

Болгарияның шабуылына екі жақты көмек туралы
югослав
-
румындік келісіммен толықтырылды.1921 ж 18 шілдеде Румыния мен Польша арасында әскери
одақ туралы келісім болды.Яғни шығыс шекарасының (кеңестік Ресеймен шектесетін) қауіпсіздігін
қорғау.Осы 4 шығыс Еур
опалық елдер Франциямен тығыз әскери
-
саяси байланыста болғысы келді.Олардың
байланысы Парижде маңызды құрылым ретінде қауіпсіздік және континенттегі Франция саясатының негізгі
шеңберінде қаралды.1921 ж қазан мен наурызда Венгрияда Габсбургтердің билігіне ж
ол бермеу туралы
бірлескен отырыс өтеді.Чехословакияның КСРО
-
мен байланысын жақсарту әрекеті басқа елдер және
Франция тарапынан қолдау таппады.Германияның ықпалы мен КСРО
-
ның халықаралық ықпалының өсуі
кіші Антанта елдерінің ұстанған бағытын өзгертті.1934
ж Кеңестік Одақ Румынияның және
Чехословакиямен дипломатиялық байланыс орнатты.

Балқан Антантасы

1924 ж 9 ақпанда Афинада бекітілген Греция,Румыния,Югославия,Туркияның блогы.Оның алдында
Балқан конференциясы болды және Балқан елдері үкіметі арасында терри
ториялды статус квоны сақтауға
жалпы балқандық одақ құру туралы келісім болды.Германияда билікті Гитлердің алуы және фашистік
Италияның агрессиялық тенденциясының күшеюі 4 Балқан елін жақындасуына көмектесті.

1931 ж аяғында Туркия, Греция,Румыния,Югославия
ның арасында екі жақты келісім болды.1933 ж 14
қыркүйегінде грек
-
түрік пактісі қабылданды(ортақ шекараның екіжақты кепілдігі туралы) .

1933 ж 27 қарашада Югославия
-
Туркия келісімі
-
достық ,шабуыл жасамау туралы.

Міндеті: 4
-
еуі бір
-
біріне шабуыл жасамау,егер

Болгария немесе Албания жағынан шабуыл
жасалса,қалғаны жапа шеккен жағына көмекке келуі керек.Сондай
-
ақ ұлы державалар шабуылынан қорғану;

Туркия бұл пакті оның КСРО
-
мен байланысына кедергі келтірмейді деп айтты.

Германия мен Италия жағынан шағымсыз байл
аныс туды.

Англия Балқан Антантасын құруды қолдады.Балқан Антантасының мүшелері мен Франция КСРо
-
ны
балқан ісінен алшақтатқысы келді.

Германия мен Италияның ықпалындағы Болгария мен Албания кірмеді.

Нәтижесінде Балқан Антантасы Германия мен Италияның Балқа
нға шабуылына соққы ұйымдастыра
алмады,соғыстың бірінші жылында саяси күйреуге ұшырады.


15. Вена конгресі. Вена жүйесінің қалыптасуы

Вена жүйесі Наполеон соғыстарының аяқталуының нәтижесі болды. Вена конгрессі 1814 қырқүйектен
-
1815 маусым дей созылды. 216 мемлекеттің өкілдері жиналды (Түркиядан басқа) . Қатысқандар: Ресейден
Александр I, К. В. Нессельроде и А. К. Разумовский (арнайы ком
миссия Иоганн фон Анштетт);ҰБ


Р. С.
Каслри и А. У. Веллингтон;Австрию


Франц I, К. Меттерних,Пруссию


К. А. Гарденберг, В.
Гумбольдт,Франциядан


Шарль Морис де Талейран
-
Перигор Португалидан


Педро де Соуза Гольштейн
де Палмела Басты рольді Анг, Рес а
лды. Наполеонды жеңгендер мақсаты: 1)Француз агрессиясына қарсы
кепіл құру 2) Территориялық қанағаттану 3) Ескі абсолютті
-
феодалдық тәртіпті қалпына келтіру,
революцияның ізін жою. Мақсаттарының біріншісі ғана толығымен жүзеге асты, ал екіншісі тек бірнеш
е
мемлекеттер ғана қанағаттанды деп айтуға болады. Үшінші толық легитимділік қалыптасты.

Шешімі нәтижесі Қорытынды акт 121 статья 17 бөлек ұсыныстардан тұрды. Германияда
бытыраңқылық сақталды. (38 мем) Бельгия голандық корольге, Данияға Шлезвиг, Голштейн,

Норвегия
Даниядан бөлiнiп Швецияға берiлдi. Австрияға италияндық Ломбардия, Венеция, Галиция және Тернополь
ауданы, Тироль, Вальтелина, Триест, Далмация, Иллирия тиді.Екі Сицилия патшалығында Бурбондар билігі
мен Папалық облыс қайта орнады. Италияның со
лтүстiк
-
батысында Сардин корольдiгi қалпына келтiрiлдi
және күшейтiлдi: оған Савойя және Ницца қайтарылды Пруссияның қолында Познань, Гданьск, Торунь,
Саксонияның тек солтүстiк бөлiгiн тиді, ал оңтүстiгi дербес болып сақталды.Сонымен қатар Пруссия Рюген
ар
алы мен шведтік Померания, батыста Рейн
-
Вестфаль облысын алды. Краков Пруссия, Австрия, Ресейдің
ығындағы еркiн қала деп аталды, Польша корольдiгi (Патшалығы) деген атауға ие болған, бұрынғы Варшава
Герцогтігінің үлкен бөлiгi Ресейге өтіп, Финляндия, Бесс
арабияны алды. ҰБ «теңіз иесі» болып қалып,
өзінің « теңіз құқығын» жүзеге асырды (ашық теңізде сауда кемелерін тексеруге құқық) Мальта мен Ион
аралдарында британдық билік орнап, Цейлон және Кап Африканың оңтүстігіндегі отарлары айналды.


1815ж 8 ақпанда К
онгрессте «державалармен негрлердің саудасын жою декларациясы»


1815ж 19 наурызда «Дипломатиялық өкілдердің рангы туралы құжат» қабылдау шешімі қабылданды.
Вена конгрессінің нәтижесінде Қасиетті одақ құрылды.(1815ж).


16. Дипломатия принциптерінің өзге
руі. «Мемлекеттік мүдде» және «табиғи шекаралар» сыртқы
саясаттың негізгі принциптер ретінде.

Генрих ІV оның бас көмекшісі Сюллидің идеялары. Негізгі қағида: Тек қолыңда ұстай алатын жердері
ғана басып алуға болады, осыған жету үшін одақтастар іздеу керек
. Оның ойы бойынша Францияның оңт
шекарасы Пиреней тауларына дейін жету керек,бірақ шын мәнінде Савойя, Франш
-
контэ, Лотарингия,
Геннегау, Артуа, Нидерландыны қайтару жоспары. Ол Ұлттар лигасын құруды оның негізі Францияның
қарсыластарын әлсірету, оны бей
тарап мемлекеттермен қоршау , өз вассалдарын күшейіп, Еуропада
үстемдік алу. Өзіне қауіп төнбес үшін Францияға Габсбургтер жерін Пиренейге дей шектеу, түріктерді,
татарларды азияға қайтару, Византия империясын қайта құру керек еді. Сюлли бағдарламасы Еуроп
аны 6
мұрагерлік монархияға, 5сайланбалы монархияға, 5 республикаға бөлу барлығын басқаратын кеңес,
мемлекеттердің президенті Папа болу керек, оның бірінші министрі Франциядан болу керек.

«Мемлекттік мүдде» 15 ғасырда өкектілігі өсіп, әр мемлекеттің саясат
ында қажетті болды.
«Мемлекеттік мүддені» іске асыру үшін барлық құралдар қолданылды, күш қолданылды. Тарихта бірінші
рет саясат пен мораль байланыссыз болды. Мемлекеттің гүлдненуіне барлық заңды және заңсыз шаралар
қолданылуы мүмкін.


17. XIX
-
XX ғасырлар
тоғысындағы еуропалық мемлекеттер, Жапония және АҚШ
-
тың Қиыр
Шығыстағы мүдделерінің тоғысуы.

80 жж. аяғында орыс


герман экономикалық қатынастары шиеленісті. Шығыста герман
экспансиясының күшеюі оны Австрия


Венгриямен жақындастырды, бірақ сонымен бір уа
қытта Ресеймен
қақтығысқа жетеледі, бұған олардың арасындағы үздіксіз кеден соғысы және Ресей зар болған несиелерден
бас тарту дәлел бола алады.


Германия тарапынан ұлғая түскен қысым 80 жж. аяғы


90 жж. басындағы отарлық
басқыншылықтағы Ұлыбританиямен бақталас Ресей мен Франция үшін ортақ мәселеге айналды. Оның
үстіне жақындасуға септігін тгізген Ресей мен Францияның несие


қаржылы
қ ынтымақтастығы да күшейді.
1888 ж. бастап француз банкылары орыс үкіметіне несие беруде бірқатар мімілелерді жасады. Бұдан кейін
екі мемлекет арасындағы қатынастарда айтарлықтай бетбұрыс басталды. өзекті мүдделердің ортақтығы
Ресейдің билеуші топтарын ха
лықаралық қатынастардағы тиімді серіктесіне


Францияның республикалық
құрылымына қарсы өздерінің монархиялық соқыр сенімдерін жеңуге мәжбүрледі. Ресейдің Франциямен
1887


1889 жж. көздеген жақындасуы О.Бисмарктің дипломатиялық жеңілісі болды.



Француз


орыс ынтымақтастығының жаңа кезеңі 1891 ж. басталды. Француз


орыс одағының
құрылуы алдында 1891 ж. шілде айында француз флоты Кронштатқа, ал орыс флоты Тулонға сапармен
барды. Сонымен бір уақытта француз


орыс консультативті пактысына да
қол қойылды.

Француз


орыс ынтымақтастығының жаңа кезеңі 1891 ж. басталды. Француз


орыс одағының
құрылуы алдында 1891 ж. шілде айында француз флоты Кронштатқа, ал орыс флоты Тулонға сапармен
барды. Сонымен бір уақытта француз


орыс консультативті пак
тысына да қол қойылды.


Шын мәнінде, француз


орыс жақындасуын тездетуге Ресейге қарсы жаңа зұлымдық
әрекеттер жасаған герман үкіметі көмектесті. 1893 ж. Германия мен Ресей арасында кезекті кеден соғысы
басталды. Бұл Ресейдің сыртқы істер ми
нистрі Н.Гирстің 1893 ж. 27 желтоқсанда францз үкіметіне ІІІ
Александр француз


орыс әскери конвенциясының жобасын құптағаны туралы хабарлауға мәжбур
болғандығына алып келді.


Бұл конвенцияға сәйкес, Ресей Францияға Германия немесе Германия
қолдауындағы Италия
шабуыл жасаған жағдайда Германияға шабуыл жасау үшін бар армиясын жұмсауға, ал Франция Ресейге
Германия немесе Германия қолдауындағы Австрия


Венгрия шабуыл жасаған жағдайда армиясын беруге
міндеттенді.


Германия жағдайын

түзетуге тырысты, алайда француз


орыс одағын жоя алмады. Француз


орыс одағын құру халықаралық саясатта маңызды оқиға болды. Кейінірек бұл ағылшын


француз және
ағылшын


орыс келісімдеріне алып келді. Ол Үштік Одаққа қарама


қарсы күшті құрып, сол а
рқылы
Еуропада бейбітшілікті нығайтқандай болды. Алайда бұл одақтың пайда болуы екі блоктың бақталастығы
мен қару


жарақ сайысын тек күшейте түсті .

Жапония және АҚШ
-
тың Қиыр Шығыстағы мүдделерінің тоғысуы

19 ғасырдың 70
-
80 жылдар аралығында Жапония бас
қыншылыққа талпынушы едәуір ірі әскери
державаға айналды. Жапония Азияны экономикалық, саяси, идеологиялық ену кеңістігі ретінде қарастырды.

Жапония үшін Оңтүстік теңіздер аймағындағы аралдық базаны иемденгеннен бері Азия құрлығына
болашақта кең экспансия

жүргізу үшін плацдарм жасау қажет болды. Мұгдай плацдарм ретінде Қытайдың
бір бөлігі
-

Манчжурия қарастырылды. Манчжурияға жететін баспалдақ Корея болды.

1863 жылы жапон революциясынан кейін Кореяны бағындыру насихаты күшееді. 1876 жылы Жапония
АҚШ және
Еуропа елдерімен тең құқылы емес келіссөздер жасасты. Бұл келісім бойынша, Жапония
Кореяның тәуелсіздігі мен оның толық еркіндігін мойындайды, ал Корея Жапониямен сауда үшін өзінің үш
айлағын ашты.

Әрі қарай Жапонияда сауда, жапон сетльменттері жөнінде бі
рнеше келісімдер жасалды. Жапон
-
корей
келісімдерінен кейін осыған ұқсас келісімдерді Кореямен АҚШ,Англия, Германия жасасты. Жапонияның
жолында Ресей тұрды.

1894 жылы Кореяда көтеріліс басталады. Корея үкіметі көтерілісті баса алмай,Қытайдан көмек
сұрайды
. Қытай өз әскерлерін Кореяға енгізеді. Тяньзинь келісімін бұзды деп, Жапония Қытайға қарсы
шығады.

1894 жылы 25 шілдеде Жапония Қытайға қарсы соғыс ашады.

Қиыр Шығыста шиеленістің тұтануына АҚШ айтарлықтай рөл атқарады. АҚШ
-
тың жоспары
Жапонияға Корея м
ен Манчжурияның үстінен бақылау орнатуға көмектесу, соңынан Ресейге қарсы сғыстың
нәтижесінде оның әлсіреуі пайдаланып, жаулап алынған аймақтарды өзінің ықпалына алу болды. Бұл есеп,
олардың ойынша,соғыстың нәтижесінде өсуге тиісті Жаронияның саяси және эк
ономикалық әлсіздігінен
көрінді. Ресейдің жеңілуі американдық капиталдың Сібір мен Қиыр Шығысқа енуіне жеңілдіктер жасайтые
еді. Англия және Жапониямен ресми келісім жасамаса да, АҚШ олармен тығыз бірлесе отырып, Ресейге
қарсы соғыс жөргізді, сол арқылы ол

орыс
-
жапон соғысын ушықтыруға тырысты. АҚШ президенті
Т.Рузвельт соғыстың алғашқы күндерінен бастап Германия мен Франция үкіметтеріне Жапонияға қарсы
соғыс ашқан жағдайда Жапония жағына шығатындығын айтты және ағылшын
-
жапон одағына кіретіндігін
білдірді.


18. 1856 жылғы Париж конгресі.

1853
-
1856 ж Қырым соғысын аяқтаған келисим шарт. Ресей(А. Ф. Орлов, Ф. И. Бруннов), Франция (А.
Валевский, Ф. Буркене), Ұлыбритания (Г. Кларендон, Г. Каули), Турция (Али
-
паша, Джемиль
-
бей), Австрия
(К. Буоль, И. Гюбнер),
Пруссия (О. Мантейфель, М. Гарцфельдт), Сардиния (К. Кавур, С.
Вилламарина).елдерінің Париждегі кездесуінде 18 наурызда қол қойылган Мында Францияның Ресеймен
жақындасу үрдісі байқалады. Себебі Франция Англияның күшеюін қаламады.

Ресей Дунай княздіктерінде
гі протектораттарынан бас тартты. Державалар осы княздіктердің Осман
империясы құрамындағы автономияларына кепілдік берді. Ал Австрияға бұл жерлерден әскерін әкету
туралы нұсқау берілді. Ресейге соғыс кезінде алынған Карсты қайтару талабы қойылды, ал Ресей

болса оны
тек Севостополь мен т.б. Кырымдағы қалаларға ауыстыртынын айтады.

Ресей үшін ең ауыр Қара теңіздегі бейтараптау еді. Ресей үшін Қара теңізде 800 т
-
лықтан алты, ал 4
кеме 200т ғана ұстауға рұқсат етілді және әскери арсенал ұстауға тыйым салынды.

Париж конгресі орыс сыртқы саясатының жаңа бағытына бастама болды. Тарих көрсеткендей, бұл
соғыс Қасиетті Одақты жоққа шығарды. Ресей Кучук
-
Кайнарджилік келісім бойынша берілген
протектораттық құқығынан айырылды. Молдавия мен Валахияның бір елге бірігу жол
ындағы күресін ескере
отырып, Париж конгресі бұл мәселені шешуді халық арасында сұрау жүргізу арқылы, арнайы дивандар
жиынында шешуді көздеді. Бұл мәселені шешуді 1858 ж. 2 мамыр
-

19 тамыз аралығында өтетін Париж
конференциясына жүктеді.

Конференцияда хал
ықтың бірігуді қалайтындығы анықталғанымен, Англия, Австрия, Түркия қарсы, ал
Ресей бірігуді қолдап шықты. Конференция мемлекетті Біріккен Молдавия мен Валахия княздігі деп атап,
сұлтан астында, сондай
-
ақ, жергілікті ақсүйектерден өмір бойға сайланатын екі

князді сайлады. Түркия мен
Австрия, Англия қарсылығына қарамастан бірігу 1859 ж жүзеге асып, А. Кузу тағайындалып,біріккен
Румын княздігінің қалыптасуына алғы шарт болды.

Түркия осыған байланысты Англияның қолдауына ие бола отыра, қарсылығын білдірді. Авс
трия әскери
дайындыққа кіріп кетті, Франция Балқанда Түркия мен Австрияның әлсіреуін қалағандықтан, болған істі
қолдады. Ресей княздікке қарсы басқыншылық жүретін болса, шетте қалмайтынын айтты. Австрия қатты
қарсылығын білдірмеді, себебі қандай да бір қақ
тығыстар болатын болса Түркияның әлсіздігін және тарих
көрсеткендей оны тұрақты одақтас ретінде қабылдаудың өзі қауіпті екенін Австрия жақсы түсінді.
Сондықтан Австрия тек дипломатиялық қатынастарды үзумен шектеледі, ал Порта болса Кузудың
сайлануын және 1
861 ж. «Румыния» атына ие болған мемлекетті таныды. Толық әкімшілік бірігу тек 1862 ж.
24 қаңтарында аяқталды. Соның арқасында картада Румыния мемлекеті пайда болады.

Келісім шартқа 3 конвенция берілді.1


Лондон конвенциясын растайтын Қара теніздің әскер
и
кемелерге жабық екендігі.2
-

Ресей мен Туркияның жеңіл әскерин қара теңізге кузетшілікке тағайындады.3
-

Ресейдің Аланда аралдарымен Балтык теңізінде әскери қорғанын қоюга тыйым салатын.

Париж конгресінің шарты Еуропа мен таяу шығыстағы царизмды баяулатты
.Шығыска шиеленистер
әкелди.1859
-
1862 жылдары Ресей мен Франциянын колдауымен Молдавия мен Валахия бір Румыния
мемелекетіне бірлесті.Бұл келісім шартқа қарсы еді.1870
-
71 жылдары Ресей Париж конгресінің шартын
мойындаудан бас тартты. Өйткени шарт бойынша р
есей қара теңізде өз әскерин ұстай алмады.1877
-
78
жылдардағы орыс
-

турік соғысындағы ресейдин жеңісі Париж конгресінің шарты орнына 1878 ж Берлин
конгресін алып келді немесе ауыстырды.


19. Балкан Одағы және Балкан соғыстары.

1
-
Балқан соғысы (9


қазан
1912


30 мамыр1913)

Түрткі болған жайт ұлы державалардың
бәсекелестігімен қоса әлеуметтік және ұлттық қарама қайшылықтардың шиеленісуі еді. Осман
империясының әлсіреуі Балқан мемлекеттерінің оған қарсы одагының құрылуына әкелді, 1912ж наурыө
қазан айларын
да Болгария, Сербия, Греция, Черногория,Осман империясына қарсы бірігіп соғыс ашты,

Мақсаты: Балқан жартыаралындағы түрік иеліктерін жаулап алу.

Австрия Венгрияның Балқандағы ықпалын әлсірету мақсатымен Антанта мемлекеттері , Ресей Балған
Одағының құрылуы
на мүдделі еді. Балқан одағының рнегізгі құжаты 1912ж 13наурызда қабылданған
достық пен одақтастық туралы болгар серб келісімі және оның құпия қосымшасы болып табылады.

Құпия қосымшада Болгария мен Сербияның бірлесіп Түркияға қарсы шығулары мен Македониян
ы
өзара бөлісу жоспарлары қарастырылған.Болгария мен Сербия бір біріне олардың мемлекеттік
тәуелсіздіктеріне және территорияларының тұтастығына кепілдік берді. Егер екі мемлекетттің біреуіне
шабуыл жасаса, және бұл келісуші жақтың мүддесіне қайша келетін б
олса, екі тарап бір біріне көмек
көрсетуге міндеттенді.

Сербия Родоповтан Струм өзенінің шығысына қарайғы территорияларға Болгарияның құқығын
қабылдады. , ал Болгария Шар Планинаның солтүстік батысқа қарайғы территорияларына Сербияның
құқығын мойындады. П
айда болатын даулы мәселелерді орыс патшасының арбитражында шешеуге береді.
Келісімнен кейін 1912ж 2мамыр күні әскери конвенцияға қол қойылды.

1912ж 29 мамыр күні қорғаныстық одақ туралы болгар грек келісіміне қол қойылды. Екі мемлекет
Түркия шабуыл жасағ
ан кезде өзара толықтай әскери көмек көрсетуге және ортақ шешімсіз жеке бейбіт
келісімді қабылдамауға келісті. Келісмінің қосымша декларациясы бойынша, өзара көмек көрсету туралы
келісімшарттар келесі жағдайда жүзеге аспайды. Егер Түркия мен Греция арасын
дағы соғыс Түркияның
еркіне қарсы грек парламентіне крит депутаттарының қабылдануы себебінен басталса, Болгария Грецияға
қатысты бейтараптықты сақтауға міндетті. 1912ж 5 қазан болгар грек әкери конвенцияясына қол қойылды.
1912ж қыркүйек айында Болгария мен

Черногория арасында Түркияға қарсы бағытталған бірлескен
әрекеттер жайлы ауызша келісім жасалды.

1912 12 желтоқсан Лондонда Ұлы державалардың конференциясы шақырылды. Конф.ның басты
мақсаты: Балқандағы жағдайды бейбіт реттеуде ұлы державалар бақылауын ор
нату. Балқан одақтастары:
Түркиядан Мидия Родоста сызығы бойынша Стамбұлдан басқа барлық еуропалық территориялардан және
Эгей теңізіндегі аралдардан бас тартуды талап етті. Ұлы державалар қысымы нітижесінде Түркия кейбір
өзгерістермен Балқан одақтастар
ының шарттарын қабылдауға мәжбүр болды.Алайда 1913ж жас түріктер
революциясы нәтижесінде билік басына келген жаңа кабинет Германияның құпия қолдауы негізінде Балқан
одағының талаптарын қабылдамады.

1913ж 21 сәуір Түркия мен Балқан одақтастары арасында ке
ліссөздер басталып, Лондон
конференциясы қайтадан шақырылып , соғыс Лондон бейбіт келісімшартымен аяқталды. Келісімшартқа
сәйкес Түркия балқан одақтастарына шекарасы мен ішкі құрылысын ұлы державалар шешуге тиіс
Албаниядан басқа Мидия этнос сызығының батыс
ына қарай барлық территориялардан , Крит аралынан
айрылды. Эгей теңізіндегі Түркияның өзге аралдарының мәртебесін анықтау ұлы державалар қарауына
берілді. Германиядан қолдау тапқан Австрия Венгрия Балқан Одағын толықтай жою мақсатымен 1913 ж
маусым айында
екінші Балқан соғысын бастады.

2
-

Балқан соғысы (29 маусым


10 тамыз1913)

1913 ж екінші Балған соғысында Болгарияға қарсы Сердия, Черногория, Румыния мен Түркия шықты.
Соғыстың басты мақсаты Болгарияның әскери күшін талқандау және Македонияны Сербия ме
н греция
арасында бөлу еді. Соғыстың дипломатиялық негізі грек серб келісімшарты б.таб. Тараптар бір біріне жан
жақты дипломатиялық қодау көрсетуге келісті. Греция 50 ж мерзімге Салоники аймағындағы еркін сауда
аумағын серб саудасына және салоники ускюб ,

салоники монастырь теміржолдары

Бойынша тауарды салықсыз тасымалдау құқығын беруге келісті.

Келісімшарт негізінде грек серб әскери конвенциясы қабылданды . ол бойынша Сербия 150 мың
Греция 90мың әскермен одқатасты қамту керек болды.

Екінші Балқан соғысы бір жақтан Болгария ал екінші жақтан Румыния,Сербия, Черногория, Греция
қол қойған бейбіт келісімшарттың қабылдануымен аяқталды.

Румынияға Болгариядан Оңтүстік Добруджа өтті

Македония Осман империясының қарамағына шығып Греция (Салон
ики кавала порттары мен Эгейлік
македония) Сербия және Болгария (Пиреней аймағы ) арасында бөлінді.


20. 1814 жылғы Шомон трактаты

Ұлыбритания, Ресей,Австрия , Пруссия арасындағы Францияға қарсы одақ туралы келісім. 1814 ж 10
наурызда 20 ж мерзімге қол
қойды. Ол бойынша;

1.

Франциямен сепараттық бейбіт келісім
-
шарттарға келмеу.

2.

Толық жеңіске жеткенше күресу.

3.

Әр мемлекет Францияға қарсы 150 мың әскерден қоюға міндетті.

4.

Тек Англия оның орнына жылына 5 млн фунт стерлинг субсидия төлеуге құқық алд
ы.

5.

Соғыстан кейінгі Еуропа құрылымын сонымен қатар Англияның қолына өткен отарлар тағдырын
жалпылама түрде алдын
-
ала белгіледі.

6.

Франция өзінің бұрынғы территорияларымен шектелетін болды.

7.

Германияда тәуелсіз мемлекеттер конфедерациясы, Швейцария
да кантондар құрылатын болды.

8.

Италия жеке мемлекеттерге бөлінді.

9.

Австрия өзінің бұрынғы Итальян иеліктерін толық қайтаратын болды.

10.

Голландия Бельгиямен біріктірілетін болды.

11.

Испанияда наполеондық қуғынға ұшыраған Бурбондар қайта қалпына ке
лтірілді.

12.

Англия бұрын өзі жаулап алған Мальта әулие Маврикий аралы, Тобаго және т.б отарларды сақтап
қалды.

13.

Германиядағы князь билігін сақтау.

14.

Голландияның территориясын кеңейту.

15.

1 жылға әскер санын жеткілікті түрде сақтау.


21. Испан

мұрасы үшін күрес
-
(1701
-
1714)
-

Испания мен оның иеліктері


Нидерланды,Милан,Неаполитан корольдігі,Сардиния,Сицилия және Оңт пен Орт Америкадағы отарлары
үшін Францияның бүкіл еуропалық каолициямен күресі.(нидерландыдағы,италиялық,
африкалық,американдық

иеліктер
)

Соғыстың себебі:
Ұлы державалардың(Англия,Франция) өзінің Жерорта теңізінде, мұхитта, әлемдік
үстемдігін орнату, отарларын көбейту

Соғыстың сылтауы
: 1700 жылы Испан королі КарлІІ(испанГабсбургтерінің соңғы өкілі) өлімінен
кейін Испан тағы үшін ф
ранцуздық Бурбондар мен австриялық Габсбургтер арасындағы династиялық күрес
таластан басталды.

Ол династиялық соғыс ретінде басталып, Франция мен Англия арасында теңізде және отаршылдық
саясатта үстемдік ету үшін жүргізілген күрес ретінде аяқталды.

І
мұрагер

француз королі Людовик
XIV
. Оған Испаниямен бірге оның иелігіндегі
итальяндық,нидерландық,бірқатар африкандық және американдық жерлер мұра ретінде тиесілі еді.Людовик
14 немересі Филип Анжуйский(кейіннен Филип 5) оны Франция қолдады

ІІ мұрагер

Исп
ан королі ІІІ Филиптің немересі


Австрия эрцгерцогы Карл(Автсрия,Англия,Голландия
қолдады)

1700 жылы 2 қазанда мұрагерлік құжат толтырылды. Онда Испанияның жерлері Людовик 14 немересі
Филипп Анжуйскийге

қалдырылады делінген.Егер ол мұраны қабылдаса ,бүкіл

Еуропа Францияға қарсы
соғыс ашар еді. Егер қабыл алмаса,Испаниямен соғыс күтіп тұрады және ол Франция мүдесіне сай емес.
Людовик 14 Англия мен Голландияға Испанияның Франциямен ешқашан қослымайтынына уәде
береді.Бірақ 1701 жылы 14Людовик 5Филиптің францу
з тағына құқылы екенін мойындады. Испанияның
Нидерланды бекіністеріне француз әскерін кіргіізеді және испан губернаторларына, вице корольдеріне оған
бағынуды талап етеді.

Испан мұрасы үшін күрес 3 кезеңнен тұрады:

1.

1702
-
1704 жылы Франция үшін сәтті кезең

2.

1704
-
1710 жылы Францияның ұтылуы

3.

1710
-
1714 ж Францияның бітім шарт жасауға көндігуі

4.

Соғыс 4 майданда өтті:Италя,Испания,Нидерланды Рейн жағасы бойынша Германияда

Сол жылы Италияда австриялықтар мен француздықтар арасында әскери қақтығыстар басталды. Сол
жы
лы қыркүйек айында Англия мен Голландия Австриямен одақтасып,1702 жылы май айында Францияға
соғыс жариялады.Антифранцуздық каолицияға германдық княздіктер,Португалия бірікті.Ал
Савойя,алғашында Франция жағында болып,кейін ағылшын австрия голландық одаққа қ
осылды.Сол одаққа
Филипп Анжуйскийдің билігін мойындамаған бірқатар испан провинциялары да кірді.Дания,Швеция қарсы,
бірақ Солт соғыс басталғаннан кейін күреспеді. 1704 ж Англия Жерорта теңізінің кілті Гибралтар бұғазын
басып алады. 1703 ж Португалияны Мет
уэн сауда шартын жасауға мәжбүр еткен. Португалия экономикалық
жағынан Англияға бағынышты болады. Ағылшын тауарлары португалияға еш салықсыз өткізіле берді.
Голландия үшін шығынды соғысты жүргізу керек емес оған керегі сауда жүргізуге Испанияға тиесілі
Бел
ьгияда әскер ұстауға құқығын сақтау мен СицилияСардиния мен Балеардың Людовиктің қолына түсуді
қаламады.

Нәтижесі:

Соғыс бүкіл еуропада өтті. Екі бейбіт келісімге қол қойылды:
1713 жылы Утрехт и 1714
Раштад келісімдері. Испания ұтылған тұстары:

-
Бурбондар

испан билігі басына келді. Алайда француз королінің бір мезетте испан королі болуына
тыйым салады

-

Испания Габсбургтерга Неаполитан корольдігін, Сардиния, Тоскананың бір бөлігін, Милан,
Нидерландыны береді.

-
Бранденбург курфурсты


Гельдерн

-
Англия


Гиб
ралтар, Минорка аралы, асиенто құқығы(ағылшын компанияларына негрлерді сату
құқығы)

Францияның жоғалтқандары:

-
Нидерланд жерлерінің көп бөлігі Габсбургтерге өтеді

-
Лотарингиядан әскер шығарады

-
Америкадағы жерлер Гудзон шығанағы, Нью Фауленд пен Акадия Анг
лияға.Сонымен бірге Вест
Индия мен Солт Америкадағы француз аралдарын да алды.

Рашдат келісімі: Австрия мен Герман княздіктеріне Фр оң жағалауын қайтарады. Бекіністерді
жояды.Сардиния Австрияға беріледі

Осы соғыс француз үстемдігінің аяқталуына нүкте қойды
. Франция көп шығынға батып, 18 ғасыр бойы
өзінің бұрынғы позициясына орала алмады. Ал Австрияның Еуропадағы билігі күшейіп,Англия алдыңғы
қатарлы теңіз бен колонияға үстемдік етуші ел ретінде қалды.


22.

Наполеон
III

сыртқы саясаты

Шарль Луи Наполеон Бонапарт, кейіннен Наполеон
III
,
(1808
-
1873)

Франция Республикасының
алғашқы президенті

(1848
-
1852)
,
(1852
-
1870)

француздардың императоры . Наполеон І немересі, билікті
күшпен алғысы келеді, бірақ республика президенті ретінде бейбіт жол
мен келді. 1851 жылы төңкеріс
жасап, заңшығарушы бидікті жояды, плебисцит арқылы авторитарлы полицелік режимді орнатып Екінші
республиканың императоры болып жариялайды. 10 жыл бойы бонапартизм идеологиясыныың шарықтау
шегі болған Екінші республика 1860 жыл
дары демократизациялана бастайды. 1870 жылдары конституция
қабылданып парламентке билікті қайтарады. Франк
-
прусс соғысының нәтижесінде тұтқынға түсіп
францияға қайтып оралмайды. Наполеон ІІІ Францияның соңғы монархы болды.

Крым соғысынан кейін оның беделі
күшейіп, ықпал ету қасиетіне ие болды. 1855 жылы Евгения
императрицасымен Лондонға сапар шегеді. Бұл сапарда ол құрметті қабылдауға бөленді, сонымен қатар, сол
жылы Парижге Сардиния мен Португалияның корольдері мен Англияның королевасы барған еді.
Наполеон
ның өзіндік италияндық саясаты болды. Ол папалық биліктің сақтап қалу шартымен Апеннин
жартыаралын біріктіргісі келді. Бұл біріктіруді демократтар емес республикашылдардың орындауын және
бірігу консервативтік сарында болуын қалады. Іс жүзінде бұл біріктіру
ді тоқтатты., сондықтан да
италияндық революционерлер Наполеон III
-
ні жақтырмады. Оның өміріне қауіп төндірген сол
италияндықтар болатын, мәселен, біріншісі: Пианори (1855,28 сәуір), екіншісі: Белламарда (1855, 8
қыркүйекте), Орсини (1858, 14 қаңтарда).

18
59 жылы III Наполеон Австриямен соғысқы түседі, нәтижесінді Франция Савоя мен Ниццаны өзіне
қосып алады. Бұл сәттілік Еуропадағы алдыңғы қатарда тұруға мүмкіндік берді. Сонымен қатар
Францияның Қытайға (1857
-
1860), Жапонияға (1858), Аннамаға(1858
-
1862), Си
рияға (1860
-
1861) қарсы
экспедициясы сәтті болды.

1860 жылдың орта шенінен бастап Францияның сәтсіз уақыты белең алды. 1862 жылы III Наполеон
Мексикаға экспедиция жібереді. Бұл экспедицияны жіберу мақсаты сол жердегі әскери төмен бағадағы
лаврларға ие бо
лу. Алайда экспедиция фиаскоға ұшырады. Француз әскері Мексикадан кету керек болды.
1863 жылы Польшадағы көтерісшілерге көмектескісі келген әрекеті сәтсіз болды. Ал 1866 жылы Пруссия
мен Австрия соғысының маңыздылығын түсінбей Пруссияның жеңуіне мүмкіндік
берді. Соның арқасында
Пруссия күшейіп, қауіпті көршіге айналды. 1867 жылы III Наполеон Нидерланды королінен Люксембургті
сатып алғысы келді және Бельгияны басып алғысы келді, бірақ Пруссияның тарапынан төнген қауіп
-
қатердің кесірінен және өзінің жобасының

уақытылы емес жариялануынан бұл жоспардан бас тартуға
мәжбүр етті. 1870 жылы плебисцит өтті, Француз халқының үштен бір бөлігі билікке қарсы дауыс берді.
Сол жылдың жаз айларында Франция мен Пруссияның арасында кекілжің туіындайды, содан соғыс
басталады.

III Наполеон Седан түбінде қарсыластарға берілуге тура келді.

1871 жылы жанұясымен Англияға
жіберілді.


23.Шенбрун келісімі.


1809 ж 14 қазанда Венадағы Шенбрунн сарайында қол қойылды. 5 коалиция соғысын аяқтаған
Франция мен Австрия қол қойды.

Келісім
бойынша:

-

Австрияның территориясы қысқарды.

-

Австрия Адриат теңізіне шығар жолынан айырылды, себебі Адриат теңізінің далматтық жағалауы,
яғна Сава өзенінен Боснияға дейінгі жерлер францияға өтті.

-

Австрия Францияға Карантия мен Хорватияның бөлігін беруге мін
детті болды.

-

Австрия Францияға 85 млн франк төлеуге , армиясын 150000 солдатқа дейін қысқартуға тиіс болды.

-

Австрия континенталды блокадаға қосылуға тиіс болды.Англиямен баолық қатынастарды үзуге
мәжбүр болды және Испания,португаля,италия істеріне
араласпауға, онда болатын өзгерістерді мойындауға
мәжбүр болды.

-

Галицияға Варшава герцогтығына берілді.

-

Далмация, Истрия және Триесттен Француз империясына қарасты Иллирия провинциялары
құрылды.

-

Франция Герц ,Истрияны, Триестті, Крайна,Каринтия, Фиумды
алды.

-

Рейндік одаққа Тироль ,Зальцбург облысы ,Ресейге Тарнонав округі өтті.

-

Наполеон 1 Австриядағы билігіне толық кепілдік берілді.

-

Шенбрун келісімі Вена конгресінің шешімімен күшін жойды.


24.

Польша мұрасы үшін болған Еуропадағы күрес

(1733
-
1735 жж.
)

Франция
,
Испания
,
Сардиния


Станислав Лещинский

қолдады

Саксония
,
Ресей
,

Австрия

Август ІІ баласы Август ІІІ қолдады

Соғыс алғышарттары (мемлекет мүдделері): 1733

жылы

Польша

королі

Август ІІ

қайтыс
болады.

Франция

таққа үміткер ретінде

Станислав Лещинскийді

ұсынған болатын. Оның тағайындалуы
Ресейдің Польшадағы беделін түсіретіндіктен, Ре
сей бұнымен келіспейді. Оған қоса, Лещинский Польша
королі болса, Францияның бастауымен
Швеция
,

Осман империясы
, Польша мемлекеттерінен тұратын
антиорыстық коалицияны құруға себеп болатын еді. Ресей мен Аустрия саксондық курфюрст Фридрих
Августті қолдады. Әрине, бұны
ң артында Ресей мен Аустрия біріге отырып Польша жерін бөлісуге
мүдделі екені белгілі (Петербург конвенциялары). Польша сеймі екі жақа бөлініп кетеді (франциялық және
ресейлік).

Нәтижесі (келісімдер)
:

1738 жылы Вена келісіміне қол қойылды. Ол бойынша, Фран
ция саксондық
курфюрсті

Август ІІІ
-
ні Польша королі ретінде мойындады, Станислав Лещинс
кий Польша тағына
мұрагерлігінен бас тартты, оған өле
-
өлгенше Лотарингияны басқаруға рұқсат етілді,
кейін

Лотарингия

Францияға берілуі

тиіс болды, Испанияға Автриядан оңтүстік

Италия

жерлері
(
Сиц
илия
,

Неаполь
) өтті, Австрияға

Парма

және

Пьяченца

берілді, мемлекеттер Прагматикалық
санкцияны мойындады.


25. ХІХ
-
ХХ ғасырлар тоғысындағы ағылшын
-
герман әскери бәсекелестігі

ХХ

ғасыр басында Англия мен Германия арасындағы қарама
-
қайшылықта көрініс табады.
Экономикалық, саяси, колониалд бәсекеге негізделіп, енді теңіз әскери қарулану бәйгесімен ушықты.

Адмирал Тирпиц құрастырған әскери
-
теңіз құрылысы бағдарламасының сәтті жүзеге

асуы Англияның
билеуші топтары арасында алаңдаушылық тудырды. Теңіздегі күштер қатынасын өз пайдасына өзгертуге
тырысқан Германияға жауап ретінде Англия ірі броненосецтін жаңа типі
-

дредноуттерді шығаруға кірісті.
Дредноуттер қарулану мен жылдамдық жағын
ан ескі үлгілерден әлдеқайда асып түсті.

1905

жылы Англияда қарапайым үлгідегі
65

броненосец, ал Германияда


26

саналды. Дредноуттерді
шығару арқылы Англия өзінің әскери
-
теңіз қуатының дамуында ірі алға жылжу жасап, Германияны
Англияның теңіз үстемдігін

басуға тырысқан әрекеттері бекер екенін мойындатуға тырысты. Алайда
Германия да дредноуттерді шығаруға кірісті және 1908 жылы ол Англияның 12 дредноутіне қарсы өзінің 9
-
ын құрастырды. Осылайша теңіз қарулануы саласында қатынас Германияның пайдасына қарай
өзгере
бастады. Алайда Англия өз теңіз үстемдігін әлі де болса сақтады.

Ағылшын үкіметі Германиямен Англияның теңіздерде үстемдігін мойындау шартымен теңіз
қарулануды

шектеу туралы келісім жүргізуге тырысты. Мұндай талпыныстар 1907 жылы шақырылған Гаага
конференциясында және 1908 жылы Эдуард VII мен Вильгельм арасындағы келіссөздер барыснда жасалды.
Екі жағдайда да герман үкіметі Англияның ұсынысынан бас тартып, бәсекелестікті одан әрі жалғастыруға
дайын екенін мәлімдейді. Сонда ағылшын үкіметі Германияд
а құрылған бір кемеге өзінің екі кемесін
жасауға кіріседі. Өз кезегінде герман билеушілері Англияға қарсы кампанияны күшейтіп, оны «Германияны
қоршау» саясатын жргізетінінде айыптады.


26. Ялта (Қырым) конференциясы

Қырым Конференциясы
, Ялта конференцияс
ы (1945 ж. 4


11 ақпан)


халықаралық келісім. Оған
2
-
дүниежүз. соғыстағы одақтас үш держава


КСРО, АҚШ, өлыбританияның мемлекет басшылары: И.В.
Сталин, Ф.Д. Рузвельт, У.Черчилль, сыртқы істер министрлері, штаб бастықтары, т.б. кеңесшілер қатысты.
Қ. к
-
н
да ұрыс қимылдарын Германия тізе бүккеннен кейін ғана тоқтату туралы келісім жасалды. Үш
держава басшылары герман милитаризмі мен әсіре ұлтшылдығын жоюға және Германия бұдан былай
бейбітшілікті бұза алмайтындай берік кепілдік жасау туралы мәмілеге келді. Б
ұл үшін Германияның барлық
қарулы күштерін қарусыздандыру және тарату, герман бас штабы мен соғыс өнеркәсібін жою немесе
бақылауға алу, барлық соғыс қылмыскерлерін жазалау, фашистік партияны және барлық фашистік ұйымдар
мен мекемелерді жою жөнінде шешім қа
былданды. “Азат етілген Еуропа туралы Декларация” қабылдап,
онда өзара келісілген саясат жүргізу, Еуропа елдеріндегі фашизмнің ізін толық жою, демокр. мекемелерді
қолдау принциптері белгіленді. Соғыстан кейінгі халықар. қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін Бі
ріккен
ұ
лттар
ұ
йымын құру туралы шешім қабылданды. Б
ҰҰ
-
ның Жарғысын қабылдайтын конференцияны 1945 ж.
25
-
сәуірде Сан
-
Францискода өткізу келісілді (қ.
Біріккен өлттар өйымы).
Қ. к
-
нда Кеңес Одағының
Жапонияға қарсы соғысқа кірісуі туралы мәселе қаралды. Кеңес Одағы бұл соғысқа Германия тізе
бүккеннен соң 2


3 айдан кейін кірісуге әзір екендігін білдірді. Жапония талқандалғаннан кейін Кеңес
Одағына Оңт. Сахалин мен Куриль аралд
ары қайтарып берілетіндігі ерекше шешім ретінде жазылды.
Сталиннің ұсынысымен Корея 38
-
параллель бойынша екі аймаққа бөлініп, біреуін КСРО оккупациялайды
деп көрсетілді. Соғыстан кейін Германияны аймақтарға бөліп, ондағы жоғарғы өкімет билігін КСРО, АҚШ
пе
н өлыбритания Қарулы Күштерінің қолбасшылары жүзеге асыратын болды. Германияға қатысы бар
мәселелерді шешу үшін оккупац. әскерлердің қолбасшыларынан тұратын Бақылау Кеңесін құру ұйғарылды.
Жеңіске жеткен елдер шығынының орнын толтыру мәселесі талқыланып, р
епарац. комиссия құру туралы
келісім жасалды. Польша мәселесі де қаралды. Польша мен КСРО
-
ның шекарасы “Керзон сызығы”
бойынша өтуге тиіс болды. “Польша солтүстікте де, батыста да елеулі үлес алуға тиіс” делінді. Қ. к
-
нда
сондай
-
ақ үш державаның сыртқы іст
ер министрлері арасындағы жүйелі кеңестің тұрақты механизмін жасау
мәселесі де қаралды.


27.

Петр
I

мен Екатерина
II

сыртқы саясаты

XVIII ғасыр Ресей үшін сыртқы саясатта алға ілгерушілікпен айқындалды. Әсіресе көзге түсетіні ол
Петр I

нің жүргізген сырт
қы саясаты. Петр I билікке келген кезде ұлайын ғайыр территорияға ие Ресей
теңіз жолдарынан айырылған болатын. Ресей мемлекетінің ендігі мақсаты теңізге шығу жолдарын табу.
Соның алғашқы қадамдары болып, Крым соғысындағы әскери қимылдар болды. Әскери әреке
ттердің
мақсаты Азов теңізі мен Қара теңіздегі орыс позициясын нығайту болды. Алайда бұл мәселені шешу
жолындағы әрекеттер сәтсіз өтті.

Петр I дипломатиялық қадамдар арқылы Ресей мен Еуропалық Державалар Одағының Турцияға қарсы
(1697ж. Ресей, Австрия, Вен
еция шабуыл одағына қол қойған еді) ахуалды нығайтуға тырысты. Бұл
мақсатпен Еуропаға 1697 жылы Ұлы Елшілік ұйымдастырылды. Елшілік басқа да мақсаттарды көздеген
болатын, мәселен, Петр I осы елшілік арқылы Еуропалық елдермен сауда
-
экономикалық және мәдени

қатынастарды реттегісі келді. Елшілік 250 адаамнан құрылды. Оның құрамында инкогнито, Преображенск
полкінің уряднигі болып, Михайлов Петр есімімен, Петр I де барған еді. Ф.Я.Лефорт елшілігін басқарды.
Ұлы Елшілік Голландияны, Англияны, Саксония, Венециян
ы кезіп өтті. Петр I келіссөздерді өткізумен ғана
емес, басқа елдердің өнеркәсібін тани бастайды, мәселен, кемеқұру, фортификация мен металлды құюды
жетік меңгерді. Патша әр түрлі верфтар, арсеналдар, мануфактураларды көріп, парламент, музей,
театрларды т
амашалаған. Голанндияның Ост
-
Үнді компаниясының верфінде (кемелер жасайтын орында)
қызмет етті.

Петр I билігінің бірінші кезегіндегі орталық оқиғасы Солтүстік соғыс болды.

Ұлы Елшілік кезінде Петр I Турцияға қарсы одақтастар таппайтынын түсінді. Бірақ Ш
вециямен
соғыста ол одақтастарды таба алды, бұл соғыста Ресей Балтық теңізіне жол тарта алды. Балтикаға шыға
алатын болса, Ресей, Еуропа елдерімен сауда
-
саттық қатынастарды реттеуге мүмкіндік алар еді.

1699
-
1700 жылдары Швецияға қарсы Ресей, Дания, Речь П
осполитая мен Саксония Солтүстік Одақ
құруға келіскен еді. Еуропалық Одақтардың демеуіне ие болған Петр I 1700 жылы Швецияға соғыс ашады,
сөйтіп, Солтүстік соғыс (1700
-
1721жж) басталды. Соғыстың алғашқы кезеңінде Нарвва түбінде орыстар
жеңіңліс табады. А
лайда бірінші жеңіліс Петр I
-
нің сағын сындырмады, керісінше, ол ұдайы әскер құруды
шешті. 1701 жылы ең бірінші жеңісті Дерпт түбінде болды. Ізінен басқа да жеңістер көрінді, Нотебург
қамалын алды, кейіннен ол Шлиссельбург деп аталды. 1703 жылы Петр I ж
аңа қаланың кірпішін қалады, ол
Санк
-
Петербург атанды. Ол Неваны шведтерден қорғау үшін салынған еді. Кейінірек Ресейдің астанасы
болды. 1704 жылы Нарваны жаулап алып, Иван
-
городты алды. Солтүстік соғыстың елеулі қақтығысы
Полтав (1709 ж) соғысы болды. Ол
соғыстың жағдайын күрт өзгерті. Ресейдің беделі күрт көтерілді.
Полтав түбіндегі шайқас 12 жылға созылды. Тек 1721 жылы Ништад келісімімен аяқталған болатын.
Швециямен келіссөздерден кейін Ресей Балтық теңізге шығу құқығына ие болды.

Солтүстік соғыстан к
ейінгі сыртқы саясатта елеулі оқиға болған 1722
-
1724жж Каспийлік жорық болды.
1722 жылы Тохмас
-
мырзаның сұрауымен Астраханьнан Каспийге 22 мыңдық орыс әсекері жөнелтілді.
Тамыз айында Дербент жаулап алынды. Ал 1723 жылы Баку, Решт, Астрабад қамалдары мен
Каспий
теңізінің батыс жағалауы жауланды. 1723 жылы 12 қыркүйекте Ресей Персиямен Петербург келісіміне қол
қояды. Бұл келісімшарт бойынша, Ресей Дербент, Баку қалаларымен қоса, Гилян, Мазендеран мен Астрабад
ауылдары және Каспийдің батыс жағалауына ие бол
ды. Оған қоса, екеуі Түркияға қарсы одақ құруға
келіскен еді, алайда ол жүзеге аса алмады. 1724 жылғы Стабул (Константинополь) келісімі бойынша,
Турция Ресейдің жаулап алған жерлерін мойындады және Персияға енді көз салмайтын болды.

Екатерина II
-
нің сыртқ
ы саясаты.

XVIII ғ. екінші жартысындағы Ресейдің сыртұы саясатындағы
басты мақсаты Қара теңізге шығу және Украинаның батыс жерлері мен Белоруссияны өзіне қосу болды.

Екатерина
II

Шығыс саясаты:

1768 ж. Турция Ресейге қарсы соғыс жариялайды. Әскери қимылда
р Молдавияда, Валахияда және Азов
жағалауында өтеді. 1770 ж. Прут Ларге, Кагуле өзендерінің бойында Румянцев бастаған орыс әскері түрік
әскерін талқандайды.1771 ж. орыс әскері Крымды жаулап алады. Суворов бастаған әскер 1773 жылы
Туртукай жерін басып алады
, ал 1774 Кослудже түбінде түріктерді талқандайды. 1774 ж Түркия Кючук
-
Кайнарджи бейбіт келісіміне қол қоюға мәжбүр болады. Келісім шарт бойынша Ресей Днепр мен Оң. Буг
аралығындағы жерлерге және Керчь, Кабардуға ие болады, Қара теңізде кеме орналастыруға

құқылы
болады, сонымен қатар Босфор мен Дарданелла бұғаздарында жорыққа шыға алатын болады. Түркиядан
Крым хандығының тәуелсіздігі мойындалады. Түркия Ресейге контрибуция төледі. 1783 ж. Крым Ресейге
қосылды.

1788 ж. орыс
-
швед соғысы бұрқ етті. Шведтер Н
ейшлот қамалын қоршай бастайды. Алайда шведтердің
Солтүстік соғысындағы жоғалтқан жерлерін қайтара алмады. Шведтердің соққылары тойтарылып, орыс
әскері жеңіске жетті. 1790 жылы бүкіл шекараны сақтаған Ресей Швециямен Версаль бейбіт келісіміне қол
қояды. 17
83 ж. өз қалауымен Грузия Ресейдің протектораты болады. Бұл өз алдына жаңа орыс
-
түрік
қақтығысына әкеледі (1787
-
1791). 1788 ж. ұзақ қоршаудан кейін орыс әскері Очаковты басып алады. 1791 ж.
Түркиямен Яссы келісіміне қол қояды. Түркия Крымның Ресейге тиесіл
і екенін мойындайды. Ресей мен
Түркияның шекаралары Днестр бойынша белгіленді. Ресей Буг пен Днестр (Новороссия) өзендер
арасындағы Азов
-
Қара теңіз жағалаулар бойындағы ұланғайыр территорияға иемденді. Ресей Қара теңіз
жағалауында нық орнығып, Жерорта теңі
зіне шыға алатын болды. 1780 жылы орыс үкіметі « Қарулы
бейтарап Декларациясына» қол қойды, сөйтіп, Англияның американдық колонияларға қарсы теңіз
блокадасын бұзды.

1789
ж. Францияда революция паш етті. Людовик XVI
-
ның дарға асылғасын Ресей Франциямен
д
ипломатиялық, сауда қатынастарын үзеді. Керісінше барынша антифранцуздық коалицияны қолдайды.

Екатерина
II

Польшаға қатысты саясаты:

Батыста орыс саясатының ошағы Польша еді. 1764 жылы Екатерина II өзінің бұрынғы фавориті
Понятовскийдің Польша
королдігіне сайлануына қол жеткізеді. Бұл Польшада үлкен оппозицияға әкеледі.
Польша мәселесіне Австрия, Пруссия мен Түркия араласы. 1772 ж. Польшаның Ресей, Австрия мен Пруссия
арасында алғашқы бөлінуі өтеді. Австрияға Батыс Украина өтсе, Пруссияға Поморь
е өтеді. Ресей болса
өзіне Белоруссияның Минскке деййінгі бір бөлігі мен Ливонның жартысыны ие болады. Польшаның екінші
бөлінісі 1791 ж. Жаңа Демократиялық Конституцияны қабылдауымен байланысты болды. Бұл жаға саяси
дағдарысқа соқтырды. Ресей әскері Польш
аға кірді, Конституция жойылды. 1793 жылы Польшаның екінші
бөлінісі өтеді, ол бойынша, Ресей Украинаның оң жағалауы мен Минскпен қоса Белоруссияның орталығына
ие болады. Ал Пруссия Гданьск пен Варта мен Висла өзендерінің бойындағы жерлерге ие болады. 1794

ж.
Польшаны Костюшко бастаған ұлт
-
азаттық көтеріліс шарпиды. Көтеріліс Суворов басғана орыс әскерімен
жаншып басылады. 1795 ж. Польшаныі үшінші рет бөлініске түседі. Ресейге Литва, Курляндия, Волынь
және Батыс Белоруссия өтеді. Пруссия Варшавамен қоса Ор
талық Польшаны алса, Австрия Оңтүстік
Польшаны алады.

ЖАЙ ҚОСЫМША НА РУССКОМ

Внешняя политика Екатерины 2

Северное направление
. Шведы постоянно стремились вернуть утраченные в петровские времена
земли, но успех им не сопутствовал: зенит величия Швеции, дос
тигнутый при Карле XII, при нем же был
утерян безвозвратно. После Северной войны страна никак не мгла восстановить свои экономические и
людские ресурсы до уровня, достаточного для успешной войны с Россией.

На
южном

направлении с давних времен мечтой прави
телей России был выход к берегам теплого
Черного моря, что диктовалось потребностями экономики и обороны страны. Здесь истекшие со времени
Прутского похода десятилетия внесли существенные коррективы в соотношение сил: Османская империя
клонилась к упадку,
на ее владения с жадностью поглядывали многие европейские державы, в то время, как
Россия находилась на вершине славы и могущества. Робость перед турками прошла, и на смену осторожной
оборонительной тактике пришли широкие наступательные замыслы и увереннос
ть в скорой победе над
некогда грозным неприятелем. Но одолеть Турцию в одиночку было невозможно, и потому уже в
петровское время Россия искала союза с Польшей и Австрией. Условием союза с Австрией была поддержка
Россией так называемой «прагматической санк
ции»


документа, по рому после смерти императора Карла
VI (он умер в 1740) престол должен был перейти к его дочери Марии
-
Терезии. Союз с Австрией и привел
Россию к столкновению с Пруссией в Семилетней войне.

Польское

направление, отражавшее стремление Рос
сии к объединению в составе Империи всех земель
населенных близкородственными русским народами
-

украинцами и белорусами. Речь Посполитая не могла
преодолеть сепаратизм магнатов, изжить политический хаос и стала легкой добычей своих соседей:
Пруссии, Австр
ии и России. Уже при Петре I Россия, не колеблясь, стала применять в отношении Польши
методы силового давления, которые с этого времени стали обычными в русско
-
польских отношениях.
Российская империя использовало слабость польского государства для постоянн
ого вмешательства в его
внутренние дела и противодействия усилению этой страны.


Первый период внешней политики

В 1762 г. Екатерина задумала посадить своего ставленника и на
польский престол
. Когда умер король
Август II Россия сразу же приступила к решите
льным действиям. Новая задача была более сложной, и для
ее решения необходимо было заручиться невмешательством других европейских держав. В марте 1764 г.
был подписан новый союзный договор с Пруссией, по которому стороны договорились о совместных
действиях

в целях сохранения в Польше существующего политического


строя.

Русско
-
турецкие отношения
. Вступая в войну с Турцией (
1768
-

1774 гг.
),
русское правительство
определило как основную цель получение права на свободу мореплавания на Черном море, приобретение

на
черноморском побережье удобного порта, а также установление безопасных границ с Польшей
. Весной 1769
г. русские войска заняли Азов и Таганрог. Конец апреля: 2 крупных соединения под Хотином. В сентябре
-
октябре 1769 г., от турок была освобождена Молдави
я. В ноябре русские войска взяли Бухарест.

Раздел Польши
.

Война

в Польше, в Молдавии, Крыму и на Кавказе требовала громадного напряжения
сил и легла на Россию бременем. Европейские державы не допустят значительного усиления России за счет
Турции и потому
рассчитывать на удержание и присоединение всех захваченных в ходе войны земель не
приходилось.

Родился договор о разделе Польши, подписанный 25 июля 1772 г., согласно которому Россия получила
польскую часть Ливонии, а также Полоцкое, Витебское, Мстиславск
ое и часть Минского воеводств; к
Австрии отошла Галиция (ныне Западная Украина), к Пруссии
-

Поморское, Хельмское и Мальборкское
воеводства, часть Великой Польши и Базмия.

Итоги русско
-
турецкой войны
. В
1774 г.

после долгих переговоров России удалось заклю
чить мир с
Турцией. Согласно
Кючук
-
Кайнарджийскому договору

(по названию селения, где был заключен мир)
Россия получила, наконец,
право на свободный проход своих судов через проливы Босфор и Дарданеллы,
крепости Керчь и Еникале и значительную контрибуцию.
Турция обязалась восстановить автономию
Молдавии и Валахии, не притеснять православных в Закавказье, а также признало независимость Крыма,
что, по замыслу русского правительства должно было обеспечить в дальнейшем его вхождение в состав
Российской империи
.


Второй период внешней политики

Кючук
-
Кайнарджийским миром закончился первый период внешнеполитической деятельности
Екатерины II

Земли, приобретенные Россией по договору с Турцией, вклинивались между владениями Оттоманской
империи, Польши и Крымского ханства, что уже само по себе делало неизбежным новые столкновения.
Было ясно, что Россия и далее будет стремиться закрепиться в Север
ном Причерноморье, а Турция
станет всячески противиться этому
.

Второй раздел Польши

породил широкомасштабное патриотическое движение во главе с Тадеушем
Костюшко
. Поначалу восставшим удалось добиться некоторых успехов, но дело их обречено, когда
командован
ие русскими войсками принял А.В. Суворов. Разгромив восстание Костюшко, европейские
державы в
октябре 1795 г
. осуществили
третий раздел Польши
. Австрия получила еще 47 тыс. кв. км
польских земель с г. Люблином, Пруссия
-

48 тыс. кв. км. с Варшавой, а Росси
я
-

120 тыс. кв. км, включая
Западную Волынь, Литву, Курляндию.
Третий раздел Польши положил конец польской
государственности, которая возродилась лишь в 1918 г.

Итоги внешней политики Екатерины 2.


Империя складывалась как унитарное государство с сильной
центральной властью, что по существу и
обеспечило ей долголетие. Одновременно на саму империю постепенно стали смотреть как на наивысшую
ценность, а в заботе о ее сохранении видеть важнейший патриотический долг.

А
ктивное участие России в разделах Польши н
а два последующих столетия определило развитие
русско
-
польских отношений и превратило их в важнейший фактор внешней политики России, ибо
международная стабильность стала в значительной степени зависеть от взаимоотношений держав
-

участниц
разделов.


28.

Мо
нро доктринасы

-
1823

ж. АҚШ президенті

Дж. Монро

еуропалық
державаларға сес көрсете,
олардың

Латын Америкасы

жаңа тәуелсіз елдерінің ішкі істеріне араласпауын тала
п етіп, оның

АҚШ
-
пен
достық қарым
-
қатынасқа түсірілген көлеңке ретінде қабылданатынын ескерткен сөзінде келтірілген
"Америка тек американдықтарға" принципі. Егер бастапқыда Монро докт
ринасы еуропалық державалардың
Батыс жартышары істеріне араласпауы керектігін білдірсе, кейіннен доктрина басқадай мәнге ие
болды:
АҚШ

бұл істерге қажет деп тапқан уақытында араласа ал
ады. Монро доктринасының бұлайша
түрленіп, құбылуын

1904

ж. АҚШ президенті
Т.Рузвельт

жүзеге асырды (Монро доктринасының Рузвельттік
салдары ретінде белгілі болды). Үш қағидадан тұрады:

1.

Еуропа елдерінің АҚШ тың ішкі істеріне араласпайды

2.

АҚШ еуропалық істерге араласпайтындығын мәлімдейді

3.

ДЖ.
Монро АҚШ тың үлесіне еуропалық державалар басқа да американдық елдердің істеріне
араласқан жағдайда , штаттардың ол жерге төреші немесе тұрақтылық кепілі ретінде араласпау құқығын
сақтап қалды.

29.

Антигитлерлік коалиция құрылу алғышарттары

1939ж Герман
ияның Польша кіруінен «Батыс
одақтастар» коалициясынан, яғни Польшамен өзара көмек туралы келісімдегі ҰБ, Францияның жіне тб
елдердің соғысқа кіруінен басталды. 1941ж Германия КСРО шабуылыанан киін ғана КСРО коалицияға
қосылды. 1941ж 22 маусымда Германия К
СРО
-
ҒА басып кіргенде Анг үкіметі КСРО
-
ны қолдау туралы
жариялауы
алғы шарт

болды. 1941ж 23 маусымда АҚШ үкіметі де «гитлерліктен қорғану, оған қарсы тұру,
біздің қауіпсіздік пен қорғанысқа қызмет етеді деп жариялады. 24 маусымда АҚШ президенті Рузвельт
КС
РО
-
ға көмек көрсетеміз деді, бірақ көмек беру АНГ
-
ға ықпалында қалды. Өз жағынан Сталин 1941ж 3
шілдеде радиодағы сөзінде «басқа төген қауіптің көзін жойып қана қоймай, Барлық Еуропа елдеріне көмек
көрсететінін айтты». АҚШ қарағанда Германия мен Анг Герман
ияға қарсы соғысқа уже кіргесін, Сталин
ағылшындарға өзара бірлескен әрекеттесу жөнінде ұсыныс білдіріп, Нәтижесінде 1941ж 12 шілдеде
Мәскеуде Германияға қарсы өзара әрекет жіне көмек жөнінде екі жақ үкіметі келісімге келді.

АҚШ тек Жапонияға шабуылдан кей
ін коалицияға қосылды. (1941ж) Оған дей қарумен көмектесті.
Қытайда 1941ж қосылды. 1942ж антигит коалиция 26 ел: Большая четвёрка (США, Великобритания, СССР,
Китай), британские доминионы (Австралия, Канада, Индия, Новая Зеландия, Южная Африка), страны
Цент
ральной и Латинской Америки, Карибского бассейна

Жапониядағы әрекеттер аяқталарда антигит коалицияда 53мем болды: Австралия, Аргентина, Бельгия,
Боливия, Бразилия, Великобритания, Венесуэла, Гаити, Гватемала, Гондурас, Греция, Дания,
Доминиканская
Республика, Египет, Индия, Ирак, Иран, Канада, Китай, Колумбия, Коста
-
Рика, Куба,
Либерия, Ливан, Люксембург, Мексика, Нидерланды, Никарагуа, Новая Зеландия, Норвегия, Панама,
Парагвай, Перу, Польша, Сальвадор, Саудовская Аравия, Сирия, СССР, США, Турция,
Уругвай,
Филиппины, Франция, Чехословакия, Чили, Эквадор, Эфиопия, Югославия, Южно
-
Африканский Союз

Колицияның кейбір мүшелері Польши, Чехословакии, Югославии, а также Австралии, Бельгии, Индии,
Канады, Новой Зеландии, Филиппин, Эфиопии

тек соғысқа қатыст
ы, Мексика сияқты ммелекеттер әскери
шикізат жеткізді.

Құрылу этаптары және маңызды әрекеттері: 1) 1941ж 12 шілдедегі Мәскеудегі
ағылшын
-
кеңестік
келісім (
Сталин ағылшындарға өзара бірлескен әрекеттесу жөнінде ұсыныс білдіріп, Нәтижесінде 1941ж 12
шілде
де Мәскеуде Германияға қарсы өзара әрекет жіне көмек жөнінде екі жақ үкіметі келісімге келді.2)
1941ж
Атлантикалық хартия

Черчиль Рузвельтпен Арджентия әскери
-
теңіз базасында Ньюфаулендте
қабылданды. 1941ж қырқүйекте КСРО қосылды.
Пунктер
: АҚШ немесе ҰБ т
арапынан территориялық
қарсылық болмауы;территориялық мәселені Халық ойымен шешу; Халықтың өзін өзі анықтауға жол беру;
Сауда барьерін төмендету; жаҺандық экономикалық қатынас; теңіздер бостандығы ; агрессор елдердің
қарусыздандыру; соғ кей ортақ қарусызда
ныру 3
)Мәскеу өсиеті

1941 ж Қатысушылар:КСРО АҚШ ҰБ
Мақсаты:

Герм қарсы соғыс бейбітшілік орнату
Нәтижесі

1941 1 қазан
-
1942 ж 30 маусым Анг мен АҚШ
-
тан ай сайын 400ұшақ 500 танк көліктер өнеркісптік құралдар әскери өнім өндіру үшін АҚШ пен Анг.ға
шикізат т
арту

4)
1942ж 1
-
қаңтар Біріккен ұлттар декларациясы

Қағидалары: Ось мемлекеттердің капитуляциясына
бағытталған толық жеңіс қағидасы
Мақсаты

гитлеризмді жеңу 5)
1943ж Каир конференциясы

АҚШ ҰБ
Қытай кездесуі Рузвельт Черчиль Чан Кай Ши.Мемлекеттер Жапонияға
қарсы келешектегі әскери қимылдар
туралы келіссөз жүргізу капитуляцияға жеткізу 6)1943ж 27 қараша
-
1 желт
Үлкен Үштік конференциясы

Рузвельт Черчиль Сталин
Мақсаты
: Франциядағы 2
-
фронттың ашылуының нақты уақыты белгіленді,
Иранға тәуелсіздік беру туралы м
әселе қарастырылып, Польша сұрағы шешу басталды. Германияны
жеңгесін КСРО
-
ң Жапонияға қарсы соғ бастау Халықаралық қауіпсіздік орнату; бірдей көзқарас ұстау;
Әскери іс қимылдан кей әлем

7)

1945ж Мәскеу С
ІМ
-
ң кездесуі Молотов(КСРО) Бирнс(АҚШ) Белин(Анг)
Ш
ешімдер

: Италия Румыния
Болгария Венгрия Филяндиямен бейбіт келісім жасау, Жапония бой/ша одақтың солт комиссия құру,
Уақытша Корей демократиялық республика орнату комиссия АҚШ басшылығымен

оңт корея, Солт корея

КСро басшылығымен. Қытайдан КСРО АҚШ әс
керін шығару, БҰҰшешімі бой/ша Атлантикалық
энергияны бақылаушы комиссия құру


30.

ХVІІІ ғасырдағы неміс жерлері. Австрия мен Пруссия бәсекелестігі


Отыз жылдық соғыстан кейін Германия жерінде кішігірім княздіктер саны мыңға жақын болды.
Экономикалық жа
ғда нашар болғандықтан олар өз әскерін сатты. жарты ғасырда 137 млн лир Фр
-
дан ж/е 46,5
млн фунт Англиядан пайда тапты.

Германиядағы бұндай бытыраңқылықта екі ірі мем. көзге түсе бастайды: Австрия и Пруссия. Шығыс Е
-
да
XVII мен XVIII ғғ. Пруссияның тез кең
еюі мен ірі державаға айналуы маңызды оқиға б.т.Орталығы
курфюршество Бранденбургское, ал билік басында дома Гогенцоллернов XV ғ. басы бастап.
XVII
ғ
.
Бранденбург
ке Пруссия қосылды.(
бывшие земли Тевтонского ордена, (принадлежавшие другой ветви тех же
Го
генцоллернов.
)

Фридриха
-
Вильгельма I,
бастап
(1640
-
1688 гг.), Бранденбург
-

Пруссия
-

хқ
-
да маңызды орын
ала бастады
.
Осы кезден бастап Австрияға Гр жерінде қарсылас бола бастады.

Пруссия
ның әскеридержаваға
айналу себебі: сауда жолдарын қорғау үшін, көршіл
ермен ұдайы күрес жүргізді, әсіресе Швециямен Балтика
үшін (
в первую очередь со Швецией, за овла¬дение побережьем Балтики, через которую хлеб и другое
сельскохозяйственное сырье сбывалось за границу, превратила Пруссию в военную державу.
)

Қолайлы жағдай
ту
ғанда көрші княздіктерді жаулап алып өз тер. ұлғайтты.

Карла VI

қызы

Марию
-
Терези
яны қолдайм, егер ол оған Силезияны берсе(өндіріске бай). Мария Т.
келісім бермеді. Фридрих осыған орай оған қарсы (Фр
-
мен,Испания, Бавария, ж/ Пруссия) коалиция құрыды.
Фри
дрих Фр. елшісіне уәде береді, егер жеңсе онда жермен бөліседі. Фр германия жерінде соғыс жүргізген
кезде, Фридрих Мариямен құпия келісімге қол қояд.(төменгі силезия, Бреслав ж/е Нейсе қалалары П
-
ға), Пейсе
бекінісін екі апта шабуыл жасайм деп айтты, сосын

берілем. Бірақ Австрия франко
-
бавар әскерін женген кезде
Фрдрих одақтарға бір полк жіберіп, Жоғарғы Силезияны өзіне қосып алды. Часлав жерінде австриялықтарды
ағылшын көмегімен талқандап бүкіл Селезияны басып алды. Австриялық мұра үшін соғыстың нәтижесі

1742 ж. 28 шілдесінде Пруссия және Австрия арасында Берлин бейбiт келiсiм шарты жасалынды.
Келiсiмнiң жасалуы алдында, 11 маусымда уақытша Бреславль бейбiт келiсiм шарты жасалынды.

Берлин бейбiт келiсiм шартына сәйкес Австрия Пруссияға Төменгi және Жоғарғы

Силезияны (Тешена
және Троппау және оған тиiстi жерлерiн қоспағанда), сонымен қатар Глац (Клодзко) графтығын бердi.

Прусс королi Силезияда ертеректен келе жатқан католик шiркеулерiнiң артықшылары мен құқықтарын
бұзбауға мiндеттендi. Бiр мезгiлде, Австрия
және Саксон курфюрсттігі арасында бейбiт келiсiмiне қол
қойылды. Берлин бейбiт келiсiм шарты Англияның араласуымен жасалды. Англияның соңынан келiсiмге кепiл
мемлекеті ретiнде 1743 ж. қарашасында Ресей қосылды. 1748ж Аахен келісімі Силезияны толық Пруссияғ
а
берді. Жеті жылдық соғысқа ұласты.


31. Отар иеліктермен қайта бөлісу мақсатындағы Испан
-
Американдық соғысы

Испан
-
американдық соғыс 1898 жылы өткен,отар иеліктермен қайта бөлісу мақсатындағы алғашқы
ипериалистік соғыс болып табылады. АҚШ өз мақсатында К
уба, Филиппин мен Пуэрто
-
Рико жерлерін
жаулап алуды көздеді. Себебі, бұл жерлер шикізат бастауы ретінде ғана емес, сонымен қатар, АҚШ
капиталының Азия елдері мен Латын Америкасына экспансияны жүргізу үшін плацдарм ретінде қолдану
болды. Басы Куба (1895) ме
н Филиппиндағы (1896) елеулі көтерілістерден басталады. Бұл көтерілістер
испандық одақтық қанауға қарсы ұйымдастырылған болатын. Нәтижесінде бұл еллдерде испандық отарлық
тәртіп жойылды. Кубиндіктер мен филиппиндықтардың көтерісшілерді өз жағына өткізу үш
ін АҚШ үкіметі
олардың тәуелсіздік жолындағы күресін қолдауға уәде береді. Кубадағы «испандық қатыгездікке» қарсы
кампания құрып, 1898 жылғы 15 ақпанда гавандық рейдте американдық броненосец «Мейннің» қазасынан
кейін, АҚШ испандық үкіметке ультиматум қояды
, іс жүзінде АҚШ Испанияның Кубадан бас тартуын талап
етті. 21 сәуірде АҚШ соғысты жарияламастан, Испанияға қарсы әскери әрекет жасай бастады. Әскери
қимылдар Вест
-
Индияда ( Куба аралы мен Пуэрто
-
Рикода) және Филиппиныда өтті. Соғыс аяғында флоттан
айырыл
ған және Куба мен Фелиппиныдағы өз әскеріне көмек көрсету мүмкіндігінен айырылған Испания (13
тамызда) капитуляцияланды. Испан
-
американдық соғыс 3,5 айға созылды. Құрлықтағы негізгі соғыс Куба
мен Фелиппин халқына ауыр тиді. Алайда АҚШ билігі өз одақтастар
ын сатып кеткен болатын, себебі ол
Париж бітім келісімшарты бойынша (1898 ж 10 желтоқсанда) Пуэрто
-
Рико, Гуам аралы мен Филиппиныға
(20 млн доллорға) қол жеткізді. Ресми түрде тәуелсіз болып жарияланған Кубаны АҚШ өз әскерімен
оккупациялады.

Парижский

мирный договор



мирный договор между США и Испанией, подписанный 10
декабря

1898

года

в Париже. Завершил

Испано
-
американскую войну
.

Договор предусматривал:



Отказ от претензий на суверенитет

Кубы
. Занятие освобожденных территорий Соединенными
Штатами, которые берут на себя обязательства по охране жизни и имущества, согласно международному
праву.



Испания уступает США

остров

Пуэрто
-
Рико

и другие, находящиеся под её суверенитетом в Вест
-
Индии, и на острове

Гуам

в архипелаге

Марианские острова
(Ладро
нские острова).



Испания уступает Соединенным Штатам

Филиппинские острова

за двадцать миллионов долларов.


32. Одақтастар конференцияларындағ
ы соғыстан кейінгі әлемнің болашағы

1943 жылдың 28 қараша мен 1 желтоқсан аралығында Тегеранда «Үлкен үштіктің» алғашқы кездесуі
өтті. Үлкен үштіктің құрамында: И.В.Сталин, АҚШ президенті Ф.Рузвельт пен Ұлыбританияның премьер
-
министрі У.Черчилль болды. Бат
ыс одақтастары Сталиннің Коминтерді тарату жөніндегі шешімін қолдап,
1944 жылы мамыр айында Солтүстік Францияда екінші фронтты ашамыз деп уәде берді. Бұл оқиға КСРО
Германияның бытыраңқылығын өзі аяқтай алатындығына көз жеткеннен кейін бір ай кешірек жүзег
е асты.
Нәтижесі : бірігіп әрекет ету туралы деклорация қабылданды, КСРО Жапонияға қарсы соғыс ашу жөнінде
сөз берді, Екінші фронтты ашу мәселесі қарастырылып, соғыстан кейінгі Еуропаның территориялық
құрылысы айқындалды. Польша мәселесі бойынша, У.Черчил
льдің ұсынысы қабылданды. Ол бойынша,
Германияның арқасында Польшаның Батыс Белоруссия мен Батыс Украина жерлеріне претензиялары
қанағатттандырылатын болды. Ал шығыс шекарасы ретінде Керзон сызығы болуы керек болды. Соғыстан
кейінгі әлем құрылысы бойынша,

жеңістен кейін Кеңестік Одаққа контрибуция ретінде Шығыс
Пруссияның бір бөлігін иемденуге де
-
факто құқығына қол жеткізді. Сонымен қатар Рузвельт Германияны 5
бөлікке бөлуді ұсынды.

«Үлкен Үштіктің» Ялтадағы конференциясы (1945 ақпанда) және Потсдамдағы (
1945 шілде
-
тамызда)
конференцияның басты қарастырылған мәселесі: соғыстан кейінгі әлемнің құрылысының негізгі
принциптері. Конференцияларда Польшаның жаңа батыс және шығыс шекаралар анықталды. Кенигсберг
(1946ж. Калининград) қаласымен қатар Шығыс Пруссияны
ң бөлігі КСРО
-
ға беру шешімі қабылданды.
Германия мен Берлин оккупациялық зоналарға уақытша бөлінген болатын, оның ішінде американдық,
ағылшындық, француздық және кеңестік. Оның толық қарусыздануы, әскери өндіріс пен монополиялардың
жою, нацистік партияны
ң ликвидациясы қарастырылды. Германия азап шеккен елдерге репарация төлеуге
тиіс болды.

АҚШ
-
тың делегациясын жаңа президент Г.Трумен, ал ағылшындарды келіссөздер жүргізіп жатқанда
сайлауда жеңіске жеткен лейбористік партиянсыың көшбасшысы К.Эттли басқарды
.

Ялтинск конференциясында қабылданған бостандық алған Еуропалықтардың Декларациясында
одақтық державалар еуропалық халыққа «олардың өз қалауы бойынша, демократиялық мекемелерді» құруға
көмектесетінін жария етті. Алайда соғыстан кейінгі бейбітшілік сотына ең

бастысы, ол «Үлкен Үштік»
документтерінде ресми түрде рәсімделмеуі еді, яғни тек тұспалдап айтылды. Батыс одақтастары, Орталық
және Оң. Еуропаның (Австриядан өзге) Кеңестік әскерімен босатылған елдерді қосып алу де
-
фактосымен
келусуге мәжбүр болды, әрин
е КСРО
-
ның пайдасына қарай.

Потсдам ж
үйесі

Мемл

Ма
қсаты

Әдісі

Қарсылас

Одақтас

Нәтижесі

КСРО

Социалистік
достық идеясын
жүзеге асыру.

Германия
оккупациясы,
мақсаты:
денацификация,
демилитаризация,
демократизация
және
декартелизациялау
.

Еуропалық
капитализмге және
Американдық
демакратияға
төтеп беру;

Куриль,
Сахалин
аралдарын қолына
алу;

Шығыс
Еуропа
мемлекеттерінің
батыс ықпалынан
қорғау;

Соғыс
шығындарын өтеу;

Халық
-
демократиялық
үкіметтерді, яғни

Румыния, Венгрия,
Болгарияны
қолдады. КСРО,
АҚШ пен Англия
австрия мен
Чехословакия
тәуелсіздігін
қайтару керек,
Солт
Трансильванияны
Румынияға
қайтару керек деп
мәлімдеді.

Шығыс
Еуропа жерлерін
бөлісуде «Керзон
сызығы» идеясын
жақтады.

1949 жылы
алғаш я
дролық
сынақ өткізді;

1957 жылы
континентаралық
баллистикалық
ракета өндірісі
іске қосылды;

Куба
дағдарысы;

Германия,
Жапония,
антигитлерлік
коалиция
-

АҚШ,
Франция, Англия.

Социалисттік
блок елдері

КСРО
-
ға Оңт
Сахалин
қайтарылды,
Куриль аралдыры
берілді. Қ
ытай
келісімімен Ресей
жалға әскери
-
теңіз
базасын, яғни
Порт
-
Артур мен
Дальний Ляодун
аралындағы
Қытайдағы алу
керек еді.

Финляндия
КСРО
-
ға Петсамо
облысын
қайтарып, Фин
шығанағының
солт жағасындағы
Порккал
-
Уддан
территориясын
50жылға жалға
берді, әскери
-
т
еңіз
базасын құру
үшін.

Солт Корея
совет
соғыстарынан
босамай жатты.

Германия
территориясын 4
оккупациялық
зонаға бөлді:
советтік


шығыста.

АҚШ

Германия
оккупациясы,
мақсаты:
денацификация,
демилитаризация,
демократизация
және
декартелизациялау
.

Орталық
және Оңтүстік
-
Шығыс Еуропаға
социал
-
коммунистік
ықпалды
бәсендету;

Әлем
гегемонына
айналу;

Әлемдік
әскери трибунал
құру;


АҚШ пен
Англия Румыния,
Венгрия,
Болгаридан
тұқымдық
реорганизацияны
талап етті.

1945 жылы
Сан
-
Франциско
конференциясын
өткізіп, БҰҰ
қ
ұрылады, АҚШ
инициативасы
бойынша;

1949 жылы
Батыс Еуропа
мемлекеттері және
Американың
әскери одағы
жөнінде келісім;

Жапониямен
әскери
қақтығыстар;

Куба
КСРО,
Жапония,
Германия

Англия,
Франция

Англия мен
АҚШ талабы
нәтижесінде
қ
абылданбады.

Соғыс
әрекеттері кезінде
американдықтар
бүкіл Жапон
аралдарын


Каролинские,
Маршаллов мен
Мариан


оккупациялады.

Американдық
оккупация
зонасына оңт
Корея да кірді(38
-
параллельге дейін)

Германия
территориясын 4
оккупациялық
зонаға бөлді:
аме
рикандық


оңтүстік
-
батыс.

дағдарысы;

Маршалл
Жоспары;

Англия

КСРО
-
ның
Еуропа
континентінде
күшейуіне жол
бермеу, ұтылған
мемлекеттерді
оккупациялық
зонада бөлісу,
мақсаты:
милитарзм мен
фашизмді жою.

КСРО, АҚШ
және Англия
Австрия мен
Чехословакия
тәуелсіздігін
қайтару керек
еке
ндігін,
Румынияға солт
Трансильванияны
қайтару керек
екендігін
жариялады.

АҚШ пен
Англия Румыния,
Венгрия,
Болгаридан
тұқымдық
реорганизацияны
талап етті.

КСРО
қолдаған
Югославияның
славян
жерлерімен, 1дж
соғыстан кейін
Италия жеріне
кірген, қосылуына
қарс
ы болды:
Триест қаласы
маңындағы Юлий
даласы.

Англия
КСРО
-
мен одақтан
бас тартып, суық
соғыс саясатына
көшті.


КСРО,
Жапония,
Германия

АҚШ,
Франция

Германия
территориясын 4
оккупациялық
зонаға бөлді:
ағылшын


солтүстік
-
батыс.

АҚШ пен
Англияның
Румыния,
Венгрия,
Болгария,
Югославияға
қатысты мәселесі
жоққа
шығарылды.

Бұл курс
Англияның
соғыстан кейінгі
кезде жағдайын
нашарлатты.

Англия ұлы
держава болып
қалды, бірақ
халықаралық
аренадағы
позициясы әлсірей
түсті. АҚШ
-
тың
күшеюінен, жаңа
ракета
салынуынан,
Англия өз арал
үстемдігін біраз
жоғалтты.

Франция

Дүниежүзілік
аренада Франция
авторитетін
қайтару.

КСРО
-
ның
Еуропа
континентінде
күшеюіне жол
бермеу.

ұтылған
мемлекеттерді
оккупациялық
зонада бөлісу,
мақсаты:
милитарзм мен
фашизмді жою.

Соғыс кезінде
Фр
анция
Германиядан
жеңілді.

КСРО,
Жапония,
Германия

АҚШ, Англия

2 дж соғыс
кезінде және
нәтижесіндегі
көпшілік
жоғалтулардан
кейін, Орталықтың
тез оккупациясы
мен
Ұлыбританияға
иммиграциясы,
1939 жылмен
салыстырғанда өз
әсерін, статусын
жоғалтты.

Дегенімен
де,
Францияға
Германиядағы
оккупациялық жер
берілді және БҰҰ
-
ның Қауіпсіздік
Кеңесіндегі
тұрақты орын
берілді.

Жапония

Қиыр
Шығыстағы
алдыңғы қатарлы
держава болу.

Қытай мен
Совет Үкіметі
бөлігін және
Бирма, Малайя,
Индонезия,
Филлипины т/б
басып алмақ
болды.

Тынық
мұхитында өз
үстемдігін орнату.

Совет
үстемдігінің
дамуына жол
бермеу.

2 дж соғыста
ұтылуы мен
келісімдерге қол
қоюы жағдайын
жеңіске жеткен
мемлекеттерге
тәуелді қылды.

КСРО,
Франция, Англия,
АҚШ

Германия,
Италия

Соғыс кезінде
ие болған
жерлері
қайтып алынды.
Кореяға
тәуелсіздік уәде
етілді. Солт
-
шығыс
Қытай(Манчжурия
), Тайвань аралы
т/б аралдар
Қытайға
қайтарылатын
болды.

Германия

Еуропада
толық өз
үстемдігін орнату.

КСРО
-
ның
еуропалық
территориясын
басып алу.

Африкада
колониялық
импер
ия құру.

2дж соғыс
нәтижесінде
Германия
тұтастығын сақтап
қалу.

2 дж
соғысынағы
Германия
ұтылысы,
«жылдам соғыс»
идеясын
болдырмады.

КСРО,
Франция,

Англия, АҚШ

Жапония,
Италия

Жапония,
Германия,
Италияның және
оның
одақтастарының
соғыс кезінде ие
болған ж
ерлері
қайтып алынды.

Польша
границасы
орнатылды.

Германияның
шығыс
границалары
Одер
-
Нейсе
сызығына қарай
жылжыды, бұл
оның
территориясын
1937 ж
салыстырғанда
25%
-
ға қысқартты.
Шығыс жақтағы
территория
Пруссия, Силезия,
Батыс Пруссиядан
тұрды.
Германияда
н
алынған
территориның
көбісі Польшаға
берілді.

Италия

Алжир,
Тунис, Египет,
Судан елдерін
басып алғысы
келді. Жерорта
теңізін «Италия
өзені» қылғысы
келді. Балқан
елдерін өзіне
қарату. Соғыстан
кейін мемлекеттің
құлдырауына жол
Соғыс
-
экономикалық

әлсіздігі, тыл
әлсіздігі,
ағылшын, француз
үстемдігі Жерорта
теңізіндегі,
соғыстан жеңілу
себебі болды.

КСРО,
Франция, Англия,
АҚШ

Германия,
Жапония.

Албания мен
Эфиопия
сувернитетін
мойындады.
Додеканез
аралдары Грецияға
қайтарылды.
Юлий даласы
Триестан
ы
қоспағанда
Югославияға
берілді. Триест
бермеу.

пен маңындағы
территория
тәуелсіз болды.
Африкадағы
колонияларынан
айырылды: Ливия,
Эритрей,
Итальяндық
Сомали.
Румынияға
Трансильвания
бөлігі қайтарылды.


33.
Еуропадағы «оғаш соғыс».


Германияның Польшаға шабуыл
ы.

Польшаға шабуыл жасаудың «Вайс» атты жоспары 1939 жылдың
көктемінде дайындалды. Халықаралық қоғамдастықты және Германия халқын алдау мақсатында
немістердің құпия бөлімшелері Германия

Польша шекараларында арандатушылық әрекеттерін жасады.
Тамыздың
соңында Глевиц шекаралық қаласында «поляк әскерлеріне» қастандық жасалғандай болды, бірақ
бұл іс жүзінде арнайы герман қызметі дайындаған арандатушылық іс
-
қимылдар болатын.Поляк әскерлері
бірнеше соққы беруден кейін Германия және Шығыс Пруссия аумағынан бө
лініп тасталды, айтарлықтай
қарсылық көрсеткеніне қарамастан, барлык майданда шегінуге мәжбүр болды, себебі, әуеде неміс
авиациясының күші басым еді.


1939 жылы 3 қыркүйекте Германияға қойылған ультиматум мерзімі аяқталғаннан кейін Ұлыбритания
мен Франция

оған қарсы соғыс жариялады. Ұлыбритания мен Францияның әскерлері Германиямен
шекаралас қорғаныс аймақтарына орналасты, бірақ шабуылға шығу үшін ешқандай қимылдар жасамады.

1939 жылы 17 қыркүйекте Кеңес әскерлері алдын ала келісілген жоспар бойынша Пол
ьшаның шығыс
шекарасынан өтіп, «азат ету жорығын» немесе Польшаның

батыс аудандарын, Батыс Украинаны және
Батыс Белоруссияны әскери басып алу шараларын бастады.


1940 жылдың көктеміне дейін батыс майданда әскери іс
-
қимылдар жүргізілмеді. Польша, Франция
және Ұлыбритания арасындағы әскери өзара көмек туралы шартқа қарамастан, Батыс елдері апатқа
ұшыраған Польшаға әскери көмек көрсетпеді. Поляк үкіметі Ұлыбританияға қашты, ол жерде
Ұлыбританияның қамқорлығында қуғындағы үкімет ретінде өзінің іс
-
әрекетін жал
ғастырды.Кенес Одағы
«Риббентроп
-
Молотов» пактісіне сәйкес мүдделерді шектеу жоспарын жүзеге асырды және Прибалтика
елдері


Латвиядан, Эстониядан, Литвадан өзара көмек туралы шартқа қол қоюды талап етті, оған 1939
жылы қол қойылды. Осы елдердің аумағына Қ
ызыл Армияның бөлімдері енгізілді.

КСРО
-
ның Финляндияға қарсы басқыншылығы.

1939 жылы 30 карашада Кеңес Одағы кеңес
-
фин
шекарасын көшіру туралы келісімді бір жақты негізде бұзып, арандату нәтижесінде Финляндияға қарсы
соғыс қимылдарын бастады. Осылай кеңес
-
фин соғысы басталды.
1940 жылы 12 наурызда КСРО мен
Финляндия арасында бейбітшілік шартына қол қойылды,

ол шарт бойынша Финляндия өзінің бірқатар
аудандарын Кеңес Одағына берді. Кеңес
-
фин шекарасы Ленинградтан, Мурманскіден және Мурманск темір
жолынан Фин
аумағына ішкері қарай жылжытылды.

Батыс майдандағы жағдай.

Батыстағы «Оғаш соғыс» кезеңі 1940 жылы 9 сәуірде неміс
-
фашист
әскерлер Дания мен Норвегияға басып кіргенде аяқталды. Дания ешқандай қарсылық көрсетпеді. Норвегия
Франция мен Англиядан көмек сұрады

және Германияға айтарлықтай қарсылық көрсетті.1940 жылы 10
мамырда неміс
-
фашист әскерлері соғыс жарияламастан Бельгияны, Голландияны, Люксембургті басып алды
және олардың аумақтары арқылы Францияға басып кірді.Неміс
-
фашист әскерлері «Қауырт соғыс» («блиц
-
криг») жоспарын жүзеге асыру арқылы ағылшын
-
француз әскерлерінің шебін бұзып өтті және екі бағытта
Парижге және Ла
-
Манш жағалауына қарай шабуыл жасай бастады.Ла
-
Манш жағалауына шыққан кезде
ағылшын
-
француз әскерлерінің бірталай күші Дюнкерк маңайында қорша
уға түсті, олар жартылай британ
аралдарына көшірілді, ал жарты бөлігі әскери техникасымен және оқ
-
дәрілерімен тұтқынға алынды. Осылай
Франция жеңіліске ұшырады, 1940 жылы 22 маусымда Компьен орманында Франция мен Германия
арасында бітімге келу туралы шартқ
а қол қойылды, ол Францияны құлдық жағдайға мәжбүр етті.

Ұлыбритания Франция тізе бүккеннен кейін өте қиын жағдайда қалды. Ол фашистік Германияның
шабуылына жалғыз өзі тойтарыс берді. 1940 жылы мамырда У.Черчилльдің басшылығымен әскери кабинет
құрылып, онд
а ол Ұлыбритания халқын шапқыңшылыққа тойтарыс беру үшін жұмылдырды.Герман әуе
күштері «Теңіз арыстаны» операциясын дайындау мақсатында Ұлыбританияны үздіксіз бомбалады.

Францияның капитуляциясы

1940 ж 22 маусымда генерал Хюнтцигер басқарған француз делега
циясы өз мемлекетінің ұтылуы
туралы сол жерде Компьен астындағы орманда жариялауға мәжбүр болды.(

22 июня 1940 г. французская
делегация, возглавляемая генералом Хюнтцигером, вынуждена была объявить о поражении своей страны в
том самом вагоне и на том самом

месте, в лесу под Компьеном, где 11 ноября 1918 г. была подписана
капитуляция кайзеровской Германии
)22 маусымдағы диктата бойынша Франция оккупацияланған және
оккупацияланбаған зоналарға бөлінді.Солт.Франция,Париж және Атлантика жағалауы неміс әскерлеріні
ң
басқаруында болды.Оккупацияланбаған оңтүстік және оңт
-
шығыс Вишиден шыққан коллаборационистік
Петэннің басқаруында болды.(
Неоккупированные юг и юго
-
восток страны управлялись
коллаборационистским правительством Петэна из Виши
).Немістік оккупация саясаты б
үкіл Францияға
тарады.Мемлекеттің саяси және шаруашылық өмірін Германия комиссиялары қадағалады.Қарсылық
танытқандар тұтқындалды,коммунисттер және еврейлер арнайы лагерлерде ұстап бірітіндеп көздерін
құртып отырды.

Фашистік басқыншылық Францияның ҰБ
-
мен қа
тынасын үзуді талап етті.Компьен келісімі герман
империализміне Францияның экономикалық ресурстарын өздеріне тасуға және герман әскери өнеркәсібі
үшін шикізат тасымалдаушы ретінде пайдаланды.


Условия перемирия представляли, как говорилось в протесте ЦК
КПГ против диктата в Компьене,
«чудовищный акт насилия над французским народом». КПГ, ясно заявила, что рабочий класс Германии
осуждает диктат в Компьене и никогда его не признает. Он в братском союзе с французским пролетариатом
примет участие в борьбе про
тив этого диктата, против подлого насилия над великим французским пародом.


 Компьендік уақытша бiтiм
1918 ж. 11 қарашасында Компьен орманында (Францияда) Германия мен 

Антанта арасында уақытша келісім жасалынды. Оған Антанта жағынан француз маршалы Фердинанд Ф
ош, Германия жағынан герман үкіметінің мүшесі Маттиас Эрцбергер қол қойды.Компьен уақытша бітімі Гер
манияның жеңілгенін белгілеген жоқ. Себебі Германия әскерлерінің
 соғысқа мүмкіндігі әлі де зор болатын. Ж
әне әскери өнеркәсібі толық сақталынған
-
ды. 36 күнге жасалған Компьен 

уақытша бiтiмi, ақырында бiрнеше рет созылып, 1919 ж. Версаль бейбiт келiсiм шартына қол қойылғанға
 дейн күшiн жоймады. Компьен уақытша бiтiмiнi
ң шарттары, әскери iс
-
қимылдардың тоқтатылуымен қатар, басып алынған батыстағы аумақтардан германдық әскерлердi шығаруды
, Антанта және АҚШтың әскерлерiмен Рейiннiң сол жағалауындағы жерлерiнiң басып алынуын, Шығыс Афр
икада германдық әскерлердiң тiзе бүгуiн
, Антантаға герман қаруының едәуiр бөлiгiнiң берiлуiн бекітті.


34. Тильзеттен кейінгі (1807
-
1814 жж.) Наполеонның сыртқы саясаты

Тильзиттен кейінгі кезеңде Наполеон жеңіліс мерзімі басталады. Оның басты саясаты ретінде
“континенталды блокада” орын алады.
1807
жылы
27

шілдеде Тильзитте Неман бойында Наполеон мен
Александр


І кездеседі. Бұл келісім бойынша Александр І:

континенталды
блокада туралы декретті Ресейде жүргізу керек

Англияға соғыс ашу керек

Батыс Еуропадағы Наполеон барлық өзгерістерін қабылдау керек

Ал Наполеон Пруссиядағы өз әскерін шығару керек, Түркияны бөліске салғанда Ресейге де жартысын
беру керек.

Пруссия мен Ресе
й қатынасын құрту үшін Вислаға дейінгі жерлерді Александрға ұсынды. Бірақ ол
басын тартып, тек Белосток аймағын алды. Шілдеде Пруссиямен бейбітшілік шартына қол қойылды. Ендігі
Наполеонның басты саясаты континенталы блокада болды. Ол оған бағынбағандарға с
оғыспен шықты.
Оның негізгі мүддесі Англияны құлату болды.

1808 жылы Испанияға соғыс ашты. Ол қиынға соқты. Оны Австрия қолданып қалғысы келді. Бұл кезде
Наполеон Австрияға Ресей көмектеспейтінін білген, бірақ ол Австрияны екі жақтан соғыс жүргізуге мәжбү
р
болады деп қорқытқысы келді.

Ресейді Пруссиямен ғана емес, Австриямен де қаты настарын құрту үшін Наполеон ол Ресейге
Тарнополь аймағын (Австрия аймағы) береді.

1810 жылы Австриямен жақындасу үшін Наполеон Марии
-
Луизаға үйленеді.
Бұл кездерде Ресеймен
қатынастар нашарлайды да, олар соғысқа дайындала бастайды. Наполеонның негізгі бұнда мақсаты барлық
континентті Ресейге қарсы тұрғызу еді. Наполеон қысымымен Австрия және Пруссиямен әскери
келіссөздерге Франциямен отырды. Сонымен қатар ол өз жағына Түркия
мен Швецияны қаратқысы келді.
Бірақ Кутузов дипломатиясы нәтижесінде Ресейге бейбітшілік әкелді Түркиямен. Ал Швеция болса,
Наполеон оған Финляндияны ұсынды

, ал Александр Норвегияны. Швеция Ресейдің жағын таңдады:
Норвегия Финляндияға қарағанда бай, әрі Ф
ранциядан оны теңіз бөліп тұр , ал Ресейден ештеңке. Басында
Австрия Франция жағында болған себебі: ол Франциядан гөрі, Ресейдің күшейіп кетуінен қорықты;
Наполеонды революциядан қорғаушы ретінде көрді, егер ол кетсе Еуропада революция басталады деп
ойлады
; Франц І ұмытпаған Ұлы империя иегері болып оның немересі Наполеон баласы болады екенін.
Бірақ Наполеон келіссқзден бас тартқаннан кейін ол одақтастар жағына көшіп кетеді. Осылай Ұлы империя
құлдырайды.

КОНТИНЕНТАЛЬНАЯ

БЛОКАДА

-

система

экономических

и

по
литических

мероприятий,

применённая

Наполеоном

I

в

войне

с

Англией.

Неим
ея

возможности

нанести

непосредственный

удар

Англии,

Наполеон

решил

сломить

своего

противникаэконо
мической

войной,

закрыв

англичанам

европейский

рынок.

21.

XI

1806,

находясь

в

Берлине,

Наполеониздал

д
екрет,

который

лёг

в

основу

К.

б.

Берлинский

декрет,

разосланный

ко

всем

союзным

дворам,объявлял

блока
ду

Британских

о
-
вов.

Всякая

торговля

и

всякие

сношения

с

Англией,

вплоть

до

почтовых,воспрещались;

англичанин,

обнару
женный

на

территории,

контролируемой

Наполеоном,

объявлялсявоеннопленным,

а

все

товары,

принадлежа
щие

английским

подданным,

подлежали

конфискации.Запрещалось

принимать

в

европейских

портах

суда

л
юбой

национальности,

идущие

из

Англии

и

её

колонийили

заходившие

туда.

В

течение

1
807

в

систему

К.

б.

помимо

Франции,

Италии,

Голландии,

Испании

и

Даниибыли

вынуждены

войти,

согласно

Тильзитскому

ми
рному

договору

(см.),

Россия

и

Пруссия,

а

затем

иАвстрия

(нотой

от

10.

I

1808

разорвавшая

дипломатически
е

отношения

с

Англией).

Английскоепр
авительство

ответило

на

К.

б.
"королевскими

приказами"

от

7.

I

и

11.

XI

1807,

которые

воспрещалинейтральным

государствам

вести

морск
ую

торговлю

со

странами,

враждебными

Англии,

и

обязывали

всенейтральные

суда

к

заходу

в

английские

п
орты

для

контроля

за

мес
том

назначения

груза

и

уплаты

пошлин.Это

вызвало

новые

акты

Наполеона,

направ
ленные

к

усилению

К.

б.

23.

XI

и

17.

XII

1807

им

были

подписанымиланские

декреты,

в

силу

которых

всяки
й

корабль,

подчинившийся

английским

распоряжениям,приравнивался

к

английским

судам

и

подлежал

захв
ату.

Кроме

того,

блокада

распространялась

не

только

насуда

и

товары,

принадлежавшие

англичанам,

но

воо
бще

на

все

товары

английского

происхождения,

кому

быони

ни

принадлежали.

К.

б.,

тяжело

отзывавшаяся

на

экономическом

положении

европе
йских

государств,

непрерывно

наруша
лась.Желая

пресечь

поток

контрабанды,

Наполеон

оккупировал

Португалию

(ноябрь

1807),

присоединил

кФ
ранции

Тоскану

(30.

V

1808),

папскую

область

(17.

V

1809),

Голландию

(9.

VII

1810),

добился

отставкиперво
го

министра

Дании

Бернсторфа,

недостаточно

твёрдо

проводившего

К.

б.,

и

занял

французскимивойсками

вс
ё

немецкое

побережье

Балтийского

моря,

включая

Шведскую

Померанию.

Ряд

законодательныхмер

Наполе
она,

направленных

к

установлению

К.

б.,

был

завершён

декретом

18.

X

1810,

по

которому

всеанглийские

тов
ары,

обнаруженные

на

твёрдой

земле,

подлежали

сожжению.

Одновременно

с

этим

ущерб,наносимый

К.

б.

т
орговле

и

некоторым

промышленным

отраслям

самой

Франции,

вынудил

Наполеонаприбегнуть

к

системе

в
ыдачи

лицензий

на

право

приобретен
ия

запрещённых

товаров,

что

в

значительноймере

ослабляло

действие

К.

б.

Стремление

Наполеона

добиться

от

всех

государств

Европы

строгогособлюдения

К.

б.,

ставшей

основн
ым

принципом

его

внешней

политики,

было

одной

из

важнейших

причинвойны

на

Пиренейском

по
луостров
е

и

обострения

отношений

с

Россией,

приведшего

к

войне

1812.

Вскорепосле

вторжения

Наполеона

в

Росси
ю

-

6.

VII

1812

был

подписан

мирный

договор

между

Россией

и

Англией,а

12.

IX

1812

был

опубликован

маниф
ест

Александра

I

о

возобновлении

торговых

отн
ошений

с

Англией.Затем

последовали

указы

о

снятии

эмбарг
о

с

английских

кораблей

и

секвестра

с

имущества

англичан.

В

1813поражения

Франции

в

борьбе

с

шестой

к
оалицией

имели

следствием

отказ

европейских

правительств

отсоблюдения

К.

б.

После

реставрации

Бурбо
н
ов

во

Франции

К.

б.

была

отменена

и

для

самой

Франции.

Тильзитский

мир

1807


договоры

между

Францией

и

Россией

и

Францией

и

Пруссией,

подписанные

в

Тильзите

(ныне

г.

С
оветскКалининградской

области)

соответственно

25

июня

(7

июля)

и

9

июля

1807

посл
е

победы

наполеонов
скихвойск

в

русско
-
прусско
-
французской

войне

1806

07

(См.

Русско
-
прусско
-
французская

война

1806
-
07
).

Пофранко
-
русскому

мирному

договору

Прусси
я

теряла

приблизительно

½

территории

и

населения:

земли

полевому

бе
регу

Эльбы

отходили

ко

вновь

создаваемому

Вестфальскому

королевству,

округ

Котбус



кСаксонии,

Данциг

(Гданьск)

становился

вольным

городом,

округ

Белостока

передавался

России;

земли,при
соед
инённые

ранее

к

Пруссии

по

разделам

Польши,

составляли

Варшавское

герцогство



личной

унии

сСак
сонией),

Александр

I

признавал

изменения,

произведённые

Наполеоном

I

(См.

Напо
леон

I
)

в

Европе;обещал

посредничество

между

Францией

и

Великобританией

в

вопросе

о

мире,

обязывался

заключитьперемирие

с

Т
урцией

и

вывести

русские

войска

из

Валахии

и

Молдовы;

признавал

суверенитет

Франции

надИоническими

островами

и

обязывался

передать

их

и

бухту

Котор

(Кагтаро),

занятую

русским

флотом,Франции.

Наполеон

согласился

восстановить

герцогства

Ольденбург,

Мекленбург
-
Шверин

и

Саксен
-
Кобург

ивыплатить

субсидии

некоторым

немецким

князьям.

В

подписанном

одновременно

секретном

тракт
атеучастники

догов
ора

обязывались

совместно

вести

войну

против

любой

державы.

В

случае

отказаВеликоб
ритании

от

русского

посредничества,

непризнания

Великобританией

свободы

морей

иневозвращения

ею

Фр
анции

колоний,

захваченных

после

1805,

Россия

обязывалась

разорвать

сВеликоб
ританией

дипломатические

отношения

и

фактически

примкнуть

к

Континентальной

блокаде

(См.
Континентальная

блокада
).

В

случае

о
тказа

Турции

от

посредничества

Франции

Наполеон

обещал

вступить

сТурцией

в

войну.

По

франко
-
прусскому

мирному

договору

Пруссия

наряду

с

территориальными

уступкамиобязывалась

сократить

армию

до

40

тыс.

чел.,

уплатить

конт
рибуцию

в

100

млн.

франков

и

вступить

всистему

Континентальной

блокады.

Т.

м.

означал

величайшее

национальное

унижение

для

Германии

ипривёл

к

росту

национально
-
освободительного

движения.

В

России

Т.

м.

был

воспринят

как

неравноправныйдоговор,

унижавший

дос
тои
нство

страны.

Т.

м.

не

мог

разрешить

противоречий

между

Францией

и

Россией,которые

привели

к

войне

18
12.

С

её

началом

T,

м.

потерял

силу.



35. Халықаралық қатынастардағы Кеңес Одағының мәселесі. Генуя және Гаага конференциялары


ХҚ экономикалық ж/е фи
нанстық сұрақтарды шешу үшін шақырылған конф. Антантаның жоғарғы
кеңесімен Генуяда шақ.(1922ж 10 сәуір
-

19 мамыр) орыс мәселесін шешу үшін. Алашқы рет Ресей мен
Герман өкілдері толық құқылы қатысушы. шақ. 29 мемлекет қатысты. Ұлыбританияның 5 доминионы,
АҚ
Ш
-
тан наблюдатель, Герман ж/е Ресей делегациялары.

Ресей мақсаты:1. кеңес одағын барлығы танысын ж/е растасын; 2. мем. ж/е жеке меншіктік кредит.

амалдары м
-
ға жету үшін: 1. өзіне қарсы майданды бөлу; 2. Англиямен қарым қатынас реттеу, англи
қолдауын табу;

3. италиямен сауда(маңызды емес); 4. батыс мем
-
ден кредит 20 млн фунт стерлинг.

Ресейге қойылған талаптар: 1. төлеуге тиісті барлық қарызды мойында; 2. барлық міндеттерді атқаруға
тиісті; 3. патша ж/е уақытша үкімет кезіндегі қателер ді ж/е шығындарды өзд
ерің реттейсіз; 4. Ресей
қарызын рттеу үшін арнайы коммисия ұүрылад; 5. 1914ж. 1 тамыздан бастап барлық мәселені екі жақты
шешу; 6. кредит тек жеке меншікке беріледі, ал мем. меншік ретінде қарастырылмайд; 7.басқа елдердегі
банктердегі Ресей ақшалары шығы
ндарға ұшыраған мем
-
ң өтеу үшін тәркіленеді. а) реституцияны енгізу; б)
сыртқы саудада мем. монополиядан басын тарту;тылған в) капитуляция тәртібіне жақын саясат жүргізу.

Ресей талаптары: 1. ресей мем
-

қатарында емес(егер оған талаптар қойылса); 2. шығын м
әселесінде екі
жақ мүддесі ескерілуі тиіс; 3. барлық қарыздарды жою; 4. әр мем
-
ң ішкі істеріне қол сұғушылықтан бас
тарту; 5. арендадан бас тартады; 6. патша ж/е уақытша үкімет кезіндегі қарыздардан бас тартады.


Для решения данной проблемы, которая привел
а к серьезным разногласиям между Англией и
Францией, были созданы политическая, финансовая, экономическая и транс
-
портная комиссии. Всего в
конференции принимали участие представители 29 государств, 5 доминионов Великобритании,
наблюдатель от США и делегац
ии Германии и России.

Советская делегация во главе с министром иностранных дел Г.В. Чичериным преследовала две цели:
пацифистскую и торговую. Программа, имевшая паллиативный характер, включала аннулирование всех
долгов, радикальный пересмотр Версальского
договора, предоставление на льготных условиях займов
наиболее разоренным войной странам, соглашение о мерах борьбы с инфляцией, топливным кризисом и т. д.
Россию и Германию сближали общие экономические и социальные проблемы, а также проблема
фактического в
ыхода из международной изоляции. Прочной основой сближения была антиверсальская
позиция двух стран.

Рапал келісім шарты. РСФСР ммен Германия (министры иностранных дел Г.В. Чичерин (РСФСР) и
В. Ратенау (Германия))арасында 1922ж 16 сәуірде жасалынды(п
редместье Генуи Рапалло). нәтижесі: мем
-
р
арасында бейбіт қарым қатынас орнатты, аннексиясыз ж/е контрибуциясыз. Консулдық ж/е дипломатиялық
қатынастар толық қайта құрылды. екеуіде саяси изоляциядан шықты.
Договор признавал национализацию
германской госуда
рственной и частной собственности в РСФСР; в основу торгово
-
экономических
отношений был положен принцип наибольшего благоприятствования; германские офицеры танковых войск
и летчики могли обучаться на советской территории, а советская сторона получала помощ
ь немецких
военных специалистов и инженеров для восстановления народного хозяйства и производства вооружения. В
результате открывался период активного экономического и военно
-
технического сотрудничества двух
государств.

Генуя конф
-
да шешімге келген жоқ, он
ы шешуге Ллойд Джордж Гаага конф
-
да шешуге ұсыныс берді.

Гаага конф. (15 маусым
-

20 шілде 1922ж.) финанстық
-
экономикалық сипатта болды. Кеңес
делегациясы Генуядағы позициясын ұстанды. Антанта талаптарын орындайд, егер кеңестік ресейге
экономиканы қалпына
келтіру үшін, пострадавшей от антисоветской интервенции 1917
-
1922 гг. и блокады
и, несие берілсе ж/е де соғыс қарыздарын төлеуге байланысты сұрақ алынып тасталынса.
Советские
делегаты составили список предприятий, которые предоставлялись иностранным собс
твенникам на правах
концессии или аренды.

На конференции развернулась борьба за концессии на русские нефтяные источники между
представителями наиболее влиятельных мировых нефтяных компаний: “Ройяль Детч” (Англия), “Стандарт
Ойл” (США), франко
-
бельгийский
синдикат. Ни одна из них не желала уступать кавказскую нефть и ни
одно государство не пошло на предоставление советскому правительству кредитов из
-
за нерешенного
вопроса о реституции. Из
-
за противоречий между союзниками Гаагская конференция завершилась
без
результатно. Обе конференции показали, что Советская Россия отстаивает свои интересы во внешней
политике и действует сообразно новой идеологии.


36. Халықаралық қатынастардағы Испанияның үстемділік орнату кезеңі

«Халықаралық қатынастардың жаңа кезеңінің» қ
алыптасуы осы уақыттағы барлық мемлекеттердің
сыртқы, ішкі саясатының түбегейлі өзгергенін байқатуы тиіс. Яғни, осы сәттен бастап ел бастаған
басшылардың, дипломаттардың, қоғамның әлемге деген көзқарастары өзгеруі байқалды. Мәселен,
«мемлекеттер тарихының»

жаңа кезеңін тарихшы ғалымдар буржуазиялық революциялардың өтуімен
байланыстырады. Бірақ бұл дәстүрлі жаңа кезеңнің бастамасы халықаралық қатынастардың жаңа кезеңін
білдіртпейді. Өйткені революциялардың өзі сөз басында айтылған ел басшылары мен қоғамның ә
лемге
деген көзқарастарының өзгеруінің салдары болып табылады. Ғалымдардың көпшілігі халықаралық
қатынастардағы жаңа кезеңнің басталуын
-

Ұлы жағрафиялық ашулармен байланыстырады.

Осы кезеңде мемлекеттердің саяси консолидация (бірлігі) үрдісі жүріп жатты.
Нәтижесінде, Еуропа
құрлығының картасында орталықтанған феодалды
-
абсолюттік монархиялар қалыптасты. Бұл монархиялар
Нидерланд пен Англиядағы буржуазиялық революциялардан кейін де өз өмір сүрулерін ұзақ жалғастырды.
Кішігірім сеньорлар арасындағы феодалдық
соғыстар тоқтап, ортақ күшті корольдік билікке бағынулары
одан әрі экономикалық, ең бастысы, капиталистік қатынастардың дамуына ықпал етті.

Бұл уақытта Еуропада бірқатар ірі мемлекеттер қалыптасып үлгерген болатын: Испания, Португалия,
Франция, Польша, Авс
трия (Габсбургтер үйінің мұрагерлік жерлері), шамамен Қасиетті Рим империясы
аумағына неміс ұлты шоғырланды. Түркия, Скандинавия елдері (Дания, Норвегия, Швеция), батыс
-
герман
княздіктері мен италияндық қала
-
мемлекеттер Еуропа картасын толықтырды.

Сондай
-
а
қ

осы кезде Шығыс Еуропада орталықтанған Мәскеу мемлекеті де қалыптасқан болатын.
Бірақ Ресей халықаралық қатынастардың орталығы деп саналған Жерорта теңізіне әлі шықпаған болатын.
1558
-
1583 жж. Ресей кішігірім Литва княздігімен Балтика теңізіне шығу үшін
күрес жүргізіп, оның өзінде
жеңіліс табады. 1570 ж. ең алғашқы казак елді мекенінде Дон казак әскері құрылады. Осыдан кейін, Ресей
Сібірге жорықтар жасай бастайды.

Яғни әлемді колониялдық жаулауға кіріскен Батыс Еуропа елдері Ресейге қарағанда техникалық
-

әскери мүмкіндігі жағынан әлдеқайда жоғары болды. Теңіздік саудадан шеттелген, айлақтары жоқ деуге
келетін Ресей үшін алыстағы теңіздерге шығу, жаңа әскер ұйымын құру, тиімді басқару органын жасақтау
мәселелері алғашқы кезекте тұрды.

Испанияның алтын ғас
ыры (16
-
17 басы)

1. Ұ.г. ашылулар кезінде Испан габсбург
-
рнің отар империясының құрылуы .

2. Испания мен португалия королдігінің бірлесуі.

3. Еуропаның бай жер
-
ң Испанияға өтуі (бургунские нидерланды)

4. Саяси экономикалық көтерілуі (отар мем
-
нен шикізат,
алтын, т.б. қорларының әкелінуі.)

5. котоликалық еуропаның мәдени флагмонына айналуы.


Еуропадағы Испан үстемдігі кезеңі

XV ғ. Англия 3,5
-
4 млн. халқы бар кішігірім мемлекет болды. Еуропада алғашқы орындарды Франция
мен Испания иеленген еді.

Португалдықтар

мен испандықтардың жетістіктерге жетуіне
-

ХV ғ. Жаңа Әлемнің ашылуы ықпал етті.
1516 ж. испан тағына Карл І отырды. Әкесі жағынан Карл І Германия императоры Максимиллиан І
Габсбургтердің немересі болып келетін. Максимиллиан қайтыс болғаннан кейін, неміс
княздері 1519 жылы
Карл І
-
ні Германия императоры етіп сайлады. Осы сәтте испан иелігіне Америка, Нидерланд, Неаполитан
королдігі мен Сардиния енген болатын. Осылайша өз қол астына Испания, Германия, Италия мен теңіздің
арғы шеті иеліктерін топтастырған Ка
рл мемлекеті ешқашан күн кетпестей әсер тудырды. Бірақ,
Испанияның феодалдық құрылымы Карл мемлекетінің және оның сыртқы саясатының тағдырын шешіп
кетті десе де болады.

Жаңа ашылған Америкадан әкелінген бағалы табиғи металлдар қысқа уақыт шеңберінде испан
жоғарғы
тап дворяндарын байытып жіберді. Жаңа құрлықтан келген алтын мен күміс бағасы түсіп, нәтижесінде
күнделікті тұтыну тауарлардың бағасы өсті. Отарлармен сауда жүргізуші испандық көпестер үшін ағылшын,
француз, голланд өнім өндірушілерінің өнімдерін с
ату әлде қайда тиімді көрінді. Испанияда даму
көрсеткішінің жоғарғы дәрежедегі жалғыз өнім өндірісі
-

қой шаруашылығы болды.

Осы тұста Карл V ортақ католикалық мемлекет құруды армандады. Бірақ бұл
-

утопиялық ой болатын.
Өйткені, Қасиетті Рим империясының
өзі

Германия, Италия, Нидерланд іспетті түрлі иеліктерден құралып,
реализмнен гөрі елеске ұқсайтын еді.

Герман княздерінің бір
-
біріне деген қарсы саясаттары, Ұлы Шаруалар соғысындағы Германия сәтсіздігі
-

княздіктер арасындағы алауыздықты шырқау шегіне же
ткізді. Нәтижесінде, Германия біржолата 200 жыл
шамасына, яғни Пруссияның елді біріктіруіне дейін Еуропадағы ықпалы бар ұлттар қатарынан алыстады.

ХVІ ғ. 50
-
ші жж. Карл V ұлын Филипті ағылшын ханшайымы Мариямен некелестірді. Бірақ, ағылшын
министрлігінің ж
асаған неке алдындағы келісімдік шарттары Карлдың ұтылғанын білдірді. Филипп
ағылшын заңдарын құрметтеуге, Англияны Франция мен Испания арасындағы соғыстарға араластырмауға
уәде берді. Сондай
-
ақ, егер Мария қайтыс болатын болса, Филипп Англиядағы билігінен

айырылады.

1558 ж. Мария қайтыс болды. Марияның талаптары толық орындалды. Осы кезден бастап Испания
үстемдігін

жоғалта бастайды. Уақыт өте келе Испан империясы ыдырап кетеді. Қасиетті Рим империясы
Карлдің інісі Фердинандқа берілсе, Испания, Нидерланд, и
тальяндық жерлер және испан отарлары ұлы
Филипп ІІ
-
нің иелігіне өтеді. Филипптің де саясаты утопиялық сипат алады. Өз саясатының негізі ретінде ол
абсолютизм мен католицизмді таңдайды.

Ақыры саясаттағы қателіктер испан үстемдігін жойып тынады. Сонымен қата
р, Испанияның саяси
аренадағы бұрынғы орнын жоғалтуының өзге де себептері ретінде: Филипп ІІ
-
нің Нидерландтағы басқару
әдістерінің дағдарысқа дейін жетуін, Нидерланд революцияның табыстарын, теңіз үстемдігі үшін күресте
Англияның басымдылық алуын, әрі ба
сты себеп ретінде
-

Еуропаның өзге мемлекеттері буржуазиялық
жолға көшіп кеткен кезінде де Испанияда феодалдық қатынастардың әлі де сақталып қалуын атауға болады.

Франция мен Англияның Испания үстемдігіне қарсы күрес

Еуропада Испанияның басты бәсекелесі бо
лып Франция саналатын. Испанияда ХVІ ғ. екінші
жартысында экономикалық және саяси құлдырау кезеңі басталса, абсолюттік Францияда (Людовик ХІ
кезінен бастап) тарихи дамудың кезеңі басталды. 100 жылдық соғыстан кейін Францияда жедел қарқынмен
даму байқалды.

Абсолюттік монархия халықтың үлкен қолдауына ие болатын. Тіпті феодалдық
-
протестанттық
оппозиция ұйымдастырған Гугенот соғыстарында да француз халқы өз діни сенімдері мен корольдеріне
деген сенімді жоғалтпады.

Испанияға қарсы күресте Франция өзіне одақтаст
ары ретінде Габсбургтер үйіне жаулас мемлекеттерді
таңдады. Мысалы: Франциск І 1525 жылғы Павиядағы шайқаста Карл V
-
нің қолына тұтқынға түсіп қалады.
Сонан Ұлы Сулейманнан көмек сұрайды. Сулейман үшін бұл жағдай Балқандағы жерлерді басып алуға
сылтау бо
лады. 1529 ж. ол Венаға дейінгі жерлерді басып алады. 1535 ж. Сулейман мен Франциск
араларында шарт жасалынып, шарт бойынша Австрия мен Венецияға қарсы күресте Франция Түркияны
қолдауға уәде береді. Ал Францияға Түркия жерлерінде сауда жүргізуге жеңілдікте
р беріледі, ол
капитуляция тәртібі (Мухаммед пайғамбардың жерлерінде шетелдіктердің барлық істерін кедергісіз атқару
құқығын Түркия қамтамасыз етеді) деп аталатын.

Франция Герман ұсақ княздеріне ішінара қолдауын білдіре отырып, болашақта құрылуға тиіс ірі
империяны бастауына кедергі жасауға тырысатын. Кейбір неміс жерлерін өзіне қосып алу да басты
мақсаттарына кіреді .

Егер Францияда абсолюттік монархия мықты орныққан болса, Англияда керісінше монарх билігіне
парламент және сауда буржуазиясы қысым көрсету
арқылы үлестерін қосып отырды.

ХVІ ғасырдың екінші жартысы
-

Англия мен Испанияның арасындағы күрес кезеңі ретінде
сипатталады. Бұл күреске Англияның үкіметімен қатар, ағылшындық корсарлар, арматорлар, көпестер де
араласты.

Ағылшын кемелерінің адмиралдары
Америкадан қайтқан испан кемелерін тонауымен айналысты.
Ағылшын дипломаттары Испанияға қарсы саясат ұстанды.

Бұл кезеңді жалпы ағылшын өндірісінің, әскери
-
теңіз күштерінің даму кезеңі ретінде тануға болады.


37. Солсбери және “керемет оқшаулану” саясаты

19

ғ
-
ң аяғында Солцбери үкімет басына келеді. Ол Пальмерстонның «Англияда тұрақты қастары мен
тұрақты достары жоқ, тек тұрақты мүдделері ғана бар» саясатын, идеясын ұстанады.

Принциптері:

-

одақтасудан бас тарту

-

міндеттерді алудан бас тарту

-

одақтық
келісімшарттарға тек мүдделеріне қауіп төнгенде ғана отыру

-

бірақ бәрібір де делдалдық рөл атқару арқылы Еуропа істеріне араласты. Қаржылай көмек,
инвестиция, сауда, экономикалық қысымдылық арқылы.


38.
ІІ Дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі Каир кездесуінің ш
ешімдері

Каир конференциясы


1943 жылы 22
-
26 қарашада АҚШ президенті Рузвельт,Ұлыбритания премьер
министрі Черчиль мен Чан Кайшидің Тегеран конференция алдында болған кездесуі.Конференция
қатысушылары Декларация қабылдады (1943 жылы 1 жылы Тегеран конфере
нциясында КСРО танысқаннан
соң жарияланды бұл Декларация).Бұл Декларация бойынша, Қытай,Ұлыбритания,АҚШ ешқандай
территориялық экспансияға талпынбайтынын мәлімдеп,Жапониядан бірінші дж соғыстан бастап жаулап
алған жерлерді,Тынық мұхитындағы аралдарды қайт
арып алуға келісті. Сондай ақ Жапония Қытайдан
басып алған Маньчжурия,Формоза,Пескадор аралдары,Тайвань аралы,Пэнхуледао аралдарын Қытайға
қайтарып беру талап етілді.Декларацияда Корея мемлекетіне «белігілі бір»уақытта егемендігін беру туралы
айтылды,яғни

державалар оның тәуелсіздік алуын тежеді.

КАИРСКАЯ

КОНФЕРЕНЦИЯ

1943

англо
-
амер
-
кит.

конференция

периода

второй

мировой

войны

1939
-
45,

состоялась

в

Каире

22
-
26

нояб.

1943(накануне

Тегеранской

конференции

1943)

с

участием

президента

США

Ф.

Рузвельта,

премье
р
-
мин.Великобритании

У.

Черчилля

и

главы

гоминьдановского

пр
-
ва

Чан

Кай
-
ши,

их

воен.

и

политич.

советников.Значит.

часть

К.

к.

была

посвящена

обсуждению

перспектив

воен.

дейст
вий

на

тихоокеанском

театре

войны.Ввиду

серьезных

расхождений,

гл.

обр.

между

анг
л.

и

амер.

делегациям
и,

переговоры

по

вопросамдальневост.

стратегии

не

привели

к

согласованным

решениям.

По

настоянию

анг
л.

делегации

на

К.

к.

былирассмотрены

и

нек
-
рые

вопросы

стратегии

союзников

в

Европе.

Главным

же

результатом

переговоров

вКаире

явилась

Декларац
ия

пр
-
в

США,

Великобритании

и

Китая,

опубл.

1

дек.

1943,

после

ознакомления

сней

на

Тегеранской

конференции

Сов.

пр
-
ва.

В

этой

Декларации

пр
-
ва

США,

Великобритании

и

Китая

торжественно

провозглашали,

что

"они

не

стремятсяни

к

каким

завоеван
иям

для

самих

себя

и

не

имеют

никаких

помыслов

о

терр.

экспансии".

В

ней

указывалось,что

союзники

пост
авили

перед

собой

цель

остановить

и

покарать

агрессию

Японии,

лишить

Японию

всехостровов

на

Тихом

ок
.,

захваченных

или

оккупированных

ею

с

начала

1
-
й

мировой

вой
ны

1914
-
18.

ВДекларации

выдвигалось

требование,

чтобы

"все

территории,

которые

Япония

отторгла

у

китайцев,

как
,напр.,

Маньчжурия,

Формоза

и

Пескадорские

острова

(Сев.
-
Вост.

Китай,

Тайвань

и

о
-
ва

Пэнхуледао

-

Ред.),были

возвращены

Китайской

Республике".

Уча
стники

конференции

заявляли

также,

что

Япония

будет
изгнана

со

всех

др.

территорий,

к
-
рые

она

захватила

при

помощи

силы.

В

Декларации

специальнооговаривался

вопрос

о

Корее,

к
-
рой

обещались



должное

время"

свобода

и

независимость.

Эта

оговоркасвидетельство
вала

о

том,

что

участ
ники

К.

к.

не

рассчитывали

на

немедленное

предоставлениенезависимости

Корее.

Как

показали

дальнейшие

события,

пр
-
ва

США

и

Великобритании

приняли

Каирскуюдекларацию

лишь

в

расчете

на

то,

что

гоминьдановский

реши
м

сохранится

в

Китае

и

в

послевоен.

период.После

капитуляции

Японии

(2

сент.

1945)

англ.

войска

вновь

бы
ли

введены

в

Сянган

(Гонконг).

В

1950

СШАоккупировали

принадлежащие

КНР

о
-
ва

Пэнхуледао

и

Тайвань.

Т.

о.,

решения

К.

к.

оказались

грубонарушенными.

1943 жылы 2
-
7 желтоқсан аралы
ғында болған Каир конференциясына Рузвельт,Черчиль,Турция
президенті И.Инёню қатысты. Бұл конференцияда Англия Тегеран конференциясының екніші фронтты ашу
туралы шешімін қайта қарауға тырысты.Оверлорд операциясына қоса,Энвилл әскери операциясын Шығыс
Жеро
ртатеңізде жасау керек дейді.Бірақ АҚШ мұны қолдамады. Сондай ақ Каирде Турцияның
антигитлерлік коалиция тарапынан соғысқа кіру мәселесі талқыланды,бірақ Турция президенті міндеткерлік
ал,ысы келмеді. Конференциядан соң Турция АҚШ,Англиядан қару ала отырып
,Германияны шикізатпен
қамтамасыз етті,соғысқа да кірмеді. 1944 жылы наурызда Англия Турцияны қаруландыруын
тоқтатып,Турциядан өзінің әскери миссиясын шақырып алды.Тек 1944 жылы 2 тамызда Турция
Германиямен дипломатиялық қатынасын үзіп,1945 жылы 23 февраль
да ғана соғыс ашты.


39. ХVІІ ғасырдағы Мәскеу мемлекеті


Мәскеу мемлекетінің құрылуы (1325
-
1533)

Мәскеу мемлекеті үшін 16 ғасыр территориялық кеңею мен абсолюттік монархияның орнау кезеңі
болды. Сол кездегі Мәскеу мемлекеті халқы 9млн болды. ІІІВасилий билік еткен кезден бастап Мәскеу
мемлекеті Еуропадағы сол кездегі ірі мемлекеттер қатарына енді. И
ван Грозный(1533
-
1584ж) жасаган
реформалары арқасында, яғни боярлықты әлсіретіп, патша билігін күшейтіп, бір орталыққа бағындырды.

16ғ аяғы мен 17 ғ бас кезінде Мәскеу мемлекетінде кризис басталды, оны «Күңгірт кезең» деп атады.
Осы кезде тақ басына Роман
овтар әулеті(1613
-
1917ж) келіп, мемлекетті тоқыраудан құтқарып қалады,
негізін қалаушы Михаил Романов.

В XVII в. стала явно проявляться товарная специализация отдельных районов, наметившаяся еще в XV
-

XVI вв. и обусловленная главным образом природно
-
геог
рафическими условиями.

Рост товарного
производства в XVII в. привел к резкому росту городов
.

Развитие мелкотоварного ремесла и рост товарной
специализации готовили почву для возникновения мануфактур. Первые мануфактуры появились в 1632 г.:
по жалованной г
рамоте Михаила Федоровича голландец

А.Д. Виниус основал железоделательный завод.
Вскоре рядом возникли и другие такие же заводы. В

XVII в. мануфактур было немного (к концу века их
число достигло 30) и основной отраслью, где они действовали, была металлурги
я.


В XVII в. в России интенсивно развивалась торговля. Идет складывание всероссийского рынка. Появились
областные торговые центры. Оптовая и межрайонная торговля была сосредоточена на крупнейших
российских ярмарках. Внешняя торговля осуществлялась в осно
вном через Архангельск, а также через
Астрахань, Новгород, Псков, Смоленск. Россия торговала с Англией, Голландией, Швецией, Польшей,
Персией, Бухарой и Китаем. Из страны вывозились меха, лес, смола, деготь, лен, пенька, кожа, поташ, холст,
щетина, сало, м
ясо, икра. Хлеба вывозилось мало, на его экспорт требовалось разрешение казны. Ввозились
вина, пряности, тонкие сукна, металлические изделия, фарфор, бумага, изделия из золота и серебра,
аптекарские товары. Внешняя торговля находилась в руках государства и

иностранных купцов, которые
имели свои дворы в большинстве крупных городов России (в Москве
-

Немецкая слобода).


Важные изменения в XVII в. произошли и в социальной структуре российского общества. Политика
Алексея Михайловича была направлена на реглам
ентацию и унификацию сословий. На протяжении XVII в.
произошло резкое ухудшение положения частновладельческих крестьян, постепенно приближающее их к
состоянию холопов. Все чаще землевладельцы стали вносить в свои договоры с крестьянами условие, по
которому

последние обязывались жить безвыходно на их землях, то есть отдавались им в вечную
крепостную зависимость. Усиление крепостнической политики было связано с тем, что численность
служилого «класса» росла опережающими темпами, а это приводило к увеличению по
винностей крестьян и
попаданию их в личную зависимость.


Принятие в 1649 г. Соборного Уложения юридически завершило процесс оформления в России
крепостного права. Этим же документом были ликвидированы белые слободы в городах (городские районы,
принадлежащ
ие боярам и монастырям, жители которых не несли посадских повинностей). Увеличившееся
посадское население было прикреплено к соответствующим общинам, им было запрещено покидать города.
Таким образом, произошло обособление городского населения от сельского,

но, в то же время сблизился их
правовой статус как двух тягловых сословий.


В XVII в. в России начался процесс формирования абсолютизма. В отличие от Западной Европы, этот
процесс шёл на базе господства феодально
-
крепостнической системы. Укрепление
самодержавия
проявлялось в самых разных сферах: в изменении царского титула; в отмирании Земских соборов (атрибута
сословно
-
представительной монархии); в развитии приказной системы в победе светской власти над
церковной.


Российский XVII век был назван со
временниками «бунташным». Бесконечные бунты потрясали Россию:
восстание в Москве 1648 г. (город на некоторое время оказался в руках восставших), охватившее летом
-
осенью того же года ещё 10 городов; Медный бунт 1662 г.; крестьянская война 1671
-

1672 гг. по
д
руководством С. Разина и т.д. Однако, народные восстания XVII в. по своему характеру не были направлены
против существующей власти
-

их целью было ограничение эксплуатации и злоупотребления властей по
отношению к податному сословию.


Укрепление самоде
ржавия в XVII в. способствует и внешняя политика России. Смоленск, потерянный во
время Смуты, был возвращён после войны с Речью Посполитой 1654
-

1667 гг., однако земли же,
отошедшие к Швеции, в XVII в. отвоевать так и не удалось. Продолжалось и было практ
ически закончено
освоение Сибири


Важнейшей внешнеполитической акцией России в XVII в. явилась борьба за объединение с Украиной.
Богдан Хмельницкий, возглавивший в

1648 г. национально
-
освободительное движение украинцев против
панской Польши, неоднократно
обращался к правительству Алексея Михайловича с просьбой принять
Украину в состав России. Русское правительство, занятое внутренними проблемами, медлило с ответом,
помогало восставшим оружием и продовольствием. 1 октября 1653 г. Земский Собор принял решени
е о
воссоединении с Украиной и объявлении войны Польше.


Расцвет органов сословного представительства, выбор царя на Земских Соборах, ограничение власти
государя над подданными договором, появление мануфактур, расширение связей с Западом, попытки
ликвидир
овать техническую и культурную отсталость России
-

все это могло бы сделать XVII век
-

«новым
периодом русской истории». Но в стране стал активно развиваться феодализм с гипертрофированной ролью
государства, самодержавием и крепостничеством. Культура, быт,

жизненный уклад по
-

прежнему
оставались традиционно
-
патриархальными, религия владела умами, разрыв с Западом увеличивался.


40. Қасиетті Одақтың құрылуы


Еуропа дипломатиясының тарихына Қасиетті Одақ революциялық идеяны жоюға бағытталған,Вена
конгресінде
гі шешімдерді сақтау үшін құрылған монархиялық идеологиядағы ұйымболып енді. Бұл одақтың
актін 1815 жылы 26
қыркүйекте

Александр І жасады,Австрия императоры Франц І,Пруссия королі
Вильгельм Фридрих ІІІ қол қойды. Кейіннен бұл одақ актісіне Англия,Рим папас
ы мен Турциядан басқа
бүкіл Еуропа мемлекеттері қосылды. Кейбір ғалымдардың айтуынша,Ресей өзі Еуропадағы істерді қолына
алу үшін бұл актті жасады.

Қасиетті

Одақтың құрылу мақсаттары: Вена конгресі бекіткен халықаралық қатынастар жүйесінің
сақталуын қамт
амасыз ету; кез келген революциялық,ұлт азаттық және либералдық қозғалыстардың
болмауын қадағалау;Наполеон империясының қайта билікке келмеуін бақылау;Еуропадағы саяси теңдікті
сақтау;монархиялық династиялардың билігін сақтау.

Жалпы Қасиетті Одақтың төрт к
онгресі шақырылды. Оған басшы үш елден басқа англия мен
Францияның да өкілдері қатысты.

Аахен конгресі

1818жылы


Ресей,Австрия,Англия,Пруссия,Франция.Шақырылу мақсаты:Франциядан
оккупациялық күштерді шығару мен төрт ұлы держава Ұлыбритания,Австрия,Прусси
я,Ресей арасындағы хқ
жүйесін қалыптастыру.

Нәтижесі: Қасиетті Одаққа Франция толық құқылы мүшесі ретінде кірді.

Троппау конгресі

1820 жылы қазан
-
желтоқсанда Силезияда шақырылды.Мақсаты: Неаполитандағы
революцияны басу. Австрия инициативасы бойынша шақырылды,себебі Неаполитан корольдігінде
революция өршіп,ол Австрияның Ломбардия мен Венециядағы иелігіне қаупі болды. Австрия конгрест
е
Италияға әскерін енгізу мәселесін көтерді.Нәтижесі: Италияға әскер енгізу,жалпы революцияны басу үшін
әскердің қолданылуы мен революция болып жатқан елдің ішкі жағдайына араласу құқығын бекітетін
протоколдың жасалуы.

Лайбах конгресі

1821 жылы 26 кантар м
ен 12 май аралығында болды,троппау конгресінің жалғасы
болып саналады.

Меттерних инициативасы бойынша
, неапольда революциядан соң конституция жариялау
маөсатында шақырылды. Конгресте Қасиетті Одақтың монархтары (Ресей императоры,Австрия императоры
мен прус
с королі) және ағылшын мен француз өкілдері де қатысты.Неаполитан королі Фердинанд І өтініші
бойынша Неаполь мен Пьемонтқа австриялық әскер жіберіліп,1821 жылы онда абсолюттік режим
орнатылды. Грецияда басталған көтерілісің басылуы да осы конгресте талқы
ланды.

Верона конгресі

1822 жылы 20 қазан мен 14 желтоқсан аралығында болды.Соңғы конгреске Александр
І,австрия императоры Франц І, прусс королі Фридрих Вильгельм ІІІ,итальяндық дипломаттар қатысты.
Конгресте француздардың Испанияға қарсы интервенция мәсе
лесі,грек көтерілісі,орыс түрік конфликтіне
байланысты мәселелер,Оңт Америкада испан колониялары мен құлдарды сату туралы
талқыланды.Конгрестің жұмысы елдер арасындағы шиеленістер жағдайында өтті.

Ресей,Австрия,Пруссия Францияға испандардың революцияшыл ө
кіметіне қарсы,испандық Латын
Америкаға интервенция жасауға көмек көрсететіндіктерін айтса,Ұлыбритания оған қарсыболды.
Себебі,Латын Америкасындағы нарықта француз бәсекелстігінің пайда болуынан сескенді. Англия АҚШқа
жағдайды қадағалауды ескертеді,нәтижес
інде Монро Доктринасы шықты.Латын Америка елдеріне
интервенция жасалмайтын болды. Сондай ақ Францияның қарсылығына қарамастан Неаполь мен
Сардиниядағы австрия интервенциясын созу бекітілді. Нәтижесінде, Ресей,Пруссия мен Австрия Циркуляр
жариялады: ол бой
ынша, Қасиетті Одақтың монархиялық державаларға қаупібар деп саналатын кез келген
революцияға,мемлекеттің ішкі жағдаына араласу құқығы бектілді. Осы конгресс тұсында елдер арасындағы
қайшылықтар байқалды.

Қасиетті Одақтың құлау себептері:



Сол уақытта па
йда болған жаңа буржуазия класының мүдделеріне сай емес.



Қасиетті одақ принциптерінен Англияның бас тартуы;Каннингтің саясаты,революцияны қолдауы



Латын Америкасындағы интервенцияға байланысты түсініспеушіліктер



Пруссия Германияда бірінші болғысы келді.



Бел
ьгия мен Варшава революциясы



1830 жылы Франциядағы революцияның жеңіске жетуі.



Австрия Ресейдің Балқандағы саясатына қарсы болды.



Турцияға қатысты Ресей мен Австрия арасындағы конфликттер

Распад С. с. обусловливался двумя главными причинами.

Во
-
первых, вн
утри союза очень скоро вскрылись противоречия между его главными участниками.
Когда в декабре 1823 испанский король Фердинанд VII обратился к С. с. за помощью для приведения к
покорности своих "мятежных" колоний в Америке, Англия, заинтересованная в рынках

этих колоний,
не только заявила решительный протест против всех попыток подобного рода, но и демонстративно
признала независимость американских колоний Испании (31. XII 1824). Это вбило клин между С. с. и
Англией. Несколько позднее, в 1825 и в 1826, на по
чве греческого вопроса стали портиться отношения
между Россией и Австрией
-

двумя главными столпами С. с. Александр I (к концу своего царствования),
а затем Николай I оказали поддержку грекам, в то время как Меттерних продолжал свою прежнюю
линию в отношени
и греческих "мятежников". 4. IV 1826 между Россией и Англией был даже подписан
т. н. Петербургский протокол о координации действий в греческом вопросе, явно направленный против
Австрии. Вскрылись противоречия и между другими участниками С. с.

Во
-
вторых,
-

и это было особенно важно,
-

несмотря на все старания реакции, рост революционных сил
в Европе продолжался. В 1830 произошли революции во Франции и Бельгии, а в Польше вспыхнуло
восстание против царизма. В Англии бурное движение народных масс вынудило конс
ерваторов пойти
на избирательную реформу 1832. Это нанесло тяжёлый удар не только принципам, но и самому
существованию С. с, который фактически распался. В 1833 монархи России, Австрии и Пруссии
попытались восстановить С. с, но эта попытка окончилась неуда
чей


41. 1922 жылғы Раппал келісім шарты

Қабылданған мерзімі:

1922 ж 16 сәуірде

Қабылданған жері:

Генуя конференциясы кезінде, Италияның Рапалло қаласында

Қай елдер арасында:

Ресей мен Веймар республикасы(Германия) арасында жасалды.

Басшылық еткен
тұлғалар:

Ресей жағынан


Чичерин, Германиядан
-

Ратенау қол қойды.

Мәні /негіздері, пунктері/:

1. Екі ел арасындағы дипломатиялық қатынасты қалыпқа келтіруді қалады.

2. Әскери шығынды өтеу претензиясынан бас тартып, араларындағы алауыздықты дұрыстауға
келісті.

3. Германия герман мемлекетін ұлттандыруды және Ресейдегі жеке меншікті мойындады.

4. Екі ел олардың экономикалық және құқықтық қатынастардағы ең қолайлы принципті мойындады.

5. Сауда экономикалық байланыстың дамуына көмектесуге міндеттенді

6.
Ресей үшін алғашқы кең көлемдегі келісім болды.

7. Германия үшін Версаль келісімінен кейінгі тең құқықты келісім болды.

8. Мәскеу репарациядан бас тартты.

9. Қызыл әскер Германияның әскери өнеркәсібінің техникалық табыстарын қолдануға мүмкіндік алды.

1
0. Рейхвер ұшқыштар,танкистер, химиялық қару бойынша маман дайындауды үйренуге мүмкіндік
алды.

11. Германия Ресейдің мемлекет сияқты де
-
юре статусын мойындалды.

12. Ресейдің ХҚ дипломатиялық бөлшектеуін аяқтауды көздеді. Мерзімі көрсетілмеді.


42. ХVІІ ғасырдағы Англияның сыртқы саясаты

ХVII ғ. Англиядағы буржуазиялық революция
Еуропалық масштабтағы

алғашқы революция болды.

Бұл
революцияның маңызды белгісі



пуритандардың (абсолютизмге оппозициялық діни реформаторлар)
қозғалысы.

Жалпы
революцияны бес кезеңге бөлуге болады:

1) 1640
-
1642 жж.


конституциялық кезең;

2) 1642
-
1646 жж.


бірінші азамат соғысы;

3) 1648 ж.


екінші азамат соғысы;

4) 1649
-
1653 жж.


индепенттік кезең;

5) 1653
-
1659 жж.


Кромвель протектораты.

Буржуазиялық
революц
ияның нәтижесінде

жаңа дворяндық тап және
буржуазия жеңіске

жетті. Олар
құрлық державаларымен
сауда және дипломатиялық қатынастарды

қайта қалпына келтіруді
көздеді.


Бұл бағытта Англияның
қарсыластары

ретінде үш мемлекет белгіленді


Голландия, Испания, Фр
анция.

Негізінен, Испания Англияға Францияға қарсы одақтас болуын ұсынды. Кромвель Испания алдына
бірнеше
талап
қойды:

1) Вест Үндістанда еркін жүзу;

2) инквизициялық қудалауды тоқтату.

1656 ж. басталған соғыстың нәтижесінде Испания жеңілді, ал Англия Ямай
ка (Кариб теңізіне кілт) аралын
және Америкадағы құл саудасы орталықтарын өз билігінің астына шоғырланды.

ХVII ғ. Франция мен Англия арасындағы қатынастар нашарланды. Людовик XIV Францияға ағылшын
жібек және жүн бұйымдарының кіргізуіне тыйым салған болатын
. Бұл қарама
-

қайшылықтардан соң, кеден
соғысы, артынан сауда кемелерін басып алу, яғни басқыншылық соғыстар басталды.

1655 ж. түпкілікті келісімге қол қойылды. Нәтижесінде, Кромвель Франциядан бірқатар жеңілдіктерге қол
жеткізді.

1658ж Дюнкерк портын а
лды(испанияме соғыста Фр
-
ны қолдағаны үшін)бірақ Фр
-
ға испандық
нидерланды берілмейді, сондықтан ол голандиямен одақ құруға барады.

Голландия
-

Еуропадағы ең күшті теңіз және сауда державасы
болғандықтан, Англияның ең қауіпті
бәсекелесі еді. Англияның сол
кезде
Голландияға деген екі бағыты

болды:

1) теңіз державаларының арасында ең берік одақ құру;

2) Голландияны ағылшындардың теңіздегі саяси гегемониясын мойындаттыру.

Англия XVII ғасырдың бірінші жартысында отарлар көлемінен Голландиядан артта қалғанына қа
рамастан,
оған қарсы күресін бастады.


1651 ж. Англияның Голландияға жасаған ультиматумға жақын ұсынысында ортақ одақ құру мүмкіндігі
қарастырылды. Одақтың басты мақсатында Голландияны қарсылықсыз бағындыру көзделді.

1652
-
1654 жж. өткен ағылшын
-
голланд со
ғысының нәтижесінде Голландия жеңіліс тауып, голланд тарабы
өз кезегінде Кромвель 1651 ж. қабылдаған Навигациялық актіні («Су жолының ашылуы жөніндегі акті»)
мойындауға мәжбүр болады. Бұл акт ағылшындар тек ағылшын кемелері арқылы тауарлар таси алады.
Голл
андия
-
Англия сауда қатынасына шек қойылды.

Одан кейін
сауда және отарлық үстемділік үшін ағылшын
-
голланд соғыстары

басталды. Осы
үш
соғыстың нәтижесінде (1652
-
1654 жж., 1665
-
1667 жж., 1672
-
1674 жж.)

Англия Америкада Голландияны
жеңді. 1665
-
1667 жж. ағылшындар голландтықтардан Солтүстік Америкадағы маңызды жерлерді тартып алды,
олардың ішінде
Жаңа Амстердам да (кейіннен Нью
-
Йорк)

болды. Англия сонымен қатар Үндістан жағалауында
да өз ықпалын нығайтты.

Голландиямен күрес жүргізе отырып, Англия басқа бақталасы


абсолюттік
Франциямен бәсекелестікке ұшырады.

О. Кромвельдің сыртқы саясаты Англия үшін маңызды болып табылады. Ол Швеция, Дания, Португалия
мемлекеттерімен сауда келісімдерін жасады.

Англия: 16
53ж кромвель лорд
-
ирландия мен шотландияны(1650ж. қырқ. Денбар жер. кейін 51ж Вустер
жер. толық) бағындырад, ямайка мен дюнкерк алад, солт америка жағалаулары мен вест индияның жартысы,
африка мен азияда алғашқы жерлер пайда болды.


43. ХІХ ғасырдың соңындағы орыс
-
француз келісім шарттары

19
ғасырдың соңында
Франция мен Германия арсында жақындасу

пайда болады.
Оған себеп

болған
жағдай

сяаси сахнадағы Франция мен Ресейдің орналасуы.

80 жылдардың соңы мен 90 жылдардың басында Франци
я кішігірім колониалды соғыстарды жүргізді.
80 жылдардағы колониялар негізінен Англия, Италия сынды мемлекеттермен ушыққан қарым
-
қатынастар,Германиямен теке
-
тірескен жағдай Францияны оқшауланған жағдайға алып келді. Франция
үшін қаіуп күннен күнге өсті. Қа
лыптасқан жағдайда француз дипломатиясының Ресеймен
жақындасуының себебін түсінуге болады.

Енді Ресейдің жағдайына тоқталайық. 80 жылдарда Еуропада құрылған одақтар жүйесінде Ресеймен
соыс барысында өзара көмек жөнінде австро
-
герман одағы, төртінші мемл
екетпен соғыс жағдайында
бейтараптылық жөнінде австро
-
герман
-
итальян одағы(Үштік) және Австро
-
Венгрия, Германия, Ресейдің үш
император келісімі болды. Алғашқы екеуі Ресейге қауіп төндірді, ал Үш император келісімінің ары қарай
жалғасуы Болгар мәселесінен
кейін күмәнді болды.

Ресей мен Францияның жеке саяси қызығушылықтары
бір
-
біріне қарама
-
қайшы келген жоқ.

Шығыста,
тіпті,
екеуінің де ортақ қарсыласы
-
Англия болатын. Англия Францияның Египет және Жерорта теңізіндегі,
ал Ресейдің Азиядағы бәсекелесі болған.

Орта Азиядағы және Таяу Шығыстағы ағылшын
-
орыс қарама
-
қайшылықтары
орыс
-
француз
байланыстарының күшеюінің бір себебі
болды:Англия Австрия мен Германияны Ресеймен шиеленіске
тартуға тырысты.

Бұл жағдайда Франция үшін одақ құру Ресейге қарағанда қажеттірек б
олды. Сол себепті инициатива
Франция тарапынан жүрді.

1891 жылы шілде
-
тамыз айларында Франция мен Ресей арасында келіссөздер жүргізіліп, Франция өз
тарапынан келісім нұсқасын ұсынады. Ресей екі түзету енгізіп, оны қабылдайды. Сол жылдың 27 тамыз күні
еке
і ел арасында келісім жасалады.

Бұл келісім екі мемлекет арасында серіктестіктің келіскен, білгілі бір формасының пайда болғанын
білдірді. Ол орыс
-
француз одағының негізін құрады. Орыс
-
француз келісімнің жасалуы Германияның
агрессивтік саясатының себебін
ен де туындаған.

Франция мен Ресейге бірдей уақытта қауіп төнгізген Германия кезектеп, екі мемлекетке соққы жасауға
тырысты, сөйтіп екі елді бір
-
біріне итермеледі.

Тамыз келісімінің маңыздылығына қарамастан, ол францз тарапына жеткіліксіз болып көрінді.

Француздар әскери келісімнен бастау керек деп санады.

Бұл кезде Ресейде астық шықпай, елге аштық қаупі төніп тұрды. Ресейге Германияға жүгінуге тура
келді. Германия мұны ыңғайлы пайдалануға тырысты. Францияның сауда балансы Германияға қарағанда аз
мөлшер
де болды. Франция ресеймен сауда келісімдерін жүргізуге ұсыныс жасайды, ал 1892 жылдан бастап,
орыс тауарларына бірқатар жеңілдіктер жасады.

Александр III әскери келісім жасау керектігін түсінеді. Орыс тарапы әскери конвенцияны қарастыруға
дайын екенін мә
лімдейді. Ал француз конвенциясы бір жақты сипатқа ие болды. Оның мақсаты
-

Германияға
қарсы екі күшті жұмылдыру.

1892

жылы
17

тамызда
әскери конвенцияға

қол қойылады. Бұл Ресей мен Франция арасындағы тығыз
әскери одақтың құрылғандығын білдірді.

Екі келіс
ім де Франция үшін өте маңызды болды. Сол себепті ол Ресейдің келісімдерге енгізген барлық
түзетулермен келісті. Ал Ресей болса, Францияға күмәнмен қарады.


44. 1906 жылғы Алхесирас конференциясы Марокко дағдарысын реттеу ұмтылысы ретінде

1906ж қаңтарда
Марокко дағдарысы шегіне жетті.1905 ж шілдеде испандық Алхесирас қаласында
Мадрид келісіміне қатысушылар жиналды.Конференция Германияның талап етуімен
құрылды.Мақсаты:Мароккоға өз протектаратын орнатқысы келген Францияның мақсатын басқа
державалардың қолда
уымен шектеу.Оған 11 еуропалық держава Гермаия,Франция,Англия,Австро
-
Венгрия,Ресей,Италия,Испания,Бельгия,Нидерланды,Португалия,Швеция қатысты және АҚШ пен Марокко.

2 маңызды мәселе қаралды:
1.банк мәселесі оған бақылау жүргізу

2.полиция ұйымы мәселесі

Гер
мания банктың халықаралық тең үлесте болғанын,ал полиция ұйымының құқығын порттағы барлық
державалар арасында кеңейтілген немесе Танжердегі дипломатиялыұ корпустың жоғарғы баңылауына
бергенді талап етті.Яғни Францияның ықпалын орнатпауға тырысты банк инте
рнационализациясына қарсы
болмады.

Германия үшін тиімсіз болды.1904 ж Франциямен Одақ құрған Англия оның жағына ашық әрі батыл
тұрды.Испания да Францияны қолдады.Италия Германияны қолдамады.Кіші мемлекеттер
Белгия,Голландия,Португалия Англияға бет
бұрды.АҚШ делдалдық рөлді шектеді,кейде Германияға
болмашы қысым көрсетті.

Ресей маңызды рөл атқарды:Франция Англиямен бірігіп царьға қарыз берем деп уәде етіп,оны
орындамады.Франция Ресейдің қолдауын талап етті.Ресейдің жағдайы қиын болды.

1.Ол Францияның

одақтасы болды және Англиямен жақындасты

2.Ресей Германиямен шайқасқысы келмеді,оның үстіне Бъеркада келісім жасалған болатын.
Ресей
соңында Алхесирас конференциясын аяқтауды жариялады және Францияның патша үкіметіне қарыз беруін
жариялады.К жүзіне Герман
ия Австро
-
Венгрияның қолдауына сүйенді,ал конференцияда өз рөлін
делдалдық рөлмен шектеді.Негізгі капитал 14
-
ке бөлінді әрбір держава 1
-
еуден алды,ал Франция 2
-
еу
алды.Ал конференция Германияның ірі жеңілісімен аяқталды.Германия ағылшын француз антантасын
әлсірете

алмады.Франция Мароккода өз ықпалын кеңейтті.1906 ж 7 сәуірде өз жұмысын аяқтады.Трактат
сұлтанның тәуелсіздігін орнатты,оның біртұтастығын Мароккодағы барлық ұлт үшін бостандық пен теңдік
орнады.Шетел банкының бақылауымен банк құрылды.Алжир шекар
асындағы кедендік бақылау
Францияға,Риф облысы
-
Испанияға берілді.


45. Халықаралық қатынастардың кезеңдері (ХVІ
-
ХVІІІ ғғ.)

ХVІ
-
ХVІІІ ғғ. Халықаралық қатынастар мен дипломатияның тарихын шартты түрде үш кезеңге бөлуге
болады:

1.

ХVІ ғасыр
-
Испания гегемониясы
ның ғасыры
. Бұл
-
діни соғыстар кезеңі. Мұнда Испания
Еуропадағы феодалдық
-
католиктік реакцияның тірегі ретінде белсенділік танытты. Сонымен бірге бұл
кезең
-
теңіз бен отарлардағы испан
-
француз және испан
-
ағылшын бәсекелестік кезеңі.

2.

ХVІІ ғасыр Еуропада франц
уздардың үстемдік ету ғасыры
. Оның шарықтау шегі

отыз жылға
созылған соғысқа нүкте қойған 1648 жылғы Вестфаль бейбіт бітімі. Сондай
-
ақ бұл Франция мен Голландия
арасындағы күрес кезеңі болды; жас Голланд республикасының дипломатиялық қызметі өркендеген ке
зі
болды.

3.

Англия мен Францияның қарсыласу кезеңі ХVІІІ ғаысрға сәйкес келеді
. Бұл екі еуропалық ірі
державаның күресі Англияның жеңісімен аяқталып, Англияның саяси және сауда
-
өнеркәсіптік гегемониясы
орнатылды. Сонымен бірге ХVІІІ ғасыр жас Ресей империясы
ның Балтық және Қара теңіздерге шығу
табысымен де сипатталды.


46. Еуропа мемлекеттердің саясатындағы Иран (ХІХ ғ.)

Бұл кезеңде Англия мен Франция арасында Иранда үстемдік орнату үшін күрес басталды. Бұл
мақсатпен олар Ресейге де қарсы шықты.

Англия:
Үнді
тауарлары үшін маңызды сауда орталығы болды,сонымен қатар 19 ғ.Ресейдің шекарасы
Британия шекарасына жылжи бастауына байлынсты британдықтар үшін Иран түрінде "қауіпсіздік зонасын"
қалыптастыру маңызды болды.Ол Ресейдің Британдық колонияларына кіруге кедер
гі болатн.Британияға
метрополия үлкен пайда әкелетін сондықтан Британия үшін өзінің бизнесін дамытуға құқығын сақтап қалу
(банк соғу,жол құрылысы,табакпен сауда)маңызды болды.

1800ж.Иранға ОстҮнді компаниясы әскерінің капитаны Малькольм басшылығымен ағылшы
н
миссиясы келген болатын. 1801 ж. Иран шахымен бекітілген келісім бойынша Иран өз әскерін Ауғанстанға
жіберуі тиіс және Англияның үндістік иеліктеріне тиіспеуге, Парсы шығанағы жағалауына және Иранға
француздарды кіргізбеуге тиіс болатын. Англия Иранның Ф
ранциямен және Ауғанстанмен соғысып қалған
жағдайда қарулы көмек көрсетуге тиіс болатын. Осы кезде жасалынған сауда келісімі ағылшындарға Иранда
өз жерлерін иемденуге, Парсы шығанағы жағалауында факториялар салуға, еркін сауда жасауға және
салықтарды төлем
еуге құқық берді.


Ресей:
Ол да тек өз пайдасын ойлады,маңызыд сауда орталығы болды және Ресейді
концессиядан(өзінің бизнесін дамытуға құқығын сақтап қалу:банк соғу,жол құрылысы,табакпен сауда)
келетін пайда қызықтырды.Сонымен қатар Азияда өз ықпалын
кеңейту және шекарасын оңтүстікке
жылжыту.

1812ж.мамыр айында орыстар мен түріктер Бухарест келісім шартын жасады. Сол жылы шілдеде
Эреброда Англия мен Ресей арасындағы одақ туралы келісім жасалды.Иран үкіметі бейбітшілікке келуді
ұсынды. Келіссөздер нәт
ижесінде 1813 ж. Гүлістан бейбітшілік келісімі жасалынды. Аталған шартқа сәйкес
Иран Карабах, Ганджин, Шекин, Ширван, Дербент, Кубин, Бакин және Талышын хандықтарын, сонымен
қатар Дағыстан, Грузия, Имерет,Гури, Мингрели және Абхазияны Ресей империясына тие
сілі екендігін
мойындады. Ресейге Каспий теңізінде әскери флотты ұстауға, Иранда еркін сауда жасауға құқық берілді.
Ирандық көпестерге де осы

тектес құқықтар берілді
.
Иран әзірбайжан хандықтарынан айрылғанына келісе
алмады.1814ж.қарашасында Иран мен Англия

арасында Ресейге қарсы келісім жасаланды.

Англия мен Ресей арасындағы бәсекелестіктің нәтижиесі:

Ағылшын дипломатиясы ирантүрік жақындасуына барынша ықпал етіп, Ресейге қарсы әскери одақ
құрғысы келді. 1826ж. Шілдесінде Иран ешбір жариялаусыз Ресейге қарс
ы әскери қимылдар бастады. Бірақ
жеңіс қайта Ресей жақта болып, шах бейбітшілік сұраған болатын.1828 ж. Жасаланған Түрікманчай бейбіт
келісімі бойынша Ереван және Нахичеван хандықтары Ресейге өтті, шах Ресейге контрибуция төлеуге
міндетті болды. Сауда сала
сында орыс көпестері көптеген артықшылықтарға ие болды.

Герат мәселесі:

Шикізатқа бай Герат арқылы Ираннан шығатын керуен жолдарының өтуіне
байланысты бұл жердің зор стратегиялық маңызы бар болатын.

Ресей позициясы:
Герат Иранға тиесілі болғанын қалады.Себе
бі ағылшындардың жаулап алушылық
жоспары тек Иранға ғана емес, Герат және Орта Азияға да қатысты еді.

Англия позициясы:

Ағылшындар Гератты Иранға немесе Ауғанстанға қосылуына жол бермеуге

тырысты.

Барысы және нәтижиесі:
Иран үкіметі 1833 ж. Гератты бағынды
ру үшін әскермен шықты.
Ағылшындар Иранға көптеген әскери миссияларды бағыттады. Алайда Иран Гератты жаулап алды.1836ж.
Иран әскерлерінің Гератқа жорығы басталғаннан кейін Англия онымен дипломатиялық қатынастарын
үзді.1841ж.Англия Иранмен жаңа келісім жаса
ды.Ағылшындар үлкен кедендік жеңілдіктерге ие болды.

XIXғ.ортасында Гераттың ағылшындар үшін маңызы арта түсті. Қырым соғысы кезінде Иран шахы
ағылшындардың Севастопольмен әуре болып жүргенін пайдаланып, Гератты жаулап алуға
тырысты.1856ж.Иран Гератты басы
п алды. Англия Иранға соғыс жариялап, өз әскерін Парсы шығанағына
жібірді. Соғыс нәтижесінде жасалынған келісімге сәйкес Англия Иран жерінен өз әскерін,ал Иран Герат пен
Ауғаныстан жерлерінен өзәскерін шығаруға міндеттенді. Иран Герат және басқа да ауған ж
ерлерінен бас
тартады. Англия Ауғаныстанмен соғыс болған жағдайда Иранға көмек беруге міндеттенеді.


47. І Дүниежүзілік соғыстың қорытындысы ретінде Париж бейбіт конференциясы

(18 қаңтар 1919ж

1920 ж 21 қаңтар үзілістермен)


бірінші дүниежүзілік соғыс к
езінде ұтылған
мемлекеттермен бітім шарттар жасасуға жеңген мемлекеттер шақырған халықаралық конференция.Онда
27мемлекет пен 5 Британ доминиондары қатысты(Ньюфаундленд, Канада, Южно
-
Африканский Союз,
Австралия и Новая Зеландия). Конференцияға қатысқан мем
лекеттер француз проетісібойынша төрт
категорияға бөлінді: 1
-
США,Англия,Франция,Италия,Жапония
-
жалпы ортақ мүдделері бар соғысушы
державалар. Олар бүкіл комиссия мен жиналыстарға қатысуға міндетті,шешімді де солар шығарады.2
-
жеке
мүдделері бар соғысушы ел
дер
-
Бельгия,британ доминиондары
Китай,Либерия,Польша,Португалия,Румыния, Сербия,Чехословакия,т.б.
-
өздеріне қатысты мәселелерге ғана
қатысты.3
-
Эквадор,Перу,Боливия,Уругвай
-
герман блогымен қатынасты үзгендер;4
-
бейтараптылық ұстанған
елдер.

Конференцияда Онды
қ Кеңес деген(Совет десяти) ұлы державалардың СІМ мен мемлекет
басшыларынан тұратын кеңес негізгі рольді ойнады.Олар: США
-

президент В.Вильсон мен госсекретарь
Лансинг,Франциядан
-
премьер
-
министр Клемансо мен МИД Пишон,Англиядан
-

премьер
-
министр Ллойд
Джорд
ж пен МИД Бальфур,Италиядан
-
премьер
-
министр Орландо мен МИД Соннино,Жапониядан
-
барон
Макино мен виконт Шинда.

Конференцияда мынадай келісімдер дайындалды:



Германиямен (Версальский договор),



Австриямен(Сен
-
Жерменский договор),



Болгариямен (Нёйиский
договор),



Венгриямен(Трианонский договор) и



Осман империясымен (Севрский мирный договор).

Өзге елдердің позициясы әлсіз болғандықтан бүкіл шешімді Ұлы үштік қабылдады


Вильсон, Ллойд
-
Джордж и Клемансо. Германия конференцияға тек дайын шарттарға қол қоятын
кезде ғана
шақырылды.Конференция барысында Ұлттар Лигасының жарғысы қабылданды.

Конференция міндеттері:

1.

Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуын заңды түрде бектіту.

2.

Соғыс кезінде империялар құлады:
Российская
, Австро
-
Венгерская, Османская и Германская.Ал
пайда болған жаңа мемлекеттер:
Украина
,

Азербайджан
,

Армения
,

Грузия
,


Финляндия
,

Польша
,

Латвия
,

Литва
,
Эстония
,

Австрия
,

Венгрия
,

Чехословакия

и

королевство Сербо
-
Хорвато
-
Словенцев

шекараларын әлі анықтамаған еді. Конференция олардың шекара мәселелсін шешіп,оны бекітіп,кикілжіңнің
тууына жол бермеу керек болды.

3.

Әлемдегі бейбітші
лікті сақтау үшін халықаралық ұйым құру.

Елдер позициясы:Жалпы алғанда,АҚШ Германияның қатты әлсірегенін қаламады,себебі Еуропадағы
бәсекелестеріне қарсы қойғысы келді(Франция мен Англияга карсы).Англияның ойынша,Германия
құлдыраса,Еуропада Францияның үст
емдігі орнайды,сондықтан да Англия да АКШқа ұқсас саясат
ұстанды.Мықты позиция ұстанған елдердің бірі Франция сол кезде ең күшті құрлық әскеріне ие
еді.Клемансо германияны қатты әлсіретіп,Рейн өзені бойымен шекараны белгілеуге тырысты.

Конференция барысынд
а елдер Ресей империясының әскерінің жеңіске қосқан үлесін түсінсе де,оны
шақыру немесе шақырмау жөнінде біраз пікір таласты.

Ресеймына себептермен конференцияға қатыспады:

1.

1918 жылы Ресей Германиямен Брест литовск келісіміне отырып,соғыстан шығып кеткені

үшін,
Антанта одағының мүшелері оны «одақтастар мүдделерінің сатқыны» деп таныды Ресейді. Ол сепартаттық
келісімге отырып,одақтың басты шартын бұзды.


2.

Ресейде орнаған большевиктік режимді уақытша деп санап,мойындағысы келмеді.Егер
конференцияға шақырса,ба
тыс державаларының оны ресми мойындағаны болып танылар еді.

3.

Соғыста жеңіске жеткен елдер ғана конференцияға шақырылды. Ал Ресей жеңілген мемлекеттер
қатарында еді.


48. Халықаралық қатынастардың дамуына ұлы жағрафиялық ашылулардың ықпалы

Ұлы географиялық
ашылымдардың себептері:


Товар
-

ақша


қатынастарының


ұдайы


өсе беруіне байланысты ақша орасан зор маңызға ие болды.
Ақша мейлінше арта түскен қажеттіліктерді


қанағаттандырудың


бірден
-

бір


құралына және


байлықтың
ең


басты


түріне


айнала


бастады.

Европалықтар
дүниеде ең бай ел Африка

деп санады, өйткені Жерорта


теңізінің


жағалауындағы


қалалар


арқылы


күпецтер


Сенегал мен


Нигерияның


алабында


өндірілетін


алтынды


Европаға


әкеліп


жатқан
-
ды. Мұнда , Сенегал мен Малидің , Жоғары Вольта
мен Нигерияның территорияларында XVII
-

ғасырдан XV
-

ғасырға дейін бірнеше бай мемлекеттер : Мали және Сонгали құрылды. Осы елдердің бай
қалалары, әсіресе


Нигеридегі ислам мәдениетінің ең ірі орталығы Тимбуктың


Сахара арқылы


Жерорта


теңізімен
қызу са
уда
-

саттық жұмыстарын

жүргізді және мұнда
алтын құмның саудасы

үлкен орын алды.
Купецтердің


әңгімелеріне


қарағанда,


Африкадағы


алтын қорлары


ғажайып


көлемде


болды.





Қытай, Индия, Индонезия


таңғажайып


бай


елдер


саналып,


көбінесе «Индиял
ар » деп


аталды.


Бұл


атаулар


көптеген


жағдайларда


теңіздердің


ар


жағында


жатқан


сыры


белгісіз


елдерге


арналып
айтылды


да,


Европаның


одан


жібек


және


басқа


заттар


алып


отыратын нақты Индияға оншалықты
қатысы болмады. Осындай алы
п қашты жорамалдар XV
-

XVI ғасырлардағы ұлы


географиялық
ашылымдарға әжептеуір


себепші


болды. Өйткені


бұл


лақаптар


теңіз


жихангездерін болуы


мүмкін


немесе


шынында


да


дүниеде


бар


елдерге


қайткенде


де


кетуге


ұмтылдырды.



Африканың


алтынын іздеп табуға XV
-

ғасырда


португальдық теңізшілер


аттанды. Олардың
пайымдауынша Африканың алтыны Атлантика


мұхитына


келіп


құятын


үлкен


өзендердің


қайырларынан


атап айтқанда , солардың


Боходор


мүйісінің


маңындағы


сағаларының


бірі
нен табылып
,


өндірілуге


тиісті


болды.


Сондықтан


Алтынды


Өзенге,


теңізбен


Африканың


батыс


жақ


жағалауын


бойлай


отырып


жетуге


толық


мүмкін


сияқты


болып


көрінді.





XIV
-

XV ғасырларда Португалияда


сауда мен кеме


қатынастары жақсы д
амыды. Бұған
португальдықтардың , арабтың бай және епті купецтерімен XII
-

ғасырда
-
ақ


басталған қарым
-

қатынастары


көмектесті. Португальдықтар арабтардың математикасымен, географиясымен және
картографиясымен


танысты.


Мұның


өзі


келешектегі


теңіз


кәсіпшілігі үшін


маңызды


еді. Олар теңіз
қатынастарына қажет кемелерді


итальяндық


Жерорта


теңіздік


кемелерге


қарағанда ,


желге


қарсы


жүзуге қабілетті және аса жүрдек, толқында


жеңіл


және


ыңғайлы


каравеллалар жасап


шығарды.



1492 ж.
Колумб

Американы ашты. Оның 4 саяхатының (
1492



1504
) нәтижесінде Орт.
Америкадағы Багам,
Үлкен Антиль

және Кіші Антиль аралдары, Оңт. Американың солт. жағалауы ашылды.



1497


99 ж. португал теңізшісі Гама (
В
аско
-
да
-
Гама
)
Африканы

оңт
-
нен айналып өтіп,
Үндістанғ
а

апаратын теңіз жолын ашты (экспед
-
ны Африка жағалауынан әрі қарай араб лоцманы
Ахмет ибн Мәжит

бастап барды).



1497 ж. ағылшын теңізшісі
Джон Каботт

Үндістан мен Қытайға Солт. теңіз жолын іздеу кезінде
Нью
-
Фаундленд аралдарына және Лабрадорға жүзіп барып, Солт.
Американы

ашуды бастады. Х.Ко
лумбтан
кейін испан және португал теңіз саяхатшылары Оңт. А.
Веспуччи

құрлықтың жағалауларына бірнеше рет
жүзіп барып, оны жаңа дүние ретінде сипаттап жазды. Бұдан әрі испан конкистадорлары Солт. және Оңт.
Американың ішкі аудандарын жаулау кезінде бірқатар жаңа жерлер ашты (
Э.Кортес
, Х.
Писарро
).



1503 ж. В.
Нуньес де

Бальбоа

Панама

мойнағы арқылы Тынық мұхит жағалауына шықты.
Бальбоаның жаңалығы Атлант мұхитынан “Жаңа Дүниені” айналып, “Оңтүстік теңізге” (мойнақтан
қарағанда
оңт
-
те көрінетіндіктен саяхатшылар солай деп атаған) асатын жолды іздеу туралы ой тудырды.
Бұл идеяны Ф.Магеллан басқарған испан экспед. жүзеге асырды.
Магеллан

және оның серіктері
Атлант

мұхитынан жол тауып,
Тынық

мұхитқа өтті, онан әрі дүние жүзін айналып шықты (1519


1522).


49. Жапония


жабық мемлекет

Жабық мемлекет кезіндегі Жапония сыртқы әлемнен толықтай оқшаулан
а алмады.Г
олландықтар
арқылы

сыртқы әлеммен байланысынан басқа сегунат
қытай көпестеріне Нагасакиге келуге рұқсат

етті.Үкімет Халықаралық өмірдің маңызды оқиғаларына жіті көз салумен болды.Сегунат
Голландия және
Қытаймен сыртқы сауданы
толықтай өз қолына ш
оғырландырды.


Ресейдің Тынық мұхиты жағалауына шығуы және оның Курил мен Сахалин аралдарында орнығуы

орыстардың жапондықтармен бетпет
-
бет келуне әкелді.Жапониямен Ресми қатынас орнатпақ болған
Ресейдің біренеше қадамдары токугавалаық жабық ел саясатын
а ұшырап отырды.
1739ж Беринг
экспедициясының

бастауымен орыс кемелері алғаш рет Жапония жағалауларына келді.


1792
-
93ж Лаксман экспедициясы

Реседің Жапониямен алғашқы ресми сауда қатынасын орнату
қадамы болып табылды.Ресейдің территориялық жақындығын еск
ере отырып сегунат ұсынысқа келісімін
береді.19 ғасырдың 1 жартысынды Токугава тәртібі саяси және экон
-
қ тоқырауға тірелді.Бұл жағдайды
шетел колонизаторлары өз мүддесіне пайдалануға тырысьы.Сыртқы әлемге жабық мемлекет бағыты толық
негізссіз екенін көрсет
ті.Жапонияның әлеуметтік
-
экономикалық және әскери артта қалуы оның шетел
державаларының күшпен елдің есігін ашуға қарсы әрекет етуіне мүмкіндік бермеді.Жапон айлақтарына
еуропалық және американдық әскери кемелердің шақырусыз келуі жиіледі.Үкімет Жапонияның

сыртқы
әлемнен өзін
-
өзі оқшаулауы саясатын ары қарай жүргізуі тығырыққа тірелетінін түсінді.


19 ғ басында Жапонияға сыртқы күштердің қысымы күшейе түсті.40 ж
ҰБ
-
ның Қытайдағы
агрессиясы

күшейе түсті.
Қиыр Шығысқа американдық қызығушылық

арта түсті.Жапон үкіметімен
қатынастарды орнатуға жасалған көптеген қадамдар жеміссіз болғандықтан, АҚШ
1852 ж коммодор Перри
басшылығымен әскери экспедицияны

жабдықтайды.Ұзақ келіссөздерден кейін
1854 ж алғашқы жапон
-
американдықкелісімшартына

қол қойылад
ы.Осылай американдық капитализм 2,5 ғасыр бойы оқшаулану
саясатын ұстанған Жапонияны күштеп бас тарттырды.


АҚШ
-
пен келсімшартқа келгеннен кейін қысқа уақыт ішінде Жапония ҰБ
-
мен,Ресей және
Голландиямен орнатады.1855 ж келісімге сәйкес орыс кемелері үшін
Симода,Хакадатэ және Нагасаки
айлақтары ашылады.Осыайша 19 ғ ортасында Жапонияны шетел державалары күштеп ашты және оны
нарық өтеміне айналдырды.


50. 1925 жылғы Локарн келісімдері

Қабылданған мерзімі:

1925 ж 16 қазанда

Қабылданған жері:
Локарн
конференциясында

Қол қойылды:

Лондонда 1925 ж 1 желтоқсанда

Қай елдер арасында:


Германия, Бельгия , Франция, Италия, Англия
арасындағы

кепілдік келісімі;

Германияның,Францияның,Бельгиямен ,Польшамен Чехословакиямен
жеке түрде жасалған

арбитраж
туралы кел
ісімі;

Франко
-
польшалық және франко
-
чехославтық келісіміне

қол қойылды / Франция осы екі елге егер
шекараларына шабуыл жасалса, көмек көрсету керек,егер Ұлттар Лигасы қандай да бір ұжымдық шараны
қабылдау туралы мәселені шешпесе. /

Мәні:

Германияның
батыс

шекарасының

кепілі мен арбитражы жөніндегі келісім

Неге тек Германияның батыс шекарасы жөннде мәселе қаралды:

Англия мен Франция Германияның
қатысуымен антикеңестік блок құруды көздеді, сондықтан Германияның
шығыс шекарасы

Локарно
жүйесіне кірмеді.

Локарн
о келісімінің негізгі құжаты:

Рейн пактісі.

Пакт мәні:



территориалды статус квоны сақтау




герман
-
француздық және герман
-
бельгиялық шекараның қол сұғылмаушылығын қарастырды. Ол
1919 ж Версаль келісімінде анықталды.



Германияның,Францияның,Бельгияның бір
-
біріне шабуыл жасамау міндеті мен пайда болған дауды
арбитраж немесе сот жолымен шешуі міндеті қарастырылды.

Пакт өз күшіне енді:

Германияның Ұлттар Лигасына мүше болғаннан кейін 1926 ж қыркүйек және Лига
кеңесінде ұл
ы держава сияқты тұрақты орынға ие болғаннан кейін.

Ерекшелік белгі:

Локарно келісімінің қабылдануы Франция позициясының әлсірегенін нақты дәлелі

Келісім бұзылды:

Билікке фашистердің келуінен кейін, 1936 ж 7 наурызда. Өз әскерін қарусызданған
Рейн зонасына

енгізді.

Келісімнің маңызы:

Еуропадағы шиеленісті бәсеңдетті


51.

Халықаралық қатынастардағы Отыз жылдық соғыстың орны мен ролі (1618


48)


Людовик XIIІ
-
тің балалық шағында негізгі билік кардинал Ришельенің қолында шоғырланған еді. Ол да
Генрих ІV
-
нің

«реалистік саясатын» жалғастырды деп санауға болады. Францияның «табиғи шекараларын»
анықтаумен айналасады. Рейн бойындағы Францияның шығыстағы шекарасы Генрихтің жоспарларында
көрсетілмесе, Ришелье оны анық аңғартып отырды.

Өз мемлекетінде гугенот
-
протес
танттарды жеңе отырып, герман жерлерінде ұсақ княздерге қолдау
көрсетеді. Бұл көмекке қайтарым ретінде герман княздері Рейнге дейінгі жерлерді Францияға беруге
уәделеседі. Егер Фландрия Испанияға қарсы күресті бастайтын болса, Франция да Фландриянға қолдау

көрсетуге дайындығын ашық танытады. Түпкі мақсат
-

Испанияны әлсірету еді. Ал Эльзас, Лотарингия,
Савойя, Ницца француз жерлері болып саналатын, бірақ іс жүзінде иелік ете алмайтын.

XYII ғ. басында Германияның әлсіреу кезеңі басталды. Теңіз және мұхит жол
дарының дамуында Альп
таулары арқылы және герман өзендерінен өтетін сауда жолдарының маңызы жойыла бастады. Карл V
-
нің тірегі
болып саналған Вельзер және Фуггер банк үйлері банкротқа ұшырап, саудамен айналысуды доғарады. Сауда
орталықтары: Лиссабон, Антвер
пен, Амстердамға көшкен соң, Солтүстік герман қалаларының Ганзей бірлестігі
ыдырауымен үлесін жоғалтады. Англия, Дания, Швецияның күшеюі барысында Ганзей бірлестігінің оларға
қарсылық көрсетуге жарамсыз екені айқындалады. Атақты неміс тоқымалары арзан ағыл
шын шұғаларына
төтеп бере алмайды. Бұл келеңсіздікті реттеу мақсатында немістер ағылшын тауарларына тыйым салады.
Алайда ағылшындар Лондонда Ганзей бірлестігінің құрыш құйатын үйлерін жауып, неміс саудагерлерін
Англиядан шығарып жібереді.

Қалалардың маңызы

азайғанымен, жергілікті княздердің ықпалы өсе бастайды. Нәтижесінде, кедендер
саны көбейіп кетеді. Өзге ұлттардың көтерілісі басталады. 1619 ж. Фердинанд ІІ император болды. Ол өз
мақсаты ретінде біріккен католикалық Германияны құруды белгілейді. Оған Риш
елье жол бермеуге тырысады.
Бұның соңы 30 жылдық соғысқа (1618
-
1648 жж.) алып келеді. Ришелье герман протестант княздер мен
солтүстік Германиядағы императордың билігіне қарсы иеліктерді қолдайды, Дания патшасымен одақтасады.
Швед патшасын Густаф
-
Адольфті и
мператорға қарсы соғысқа тартады. 1632 ж. Густаф Адольф өлтірілген соң
Францияның соғысқа тікелей қатысуына тура келеді.

Соңымен, отызжылдық соғыста бір жағынан Австрия, Испания, герман католикалық княздері, Франция,
Швеция, Германия, Дания, протестанттық

княздер екінші жағынан қатысты. Габсбург одағын Речь Посполита
мен Қасиетті Престол, ал қарсыласын Англия, Голландия мен Ресей қолдаған.

Жалпы соғысты
төрт маңызды кезеңге

бөлуге болады:

1)

чехтық немесе чех
-
пфальц (1618
-
1625 жж.)


1618
-
1620 жж. Чехияда
Габсбургтерге қарсы көтеріліс
басталады. Әскери қимылды Протестант униясы және Католик лигасы жүргізеді. Бұл кезең Габсбург одағының
жеңісімен аяқталды;

2)

даттық (1625
-
1629 жж.)


Балтика жағалауын жаулап алу мақсатымен соғысқа Дания кіріседі. Бұл кезең
д
е Габсбургтердің жеңісімен аяқталды;

3)

шведтік немесе швед
-
орыс (1630
-
1635 жж.)


швед королі Густав Адольф Германияға кіреді. 1632 ж.
соғысқа Ресей араласады;

4)

франко
-
шведтік (1635
-
1648 жж.)


соғысқа Франция кіріседі. Франция ішкі саяси жағдайының
наш
арлауы оны 1648 ж. Вестфаль келісіміне келуге мәжбүр етті, яғни соғыс Габсбургтердің жеңілісімен
аяқталды.

Негізгі бітімгершілік шаралар 1644 ж. Вестфалияның 2 қалаларында өткен келіссөздерден басталады.
Оснабрюкеде императордың, неміс княздерінің және Шве
цияның өкілдері мәжіліс құрады. Ал Мюнстерде
императордың, Францияның және басқа да мемлекеттердің елшілері кездеседі. Императордың елшісі
Траутмансдорф Швеция мен Францияның ауыз жаласуына жол бермес үшін Швецияға жер беріп, үміттендіру
арқылы шешуге тыры
сады. Содан соң, империяға пайдалы келісімдер жасауға мүмкіндік туады деп
жоспарлайды. Бірақ Франция да Мазарини І арқасында қажетті шараларға кіріседі. Бранденбург курфюрстігін
Оңтүстік Балтикада Швецияға қарсы бағыттайды. Швеция Францияға және Курфюрстке

қарсы саясат
жүргізуден қауіптенеді. Таутмансдорф өз кезегінде тек қана австриялық Габсбургтердің жерлерін ыдыраудан
сақтап қалды.

1648 ж. 24 қазанында Мюнстерде бейбітшілік шарты жасалынады. Бұл Вестфаль жүйесінің қалыптасуы
деп саналады. Вестфаль жүйесі
нің нәтижесінде герман жерлерінің бытыраңқылығы сақталынады. Франция
өзінің үстемдік мәселесін біршама шешіп алады. Түбегейлі болмаса да Еуропа мемлекеттерінің шекаралары
анықталынды.

Швеция Балтика және Солтүстік теңіздерде үстемдік орнатты. Шығыс Еуропа,

Англия және Голландия
арқылы өтетін сауда жолдарын бақылауға алды. Оның иелігіне Померанияның батыс және шығыс бөліктері,
Рюген және Волин аралдары, Висмар қаласы, Бремен және Верден епископтіктері өтті. Осылайша, Швеция
негiзгi мақсатына қол жеткiзiлдi:
тек Балтика жағалауларындағы маңызды айлақтар ғана емес, сонымен қатар
Солтүстiк теңiз жағалауларындағы маңызды айлақтар оның қолына өттi. Швецияның пайдасына қарай
аумақтық қосылулар Бранденбург пен Мекленбургтiң есебiнен жасалды.

Францияға Эльзас (Страсб
ургті санамағанда), Люксембургтің бөлігі, Руссильон, Артуа, Геннегау және 3
епископтік (Мец, Туль, Верден) қосылды. Голландияның егемендігі және Швейцарияның империяға
тәуелсіздігі жарияланды. Германиядағы «неміс бостандығы» және Италиядағы «саяси бостанды
қ»
құбылыстарын
-

Францияның жаулас мемлекеттерінің әлсірегендігінің белгісі деп қарастыруға болады.

Дiн саласында Вестфаль бейбiт шарты Германиялық кальвинистердiң, католиктердiң және лютерандардың
құқықтарын теңедi, 1624 ж. дейiн жүргiзiлген шiркеулiк же
рлердiң секуляризациясын заңдандырды, бiрақ
германдық княздердi қол астында ұстаушы азаматтардың қай дiнге жататынын айқындау құқығынан айырды.

Келісімнің жүзеге асуының кепілдеме мемлекеттері ретінде жеңуші державалар


Франция және Швеция
жарияланды.

Фр
анцуз буржуазиялық революциясына дейін Вестфаль шешімдері халықаралық қатынастардың негізі
болып саналынды.


52.

ХІХ ғасырдағы Англия сыртқы саясат бағыттарындағы өзгерістер

Он тоғызыншы ғасыр Ұлыбритания үшін гүлдену кезеңі болды. Ол дүние жүзі бойынша үлкен
аймақтарды бақылап отырған саяси империя болатын. Он тоғызыншы ғасырда ҰБ ең қуатты
империя болды. О л өзінің агрессивті және табысты отарлық экспанисияларының арқасында
ең ірі
территориляарға ие болды. Әлемдегі ең ірі өнеркәсіптерге ие болды, сонымен қатар жаһандық
тасымалдаулар мен рыноктарды бақылады. Оның ең ірі әрі қуатты флоттарға ие болды.

Отарлық саясат


Жүзжылдықтың соңғы ширегіне дейін ол дүниежүзіндегі қандай д
а бір басқа елмен
салысырғанда көп тауар өндіретін.
1815 жылдан кейін Ұлыбритания өзін қол жетпейтін сауда
позициясына орнатпақшы болды. Өз саудасын кеңейту ғана емес, әлемдік жүк тасымалдары мен әлемдік
сауданы бақылау қажет болды. Ұлыбритани я өзінің кол
ониалды аймақтарын кеңейтті. Американ иеліктерін
жоғалтқаннан кейін жаңа қоныстану жасау идеясы өте өзекті болмады, сол себепті 1840 жылға дейін
Ұлыбритания тек қызығушылықтары (шай мен опиум плантациялары, Қытайдан алынатын бағалы заттар
мен металлдар )м
ен сауда жолдарын қорғап отырды.

Ост Үнді компания

Негізгі кезеңі Үндістанды колонизациялау болды. Ағылшын Ост
-
Үнді компаниясы Индияға
енудің ең тиімді формасы болатын. Алғашқыда Франциямен соғыста жеңіске жетіп, өзінің
территорияларды жаулап алу саясатын жалғастырды . жаулап алу саясаты Пенджаб княжествас
ын
жаулап алумен аяқталды.
Англия бұл жердеде үстемдікке жетті.


Еуропада Ұлыбритания күш балансын теңестіруге тырысты, ол Ресейдің шабуылына қарсы әлсіреген
Оттоман империясын қолдады. 1890 жылы Африка еуропалық елдердің келісімі бойынша
«қызығушылықта
р» аймақтарына бөлінді. Ұлыбритания басқаларынан көп аймақты жаулап алды. Әсіресе
маңызды болған
-
Египет пен Суэц каналы. Британия Египетті 1954 жылға дейін оккупациялады.

Канада, Аустралия, жаңа Зеландия сынды колонияларына өз дербес мемелекеттерін құруға

рұқсат
етілді. Алайда олар британ монархын өз мемлекетінің басшысы деп мойындауы керек.


Он тоғызыншы ғасырда Англия аумағы, территориясы жағынан Ең ірі Империя болды. Он тоғызыншы
ғасырдың соңына қарай Британия мұхиттар мен құрлықтың көп бөлігін бақыл
ауға алды. Алайда сол кезде
-
ақ колониялар Британия үшін көп ақұа талап ететін ауыр жүкке айналды.


53.

Мюнхенгрек конвенциясы 1833 ж

1833 ж 18 қыркүйекте Ресей мен Австрия арасында қол қойылды. Яғни Николай 1 мен Франи 1 және
пруссиялық Фридрих Вильгельм
арасында болды. Австрия жағынан Иеттерних пен граф Фикельмон Ресей
жағынан Нессельроде Патщцев Орлов қатысты. Ол бойынша;

1. Австрия мен Ресей дағдарыс қайталанған жағдайда, Осман империясының біртұтастығын сақтауға
келісті.

2.Құпия бөлімде Түркияда билі
к құлаған жағдайда мемлекеттердің әрекеті белгіленді.

3.Құпия бөлім Египет пашасы Мұхаммед әлидің билігінің Осман империясының еуропалық
провинцияларына тарауына бөгет болуды қарастырды.

4.Ресей дипломатиясы бұл конвенциясы өзінің жеңісі деп санады.

5. Ф
ранцуз экспанциясының таяу шығыстағы әрекеті. Мұхаммед Әли жасаған қарумен есептеді.

6. Өз протектаратын Дунайдан Босфорға дейін кеңейту Шығыста бейбітшілік орнату.

7. Австрия: Конвенцияны Ресейдің Түркия ісіне жалғыз өзі араласу мүмкіндігін шектеп Шығыс

мәселесіндегі саясатын өзіне тәуелді етеді деп санады.

8. Австрия Ресейдің Тачу Шығыстағы ықпалын әлсіреткісі келді. Және өзбетінше әрекет жасауына жол
бергісі келмеді.

1833 ж 19 қыркүйекте Мюнхенгректе Ресей мен Австрия арасында тағы бір конвенцияға қо
л қойылды.
Ол бойыншы:

1. Тараптардың әрқайсыснан Польша бөлігінің екіжақты кепілі қарастырылды.

2. Екі жақ Польша жеріндегі көтеріліс үшін бір
-
біріне әскери көмек көрсетуге міндеттеді.

1833 ж 15 қазанда Мюнхенгректе Берлиндегі келісім бекітілді. Ресей,
Прусия, Австрия, монархтары
ішкі бүлік немесе сыртқы қауіп болса, бір
-
бірінен көмек ала алды. Бұл келісім Үш монарх келісімі деген
атпен белгілі қасиетті одақты қайта құруға сәтсіз қадам болды.


54.

Ұлттық мемлекеттер қалыптасу бастапқы кезеңіндегі Еуропа

Отыз жылдық соғыс пен Реформациялардан кейінгі бекітілген Вестфаль бейбіт келсімінен кейін
Ұлттық Мемлкеттер жүйесі қалыптаса бастады. Ұлттық мемлкеттердің құрылуы Папа кеңесінің саяси
үстемдігінің аяқталуын, Қасиетті Рим империясының ыдырауының және жа
ңа әлеуметтік саяси күш
Буржауазиның аренаға кіруі. Буржуазиялық революциялар және ұлтшылдықтың таралуы капиталистік
экономикаға өтуге ықпал жасады.


Ұлттық Мемлкеттердің мақсаты:



Саяси және әлеуметтік бірлік



Коллективті прогресс, мысалы; экономикалық өс
ім және өмір сүру деңгейінің өсуі.



Азаматтардың құқығы, дамуы, теңдігі және мүмкіндігі

Ұлттық Мемлкете екі аспектіде критикаға ұшырады. Біріншісі: Өз тағдырын өзі шешудегі Адам
құқығы және Ұлт құқығы Мемлкеттік суверинитет пен территориялдық бүтіндікке қа
рсы келеді

Екіншіден: Жаһандану кезіндегі тиімді басқарушылықтың болмауы


ОСЫ СҰРАҚ ДҰРЫС ЕМЕС СИЯҚТЫ. ОНША ТҮСІНБЕДІМ СҰРАҚТЫ


55.

Соғыс алдындағы еуропадағы дағдарыс

Испаниядағы соғыс

1936
-
39жылдары

Бұл Испания ішіндегі азамат соғысы. Ол солсоциалистік республикалық ұкімет пен көтеріліс жасаған
оң монархиялық күштер арасындағы күрес(әскердің көп бөлігі Франко бастауымен қолдады).
Көтерілісшілерді Германия мен Италия қолдады, ал республикалықтарды Сов
ет Одағы қолдады. Көтеріліс
1936 жылы 17 маусымда Испандық Мароккода басталды. Жалпы 145 мың әскерден Франконы 100 мың
әскер қолдады. Италия мен Германия Франкоға қару мен оқ дәрі берді. Совет үкіметі әскери қару жарақ пен
әрі өз еркімен қатысқысы келген
әскермен қамтамасыз етті.
Жалпы Испан республикасы үшін кұрескен
интернационалды әскердің саны 42
мың болды. Сонымен қатар Италия өз экспидициялық корпустарын
жіберді. 1938 жылы Эбро бойында соңғы интернационалды соғыс болды. Күзде республикалық тар олар
ды
Испанияныдан кетуді сұрады. Ол арқылы республикалықтар Франция арқылы қаруды алуға үміттенді.
Қарашада ғана Франколықтар Республикалықтарды жетінші шабуылы кезінде Эбро оң жағалауында жеңеді.
Бұл жеңілістің бір себебі: Франция испан және француз аралық

шекараны жауып тастады да, қару жарақ
республикалықтарға бармағандығы. Жалпы соғыста республикалықтар 100мың әскерден айырылды, ал
франколықтар 70мың адамнан айырылды.

Соғы басталу негізгі себебі: әскери күштердің өз билігін орнату үміті, диктатура орна
ту.



Австрия аншлюсы

1934 жылы австриялық нацистердің билікті баспы алу күресі нәтижесіз болды. 1937 жылы қарашада
Муссолини келісімн алғаннан кейін, Гитлер Австрияны басып алуға кірісті. Екі айдан кейін Гитлер Англия
портфельсіз министр
і Галифакспен кездесіп, Австрия аншлюсіне, Чехословакия және бос қала Данциг
баспы алуына қарсы болмайтын келісімін алды (Англия Германия мен қатынасын жақсартуға тырысты)
Батыс державалар келісімін алғаннан кейін Германия іске кірісті. 1938жылы сәуірде а
встрия канцлері
Шушнигті Гитлер шақыртып алады. Гитлер талаптары:

1.

Ол нацистерге амнистия беру

2.

Нацистер істеріне толық бостандық бері

3.

Австриялық нацист Зейс Инквартті үкіметке кіргізу.

Ол талаптар қабылданды. 12 наурызда герман әскері басып кіріп, жаулап
алды. Келесі күні Зейс
Инкварт Австрия Германия құрамына кіретінін жариялады. Бұны Муссолини қабылдады. Сәуірде Англия,
Франция, АҚШ өз дип миссияларын шығарды, аншлюсты қабылдады.



Чехословакия басып алу

Германия Австриядан кейін Чехословакияны
басып алуды мақсат етеді. 1938 жылы Гитлет немістер
көп жерді берсін деп. Судет обылысының көп бөлігі немістер құрайтын. Бұл бастауын Судет неміс
партиясы(Генлейн) қолдайды. Олар автономия талап етеді. Бұл кезде Гитлер басқа Чехословакия жерін
талап етпейт
іні туралы айтады. 1938жылы мамырда халық жағдайын көріп, Чехословакия қарулануды
бастайды. Бұл кездерде Чехословакия ең қаруы мықты мемлекет болды. Гителр Англиямен келісімге егер
судет мәселесін шешсе келемін дейді. 1938 жылы тамызда Англия мен Франция Л
ондонда кездеседі.
Чехословакия президенті Бенешке хат жібереді. Неміс көп жерлерді Германияға беру керек. Әрі Англия
оның шекарасын қорғауға уәде береді егер ол басқа мемлекеттермен келісімінен ( совет чех келісімі) бас
тартса. 1938жылы қыркүйекте Литвин
ов 1935 жыл ғы пакт бойынша көмектесеміз деп. Германия өз
сұраныстарын өсіре бастайды, оған Польша мен Венгрия қосылады.
1938
жылы
29 қыркүйекте Мюнхен
конференциясы өтеді. Германия, Франция, Ұлыбритания және Италия қатысуымен. Ол конференция шешімі
бойын
ша Чехословакия он күн ішінде Судет облысын оның бар өнеркәсібімен беру керек. Чехословакия
жарты өнеркәсібінен айырылды.

Қазанда Германия Чехословакияға басып кіріп, оның Судет облысымен қатар кейбір қалаларын алады.
Венгрия Украина Карпат тауларын және

Словакияны алуды сұрайды. Ал Польша Тешин облысын алуды
көздейді. 1938 жылы 2 қарашада Венада кездесу өтеді. Польша Тешин алады, ал Карпат Украина өз
тәуелсіздігін алады. Бірақ кейін Венгрияны өз одақтасы ету үшін оған Германия Карпат Украинасын береді.
1
939
жылы наурызда Словакияға тәуелсіздік алуға Германия айтады. Сонда ол өз әскерін кіргізеді. Чех және
Моравияны өз протектораттығына алады.



56.

Қазақтардың сыртқы саясатындағы сыйлықтар және салықтар институты

Аманат ант пен келісімнің айғағы.

Аманат ин
ституты түрік халық тарихының ежелден келе жатқан институты болып табылады. Келісім
шарттардың орындалуына кепіл ретінде де қарастырылады.

Аманат мерзімі;


Аманат

Бір жақты


екі жақты

Хан ұлдары

Мұра арқылы Мұра емес


Алым салық жүйесі өзге елге жіберілген сыйлықтары да алым салық жүйесіне жатады.

Алым салық қаражатты күштеп алу, жеңілген халықтан алынатын заттай немесе ақшалай алым,сондай
ақ халықтан жиналатын салықтар мен алымдар.

Орта Азияда және Шығыс Түркістанда алым
-
салық түрі әр түрлі болатын. Онда сый ретінде
сауыттар,
дулығалар, маржандар
, яшма, янтарь, алтын, жібек және шыт маталары, алмас, түсті керамикалық ыдыстар,
боялған құнды аң терілері және т.б.

жөнелтілетін

Орта Азия мемлекеттерінің бір ерекшелігі ретінде, әсіресе Қазақ хандығының, елшілерден жауап
сыйлықтардың тізімін беріп жіб
еруін атауға болады. Тізімде көрсетілген сыйлықтар
толық жіберілсе
, бұл
мемлекетің мәртебесін танығаны деп есептелетін. Ал
толық болмаса

немесе мүде сыйлық қайтарылмаса
қабылдаған сыйлықтар тек салық ретінле қарастырылды деген сөз

Мысалы, 1755
-
1757 жж. қаз
ақ сұлтаны Абылай Қытайдан қыспақ көрген ойрат князі Әмірсанаға
көмектеседі. Екеуінің одағын бұзу үшін Қытай Цин династиясы өз елшілерін сұлтанға қатаң талаптармен
жібереді. Ал Абылай келіссөздерді Әмірсана Сібірге қашып кеткен соң ғана өткізеді. Және 1757

ж. Қытайға
Абылай өз елшілері арқылы төрт ат жіберді. Қытайлар бұл сыйды Орта жүздің Қытайға төлеген алым
-
салығы ретінде қабылдайды.

Негізі сыйлықтар саны көбіне тоғыз болатын. Көшпенділер дәстүріне сай тоғыз саны үлкен құрмет
белгісі болып саналатын. Сон
дай
-
ақ сый жасы үлкен құрметті жаннан бастап лауазымына қарай лайықты
тағайындалатын.


57.

Италияның бірігуі. Итальян мемлекетінің құрылуына еуропалық мемлекеттердің көзқарасы

Жалпы Италия 1848
-
1849
жылғы революциялан соң бытыраңқы ел боп қала берді:Ломбардия

мен
Венецияда француздар әскері,Романьеде австриялық күштер болды. ХХ ғ. 50
-
жылдары Италияны
біріктіруде негізге екі бағыт айқындалды: Кавур мен Джузеппе Гарибальди.


Кавур

Самарқау бағыт



Ұстанымы
ірі буржуазияға,дворяндар

мүддесіне сай. Сыртқы саясатта Австрияға қарсы
бағытталған.Елді варварлрдың озбырлығынан тазалауды(австриялықтар),Ломбардия мен Венецияны
қайтаруды қалады.Парма мен Моденаны Сардиния мемлекетіне қосуды қалады,яғни
Италияны жоғарыдан
біріктіру.



Мон
архия
құруды мақсат етті.



Тәуелсіздік үшін ұлт азаттық революциялық күресті қолдамады. Франция мен Англиядан көмек
күтті. Францияға
Савойя мен Ниццаны

беруге уәде етті.


Гарибальди

бағыты революциялық
-
демократиялық.



Ұсақ буржуазия

мүддесіне сай.



Демократия
лық Республика
құруды көздеді.



Бүкіл
Италияны толық біріктіруді

қалады.



Франциямен
одақтасуға қарсы
болды.Себебі Гарибальди Пап билігін жойғысы келді және де
Савойя мен Ниццаның францияға берілуіне де қарсы.

Державалардың позициясы:

Францияның негізгі
мақсаты
-
Италияны Австриядан азат етіп,өз үстемдігін орнату
.

Ал Кавур француз императорының көңілінен шығу үшін 1855 жылы Ресейге қарсы ағылшын француз
одағына кіріп, қайшылықтары болмаса да Пьемонт әскерін Ресейге қарсы жіберді. Ал
Франция өз кезегінде
ит
альян жерін аннексиялауға Ресейдің келісімін алу үшін Галицияны ұсынды.

1857 жылы 13 қыркүйекте
александр ІІ мен Наполеон ІІІ кездеседі,сол жерде Ресей француздардың жоспарына қарсылық білдірмес
үшін Париж келісімін қайта қарауды талап етеді. 1858 жылы Пл
омбьерде өткен
Наполеон ІІІ мен Кавурдың
құпия кездесуі
нде
Франция Австриямен соғыста көмек берсе,Савойя мен Ниццаны беретіндігін айтты.

Сонымен бірге олар
Италияда папаның бастауымен төрт мемлекеттің конфедерациясын Пьемонт,Неаполь,
Рим, Тоскана құруға

келісті.

Ресей

нейтралитет саясатын ұстанды
.

Ол
Австрияға көмек көрсетпеді,себебі Қырым соғысы кезінде оның сатқындығын әлі де ұмытпаған

болатын. 1859 жылы болған Париждегі кездесуде Ресей жағымды бейтараптылық сақтап,өзге
елдердің,әсіресе Пруссияның нейт
ралитет ұстауын қамтамасыз етуге міндетті болды.Австрия да Ресеймен
жақындасу үшін Шығыс мәселесінде көмектесемін деп үш рет мияясия жіберді,бірақ сәтсіз болды.
Ресей
Қырым соғысынан соң Австрияның әлсіреп,Аппенин түбегінде мықты мемлекеттің құрылуына мүдд
елі еді.

Пруссия мен Англия

араласуға ынталарын танытпады

және
Италиямен қақтығыс кезінде Австрияға
көмек көрсетуге асықпайтындарын білдірді
.Англия СІМ Малмсбери державаларын конгресін шақыруды
ұсынады,бірақ Франция мен Ресей Англияны бұл іске араластырма
й,өздері шешу үшін бас тартты.

Алайда
Ресей Австриямен сепараттық келісімге отырды 1859 ж 3 наурызда
,ал
Франция соғыс
басталмай
-
ақ өзі қалаған савойя мен Ниццаны алғандықтан Австрияға қарсы соғысудың мәні
қалмады
.Сондай
-
ақ Пруссия француз әскерлерінен қау
іптеніп,Рейнге өзінің күшін орнатты. Ал
Наполеон ІІІ
біріншіден
, соғыс әрекетін жалғастырса,По өзені ғана емес,енді Рейн бойында да соғысуға тура келетінін;
екіншіден
,Сардинияның Италияға қосылса Римнен француз гарнизонының кетіп, папаның билігінің
жойылат
ынын түсініп;
үшіншіден
,Италияның мықты державабоп біріккен жағдайында,Тосканаға өз інісі
Наполеон Бонапарт принцті отырңызу жоспарынан бастартуға тура келетінін түсініп,Кавурмен
келіспестен,Австрияны бітімге шақырды
.Австрияға тек Ломбардиядан бас тартуды с
ұрады,ал соғыстан
шаршаған олар бұған кідірместен келісе кетті.

1859 жылы,11 шілдеде Австрия мен франция арасында
Виллафранк

келісім

орнатылып,оның шарты
бойынша Ломбардия Сардиния корольдігіне өтті,ал Венеция Габсбургтерде қалды.Тоскана,Парма,Моденде
қу
ылғангерцогтар билігі қалпына келтірілді.Бұл бітімнің шарттары сол жылы қараша айындағы Цюрих
келісіміндерінде расталып бекітілді.

Цюрих келісіміндегі елдердің позициялары:

Англия

Италияда Францияға бағынышыты конфедерацияның құрылуына қарсы екенін,өз тағдырын өзі
шешу құқығын беру керек екендігін айтты.Италяиның Францияға қарсы тұра алатын болып қалыптасуына
мүдделі еді.

Ресей

басында Австрияға қарсы бағытты ұстанып еді,бірақ ита
льян революциясының тереңдеуі мен
Савойя династиясының Неаполитан корольдігін иеленуге талпынуы ресейдің позициясын өзгертті.

Кавурдың Францияға Савойя мен Ниццаны беру елде көтерілісті туғызды
.Гарибальди бастаған
еріктілер 1860 жылы Сицилияны алды.1861 жы
лы біріккен Италья корольдігі құрылғаны жарияланды:
Сардиния,Ломбардия,Тоскана кірді.Енді Венеция мен паптық Римді қосу керек еді. Гарибалдьди отряды
Римді жаулауңға тырысқан әрекеттері сәтсіз болды.
Италия1866 жылы австро
-
прусс соғысына қатысады

Пруссия ж
ағына
.
Австрия жеңіліп,Венецияны Францияға берді
,ал
Франция оны Италияға тарту етті
. Бұл
Италияның «жоғарыдан» бірігуінаяқтауда маңызды болды. Рим ғана қалды,ол Наполеон ІІІ қарамағында еді.
1870 жылы Францияда екінші империяның құлауы Италияның бірігуін ж
еңілдетті: француз әскері Рименен
кетіп,Италия оны өзіне қосып алды
. Осылайша,1871 жылы Рим Италия астанасы болды.


58.

Германия репарациялары жөніндегі мәселені шешудің эволюциясы (1919
-
1934 жж.)

Бірінші дүниежүзілік соғыстың қорытындысы ретінді Версаль бебй
біт келісімі орнады. Келісім
бойынша Германия
269

миллиард алтын марк репарация төлеуге тиісті болды. 20 ғасырда болға
Дағдарыстан кейін Германияның репарацияларды төлеуге шамасаы келмеді. Сондықтан ол басқа
мемлекеттерден қарыз алуға тура келді. Репараци
ялық комиссия қарызды 132

млрд дейін төмендетті.

1924


жылы Германияның репарацияларды төлеу мәселесі бойынша Лондонда конференция өтті.
1924жылдың 16 тамызында конференция аяқталып, оның шешімі бойынша «Дауэс Жоспары» қаылданды.

Бұл жоспар бойынша Г
ерманияның Фрнацияға репарация төлеуінде АҚШ пен Англия кредит беру
арқылы көмек бермші болды. Дауэс Жоспары бойынша Германия АҚШтан
2,5

млрд долл
, Англиядан
1,5

млрд долл

алды. Бұл Германияға үлкен көмек көрсетті. Ол өзінің өнеркәсіптік қызметінде өн
дірістік
жабдықтарды жаңартуға, болашақта өзінің әскери өндірістік базасын толығымен қайта қалпына келтіріуіне
мүмкіндік берді. Сонымен қатар Германияға әскери өндірісін қамтамасыз ететін технологиялар сатылды.
Ал американдық өнеркәсіпшілер Германиядағы к
әсіпорындардың иелері болды.

В августе 1929

г. и январе 1930


репарациялық конференциялар өтті. Конференцияда Юнга жоспары
қабылданып, жоспар бойынша Германияға жеңілдіктер көрсетілінетін болды. репарация құны 132 ден 113,
9

млрд маркіге дейін түсті. Жос
пар бойынша Германия репарацияларды төлеу мерзімі 59 жыл

Кейінен Ұлы Тоқырау басталғаннан кейін Германияның репарция төеуге шамасы келмеді. Германия
басшылары репарция төлеуді жою туралы сұранды. 1931жылы АҚШ президенті Герберт Гувер Германия
репарациялар
төлеміне тоқтам салды.

Бұл мәселені шешуде Лозаннда халықаралық кореннференция өтті. Конференция шешімі бойынша
Германиян репарация төлемдерін үш миллиард алтын маркіге сатып алып облигацияларды 15 жылда өтеуге
тиісті болды. Лозанн келісіміне
Гер
мани
я
,
Франци
я
, Англи
я
, Бельги
я
, Итали
я
, Япони
я
, Польш
а және
Британдық доминиондар қол қойды.

Алайда Гитлердің билікке келуімен бұл келімдер орындалған жоқ.


59.

Қазақ хандары мен ақсүйектердің қолайлы жағдайды пайдалану дипломатиясы


ыңғайлы жағдайды қолдану дипломатиясының ілім ретінде және қолданысқа кең түрде енгізген
мемлекет


«Аспан асты» империясы болып табылады.

Ыңғайлы жағдайды қолдану дипломатиясы іске асыру ерекшеліктеріне байланысты бірнеше түрге
бөлінеді:

1.
Босатылған тұ
тқындар арқылы.

Белгілі бір шарттың орындауының кепілдігі ретінде «тұтқындар» алынатын. Жазбаша үндеу хаттар
қазақ

ойрат тұтқын жауынгерлер арқылы жіберілетін. Бұған мысал ретінде 1755
-
1757 жылдары

Абылай
ханға ресми хаттарды Қытай басшылығы қазақтардың Қы
тайдағы тұтқын нөкерлері арқылы жібергенін
айтуға болады.

2. Ресми байланыстарды жүргізуімен қатар
саудамен айналасқан адамдарды

бейресми дипломатия
саласына тарту.

Көпестер сауда жүргізумен қатар, тыңшылық қызметті іске асырды: жергілікті халықтың әл
-
ауқа
тын,
ішкі саяси үрдістерін және жалпы әлеуметтік
-
экономикалық жағдайын талдайтын болған. Бұл шаралар
көбінесе жаулаушылық саясат жүргізу алдында немесе қарсыластың ішкі сырларын анықтау үшін
қолданылатын еді.

3.
Қолбасшылар

жүргізетін байланыстар
.

Қолбасшылардың

жеке қасиеттері мен дарындылығына байланысты әдіс. Осындай қайраткерлер
санатына Абылай, Кутузов, Наполеонды жатқызуға болады. Қазақ хандығында хандармен бірге билер мен
батырлар да сыртқы саясатты жүзеге асырды.

Қазақ

хандығының Ресейге қос
ылуы да ыңғайлы жағдайды қолдану дипломатиясының үлгісі болып
табылады. Бұл кезде алғаш өзінің қайсарлығын Аңырақай шайқасында көрсете алған Абылай сұлтан
дипломатиялық, әскери дарыны бар билеуші ретінде ерекшеленді.


60.

Шығыс дағдарысы. Герцеговина мен Болга
риядағы көтерілістер

19
ғаысрдың

70 жылдарына қарай
Осман империясының иелігіндегі славяндардың біршама бөлігі

болгарлар, македондықтар, Босния мен Герцоговинаның сербтері түрік езгісінде қалуын жалғастырды
және осы халықтардың ұлттық азат болуының шеші
мі басты мәселе болды. Осы кезде Балқандағы
оқиғалардың белсенді қатысушылары Түркия, Ресей, Анеглия, Австро
-
Венгрия болды.

XIX ғ. 70 жж. ортасында Балқандағы ұлт
-
азаттық қозғалыс жаңа күшпен көтерілді. Ол түріктердің
экономикалық және саяси езгісінің кү
шеюімен және оған бағынышты халықтардың әлеуметтік
-
экономикалық дамуымен байланысты болды. 1875 ж. Герцоговинадағы шілде көтерілісі, осы жылы тамызда
Босниядағы түріктерге қарсы наразылықтар Балқан халықтарының мықты азаттық қозғалыстарының
бастауы болды.
Шығыс дағдарысы басталды .

Көтерісшілерге көмек көрсетуге, бірақ істі әскери қақтығысқа дейін жеткізуге ынталылық танытпаған
Ресей Австрия
-
Венгрияға көтерісшілерге автономия беруді Түркиядан бірлесіп талап етуді ұсынды. Ресей
көтерілісті қолдады, бірақ Авс
трия
-
Венгриямен қақтығысқа бармауға тырысты. А.Горчаков Австрия
-
Венгрия байланысымен Балқан істеріне араласу саясатын жүргізуді шешті. Бұндай саясат үш император
келісімдерінің қағидаларына сәйкес келетін, 1875 ж. тамызында еуропалық державалар түрік сұлта
нына
Порта мен көтерісшілер арасындағы қатынастарды реттеуде өздерінің ара ағайындығын ұсынды.
А.Горчаков Түркиядан христиан халқына қатысты барлық міндеттердің орындалуын талап етті. Д.Андраши
А.Горчаковтың келісімімен Босния мен Герцоговинаға қатысты реф
ормалар жобасы бар нотаны дайындады.
Бұл жобаға сәйкес, жергілікті халыққа толық діни еркіндік беру, қайта өтеу жүйесін жою, обылыстар
табысын аумақтық қажеттіліктерді қанағаттандыруға жұмсау, реформаларды қадағалауға бағытталған
біріккен христиан және мұс
ылман комиссиясын құру, христиан халқын жермен қамтамасыз ету тиіс болды.

1975 ж. 30 желтоқсанда Андраши 1856 ж. Париж трактатына қол қойған барлық елдерге Босния мен
Герцоговинадағы реформалар жобасын ұсынды. Мемлекеттердің барлығы бұл жобаны қолдайды. 18
76 ж. 31
қаңтарда Австрия
-
Венгрия, Ресей, Германия, Англия, Франция және Италия Андраши жоспарын Вена
ультиматумы ретінде түрік үкіметіне ұсынады. Порта Андраши жобасында ұсынылған барлық міндеттермен
келісті. Алайда көтерісшілер жобадағы реформаларға қоса

бейбітшілікті (перемирие), шаруаларға жерлердің
үштен бір бөлігін беруді, реформалар жүргізілуіндегі державалардың кепілдігін талап етті. Түрік үкіметі бұл
талаптардан бас тартқандықтан, Д.Андрашидің дипломатиялық қадамы іске аспай қалады.

Сонымен, 1876 ж
. 13 мамырда Ресей, Австрия
-
Венгрия, Германия, Франция және Италия мемлекеттері
қабылданған Берлин меморандумы Түркия үкіметіне тапсырылады. Берлин меморандумы түрік үкіметінен
көтерісшілермен 2 айлық бейбітшілік орнатуды, олардың шаруашылығы мен баспанала
рын қайта қалпына
келтіруге көмектесуді, көтерісшілерге қару сақтау құқығын беруді талап етті. Үш императордың мақсаты
Осман империясының бүтіндігін сақтау және сонымен бірге ондағы христиандардың жағдайын жақсарту,
басқаша айтқанда, «жақсартылған» статус
-
кво болды. Бұл жаңа дипломатиялық термин, А.Горчаковтың
сөзімен айтқанда, Берлин меморандумының негізгі идеясын білдірді.

Берлин меморандумының пайда болуымен қатар Түркия Болгариядағы көтерілісті үлкен жауыздықпен
басып тастайды. Б.Дизраели түріктердің бұ
л зұлымдығын бүркемелеуге тырысты оның арасынша Сербия
мен Черногория славяндық көтерілісшілердің пайдасына қарулы көмекке дайындалып жатты. 1876 ж. 30
шілдеде Сербия мен Черногорияның Түркияға қарсы соғысы басталады. Бұл жағдайда Берлин
меморандумына қол
қою тежелді және кейіннен ол өзінің мағынасын жоғалтты.

Рейхштаттағы кездесу ешбір халықаралық құжатпен бекітілмесе де, орыс үкіметі Австрия
-
Венгриямен
келісімге қол жеткізеді. А.Горчаковпен Д.Андрашидің тапсыруы бойынша, австро
-
орыс келісімі жазылады.
Бұ
л келісім бойынша, екі держава дәл қазір «араласпау қағидасын» ұстануға міндеттенді. Түріктер жеңген
жағдайда екі жақтан, келісімде көрсетілгендей, Сербияның соғысқа дейінгі кезендегі жағдайын қалпына
келтіру, сонымен қатар Босния мен Герцоговинада реформа
лау жүргізу талап етілді. Ал Сербияның жеңісі
жағдайында екі жақ «үлкен славян мемлекетінің құрылуына жол бермеуге келісті» Орыс және австро
-
венгр
дипломаттарының жазуындағы айырмашылықтарға байланысты Рейхштат келісімінде көптеген
қақтығыстар мен түсінбеу
шіліктер орын алған.

Бұл уақытта Түркияның Болгариядағы зұлымдықтары Англияға мәлім болады және Б. Дизраэли үкіметі
өзінің сыртқы саяси бағытын өзгертуге итермеледі. Мұны, өз кезегінде, Ресей басшылары пайдаланғысы
келді. Орыс дипломатиясына Сербияны құтқа
ру керек болды, себебі 1876 ж. тамызында Белгарадта князь
Милан державаларға соғысты тоқтату үшін араағайындық туралы өтінішін білдіреді. Барлық державалар
келісімін береді. Константинополь конференциясы барысында ағылшын елшісі Портаға Сербияға бір айлық
бейбітшілік беруді және бірлден бейбітшілік туралы келіссөзді бастауды ұсынды. Түркия мұнымен келісе
отырып, болашақ бейбіт келісімшарттың қатаң баптарын дайындай бастады. Түркияның танған баптарымен
Еуропа державалары келіспейді. Мәселе тығырыққа тіреле б
астады.

Балқандағы бейбітшілік мәселесі жайында келісімге келе алмаған державалар Ресей бастамасымен
Түркиядан Сербиямен бейбәт келісімшарт орнатуды иалап етті. Бұл «еуропалық концертке» түрік
дипломатиясы өзіндік маневрмен жауап қатты. Бұл жағдайда Порта
Сербияға тек бейбітшілікті беріп қана
қоймай , оны 5
-
6 айға созды. Іс жүзінде, бұл түріктердің серб жерін оккупациялауы мен бейбітшілік туралы
келісімдерді созуын білдірді. Сербтер түріктердің бұл көңілшектігінен бас тартады, ал түріктер кезекті
шабуылын б
астайды. Нәтежесінде сербтер иағы да жеңіліске ұшырайды. Бұл жағдайда Ресей империясы
Түрік үкіметіне 4
-
6 аптаға бейбіітшілік беру туралы ультиматум қояды. Жауап беру үшін 48 сағат уақыт
беріледі.

Бұдан қорыққан Порта өойылған ультиматумды қабылдауға асықт
ы. Константинопольдегі орыс елшісі
Түркияның Босния, Герцоговина және Болгарияға автономиялық құрылыс енгізу, Черногория мен сербия
территорияларын кеңейту құқықтарын беру туралы шешімін алуға қол жеткізді. Алайда келісімнің қабылдау
рәсімі өтетін конферен
цияның дайындығы барысында түрік сұлтаны мемлекеттік төңкеріс жасап, жаңа
Конституцияны жариялайды. Конференцияның жасаған жұмысы зая кетті, өйткені конституция бойынша
қажетті реформалар берілген еді. Конференция өз жұмысын тоқтатады.

Канцлер О. Бисмаркт
ың орыс
-
түрік соғысы жағдайында Австрия
-
Венгрияны Ресейдің одақтасы
болудан бас тартқызуы Австрия
-
Венгрияның бейтарптығн қамтамасыз ету қажеттігіне Ресей үкіметінің
көзін жеткізді. 1877 ж. 15 қаңтарда Будапеште орыс
-
түрік соғысы жағдайында Австрия
-
Венгрия
Ресейге
қатысты өзінің ізгілікті бейтараптығын сақтайтындығы туралы құпия конвенцияға қол қойылады. Бұның
өтемі ретінде Австрия
-
Венгрияға Босния мен Герцоговинаны оккупациялау құқығы берілді. Сөйтіп, 1877
ж.қаңтарында Ресей Австрия
-
Венгрия бейтараптығына қ
ол жеткізеді, ал наурыз айында орыс әскерлерінің
Румыния территориясы арқылы өтуіне келісім алады.

Константинополь конференциясының сәтсіздігінен кейін орыс
-
түрік қатынастары күрт нашарлайды.
Тағы да соғыстың исі шыға бастады. Дегенменде орыс үкіметі ұлы д
ержавалардың кейбір талаптарына
Түркияны оңды жауап бергізуге тағы да бірқадам жасауға тырысты. Бұл дипломатиялық қадамның сәттілігі
ағылшын үкіметіне байланысты болды. 1877 ж. ақпанда Еуропа мемлекеттері үкіметтеріне арнайы


миссиямен ресейлік дипломат Ин
гнатьев жіберіледі. Оның мақсаты Еуропа мемлекеттерін Константинополь
конференциясының қарарларын бекітетін хаттамаға қол қойдырту болды.
1877 ж. 31 наурызда Ресей,
Арглия, Франция, Австрия
-
Венгрия, Германия мен Италия Лондон хаттамасына қол қояды. Ағылшын

үкіметі бұл хаттамаға қосылғанмен де, түріктерді қол қоюдан бас тарттырады. Бұған жауап ретінде 1877 ж.
12 сәуірде Ресей Империясы Түркияға соғыс жариялайды
.



61. Портсмут келіс
ім шарты орыс
-
жапон соғысының нә
тижесі ретінде

Портсмут бітім шарты
[1]

(1905)


орыс
-
жапон соғысын

(1904


05) аяқтаған келісім. 1905 ж. 5
қыркү
йекте

Портсмут(
АҚШ
) қаласында жасалған.

Жапония

соғыста табысқа жеткеніне қарамаст
ан,
1904 ж. шілдеден бастап

Ұлыбритания
,
Германия

және АҚШ арқылы

Ресейді

бітімге көндіруге тырысты.
Ресейдің әлсіреп, Германия мен Жапонияның күшеюін қаламаған Ұлыбритания,

Франция
, АҚШ
дипломатиясы да соғыстың аяқталуына мүдделі болды.

Цусима

теңіз шайқасында эскадрасы толық
талқандалған Ресей өз елінде басталған революциямен күресу үшін ке
ліссөз жүргізуге келісті. Портсмут
бітім шарты бойынша Ресей Ляодун түбегін Порт
-
Артурмен, Дальниймен қоса,

Қытай

Шығыс темір
жолының оңтүстік тармағын,

Сахалин аралының

оңтүстік бөлігін Жапонияға берді.

Корея

Жапонияның
ықпал аймағына көшті. Ресей Жапониямен балық аулау жөнінде конвенция жасауға келісті. Екі
жақ

Маньчжуриядан

әскерлерін әкетуге міндеттеніп, Сахалинде бекіністер салмау көзделді. Екі ел Қытай
мен басқа шет мемлекеттердің Маньчжурияда сауда мен өнеркәсіп орындарын дамытуына кедергі
жасамауға, сонымен қатар Ресей тұтқы
ндағы орыс әскерлеріне қайтаруға кететін шығынды Жапонияға
төлеп тұруға келісті. Портсмут бітім шарты 1907 ж. орыс
-
жапон келісімімен нығайтылды. Бітімнің
жасалуы патша өкіметінің революцияны жаныштауына мүмкіндік жасады. Жапонияның 1931 ж.
Маньчжурияны бас
ып алуына байланысты Портсмут бітім шарты бұзылды.


61. Шығыс дағдарысы. Герцеговина мен Болгариядағы көтерілістер.


19 ғаысрдың 70 жылдарына қарай Осман империясының иелігіндегі славяндардың біршама бөлігі

болгарлар, македондықтар, Босния мен Герцоговинаның сербтері түрік езгісінде қалуын жалғастырды және
осы халықтардың ұлттық азат болуының шешімі басты мәселе болды.

Осы кезде Балқандағы оқиғалардың
белсенді қатысушылары Түркия, Ресей, Анеглия, Австро
-
Венгрия болды. XIX ғ. 70 жж. ортасында
Балқандағы ұлт
-
азаттық қозғалыс жаңа күшпен көтерілді. Ол түріктердің экономикалық және саяси езгісінің
күшеюімен және оған бағын
ышты халықтардың әлеуметтік
-
экономикалық дамуымен байланысты болды.
1875 ж. Герцоговинадағы шілде көтерілісі, осы жылы тамызда Босниядағы түріктерге қарсы наразылықтар
Балқан халықтарының мықты азаттық қозғалыстарының бастауы болды. Шығыс дағдарысы басталд
ы
.Көтерісшілерге көмек көрсетуге, бірақ істі әскери қақтығысқа дейін жеткізуге ынталылық танытпаған Ресей
Австрия
-
Венгрияға көтерісшілерге автономия беруді Түркиядан бірлесіп талап етуді ұсынды. Ресей
көтерілісті қолдады, бірақ Австрия
-
Венгриямен қақтығыс
қа бармауға тырысты. А.Горчаков Австрия
-
Венгрия байланысымен Балқан істеріне араласу саясатын жүргізуді шешті. Бұндай саясат үш император
келісімдерінің қағидаларына сәйкес келетін, 1875 ж. тамызында еуропалық державалар түрік сұлтанына
Порта мен көтерісші
лер арасындағы қатынастарды реттеуде өздерінің ара ағайындығын ұсынды.
А.Горчаков Түркиядан христиан халқына қатысты барлық міндеттердің орындалуын талап етті. Д.Андраши
А.Горчаковтың келісімімен Босния мен Герцоговинаға қатысты реформалар жобасы бар нотан
ы дайындады.
Бұл жобаға сәйкес, жергілікті халыққа толық діни еркіндік беру, қайта өтеу жүйесін жою, обылыстар
табысын аумақтық қажеттіліктерді қанағаттандыруға жұмсау, реформаларды қадағалауға бағытталған
біріккен христиан және мұсылман комиссиясын құру,
христиан халқын жермен қамтамасыз ету тиіс
болды.1975 ж. 30 желтоқсанда Андраши 1856 ж. Париж трактатына қол қойған барлық елдерге Босния мен
Герцоговинадағы реформалар жобасын ұсынды. Мемлекеттердің барлығы бұл жобаны қолдайды. 1876 ж. 31
қаңтарда Австрия
-
Венгрия, Ресей, Германия, Англия, Франция және Италия Андраши жоспарын Вена
ультиматумы ретінде түрік үкіметіне ұсынады. Порта Андраши жобасында ұсынылған барлық міндеттермен
келісті. Алайда көтерісшілер жобадағы реформаларға қоса бейбітшілікті (перемирие
), шаруаларға жерлердің
үштен бір бөлігін беруді, реформалар жүргізілуіндегі державалардың кепілдігін талап етті. Түрік үкіметі бұл
талаптардан бас тартқандықтан, Д.Андрашидің дипломатиялық қадамы іске аспай қалады.Сонымен, 1876 ж.
13 мамырда Ресей, Австри
я
-
Венгрия, Германия, Франция және Италия мемлекеттері қабылданған Берлин
меморандумы Түркия үкіметіне тапсырылады. Берлин меморандумы түрік үкіметінен көтерісшілермен 2
айлық бейбітшілік орнатуды, олардың шаруашылығы мен баспаналарын қайта қалпына келтіруг
е
көмектесуді, көтерісшілерге қару сақтау құқығын беруді талап етті. Үш императордың мақсаты Осман
империясының бүтіндігін сақтау және сонымен бірге ондағы христиандардың жағдайын жақсарту, басқаша
айтқанда, «жақсартылған» статус
-
кво болды. Бұл жаңа диплом
атиялық термин, А.Горчаковтың сөзімен
айтқанда, Берлин меморандумының негізгі идеясын білдірді.Берлин меморандумының пайда болуымен
қатар Түркия Болгариядағы көтерілісті үлкен жауыздықпен басып тастайды. Б.Дизраели түріктердің бұл
зұлымдығын бүркемелеуге т
ырысты оның арасынша Сербия мен Черногория славяндық көтерілісшілердің
пайдасына қарулы көмекке дайындалып жатты. 1876 ж. 30 шілдеде Сербия мен Черногорияның Түркияға
қарсы соғысы басталады. Бұл жағдайда Берлин меморандумына қол қою тежелді және кейіннен о
л өзінің
мағынасын жоғалтты. Рейхштаттағы кездесу ешбір халықаралық құжатпен бекітілмесе де, орыс үкіметі
Австрия
-
Венгриямен келісімге қол жеткізеді. А.Горчаковпен Д.Андрашидің тапсыруы бойынша, австро
-
орыс келісімі жазылады. Бұл келісім бойынша, екі держа
ва дәл қазір «араласпау қағидасын» ұстануға
міндеттенді. Түріктер жеңген жағдайда екі жақтан, келісімде көрсетілгендей, Сербияның соғысқа дейінгі
кезендегі жағдайын қалпына келтіру, сонымен қатар Босния мен Герцоговинада реформалау жүргізу талап
етілді. Ал

Сербияның жеңісі жағдайында екі жақ «үлкен славян мемлекетінің құрылуына жол бермеуге
келісті» Орыс және австро
-
венгр дипломаттарының жазуындағы айырмашылықтарға байланысты Рейхштат
келісімінде көптеген қақтығыстар мен түсінбеушіліктер орын алған.Бұл уақы
тта Түркияның Болгариядағы
зұлымдықтары Англияға мәлім болады және Б. Дизраэли үкіметі өзінің сыртқы саяси бағытын өзгертуге
итермеледі. Мұны, өз кезегінде, Ресей басшылары пайдаланғысы келді. Орыс дипломатиясына Сербияны
құтқару керек болды, себебі 1876 ж
. тамызында Белгарадта князь Милан державаларға соғысты тоқтату
үшін араағайындық туралы өтінішін білдіреді. Барлық державалар келісімін береді. Константинополь
конференциясы барысында ағылшын елшісі Портаға Сербияға бір айлық бейбітшілік беруді және бірлд
ен
бейбітшілік туралы келіссөзді бастауды ұсынды. Түркия мұнымен келісе отырып, болашақ бейбіт
келісімшарттың қатаң баптарын дайындай бастады. Түркияның танған баптарымен Еуропа державалары
келіспейді. Мәселе тығырыққа тіреле бастады.Балқандағы бейбітшілік

мәселесі жайында келісімге келе
алмаған державалар Ресей бастамасымен Түркиядан Сербиямен бейбәт келісімшарт орнатуды иалап етті.
Бұл «еуропалық концертке» түрік дипломатиясы өзіндік маневрмен жауап қатты. Бұл жағдайда Порта
Сербияға тек бейбітшілікті бер
іп қана қоймай , оны 5
-
6 айға созды. Іс жүзінде, бұл түріктердің серб жерін
оккупациялауы мен бейбітшілік туралы келісімдерді созуын білдірді. Сербтер түріктердің бұл
көңілшектігінен бас тартады, ал түріктер кезекті шабуылын бастайды. Нәтежесінде сербтер и
ағы да
жеңіліске ұшырайды. Бұл жағдайда Ресей империясы Түрік үкіметіне 4
-
6 аптаға бейбіітшілік беру туралы
ультиматум қояды. Жауап беру үшін 48 сағат уақыт беріледі.Бұдан қорыққан Порта өойылған
ультиматумды қабылдауға асықты. Константинопольдегі орыс елш
ісі Түркияның Босния, Герцоговина және
Болгарияға автономиялық құрылыс енгізу, Черногория мен сербия территорияларын кеңейту құқықтарын
беру туралы шешімін алуға қол жеткізді. Алайда келісімнің қабылдау рәсімі өтетін конференцияның
дайындығы барысында түрі
к сұлтаны мемлекеттік төңкеріс жасап, жаңа Конституцияны жариялайды.
Конференцияның жасаған жұмысы зая кетті, өйткені конституция бойынша қажетті реформалар берілген
еді. Конференция өз жұмысын тоқтатады. Канцлер О. Бисмарктың орыс
-
түрік соғысы жағдайында
Австрия
-
Венгрияны Ресейдің одақтасы болудан бас тартқызуы Австрия
-
Венгрияның бейтарптығн қамтамасыз ету
қажеттігіне Ресей үкіметінің көзін жеткізді. 1877 ж. 15 қаңтарда Будапеште орыс
-
түрік соғысы жағдайында
Австрия
-
Венгрия Ресейге қатысты өзінің ізгілікті

бейтараптығын сақтайтындығы туралы құпия конвенцияға
қол қойылады. Бұның өтемі ретінде Австрия
-
Венгрияға Босния мен Герцоговинаны оккупациялау құқығы
берілді. Сөйтіп, 1877 ж.қаңтарында Ресей Австрия
-
Венгрия бейтараптығына қол жеткізеді, ал наурыз
айында о
рыс әскерлерінің Румыния территориясы арқылы өтуіне келісім алады.Константинополь
конференциясының сәтсіздігінен кейін орыс
-
түрік қатынастары күрт нашарлайды. Тағы да соғыстың исі
шыға бастады. Дегенменде орыс үкіметі ұлы державалардың кейбір талаптарына Т
үркияны оңды жауап
бергізуге тағы да бірқадам жасауға тырысты. Бұл дипломатиялық қадамның сәттілігі ағылшын үкіметіне
байланысты болды. 1877 ж. ақпанда Еуропа мемлекеттері үкіметтеріне арнайы


миссиямен ресейлік
дипломат Ингнатьев жіберіледі. Оның мақсаты
Еуропа мемлекеттерін Константинополь конференциясының
қарарларын бекітетін хаттамаға қол қойдырту болды. 1877 ж. 31 наурызда Ресей, Арглия, Франция,
Австрия
-
Венгрия, Германия мен Италия Лондон хаттамасына қол қояды. Ағылшын үкіметі бұл хаттамаға
қосылғанме
н де, түріктерді қол қоюдан бас тарттырады. Бұған жауап ретінде 1877 ж. 12 сәуірде Ресей
Империясы Түркияға соғыс жариялайды .


62. Портсмут келісім шарты орыс жапон соғысының нәтижесі ретінде.


Портсмут бітім шарты[1]

(1905)


орыс
-
жапон соғысын

(1904


0
5) аяқтаған келісім. 1905 ж. 5
қыркүйекте

Портсмут(АҚШ) қаласында жасалған.

Жапония

соғыста табысқа жеткеніне қарамастан, 1904 ж.
шілдеден бастап

Ұлыбритания,Германия

және АҚШ арқылы

Ресейді

бітімге көндіруге тырысты. Ресейдің
әлсіреп, Германия мен Жапония
ның күшеюін қаламаған Ұлыбритания,

Франция, АҚШ дипломатиясы да
соғыстың аяқталуына мүдделі болды.

Цусима

теңіз шайқасында эскадрасы толық талқандалған Ресей өз
елінде басталған революциямен күресу үшін келіссөз жүргізуге келісті. Портсмут бітім шарты бойы
нша
Ресей Ляодун түбегін Порт
-
Артурмен, Дальниймен қоса,

Қытай

Шығыс темір жолының оңтүстік
тармағын,

Сахалин аралының

оңтүстік бөлігін Жапонияға берді.

Корея

Жапонияның ықпал аймағына көшті.
Ресей Жапониямен балық аулау жөнінде конвенция жасауға келісті.
Екі жақ

Маньчжуриядан

әскерлерін
әкетуге міндеттеніп, Сахалинде бекіністер салмау көзделді. Екі ел Қытай мен басқа шет мемлекеттердің
Маньчжурияда сауда мен өнеркәсіп орындарын дамытуына кедергі жасамауға, сонымен қатар Ресей
тұтқындағы орыс әскерлеріне қа
йтаруға кететін шығынды Жапонияға төлеп тұруға келісті. Портсмут бітім
шарты 1907 ж. орыс
-
жапон келісімімен нығайтылды. Бітімнің жасалуы патша өкіметінің революцияны
жаныштауына мүмкіндік жасады. Жапонияның 1931 ж. Маньчжурияны басып алуына байланысты
Порт
смут бітім шарты бұзылды.


63. Ағылшын буржуазиялық революциясы және оның халықаралық қатынастарға көрсеткен
әсері.

ХVII ғ. Англиядағы буржуазиялық революция Еуропалық масштабтағы алғашқы революция болды.
Бұл революцияның маңызды белгісі


пуритандардың (
абсолютизмге оппозициялық діни реформаторлар)
қозғалысы.

Жалпы революцияны бес кезеңге бөлуге болады:

1) 1640
-
1642 жж.


конституциялық кезең;

2) 1642
-
1646 жж.


бірінші азамат соғысы;

3) 164
8 ж.


екінші азамат соғысы;

4) 1649
-
1653 жж.


индепенттік кезең;

5) 1653
-
1659 жж.


Кромвель протектораты.

Буржуазиялық революцияның нәтижесінде жаңа дворяндық тап және буржуазия жеңіске жетті. Олар
құрлық державаларымен сауда және дипломатиялық қатынаста
рды қайта қалпына келтіруді көздеді. Бұл
бағытта Англияның қарсыластары ретінде үш мемлекет белгіленді


Голландия, Испания, Франция.
Негізінен, Испания Англияға Францияға қарсы одақтас болуын ұсынды. Кромвель Испания алдына бірнеше
талап қойды:

1) Вест Үн
дістанда еркін жүзу;

2) инквизициялық қудалауды тоқтату.

1656 ж. басталған соғыстың нәтижесінде Испания жеңілді, ал Англия Ямайка аралын және
Америкадағы құл саудасы орталықтарын өз билігінің астына шоғырланды.ХVII ғ. Франция мен Англия
арасындағы қатынаст
ар нашарланды. Людовик XIV Францияға ағылшын жібек және жүн бұйымдарының
кіргізуіне тыйым салған болатын. Бұл қарама
-

қайшылықтардан соң, кеден соғысы, артынан сауда
кемелерін басып алу, яғни басқыншылық соғыстар басталды. 1655 ж. түпкілікті келісімге қол

қойылды.
Нәтижесінде, Кромвель Франциядан бірқатар жеңілдіктерге қол жеткізді. Голландия
-

Еуропадағы ең күшті
теңіз және сауда державасы болғандықтан, Англияның ең қауіпті бәсекелесі еді. Англияның сол кезде
Голландияға деген екі бағыты болды:

1) теңіз д
ержаваларының арасында ең берік одақ құру;

2) Голландияны ағылшындардың теңіздегі саяси гегемониясын мойындаттыру.

Англия XVII ғасырдың бірінші жартысында отарлар көлемінен Голландиядан артта қалғанына
қарамастан, оған қарсы күресін бастады. 1651 ж. Англия
ның Голландияға жасаған ультиматумға жақын
ұсынысында ортақ одақ құру мүмкіндігі қарастырылды. Одақтың басты мақсатында Голландияны
қарсылықсыз бағындыру көзделді.1652
-
1654 жж. өткен ағылшын
-
голланд соғысының нәтижесінде
Голландия жеңіліс тауып, голланд та
рабы өз кезегінде Кромвель 1651 ж. қабылдаған Навигациялық актіні
(«Су жолының ашылуы жөніндегі акті») мойындауға мәжбүр болады. Бұл акт ағылшындар тек ағылшын
кемелері арқылы тауарлар таси алады. Голландия
-
Англия сауда қатынасына шек қойылды.Одан кейін са
уда
және отарлық үстемділік үшін ағылшын
-
голланд соғыстары басталды. Осы үш соғыстың нәтижесінде (1652
-
1654 жж., 1665
-
1667 жж., 1672
-
1674 жж.) Англия Америкада Голландияны жеңді. 1665
-
1667 жж.
ағылшындар голландтықтардан Солтүстік Америкадағы маңызды жерле
рді тартып алды, олардың ішінде
Жаңа Амстердам да (кейіннен Нью
-
Йорк) болды. Англия сонымен қатар Үндістан жағалауында да өз
ықпалын нығайтты. Голландиямен күрес жүргізе отырып, Англия басқа бақталасы


абсолюттік
Франциямен бәсекелестікке ұшырады.О. Кром
вельдің сыртқы саясаты Англия үшін маңызды болып
табылады. Ол Швеция, Дания, Португалия мемлекеттерімен сауда келісімдерін жасады.


64.Египет еуропалық мемлекеттердің жаулап алу объектісі ретінде .

Египет дағарысы 1831
-
1833
жж. өткен бірінші дағдарыс египеттiк пашасы Мұхаммед Али өзiнiң сюзеренiне


түрiк сұлтаны Махмұд II


қарсы шығуына және Осман аумағында қуатты мемлекет құрылуына жол бермеуге тырысқан еуропалық
державалардың (Австрия, Англия, П
руссия және Ресей) соғысқа араласуымен байланысты болды. Бұл
державалар сұлтанға және пашеге қақтығысты ретке келтiру үшін татуластырушылықты ұсынды.
Нәтижесiнде 1833 ж. 9 мамырында Кютахьеде Мұхаммед Али басшылығына Палестина, Сирия және
Киликии берiлу ту
ралы келiсiмге қол жеткiзiлдi. Орнына Мұхаммед Али өзiн сұлтанның вассалы деп
мойындады және Анатолийден өз әскерiн керi шақырды. Ресей мен Түркия 1833 ж. Ункяр
-
Искелесейтiк
шартқа қол қойғанан кейiн Түркиядан орыс әскерлерi шығарылды. Кютахистiк келiсiмме
н екi тараптын да
қанағаттанбауы түрiк
-
египеттік қарулы қақтығыстарға және екінші дағдарысқа (1839
-
1841 жж.) әкелді.1839
ж. маусымында Сириядағы еегипеттiк әскерге шабуыл жасаған түрiк әскерi, бiрiншi шайқастың өзiнде
-
ақ
талқандады. Осыдан кейiн түрiк флот
ы Мұхаммед Али жағына көштi. Порта Мұхаммед Алимен келiсуге
дайын болды, алайда Англия, Франция, Ресей, Австрия және Пруссия 1839 ж. 27 шілдесінде ұжымдық
нотада оған державалардың көмегiнсiз қорытынды шешiм қабылдамауды ұсынды және Египеттiк
дағдарыстарды

реттеудi өз қолдарына алды. 1840 ж. көктемінде Лондонда Францияның саяси оқшаулану
жағдайында Англия, Ресей, Австрия және Пруссия 1840 ж. Лондон конвенциясын жасады, бұған сәйкес
Мұхаммед Али Сирия, Палестина, Аравия және Крит аралдарынан әскерлерiн қайта

шақырды. Египеттiң
жаңа статусы орнатылды: Египет және Шығыс Судан Мұхаммед Алидiң мұралық иелiктерi деп
жарияланды; Египет аумағына Түркияның басқа державалармен барлық келiсiм шарттары таралды.Бұл
конвенция Қара теңіз жағалауларына қатысты мәселелерді
реттеді. Конвенцияға сәйкес Ресей Ункияр
-
Искелес келісіміндегі барлық артықшылықтарынан айрылды. Бұғаздар шет елдің әскери кемелеріне жабық
болып жарияланды. Сұлтанға державалардың одақтастарына жеңіл әскериленген кемелерді өткізуге ғана
құқығы берілді. 18
81
-
1882 жж. Египеттік дағдарыс. 70
-
ші жж. екінші жартысына дейін Египет жерлерінде
француз капиталы үстем болатын. Суэц каналы француз капиталымен құрған болатын. Бірақ 1875 ж.
қарашасында мысырлықтардың хедиві ағылшындардан екі қаржы қызметкерін жіберуді
өтінеді.
Ағылшындар бас қазынашыны бас етіп, арнайы миссия жібереді. Хедив мысырлықтардың барлық қаржы
құпияларын Англия алдына ашып салады. Бірақ ағылшындардың талаптары тым көп болғандықтан Египет
олардың көмегінен бас тартады. Енді Франциядан қаржыгерле
р келеді. Бұған наразы болған Дизраэли
мысырлықтардың құпияларын жариялаймыз деп қорқытады. Алайда хедив өз келісімін бермейді. Сонан
кейін Англия құпиялықты БАҚ
-
та жариялап жіберген соң Египет акцияларының құны тез түсе бастады.
Нәтижесінде Египет 1876 ж.

8 сәуірінде банкроттық жариялауға мәжбүр болады. Десе де ағылшындар
көздеген мақсатына жете алмайды. Өйткені Египетте әлі де Француз банкирлерінің үстемдігі басым
болатын. 1876 ж. мамырында мысырлықтардың мемлекеттік қарыз кассасы орнатылады.


65.Германия

қарулы күштері жөніндегі мәселені шешудің эволюциясы.

Версаль келісімі бойынша
Германия әскері 100 мың аспау керек, әскери флоты 6 броненос, 6 жеңіл крейсер, 12 контрминонос, 12
минонос болу керек. Суасты флотын ұстауға тим салды.1919
-
1935 ж аралығындағы
Германияның әскері
Рейхсвер (нем. Reichswehr, от Reich (государство, империя) и Wehr (оборона) деп аталды. Бірақ 1918жылғы
революция басталуына байланысты 1920ж 5
-
16 қаңт Спа конференциясында революцияға қарсы тұру үшін
қабылданған шешім бойынша 1920ж 1 қа
занына дей 150 мың дейін көбейтті, бірақ 1 қаңтар 1921 ж 100
мыңға қысқару керек, орындамаса Рур бассейнінің одақтастар окупациялайды .1924 жылы қазанда Женевада
қарусыздандыру және ұлттық қауіпсіздік туралы ҰЛ
-
ң протоколы қабылданды. Онда ұлттық қауіпсізд
ікті
қамтамасыз ету үшін қарулануды миниумға келтіру, күмәнді міселе туса ҰЛ
-
ң Кеңесі шағымдану,
қарсыласқандарға агрессор ретінде шешім қолдпну туралы. Женевадада ҰЛ
-
на Германия.ң кіру туралы
алғаш сөз қозғалып, келіісөздер өткізілді, Берлиндегі ағыл ел
шісі лорд д Абернон жіне герман статс
-
секретарь Шубер Қауіпсіздік пактін (Рейн пактін)жасап, 1925ж 20 қаңтарда конферен шақырылды. Ол
бой/ша, Рейнде статуч
-
кво, Фр Гер территориясында қауіпсіздік орнау керек. Локарн келісімі 1925ж 5
-
16
қазанда Рейн пактін
талқылау. Нәтижесінде ол қабылданды. Ол бой/ша Герм, Бельгия, Фр, Анг,Ит арасында
территориалық статус
-
кво Версаль шарты бой/ша сақталды. Барлық келіспеушіліктер арбитражды кеңеспен
шешілді. Германия дипломатиясы Анг Фр арасындағы келіспеушілікті пайдаланы
п жеңіске жетті. 1926ж 10
қырк Германия ҰЛ
-
на толық мүше болды, 1926 12 желтоқсанда Германияның әскери бақылауы алынып
тасталды.

1925ж желтоқсанда ҰЛ отырысындыа қарусыздандыру мәселеі тағы көтерілді Германия ортақ
қарусыздану немесе өзінің басқа державал
армен тең болуын қалады, ФР интернационалдық әскер құруды
қалады, Анг авиация мен су асты флотыны мөлшерін азайтқысы келді, кеңес үкіметі толық
қарусыздандыруды қалады. Шешім географиялық орналасуына қарай әр ел өз қауіпсіздігін қамтамасыз ету
үшін миниалд
ы қаруланды. 1932ж 2 ақпандағы Женевадағы қарусыздануға қатысты конферен 62 ел
қатысы.ФР ҰЛ
-
ң өз әскерін құрып, онда басты рольді өзі басқарғысы келді ,өзінің құрлық, теңіз әскерін
ұсынды. Анг толығымен су асты қайықтарын алып тастауды ұсынды өйткені франц
уздардың су асты
қайықтары көп болатын. АҚШ өзінен басқалардың теңіз қаруларын қысқарттқысы келді. Германия өзінің
басқа державалармен қару жағынан теңестіруін ұсынды оған Италия «мемлекеттердің тең құқықтығын
жақтады. Кеңес үкіметі компромисстік сипаттағ
ы толық қарусыздануды қолдады, яғни құрлық
әскерлері,флот, авиация сақталу керек, бірақ күшті державалар жартысына қықарту, ал әлсіз елдер
өзгеріссіз қалдыру керек, Нәтижесінде Германияның талабы қабылданып, Гери.ң әскери потенциалы
қалпына келтіріліп, х
алықрарлық мойындалды. 1933ж 24 қыркүйекте ҰЛ жиналысында Германияға 4
держава(Анг, Фр, Ит, АҚш) атынан жаңа жоба ұсынылды, екі этаптан тұрды, 1)3
-
4 жыл ішінде Герм өз
жүйесін ұзақ мерзімдіден , қысқа мерзімдіге ауыстыру керек, 2)3
-

4ж ішінде қарусыхдану к
ерек. Герм
дискриминация деп санап, қабылдаудан бас тартты, 14 қазанда Гитлердің ұсынысымен Герм ҰЛ
-
нан
шығатынын, қарусыздану бой/ша конферен кететінін жариялады. 19 қазанда ҰЛ
-
ң бас хатшысы Герм
атынан телеграмма алды,Осыдан кей Еуропада қайшылықтар туы
ндап 2
-
дж соғ әкелді.


66. Халықаралық қатынастар жүйелерінің құрылу тарихы.

Вестфаль жүйесі отыз жылдық соғыс
нәтижесінде. Негізгі бітімгершілік шаралар 1644 ж. Вестфалияның 2 қалаларында өткен келіссөздерден
басталады. Оснабрюкеде императордың, неміс к
няздерінің және Швецияның өкілдері мәжіліс құрады. Ал
Мюнстерде императордың, Францияның және басқа да мемлекеттердің елшілері кездеседі. Императордың
елшісі Траутмансдорф Швеция мен Францияның ауыз жаласуына жол бермес үшін Швецияға жер беріп,
үміттендіру

арқылы шешуге тырысады. Содан соң, империяға пайдалы келісімдер жасауға мүмкіндік туады
деп жоспарлайды. Бірақ Франция да Мазарини І арқасында қажетті шараларға кіріседі. Бранденбург
курфюрстігін Оңтүстік Балтикада Швецияға қарсы бағыттайды. Швеция Франци
яға және Курфюрстке
қарсы саясат жүргізуден қауіптенеді. Таутмансдорф өз кезегінде тек қана австриялық Габсбургтердің
жерлерін ыдыраудан сақтап қалды.1648 ж. 24 қазанында Мюнстерде бейбітшілік шарты жасалынады. Бұл
Вестфаль жүйесінің қалыптасуы деп саналад
ы. Вестфаль жүйесінің нәтижесінде герман жерлерінің
бытыраңқылығы сақталынады. Франция өзінің үстемдік мәселесін біршама шешіп алады. Түбегейлі болмаса
да Еуропа мемлекеттерінің шекаралары анықталынды.Швеция Балтика және Солтүстік теңіздерде үстемдік
орнат
ты. Шығыс Еуропа, Англия және Голландия арқылы өтетін сауда жолдарын бақылауға алды. Оның
иелігіне Померанияның батыс және шығыс бөліктері, Рюген және Волин аралдары, Висмар қаласы, Бремен
және Верден епископтіктері өтті. Осылайша, Швеция негiзгi мақсатына

қол жеткiзiлдi: тек Балтика
жағалауларындағы маңызды айлақтар ғана емес, сонымен қатар Солтүстiк теңiз жағалауларындағы маңызды
айлақтар оның қолына өттi. Швецияның пайдасына қарай аумақтық қосылулар Бранденбург пен
Мекленбургтiң есебiнен жасалды.Францияғ
а Эльзас (Страсбургті санамағанда), Люксембургтің бөлігі,
Руссильон, Артуа, Геннегау және 3 епископтік (Мец, Туль, Верден) қосылды. Голландияның егемендігі
және Швейцарияның империяға тәуелсіздігі жарияланды. Германиядағы «неміс бостандығы» және
Италиядағы

«саяси бостандық» құбылыстарын
-

Францияның жаулас мемлекеттерінің әлсірегендігінің
белгісі деп қарастыруға болады.Дiн саласында Вестфаль бейбiт шарты Германиялық кальвинистердiң,
католиктердiң және лютерандардың құқықтарын теңедi, 1624 ж. дейiн жүргiзiлг
ен шiркеулiк жерлердiң
секуляризациясын заңдандырды, бiрақ германдық княздердi қол астында ұстаушы азаматтардың қай дiнге
жататынын айқындау құқығынан айырды.Келісімнің жүзеге асуының кепілдеме мемлекеттері ретінде
жеңуші державалар


Франция және Швеция
жарияланды.Француз буржуазиялық революциясына дейін
Вестфаль шешімдері халықаралық қатынастардың негізі болып саналынды.


67. Англияның жаулап алу саясаты. Дизраэли және Гладстон кабинеттері. (Короче, я тут
дополнительно дописала полностью политику
завоевания Англии начиная с 16 века, на всякий
случай, вдруг спросят).

Жаулап алудың мақсаттары:



Экономика, сауда
. Адами және табиғи ресурстарды эксплуатациялау (пайдалану), оның ішінде өте
сирек кездесетін әрі бағалы ресурстарға қол жетімділігі. Сауда
жолдарын оңтайландыру. Сауда саласында
жоғары қауіпсіздікке ие болу. Жаңа нарық көздеріне ие болу.



Сыртқы саясат
. Геостратегиялық мақсатта, яғни өзінің қарулы күштерін нығайту мақсатында
отарлы жерлерде орналастыру. Басқа мемлекеттердің әскер, флотының қ
озғалуына бақылау орнату, ол
дегеніміз белгілі жерлерде өз қарсыластарының күшін әлсірету. Колонияларға ие болуының арқасында сол
жерлерде өз мәдениетін таратты.

Англияның жаулап алу саясаты XVI
-
XVII басталды. Ол тікелей Ұлы географиялық ашулармен байланыс
ты
болды. 1496/97 жж.ағылшындар С.Америка жағалауы мен Ньюфаундленд жерін зерттеп, балық өндіру
кәсіпшілігін тапқан. С.Америкадағы ағылшындардың алғашқы қоныстануы қысқа уақыттық мерзімге ғана
жүзеге асты. Тұрақты түрдегі колонизация тек 1607 ж.Виргиния от
арлы жердің құрылуымен басталды.
Кейін Нью
-
Гемпшир (1622), Массачусетс (1628), Коннектикут (1634
-
1637), Род
-
Айленд (1636
-
1643), Нью
-
Гевен (1637
-
1643) отарлары да пайда болды. Бұл колонияларды “Жаңа Англия” деп атады. Жер үшін
ағылшындар басқа колонизаторла
рмен ғана емес, сонымен қатар же
ргілікті үндіс (индеец, не знаю т
очно как
индейцы на казахском будет) тайпаларымен күресті. Ағылшындардың С.Американы жаулап алудың
қанаушылық әдістерінің әсерінен индеец халқының жойылуына (толығымен емес) әкелді.

Ал 1553 ж
.ағылшындар солтүстік
-
шығыс бағыты бойынша, яғни Қытай мен Үндістанды жаулап алу
мақсатында аттанады. Бірақ жолда олардың кемелері апатқа ұшыраған болатын. Сәтсіздікке ұшыраса да,
Үндістанды, оның байлығын өзінің қоластына алуға көздеді. Шығысты жаулаудағы

келесі қадамы 1599
ж.құрылған Ост
-
Үнді компаниясы болатын. Осы компания Үндістан жерінде голландтық көпестермен
жоғары бәсекелестікте болды. Алайда ағылшындар өздерінің мықты флотының арқасында Үндістанда өз
күштерін жайды. Оған мысал ретінде, XVII ғ.басы
нда ағылшындар Сурат және Мадраста факторияларды
құрды.

1783 жылы Англия өзінің 13 солтүстік американдық колонияларынан айырылғаннан кейін Австралия
континентін жаулауға кірісті. Сол кезеңде ағылшын түрмелерінің толып кетіунің салдарынан олар
Австралияда т
үрмеде отырғандарды жіберліп отырды. Ал қарапайым халық Англиядан Австралияға 1793
жылы қоныстана бастады.

XIX ғ.40
-
жылдарына қарай Ост
-
Үнді компаниясы толығымен 200 млн.халқы бар Үндістанды жаулап алды.
Осы кезде Қытай нарығына да ие бола бастады. Яғни На
нкин келісімі бойынша (1824 г.) Гонконг Англияға
мәңгі бақи айдалануға берілді. 1852

1853 жж.Оңтүстік Бирма ағылшындардың қалауымен Үндістанға
қосылды.

XIX ғ.I жартысында ағылшындар Б.АФрика территориясына қызыға бастады, себебі сол жерден какао,
пальма ағ
ашының майы және т.б.бағалы азық
-
түліктер шығарыла бастады. Кейін Б.Африка жағалауларында
көп мөлшердегі алтын табылуының салдарынан көптеген елдердің жаулап алу объектісіне айналды. Осы
соғыстар 1900 жылы аяқталды.

Сонымен қатар сол уақыт араығында ағылш
ындар Иран жерінде ресей империясымен бәсекелестікте болды.
1840

1860 жж. Англия Парсы жерінде жаңа нарық көздерін қалыптастырды.

Осындай Англия колониальді империяның құрылуына байланысты ағылшындар өз елінің экономикалық
құаттылығын одан әрі нығайтты.

Ди
зраэли кабинеті
. Бенджамин Дизраэли 1868 және 1874
-
1880 жж.Ұлыбританияның премьер
-
министр
қызметін атқарды. Оның сыртқы саясаттағы ең негізгі әрекеттері 1875 жылғы Суэц каналының сатып алыну,
1876 жылғы Виктория королевасының Үндістанның императрицасы болы
п жариялануы жатады. Осы
әрекетттер Азиядағы Ресейдің саясатына қарсы бағытталды. 1877
-
1878 жылдыардағы орыс
-
түрік соғысының
басында Дизраэли Турцияны қолдауға дайын болды. Бірақ оған қарсылық білдерген және кедергі жасаған
ағылшын
-
түрік одағына қарсы шыққ
ан мықты оппозиция, оның жетекшісі либерал Гладстон болатын.
Соғыс кезінде Дизраэли нейтралитет ұстанды, алайда оның түріктерге жақын болғандығы байқалды. Соғыс
орыстардың жеңісімен аяқталғаннан кейін, түріктер ағылшындарға көмекке келді де, Дизраэли Ресей
ге
наразылығын білдіре отырып, бірден 1878 жылы Дарданеллыға әскери флотын жіберді. Осындай жағдайда
Ресей еуропалық конгресстің жиналысына келісуге мәжбүр болды. Жиналыс басталмас бұрын Дизраэли
Ресеймен құпия келісімге келді, кейін Түркиямен де келісті.
Түркия Англияға Кипрді бергені үшін
ағылшындар түріктердің басқа да иеліктеріне ешкімнің қол сұғылмаушылығын орнататындығын мәлімдеді.

1875 ж.Англия Суэц каналына бақылау орнатты. Сол уақыттағы Египеттің қаржылық жағдайының әлсіздігін
пайдаланған ағылшында
р (Дизраэли консервативтік үкіметі) египеттік хедивтен Суэц каналының
акцияларын сатып алған болатын. Англия каналды маңызды Үндістанға бақылау жасауға көмектесетін зона
ретінде қарастырды. 1875 ж Суэц
каналының акцияларын сатып алды
, бұл Англияның мысырды

фактілі
түрдегі аннексиясын дайындады. Берлин конгресінің шақырылуына себепкер болды (1878). Кипрдің
аннексиясын жүзеге асырды(1878). Өзінің қзыметінде ол колониалды және сыртқы саяси проблемаларға
баса назар аударды. Оның қызметі империяның шекараларын к
еңейту.Оның ең басты мақсаты Британ
империясын күшейту . Қайнар көзі ретінде Үндістанды санады. 1876ж Дизраэли ұсынысымен
Ұлыбритнаияның королевасына Үндістанның императрицасы титулы берліді. Сан стефан бейбіт келісімі
1878ж Ресейдің Балқан мемлекеттерін
е үстемдік орнату жайлы, Дизраэли ұсынысы бойынша ұлы
державалардың қарауына берілді. Және Берлин конгресінде Ресей орыс түрік соғысы барысында жаулап
алынған барлық территорияларынан бас тартуға мәжбүр болды. Дизраэли ұсынысы бойынша, келісімге
еврейлерді
ң азаматтық құқықтарын қорғайтын қосымша енгізілді.Ол биртан мүддесін тек Мысырда ғана
емес, сонымен қатар Кіші Азияда, Парсы шығынағы аймағында, Қызыл теңізде, Сирияда және Ауғанстанда
көрді. Оларды өзіне бағындыру үшін тірек базаға үстемдік орнату керек
боолды. Ол база ретінде (Дизраэли
бойынша), Осман империясына тиесілі Кипр аралы болу керек болатын. 1880 жылы Ауғанстандағы
сәтсіздіктен кейін Дизраэли палатаны таратты да, сол жылы Гладстонның басшылығымен лиералдар
жеңіске жетті.

Гладстон кабинеті
. Уил
ьям Гладстон 4 мәрте Ұлыбританияның премьер
-
министрі (1868
-
1874, 1880
-
1885,
1886, 1892
-
1894 жж). Оның үкіметі бастауыш білім беру реформасын өткі
зді, кәсіподақтарды заңдастырды
,
сайлауда жасырын дауыс беру тәртібін енгізді. 1880

85 консерваторлардың экспа
нистік сыртқы саясатын
жалғастырды. Үкімет экспанистік сыртқы саясат жүргізді : 1882ж әскерді Мысырды жаулап алу үшін
әскерді жіберді. Ирландиядағы ұлт азаттық қозғалысты бастады.1881 Ирландияға арналған жер актісі және
1884ж сайлау құқығы жөніндегі рефор
ма қабылдады. Оның екінші мерзімдегі қызметінде ауыл
шаруашылығы мен сауда дағдарысына тап болды. Америкадан әкелінетін арзан тауарлар британ
фермерлерін дағдарысқа ұшыратты, тарифтердің жоғарылауы британ экспортын шектеді, бұл жұмыссыздық
пен қозғалысқа

әкелді. Судандағы ағылшын әскерінің қирауы мен Ирландиядағы жағдайдың нашарлауы
Гладстон үкіметінің құлдырауына әкелді. 1886ж Гладстон парламентке Ирландияны (гомруль) өзін өзі
басқару заң жобасын енгізді.Үкіметті 1892

94, ж. басқарып, бұл заң жобасын о
бщин палатасынан өткізді,
бірақ лорд палатасы оны алып тастады. Гладстон отставкаға кетеді. 60 ж. саяси карьерасы осымен аяқталды.

XIX ғ.соңына қарай бүкіл әлем империалистік державалардың арасында бөлінді, сол жердің көп бөлігіне
Англия ие болды: ғасырдың

соңына қарай оның отарлы жерлердің ауданы 33 млн. кв. Км дейін жетті. Ал
Британ империяының халық саны 370 млн.адамды құрады.


68. Соғысаралық кезеңіндегі Еуропада қарусыздандыру мәселесі.


Вудро Вильсонның “14 пунктінде” I дүн.соғыстан кейін қарусызданд
ыру мәселесі талқыланды. Нәтижесінде
Германия 1918 ж.11 қарашада (капитуляция) шегінуге мәжбүр болды. Келісімнің шарттары бойынша
Германияны теңіз флотынан, сүңгуір қайықтардан, әскери авиациядан айырды, сонымен қатар Рейннің
шығыс жағалауын демилитаризаци
яға әкелді. 1919 жылғы Версаль келісімі оны жүзеге асырды, неміс әскер
саны 100 мыңнан аспауы тиіс, әскери теңіз флотында тек қана 6 ірі мен шағын кемелерді қалдыруға рұқсат
берді.

1925 жылы шілде 30 мемлекет Женевада протоколға қол қойды. Ол бойынша улы,
тұншықтырушы және
бактериалдықару қолданбау. Германия өз теңдігін, Франция интернационалдық әскер құру, Англия кеме
және авиация азайту, Ксро толық қарусыздануды ұсынды. 1927 жылы АҚШ бестік пакт орындауды ұсынды.
Одан Франция мен Италия бас тартты. Қараша
да КСРО өз проектін ұсынды. Батыс мемлекеттер
қабылдамады. Әр мемлекет өз бейбітшілігін сақтауға қажетті әскер ұстау мүмкіндігі.1930жылы қаңтар мен
сәуір аралығында Лондон конференциясы болды. Бұнда АҚШ, Англия, Жапония, Франция, Италия
қатысады. Италия ты
рысады: өз әскери флотын Франциямен теңестіру. Франция АҚШ пен Англия су асты
кеме азайтуынан бас тартады.

1927 жылғы Женева конференциясына Бельгия, Ұлыб, Германия, Италия, Фр, Жапония қатысты.
Антикеңестік бағыт ұстанды, коминтернге қарсы болды.

1932
-
1935 жылы Женевада конференция өтеді. 62 мемлекет қатысады. Негізгі шешімі ауа бомбардировкасы,
улы газ қолдануға, бактериалдық соғыс жүргізуге тыйым салынды.

Мемлекеттер мүдделері:

Франция: Франция шекараларының қауіпсіздігі, Ұлттар Лигасы астында ин
тернационалды әскер құру, оны
басқаруды Францияға беру

Англия: әскери теңіз флотын азайту, су асты кемелерді жою

АҚШ: өзінен басқа барлық ірі державалар әәскеритеңіз флотын азайту

Германия: өзінің басқа мемлекеттер теңдігіне көндіру. Франция, Бельгия, Поль
ша, Кіші Антанта қарсы
болды. Англия мен Италия қолдады

КСРО
: толық қарусыздану. Ірі мемлекеттер әскерін жартыға азайту, ал Кіші мемлекеттер әскерін өз
қалпында қалдыру.

Германияның басқа мемлекеттермен теңдігі жарияланды.


69. Қазақтардың сыртқы саясатынд
а аманат институтының рөлі.


Аманат институты түркі халықтарының ежелден келе жатқан институты болып табылады. Аманатты бір
жағынан келісім
-
шарттардың орындалуына кепіл ретінде де қарастыруға болады. Аманатқа ел басшылар
мен ұлттың бетке ұстар азаматтарыны
ң балалары берілетін. Аманатқа қалдырылған жан екі ел арасында
толық татулық орнаған соң олар қайтарылады. Өз ұлын аманатқа қалдырған басшы жаңа мәселелерді
қозғауға құқылы. Көбіне аманатқа әлсіз мемлекет басшыларының ұлдары қуатты мемлекеттерде
қалдырылат
ын. Әдетте аманатқа қалдырылғандар сарай гвардиясында қызмет ететін. XVIII ғ
-
дың 50
-
90жж.
Қазақ
-
орыс қатынастары атты Сабырхановтың кітабында аманат институты толық әрі жан
-
жақты
талқыланған. Сабырханов өз еңбегінде Кіші жүздің аманат кестесін құрып береді
. Кітап мәліметіне сүйенер
болсақ, 1734 жылдан бастап 1767 жылға дейін 13 аманатқа беру оқиғалары кездеседі. Аманат мерзімі 1
жылдан 6 жылға дейінгі мерзімге созылады. Ресейге аманат негізінен сауда
-
саттық мәселесі бойынша және
Жайық жағасында көшуге мүмкі
ндік алу үшін қалдырылатын. Ресеймен қарым
-
қатынасты нығайту үшін
Әбілқайыр, Нұралы хандар, ал қытай
-
қазақ қатынастарының дамуы үшін Абылай хан аманат институтын
кең пайдаланатын. Ресей патшалары аманат ретінде тек қана тақ мұрагерлерін қабылдауға тырысаты
н.
Себебі, тақ мұрагерінің құны басым екені олар да жақсы білетін. Абылай өз мұрагері Қожахметті заңсыз
туған ұлы Шыңғысқа алмастыруға рұқсат сұрағанында, оған ресей өкіметі келісім бермей қойған. Сондай
-
ақ
өз ұлдарын билер де амманатқа жіберген. Мысалы, Т
өле би Қытай өкіметіне өз ұлын аманатқа жіберген соң,
Қытай жағы Төле бидің Ташкентті басып алуын қолдайды. Қорыта айтқанда, Қазақ хандығы
дипломатиясының өз ерекшеліктерімен жалпы халықаралық қатынастар тарихында алар айрықша орны бар
екеніне көз жеткізем
із.


7
0
. Ресей Австрия қатынастарының шиеленісуі. Вердер мен Мюнхтің миссиялары.


Австро
-
Венгрия
ны қатты ойландырған мәселесі ол Ресей империясының өз императорының
басшылығындағы ортақ славяндық мемлекетті құру болатын. Осындай қалыптасқан жағдай бірден
А
встрияның антиславяндық саясатты ұстануына әкелді. Бұл екі мемлекет арасындағы қарым қатынастың
шиеленісуіне әкелген жағдай: Шығыс мәселесі еді. Яғни әлсіреп бара жатқан Осман империясы мен
олардың христиандық халқының тағдыры мәселесі талқыланды.

Балканда
ғы тәуелсіздік үшін соғыста Ресейдің көмегін әлсірету мақсатында
1878

жылы
Австро
-
Венг
рия
Боснияны жаулап алды
.
Бұл Австрия мен Сербия князъдігі (Осман империясындағы автономия) арасындағы
шиеленістің пайда болуына әкелді. Ал Сербия болса Ресей империясы т
арапынан қолдау тапқан болатын.
1882 ж. Сербия стала королевство болып жарияланды.
1908
жылы Австрия Боснияны іс жүзінде өзінің
құрамына күштеп қосып алғаннан кейін, Ресей империясы мен Сербия Корольдігінен қарсы әрекет
қалыптасты.

«Босниялық кризис
»
тің нәтижесінде АвтсроВенгрияның бір жағынан Сербиямен екінші жағынан Ресеймен
қарым қатынастары одан әрі нашарлай түсті.
28 июня 1914 жылғы сербиялық студент Гаврила Принциптің

(оңт.славян халықтардың ортақ мемлекет құрылу идеясын қолдады)

австри
ялық эрцг
ерцог Франц

Фердинандты өлтіргеннен кейін Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды. Бұл соғыста Ресей мен Австрия бір
біріне қарсы коалициялар жағында соғысты.
Екі мемлекет үшін де соғыстың нәтижесі

ретінде
революция
мен монархияның жойылуы болды.

Вердер
мен Мю
нхтің
миссия
лар
ы.

Шығыс мәселесі кезінде АвтсроВенгрия мен Ресей империясы
арасындағы соғыс қаупі күшей
е
ді. Осы мәселе бойынша Ресей Германияның ұстанар саясатын білмек
мақсатында Ресейдегі Герман императ
о
рының уәкілі генерал Вердер арқылы Ресей мен Австри
я Венгрия
арасындағы мүмкін соғыста қай жақты қолдайтынын сұрайды. Германия өз елшісі Швейниц арқылы,егер
Ресей Эльзас пен Лотарингияның Германияның заңды меншігі екенін таныса,

Германия

соғыста
бейтараптық сақтайтынын мәлімдейді. Ресей Германияның бұл та
лабымен келіспейді. Австро Венгрия да өз
уәкілі барон Мюнх арқылы дәл осындай сұрақты қояды.

Бірақ Германия тарапынан еш жауап болмайды.

1876 ж.Вердер мен Мюнх миссияларының сәтсіздікке ұшырағаннан кейін Бутапешт конвенциясы
Ресей мен
Австрия арасында
қаб
ылданады.

Яғни орыс
-
түрік соғысы болып қалған жағдайда Австро
-
Венгрияның
соғыстағы нейтралитет ұстануды орыстар қалайды. Нәтижесінде
15
қаңтарда 1877 ж.

Будапешт
т
е
құпия
конвенция қабылданды
,

орыстартдың қалағаны бойынша Түркияға қарсы соғыста
Австро
-
Венгр
и
я

нейтралитет
сақтауға келісті
.
Ал Ресей болса Австро
-
Венгрияға

Боснию мен

Герцеговин
ы жаулап алуға
рұқсат берді
.


71. Оснабрюк пен Мюнстердегі конференциялар. Вестфаль жүйесінің қалыптасуы


Вестфаль бейбіт келісімінің бірі Оснабрюк бейбіт келісімі 1648 жылы 15 мамырда қабылданды. Ол Қасиетті
Рим империясындағы 30 жылдық соғысты аяқтаған болатын. Вестфаль бейбіт келісімі алғашқы заманауи
дипломатиялық конгресстің нәтижесі еді және мемлекетті
к суверенететтің концепциясында құрылған
Еуропадағы жаңа тәртіптің алғышарты болды. Бұл келісім Қасиетті Римді, Испанияны, Францияны,
Швецияны, Нидерландыны және олардың одақстарын шарпыды. 1806 жылға дейін Оснабрюк пен Мюнстер
бейбіт келісімдердің нормала
ры Қасиетті Рим империясының конституциялық құқығының бір бөлігі еді.
Келіссөздер тарихи облыс Весфалияда, протестанттық епископтығы Осбрюкте өтті. Конфессиональды
паритеттің мақсатында бейбіт келісімнің шарттары Қасиетті Рим ипериясы мен протестаттық мемл
екеттер
мен Швеция арасындағы келіссөздер Оснабрюк епископтығында, ал католиктік мемлекеттер мен Франция
арасында келіссөздер Мюнстерде жүргізілді. Вестфаль бейбіт келісіміне қол қоюымен аяқталған, бейбіт
конгерсінің мақсаты бейбітшілікті орнату, халықарал
ық, конфессионалдық, империя ішілік деңгейлерді
реттеу. Когресстің әр қатысушы елі жеке мақсаттарға да ие болдды. Мәселен, Франция


испандық және
австриялық Габсбургтердің аумағын талқандау, Швеция
-

Балтикада гегемонияға ие болу, Испания мен
Қасиетті Рим
империясы территорияларға ие болуға тырысты. Вестфаль бейбіт келісімі бойынша, Швеция
Штеттин портымен қоса Батыс Померанияға ие болды, сонымен қатар, Шығыс Померанияның бір бөлігі мен
Померан шығанағы мен оған жақын қалаларға құқыққа ие болды. Іс жүзінде
Швецияның қолына
Германияның ірі өзендерінің сағалары шоғырланды. Бір уақытқа Швеция Балтықта өз үстемдігін жүргізіп,
неміс мемлекеттеріне ықпал ете алатын ұлы еуропалық державаға айналды. Франция Эльзасты
(Страсбургтан өзге) өзіне алды және басқа мемлекет
терге қамқор болуға мүмкіндікке ие болды. Голландия
тәуелсіз, мойындалған мемлекет атанды. Швейцар одағы да мойындалды. Германдық князьдіктерде елеулі
өзгерістер байқалды. Бранденбург
-
Пруссия өз ықпалы мен аумағын үлкейтті, Бавария мен Саксония
күшейді. Со
л кезде Вестфаль бейбіт кеклісімі Германияның бытыраңқылығын сақтап қалды. Весфаль бейбіт
келісімі 30 жылдық соғысқа әкелген шиеленістердің шешімін шешті. Весфаль бейбіт келісімі католиктер
мен протестантардың құқығын теңістірді, шіркеу жерлерінің конфиска
циясын заңдастырды. «Кімнің елі
болса, соның діні» атты принципті жойып, дінитөзімділікті жариялады. Бұл өз алдына мемлекетаралық
қатынастардағы конфессионалдық факторды төмендетті. Весфаль бейбіт келісімі Батыс Еуропада
Габсбургтердің өз жерлерін ұлғайту
мақсатына шектеу қойып, Қасиетті Рим империясының авторитетін
түсірді. Осы кезден бастап германдық император, монархтар арасында рангысы жоғары еспетелетін,
халықаралық қатынастардың иерархиялық тәртіпбі жойылып, король титулына ие тәуелсіз Еуропалық
мемле
кеттердің басшылары император құқығымен теңестірілді. Весфаль бейбіт келісімінің нормалары
бойынша, бұрынғы монархтарға тиесілі халықаралық қатынастарда маңызды рөл егеменді мемлекеттерге
ауысты.


72. Қазақ хандағының сыртқы саяси байланыстары. Азаматты
қ мәселесі


Алғашқы қазақ хандарының саясаты хандықтың территориясын кеңейтуге, Сырдария өңіріндегі қалалар мен
Шығыс Дешті Қыпшақ аудандарында өз билігін нығайтуға бағытталды.

Жәнібек хан мен Керей ханның дипломатиясы

Жәнібек хан мен Керей ханның одақтық
қатынас орнатқан тұңғыш мемлекеті Моғолстан болды. Бұл достық
одақ 1468 ж. Шығыс Дешті Қыпшақтың билеушісі Әбілхайыр ханның Жетісуға, ойраттардың
(қалмақтардың) Моғолстанға шабуыл жасауына байланысты құрылып, XVI ғасырдың 30 жылдарына дейін
созылды. 1468 ж
. Әбілхайыр хан өлген соң Шығыс Дешті Қыпшақты билеу үшін Өзбек ханның
мұрагерлерімен күрескен қазақ хандары Шайбани әулетімен билікке таласып жүрген Жошы әулетінен
шыққан Ахмет ханмен, Махмұт ханмен, Ибақ ханмен және т.б одақтасты.

Қазақ хандары сыртқы са
ясатта, ең алдымен, Шығыс Дешті Қыпшақ мемлекеттерінің ежелгі экономикалық
және саяси орталығы болған Сырдария бойындағы Сығанақ, Сауран, Отырар, Яссы (Түркістан) және басқа
қалалардағы өз билігін нығайтуға күш салды. Ал олардың Дешті Қыпшақтағы негізгі бә
секелесі Әбілхайыр
ханның немересі Мұхаммед Шайбани хан да қазақ даласындағы халықтарды билеу және одан кейін Орта
Азиядағы Темір әулетінің қол астындағы жерлерді жаулап алу үшін Оңтүстік Қазақстанның осы қалаларына
арқа сүйемек болды.

Дешті Қыпшақтағы жән
е Түркістан қалалары үшін ұзаққа созылған күрес 15 ғасырдың ақырында Сырдария
бойындағы бірқатар қалалардың қазақ хандарының қол астына көшуімен және Шайбани әулетінің Орта
Азияға ығысуымен аяқталды. Шайбани әулетімен уақытша бітім жасалды.

Қасым ханның ди
пломатиясы


Қазақ хандығының ішкі және сыртқы саяси жағдайы, әсіресе Жәнібектің баласы Қасым ханның (1511
-
1523
жж.) тұсында нығайды. Оның сыртқы саясатындағы негізгі бағыт бұрынғысынша Сырдария бойындағы
қалаларды өзіне қаратып алу жолындағы күрес болды.
Осы арқылы өзіне қарасты қазақ жерін кеңейте түсті.
«Тарихи
-
Рашиди», «Шайбани», т.б. деректемелердегі мәліметтерге қарағанда, Қазақтардың этникалық
территориясының негізгі аудандары қазақ хандығына Қасым хан тұсында біріктірілген» . XVІ ғасырдың
екінші он
жылдығында Қасым хан ұлан
-
байтақ қазақ территориясын өз қол астына қаратты. Бұл кезде
хандықтың шекарасы Оңтүстікте Сырдария алабын қамтып, Түркістан аймағындағы қалаларды басып алды.
Шығыс оңтүстікте оған Жетісу жерінің дені (Шу, Қаратал, Іле өзендерінің
алабы) қарады. Солтүстік және
Шығыс солтүстікте Ұлытау өңірі мен Балқаш көлінен асып, Қарқаралы тау тарамдарына дейін жетті, Батыс
солтүстікте Жайық өзенінің алабын қамтыды. Қасым ханның батыстағы территориялық иеліктері де ұлғая
түсті. Ноғай Ордасы бұл ке
зде ауыр дағдарысты басынан өткізіп жатқан еді. Ру басшылары, мырзалар,
билер билік үшін өзара қарқысумен болды. Әбден қалжыраған Ноғай Ордасы рулары мен тайпаларының бір
бөлігі қазақ хандары мен султандарының билігіне бағынып, елінен қазақ хандағына көшіп

кетті. Осы кезде
Қасым ханның қол астына қараған халықтың саны 1 миллион адамға жеткен.

Қазақ хандығының нығаюы және оның күшеюі мемлекеттің беделін арттырып, сыртқы саясат пен
дипломатиялық қарым
-

қатынас саласында белгілі табыстарға қол жеткізді. Қасым
ханның тұсында Орта
Азия, Еділ бойы, Сібір хандығымен және орыс мемлекетімен сауда
-
саттық және елшілік қарым
-
қатынас
орнатты. Қазақ хандары әр дәуірде елдің ішкі
-
сыртқы жағдайында туылған өзгерістерге үйлесіп, икемді
сыртқы саясат қолданылып отырды.

Қазақ
хандығымен дипломатиялық байланыс орнатқан алғашқы мемлекеттердің бірі ұлы Князь III Василий
(1505
-
1533 жж.) билік жүргізген кездегі Москва мемлекеті болды. Қасым хан тұсында қазақтар өз алдына
дербес халық ретінде Европаға мәлім болды. Қасым ханнан кейін
қазақ хандықтары әлсіреп, сыртқы
саясатта да өзгерістер болды, Таһир ханның (1523
-
33) Шайбани әулетімен Сырдария бойындағы қалалар
үшін соғысы сәтсіз аяқталды. Ноғай Ордасы маңғыттарымен соғыста да жеңіліп қалып, моғолдармен одақты
нығайтудың жолын іздеді.

Алайда Жетісуда өз үстемдігін қайта орнатуға тырысқан моғолдың феодал
билеушілері бұған қарсы шықты. Ақыры XVI ғасырдың 30 жылдарында қазақ хандары мен моғол
билеушілері арасындағы достық қатынас біржолата үзілді. Моғолстан ханы Әбд ар
-
Рашид хан (1533 ж.
таққа отырды) Шығыс Түркістанда жайылымдық жердің жетіспеуіне байланысты болған экономикалық
қиындықтардан құтылу үшін өзбектермен


шайбани әулетімен одақтасып, бұрынғы жерлері


Жетісу мен
Тянь
-
Шаньды қайтарып алуға тырысты. Қазақтар қырғыздармен одақ құ
рып, Жетісу және Тянь
-
Шаньдағы
өз иеліктерінің тәуелсіздігін сақтап қалды.

Ал 80 жылдары Жоңғар хандарының Оңтүстік Қазақстандағы қысымы күшейді. Бұл кезеңде қазақтар мен
орыстардың саяси және экономикалық байланысы жаңа сатыға көтеріле бастады. 1686
-
98 ж.

Тәуке хан
(1680
-
1718 ж. билік жүргізген) Сібір арқылы Ресейге бес елшілік жіберді. Жоңғарлардың шабуыл жасау
қауіпі күшейе түсуіне байланысты Қазақстанның Ресей қарамағына өтуі бірінші кезекті мәселеге айналды.

Хақназар ханның сыртқы саясаты

Қасым ханнан
кейінгі бүліктердің салдарынан әлсіреген хандықты нығайтып,біріктіруге Қасым ханның
баласы Хақназар хан (1538
-
1580 жж.) әрекет жасады. Хақназар қазақ хандығын 42 жыл биледі. Қазақ
хандығының 300 жылдық тарихында Хақназардай ұзақ жыл ел билеген хан болған е
мес. Ол ел
басқару,әскери
-
саяси істері жағында қажырлы да қабілетті қайраткер болды. Оның үстіне аса күрделі
сыртқы жағдайларда дипломатиялық дарыны мол майталман екендігін көрсетті.

Хақназар хан таққа отырған соң хандық үкіметтің билігін нығайтуға және кү
шейтуге қажырлы қайрат
жұмсады. Өзінен бұрынғы Тахир хан және Бұйдаш хан тұсында бытыраңқы жағдайға түскен қазақ
хандығын қайта біріктірді.Ноғай ордасындағы феодалдық топтардың күресін пайдалана отырып, Хақназар
ноғай мырзаларының көбін өз жағына шығарып а
лып, Жайық өзенінің сол жағындағы территорияны қосып
алды.

XVI ғасырдың ортасында ауыр дағдарысқа ұшыраған Ноғай ордасы ішкі феодалдық қайшылықтар мен
қырқыстардың және халық бұқарасының феодалдық үстемдікпен қанауға қарсы күрестерінің нәтижесінде
бордай
тозып, 1569 жылдан соң мемлекет ретінде өмір сүруден қалды. Бұрын Ноғай ордасына қараған қазақ
тайпалары және олардың этникалық территориясы Қазақ хандығына бірікті. Бұл Қазақ хандығының қазақ
тайпаларының және қазақтардың этникалық территориясын біріктіру

жолында Хақназар ханның жасаған
жеңісті қадамдарының бірі еді.

Ноғай ордасының ыдырауы, оған қарасты қазақ тайпалары мен олардың мекендеген жерлерінің Қазақ
хандығына қосылуы хандықтың Батыс


солтүстік жағындағы жағдайда өзгеріс тудырды. Орыс мемлекеті
м
ен Қазақ хандығы арасындағы кең өңірді алып жатқан Ноғай ордасының ыдырауы, оның бір бөлігінің орыс
патшасына бағынуы, шығысқа қарай кеңейіп келе жатқан орыс мемлекетінің шекарасын қазақ хандығына
жақындата түсті. 1563 жылы Сібір хандығының билігін тартып
алған Көшім хан ендігі жерде Қазақ
хандығына дұшпандық позиция ұстады. Оның үстіне моғол билеушілері мен Қазақ хандығы арасында да
қақтығыстар болып отырды. Осындай күрделі жағдайлармен есептескен Хақназар хан Қазақ хандығының
сыртқы саясатын өзгертті. Сыр
дария бойындағы Қазақ хандығының үнемі жауласып келген
Мауараннахрдағы Шайбани әулетімен одақтастық байланыс орнатуға ұмтылды. Орта Азиядағы ең ірі
қалаларының бірі Ташкентті басып алуға бағытталған әскери қимылдарын тоқтатты. Сөйтіп, Шайбани
Әулетінен шық
қан Бұхара ханы Абдолла екінші мен Қазақ ханы Хақназар қастаспай дос болып, өзара
көмектесу жөнінде «анттастық шарт» жасады, Хақназар ханның бұл дипломатиялық шарасы маңызды
болды.

Сонымен, Хақназар хан тұсында соғыс қимылдары тоқтап, бейбітшілік орнады, қ
азақтардың орта Азия
халқымен сауда


саттық қарым
-
қатынасы, экономикалық байланысы одан әрі өрістеді. Мұның өзі Қазақ
хандығының ішкі жағдайын жақсартуға, халқының шаруашылық өмірінің оңалуына тиімді болды. Сонымен
қатар Қазақ хандығы нығайып, қайта дәуір
лей түсті.

Тәуекел ханның сыртқы саясаты

Тәуекел хан 1583 ж. өзбектермен «анттасқан шартты» бұзып, Бұхараға қарсы Ресеймен саяси одақ құруға
қадам жасады. 1594
-
95 ж. Құлмұхаммед және Вельямин Степанов басқарған елшіліктер алмасылды.
Ресейдің Аболла ІІ мен
Көшімге қарсы соғыста Тәуекелге көмек көрсетуі, сауда қатынасын ұлғайту, қазақ
ханының Ресей азаматтығын қабылдауы жайлы келіссөздер жүргізілді. Тәуекел хан Ресейдің қолдауымен
Сырдария бойындағы қалалар үшін ұзаққа созылған күресті сәтті аяқтады. Тәуекелд
ің мирасқоры Есім
ханның (1598
-
1628 ж. билік жүргізген) 1598 ж. Бұхарамен жасасқан бітім шарты бойынша Түркістан мен
Ташкент қазақ хандығына берілді.

Қазақ хандығының 17 ғасырдағы сыртқы саясаты үш бағытта жүргізілді:

1.

аштархан әулетінің қазақ билеушілер
ін Ташкент пен Түркістаннан ығыстыруға тырысқан әрекетіне
қарсы күрес;

2.

орыс мемлекетімен қарым
-
қатынасты бұрыңғыдан да нығайта түсу;

3.


Жоңғар хандығының шапқыншылығына қарсы тәуелсіздік үшін күрес.

Тәуке ханның сыртқы саясаты.

Тәуке ханның сыртқы сая
саты атырабындағы елдермен тату көршілік байланыс орнатуға, олармен
экономикалық, сауда


саттық қарым


қатынас жасауға тырысқан бейбіт дипломатиялық саясат болды.
Тәуке хан Бухара хандығымен бейбіт қарым


қатынаста болуға, Орта Азиядағы отырықшы аймақта
рмен,
қалалармен сауда


саттық жасауға тырысты. Қазақ хандығымен жауласып келген жоңғар хандығына да
соғысты тоқтатып, тату көршілік қатынас орнату жөнінде Қазыбек би бастаған елшілер жіберген.

Ол кезде мейлінше жауласып алған жоңғарлар мен қазақтардың бі
тімге келе қоюы мүмкін емес еді.

Тәуке хан 1687 жылы Бұхар ханы Субханқұлымен Ташкент жөнінде келіссөз жүргізіп, оны қазақтар
иелігінде қалдырды. Бұхар хандығымен сауданы дамытуға күш салды. Нәтижесінде Қазақ мемлекеті мен
Бұхар хандығы арасында бейбіт қар
ым
-
қатынас орнап, Бұхар саудагерлері қазақ жеріне кіріп сауда жасауға
мүмкіншілік алған. Қазақ жерінде Бұхар көпестерін тонауға қарсы Тәуке хан арнайы жарлық шығарып,
ендігі жерде тонаушылар қатаң жазаланып отыратын болған. Бұхар басшыларының тарапынан жоң
ғарларға
қарсы соғыста қазақтарға көмек көрсетілмеді. Бұл мемлекетпен байланыс тек сауда қатынастарының
жандануымен шектелді.

Тәуке хан билік құрған жылдары Ресеймен қарым
-
қатынас жанданды. Осы жылдары шекара
аудандарындағы орыс бекіністері мен қазақ ауы
лдары арасындағы қақтығыс шиеленіседі. Осындай келеңсіз
әрекеттерді бейбіт жолмен шешу үшін Тәуке хан 1687 жылы Тобыл қаласына Тәшім батыр бастаған елшілік
жібереді. Бұл елшілік сауда қатынастарын жандандыруды да мақсат етеді. Сөйтіп, Тәуке хан Ресеймен
дипломатиялық және сауда байланыстарын орнатты. 1686
-
1693 жж. аралығында Тәуке хан Ресейге бес
елшілік жібереді. 1694 жылы хан ордасында орыс елшілері Скибин мен Трощинді қабылдаған. Сөйтсе де,
орыс
-
қазақ қарым
-
қатынастары 17
-
ші ғасырдың соңы мен 18
-
ші ғас
ырдың басында барынша шиеленіседі.
Өйткені осы жылдары Ресей мен Жоңғар мемлекеттері жақындасады. Қазақ мемлекетінің күшейгенін
байқаған орыстар жоңғарлармен жақындасып, оларды қазақтарға қарсы қою саясатын жүргізеді.

Тәуке хан билік құрған жылдары қазақ м
емлекеті мен жоңғарлар арасындағы қарым
-
қатынас тұрақсыз
болды. Тек 1653
-
1670 жылдар аралығында жоңғарлардың қазақ жеріне шапқыншылығы біршама тыйылды.
Өйткені 1653 жылы Жонғар хандығының негізін салған Батыр қонтайшы қайтыс болғаннан кейін, оның
мұрагер
лері таққа таласумен болды.

1697
-
1727 жылдар аралығында жонғарлар мемлекетін басқарған Цеван
-

Рабтан тұсында қазақ
-
жоңғар
қарым
-
қатынастары барынша шиеленісті. Осыған байланысты 1710 жылы Қарақұмда Тәуке ханның
бастамасымен қазақ жүздерінің біріккен жин
алысы болды. Жиналыс нәтижесінде қазақтар жоңғарларға
қарсылық көрсетуге шешім қабылданды. 1713
-
1714, 1717 жылдардағы жоңғарлардың шапқыншылықтары
қазақтар үшін ауыр болды. Осы қиын жылдары Тәуке ханның қолбасшылық, реформаторлық, батырлық
қасиеттері ай
қын көрінді. Тәуке хан Шыңғыс хан құрған әскери басқару жүйесін қайта жаңғыртты. Әскерді
қатаң басқаруға үлкен мән берілді. Әскерде басшылық ету онбасы, жүзбасы, мың басы болып
тағайындалды. Мыңбасыны Тәуке ханның ұсынысымен Билер кеңесі аса ерлік көрсе
ткен батырлардан
тағайындады. Бас қолбасшы Тәуке ханның өзі болды. Әскер саны соғыс жылдарында 80 мыңға жеткенімен,
бейбіт кезеңде хан ордасында тұрақты сарбаздардың саны 1000
-
нан аспады. Бұл сарбаздар ханның
қауіпсіздігін қорғады.

Қазақ ханы Тәуке бере
ке


бірлікті барынша күшейтіп, сыртқы жауға батыл күрес жұмсау үшін қажымас
қайрат жұмсады. Тәуке хан Ресей мемлекетімен де тату, достық қарым


қатынас жасауға тырысты.

Алайда, Тәуке хан қазақ хандығын бір орталыққа бағынған күшті мемлекет құру мақсатын
жүзеге асыра
алмады, халқының басым көпшілігі көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығымен айналысқан
және патриархалдық
-
феодалдық қатынас үстем болып отырған елде мұны жүзеге асыру мүмкін емес еді,
оған қазақ хандығының сыртқы жағдайы да мүмкіндік бер
меді. Сөйтіп, қазақ хандығы бытыраңқылық
жағдайда кала берді. Әрине, бұл бұрын
-

соңды Орта Азия өңірде тарих сахнасына шыққан көшпелі
хандықтардың бәріне ортақ жағдай еді.

Қорыта келгенде, Тәуке хан өзі билік еткен жылдары ішкі және сыртқы саясатты сәтті
жүргізді. Ол ХҮІІ ғ.
аяғы мен ХҮІІІ ғ. басында Қазақ хандығындағы саяси жағдайды реттей алды. Бұл кезде Қазақ хандығы
біртұтас мемлекет болды. Қазақ хандығында тәртіп сақтау және мемлекеттік құрылыстың негізгі
принциптерін анықтаған «Жеті жарғы» заңдар жин
ағы Тәуке тұсында жасалды. Тәуке хан дипломат
-
мәмілегер, айлакер қолбасшы, әдеттік құқық жүйесінің реформаторы және қазақ ұлтының бірлігі мен
жерінің тұтастығын сақтауға жан аямай күш салған ірі мемлекеттік тұлға ретінде танылды. Тәуке ханның
күшті мемлеке
т құрғаны туралы А.Левшин, Е.Бекмаханов т.б. көрнекті тарихшылар жазды. XVII ғасырдың
соңы мен XVIII ғасырдың басында қазақ қоғамында интеграциялық сана күшейіп, хан билігі нығайды. Үш
жүздің құрамына 112 ру кіріп, қазақ халқының саны 2
-
3 миллион адамға ж
етті.

Абылай ханның сыртқы саясаты

Абылай сауда

саттық жүргізу ісіне көп көңіл бөлген. Бұрын айырбас сауда тек Орынборда ғана жүргізілсе,
енді 1760
-
шы жылдары Троицкіде, Семейде, Қызылжарда жүргізілетін болды. Ертіс өзенінің сол жағын
бойлай шығысқа


Қыта
йға қарай «Абылай жолы» атты сауда жолы салынды. Қазақ хандығы мен Қытай
арасындағы сауда

саттық биік дәрежеге көтерілді. Тарбағатай мен Құлжада жәрмеңкелер ашылып, олар
қазақтарға малын, қолөнер бұйымдарын Қытай тауарларымен айырбастауға мүмкіншілік туды
рды және
Ресей мен Орта Азия мемлекеттеріне де Қытаймен сауда қарым

қатынасын орнатуға жол ашты.

Цин империясы Жоңғар мемлекетін қырып
-
жойып, шауып тастағаннан бастап Абылай бірнеше елшілер
жіберіп, Қытай мемлекетімен бейбіт саяси қатынас орнатуға тырысты
. Қытай империясы бірнеше қайтара
шапқыншылық жасап, қазақ жерін жаулап алмақшы болды. Қытай мемлекетін жеңу оңай емес екенін
түсінген Абылай хан онымен бейбіт келісімге келіп, сауда

саттыққа жол ашып, оны Ресей империясына
қарсы қолданған. Қытаймен бейбіт

қарым

қатынасты өрбіте отырып, Абылай Ресеймен де қалыптасқан
саяси және экономикалық қатынасты үзбеген. Ресей империясы қазақ жерінің шекарасына бекіністер,
қамал

қалалар салып, оларды орыс казактарымен толық жайғастырып жатқанда және де Жайықтың,
Ертіст
ің тағы басқа өзендердің жағасына қазақтар малын жаюына тиым салу жөніндегі жарлықтарын
шығарғанда Ресеймен жағдайды шиеленістіруге бармай, мәселені дипломатиялық жолмен шешуге тырысты.
Ресей патшалығының отаршыл, басып алу саясатының құрбаны болу қаупі тұ
рғанын сезді.

Абылай хан мемлекеттің, қазақ халқының жағдайын шұғыл түзеді. Абылай кезеңі тарихта ең бір елеулі
кезеңі болды. Жау қуылды, халық өз жерінде емін


еркін тұрмыс құрды, бірлікке, ұйымшылдыққа
негізделген хандық билігі құрылды. Солай бола тұрса

да Абылай хан көзі тірісінде Қазақ елінің
мемлекетінің тұрақты болуының тарихи жағдайын жасап үлгермеді. 1781 жылы Абылай хан дүние
салғаннан кейін еліміздің тұтастығы ыдырап, Қазақстан тәуелсіздігінен айырыла бастады.Абылай кезінде
қазақ хандығының саяси

және экономикалық жағдайы жақсарды. Қазақ халқы бірлікке, тәуелсіздікке, бейбіт
өмірге ұмтылды.



73. Еуропалық мемлекеттердің жаулап алу объектісі ретінде Тунис және Конго (ХІХ ғ.)


Африка құрлығында Еуропа мемлекеттерінің мүдделері тек солтүстік аймақт
арында ғана емес, басқа да жерле
рінде 

қақтығысатын. 1876 ж. Бельгия королі Леопольд ІІ Африкаға өркениет енгізу және зерттеу мақсатында ассоциа
ция құрады. Конго өзенін және жағалаудағы жерлерді басып алу әрекеттері өтеді. Бұл басқынш
ылық саяхатты 
америка
ндық  зертте
уші Стенли басқарады. 1878 
-
1884 ж. дейінг
і аралықта бұл жерлерде бірнеше
бекіністер пайда болды. 

Және осы уақыт аралығында 
сол жерлердің тұрғындармен 400
ден аса келісімдер жасалынды.


Франция да дәл осындай әрекеттерін Орталық Африка жерлерін
де жүргізіп жатқан
-
ды. Конгоның төменгі ағысына де Браза бастаған француз экспедициясы жіберіледі. Олар да бекіністер тұрғыз
умен айналысады.

1884 ж. басында ағылшындар Конго жерлерінде Португалия мүддесіне қолдау көрсетеді. Бұл келісім Франция 
тарапынан на
разылық туғызады. Бұл кезде Франция үкіметінің басында кезінде Тунисті басып алған Жюль Фе
рри отырған болатын.Конго мәселесіне 1884 ж. қарашасында ашылған Берлин конгресі нүкте қойды. Келесі ж
ылдың ақпанында қол жеткізілген шешімдер бойынша Леопольд ассаци
ациясының шекаралары белгіленді. Уа
қыт өте келе оның орнында тәу
елсіз Конго мемлекеті құрылады.

Африканы бөлісу
.Солтүстік Африка Европа континентіне ең жақын орналасқан
, сондықтан ол Франция,
Ұлыбритания
,

Германия,

Италия және Испанияны қызықтырды.

Египет Ұлыбритания

мен Франция
арасында бәсекелестік туғызды,

Тунис
-
Франция мен Италия,

Марокко
-
Франция,

Испания және Германия.

1869 жылы Суэц каналының ашылуы Египет үшін ағылшын
-
француз бәсекелестігін одан әрі
қиындатты.1870
-
1871 ж франк
-
прусс соғысынан

кейін Францияның әлсіреуінен кейн ҰБ
-
ға египет үшін
бәсекелестікте төтеп бере алмады.1875 жылы ағылшындықтар Суэц каналының бақылаушы акция
пакеттерін сатып алды.Бірақ 1876 ж египет қаржысында ағылшын
-
француз келісілген бақылау орнады.1881
-
82 ж Египет дағ
дарысының нәтижиесінде ҰБ Францияны ығыстырды.1882 ж Египет ағылшындықтармен
оккупацияланып толықтай британ колониясына айналды.


Сол уақытта
Франция Солт.Африка үшін бәсекелестікте жеңіске жетті.1871 ж Италия Тунисті
аннексиялауға тырысты бірақ Франция
мен ҰБ қысымымен бас тартуға мәжбүр болды.1878 ж ағылшын
билігі француздарға Тунисті алуда кедергі болмауға келісті
.1881 ж наурызда алжир
-
тунистік
шекарасындағы елеусіз шиеленісті пайдаланып Франция Туниске басып кірді және тунис бейін француз
протектораты
н орнататын 1881ж Бард келісіміне қол қойғызады.

Италияның Триполитанияны алу және
Бизерт атты тунистік портын жаулау жоспары іске а
с
пады.1896 ж Италия Тунистегі фр
анцуз протекторатын
мойындады.


74. Франкфурт бейбіт келісімі

Франкфурт келісімі

Франция ме
н Германия арасындағы 10 мамырда

1871
жылы Майндағы Франкфуртте
франк
-
прусс

соғысын қорытындылау мақсатында жасалған келісім
.

Ф
ранк
-
прусс соғысын

аяқтайтын тағы
бір келісім Прелиминария

келісімі

26
ақпанда 1871 жылы Версальде жасалынды
.
Бұл прелиминарндық

трактаттың 7бабына сәйкес
,
соңғы бейбіт келіссөздері Брюссельде өткізілуі тиіс еді
;
алайда олар тек
Брюссельде басталып тоқтатылған болатын, бірақ кейін Франкфурт қаласында қайта өз жалғасын тапты
.
Германияның тарапынан келіссөздерді князь Бисмарк және

гра
ф Арним,
ал француз республикасы жағынан



Жюль Фавр, Пуйе
-
Кертье және Гулар жүргізді.

Жалпы айтқанда,
Франкфурт

келісімі ол тек Прелиминарлық келісімді растайтын құжат болды. Ол бойынша
Франция Германияға Эльзас пен Лотарингияны беріп,
5

миллиард франк ал
тын көмеміндегі контрибуция
төлеуге мәжбүр болды.

Сонымен қатар жоғарыда аталған екі келісімнің тағы бір айырмашылығы: неміс әскерлерінің француз
территориясынан эвакуациялау мерзімі болатын.

Прелиминария келісімінде бұл уақыт аралығы нақты
белгіленсе
, а
л

Франкфурт

бейбіт келісім бойынша
,
Париждегі көтеріліске байланысты былай деп айтылды:
«Очищение Уаз және т.б.департаменнтер
,
сонымен қатар Париж форттарының босатылуы тек Франция
өзінің міндеттерін орындаған жағдайда ғана жүзеге асады
,
яғни Германия күмән
данбауы тиіс. 20 мамырда
совершён Франкфурт қаласында ратификациялармен алмасу үрдісі болды
.



75. Қытайдың батыс мемлекеттерімен қатынасы (ХVІІ
-
ХІХ ғғ.)

Жалпы, XVI ғасырда Жапония күшейіп,

Қытай мен Кореяға ене бастады. Сол кезде еуропалықт
ар да
Қытайға
кіре бастаған еді
: португалдықтар,

голландықтар,

испандықтар. Маньчжур династиясы 1645
-
1911
жылдар
ы Цинь империясын биледі. Олар Ци
нь империясын әлемнен оқшаулау саясатын ұстанды.

Еуропаның отарлау саясаты Қытайды түрткен жоқ.

Бірақ католиктік миссионерлер

көбейіп кеткеннен соң,

шіркеулер жабылып,

миссионерлер елден қуылды.

XVIII ғасырдың соңында еуропалықтармен сауда
жасауға да тыйым салынды.

Тек Гуанчжоу порты ашық болды. Макао аралы порт
угалдықтардың
бақылауында болды
және ол шет ел саудасының негізгі пу
нкті болды.

Цинь империясының вассалы Корея болды. 1757
жылы Жоңғар хандығы жойылып,

ол шекара Цинь
империясының құрамына қосылды.

Апиын соғыстары
. XVIII ғсоңына қарай Цинь империясының өзге елдермен саудасы кеңейе бастады. Қытай
жібегі,

фарфор,

шай
мен ба
сқа да тауарлары еуропада үлкен сұранысқа ие болды. Бірақ Қытай Еуропаның
тауарын алудан бас тартты,

сондықтан тек күміспен төледі. Бұл еуропа елдерінің экономикасына ауыр тиді,

Англия Қытайға апиынды контрабандалықпен Индиядан тасыды. Қытай халқы азғындап
,

нәтижесі екі
апиын соғысына (1840
-
1842;
1856
-
1860)

алып келді.Осы соғыста жеңіліп, Б
атыс елдері Қытайға тең құқылы
емес шарттарды міндеттеді.

Көптеген порттарды ашып,

онда еуропалықта
р артықшылықтарға ие болды,
үлк
ен көлемде контрибуция төлеткізді. 1842
жылғы Нанкин шарты бойынша Гонконг англияға берілді.

Тяньцзинь келісімі де Қытайды еуропалық елдердің жартылай колониясына айналдырды.

Франциямен соғысы
.1858

1862 и 1883

1884 жылдары екі франко вьетнам соғысынан соң,

Франция оңт
пен О
рталық Вьетнамды жаула
п алды. Со
лт Вьетнам Қытайдың вассал иелігі еді. Франция Қытайға тиесілі
бірқатар пункттерді жаулап алады,

бүкіл Вьетнамға протекторатын орнатады. Қытай мен Франция арасында
соғыс әрекеттері болды. 9 маусым 1885

жылы Тяньцзинь франко қы
тай келісімі бойынша
,

Цинь империясы
Францияны Вьетнамның иесі деп санап,

контрибуция төледі. Осылайша Вьетнамдағы иелігінен де
айырылды.

Үшеулік интервенция Симоносек келісімінің шарттарын Франция мен Ресей,

Германия өз мүдделеріне
қайшы деп тауып,

олар да интервенцияны баст
ады.

23 сәуірде 1895 жылы Ресей,

Жапония,

Германия
Жапонияға Ляодун аралының аннексиясынан бас тартуын талап етті.

Себебі,

егер Ляодун аралына ие болса,

Жапония Порт Артурға да ие болатын еді. Ал Ресей Қытайдан 1891 жылы Сібір теміржол концессиясын
алып,

Порт Артур мен ляодун аралын жалға алуға келісті. Осы теміржолды салу арқылы Ресей өзінің Тынық
мұхиттағы әскери стратиегиялық позициясын нығайту мен қытай нарығын ресей саудасына ашып беруді
көздеді.Сонымен қатар,

жапондықтарға контрибуция төлеу үшін қаже
т ақшаларды табуға Қытайға
көмектесу үшін 1895 жылы орыс
-
қытай банкі құрылды. Теміржолдар салу арқылы Ресей Англияның
Қытайдағы үстемдігін шектегісі келді.

1897 жылдан бастап,

батыс елдері Қытайды өздерінің ықпал ету аймақтарына бөлуде күрестерін ары қарай

жүргізе
б
астады. Шаньдунда неміс миссионерлері өлтіріледі.

Германия да Цзячжоу портына шабуыл жасап,

екі теміржол концессиясы мен Цзячжоу портын 99 жылға арендаға алатын болды.

Англия да өз монополиясынан айырылғысы келмей,

бәсекелестерінен қалып қойғысы
келмей Қытайдағы ең
мағызды аймақ Янцзы бассейнін өзінің ықпал ету зонасы деп жариялап,

сауда артықшылықшылықтарын
алып алады.

1900 жылы шет елд
іктердің Қытай экономикасы мен
саясатына араласуына қарсылығын білдіріп
Ихэтуандар көтерілісі болып өтті. Бірақ
Цыси императрица сегіз елдің альянсы

(Англия,Германия,Австрия

Венгрия,Фра
нция,Италия,Япония,США,Ресей) б
ұл көтерілістің басып жанышталуы Қытайдың батыс
елдерге тәуелділігін одан да тереңдетті.

1911

1913 жылы Синьхай революциясы болды,

оның нәтижесінде ма
ньчжур династиясы құлатылды.

ҚытайРеспубликасы жарияланады.Монархияның құлауын
ан соң Монголия ханы Богда хан
қытай
респуликасын емес,

маньчжур династиясын мойындайтынын айтады. Англия осы жағдайды пайдаланып,

Тибеттегі ықпалын күшейтуге тырысты. Ресей Тибе
тті Англияның ықпал ету аймағы деп таныса,

Англия
Ресейдің Монголиядағы мүдделерін мойындады.

Жалпы қорыта айтатын болсақ,

ежелден жабық есік саясатын Қытай империясын Батыс Еуропа
мемлекеттері қолға түсірудің бар амалын істеді. Олар сауда порттарын ашқызы
п,

онда артықшылықтарға ие
болып,

қытайдың жерлерін тең құқылы емес шарттар арқылы өздеріне бағыныдырып алды,

концессиялар
алды

т.б.

АҚШ та Қытайды сауда нарығы ретінде көріп, 1899
-
1949 жылдары аш
ық есік саясатын жүргізді. Ол Хэй
доктринасы деп

аталады.Оны
ң негізгі мәні Қытайда бүкіл елге бірдей мүмкіндіктер беру,

капитал
шоғырландыруға,

тауарларын сатуға,

артықшылықтарға ие болуға жету.Қытайды бөліске салуда құр қалған
АҚШ енді

өзге елдермен теңесуді қалады.


76. Үш императорлар одағы. Құрылу себептері,
кезеңдері, ыдырау себептері


Бұл 1872 ж. қыркүйегінде Берлинде үш императорлардың кездесуі өтуі нәтижесінде құрылған Германия,
Австрия, Ресей арасындағы одақ.

Құрылу себептері:

1)

Германия: Францияға одақтастар табуға жол бермеу; екі фронтта күреспеу; Фра
нцияны қайта
құлдырату үшін көмек алу

2)

Ресей: Осман империясымен Орта Азия үшін күресте Германия күшін қолдану; Австро венгриядан
нейтралитет сақтауын қолдану; австро германдық өзіне қарсы одақ құруға жол бермеу; Англияға қарсы
күресте көмек алу

3)

Австр
ия: Англия одан бас тартты; Балқанда Ресейден статус кво алу; егер Балқанда күрес басталса,
Германия көмегін қолдану


Кезеңдері:

1)

1873 жылы үш император конвенциясының жасалуы

2)

1875 жылы үш император одағының құлдырауы

3)

1881 жылы үш император
одағының қайта жандануы

4)

1886 жылы үш император одағының жойылуы


үш император одағының ыдырау себептері:



герман франк шиеленісіне Ресейдің басқаша қарауы



1885
-
87жылдары австро орыс қатынастарының Болгар мәселесі бойынша бұзылуы



Германияның Австри
я жағын қолдауы, Ресеймен қатынастардың бұзылуы


77. Гитлерге қарсы одақтың құрылуы


Гитлерге Қарсы Одақ


2
-
дүниежүз. соғыста фашистік Германия мен оның одақтастарына қарсы күрескен
мемлекеттер мен халықтардың әскенри
-
саяси одағы. Кеңес одағына шабуыл жаса
ған кезде фашистік
Германия канцлері Адольф Гитлер (1889
-
1945) мен оның кеңесшілері Батыс Еуропа мемлекеттері мен АҚШ
бұл соғысқа араласпайды деген үмітте болды. Бірақ 1941 ж. 22 маусымда Ұлыбритания премьер
-
министрі
У.Черчилль радиодан сөйлеген сөзінде фа
шистік тәртіпте нәсілдік үстемдік пен ашкөздіктен басқа ешқандай
да қағида жоқ екенін, сондықтан оған қарсы күресте ағылшындар Ресеймен басқа барлық басқа халықтармен
бірге болатынын мәлімдеді. Сол жылы 24 маусымда АҚШ үкіметі де Кеңес одағын қолдайтынын ж
ария етті.
12 шілдеде Германияға қарсы соғыста бір
-
біріне көмектесу жөніндегі кеңес
-
ағылшын келісімшарты
жасалынды. Ұлыбритания үкіметі қыркүйектен бастап Кеңес Одағына көмектесу жөніндегі міндеттеме
алды, сондай
-
ақ Лондонда эмиграция жүрген Чехословакия
(
18 шілде)
, Польша (30 шілде) үкіметтерімен де
келеісім жасалып,

КСРО жерінде чехословак және поляк әскери бөлімдері құрылатын болды. 1941 ж. 26
қыркүйекте Франция ұлттық құтқару комиссиясының басшысы генерал де Голльмен байналыс орнатылды.
1941 жылдың жазы

мен күзінде КСРО басшысы И.В.Сталин У.Черчилльге жазған хаттарында Солтүстік
Францияда және Арктикада майдан ашу жөнінде ұсыныс жасады және қару
-
жарақпен көмек беруін сұрады.
1941 ж. күзде АҚШ,

Ұлыбритания өкілдерінің Мәскеуде өткен кездесуінде 1941 ж. 1
қазаннан 1942 ж. 30
сәуірге дейін кеңес әскерлеріне ай сайын 400 ұшақ, 500 танк, және т.б. қару
-
жарақ беруге шешім
қабылдады.КСРО алғаш рет осы елдерден 1 млрд. доллар көлемінде өсімсіз қарыз алды. Оны Кеңес үкіметі
шикізатпен өтеуге міндеттенді. 1941 ж. 2
4 қыркүйекте Лондон қаласында 7 елдің өкілдері конференция
өткізіп, Атлантикалық хартияға қол қойылды. 1942 ж. 1 қаңтарда Вашингтонда 26 мемлекет фашистік
одаққа қарсы күресте өздеренің барлық әскери
-
экономиялық қуатын пайдалану туралы құжатқа қол қойды.
О
сы жылдың 26 мамырында одақтастық және соғыстан кейінгі ынтымақтастық жөнінде ағылшын
-
кеңес ,11
маусымда америка
-
кеңес келісімдері жасалынды. Осылайша Гитлерге қарсы Одақтық ресми құрылуы
аяқталды.Гитлерге қарсы одақтың ең өзекті мәселесі
-

екінші майдан
ашу болды. АҚШ,

КСРО,

Ұлыбритания мемлекеттері арасындағы келіспеушіліктерге байланысты ол тек 1944 жылдың орта тұсында
ғана ашылды. Дегенмен, бұл Одақ әр түрлі бағыттағы елдердің әлемдегі бейбітшілікті бірлесіп қорғау
мүмкіндігін көрсетіп берді. Соңыстың
аяқталу қарсаңында бұл одаққа 50
-
ден аса мемлекеттер мүше болды.
Гитлерге Қарсы Одаққа қатысушы мемлекеттер Думбертон
-
Окс (1944

ж
) және Сан
-
Франциско (1945

ж
)
конференциялары кезінде БҰҰ
-
ны құру, әрі ұйымның Жарғысын қарап,

бекіту жөнінде щещім қабылдады



78.

Хэй доктринасы

Хэй доктринасы
-

АҚШ
-
тың Қытайға қатысты жүргізген саясат принциптері болып табылдаы.
(
19 ғ соңы мен 20 ғасырдың бірінші жартысы
).

1899 жылы АҚШ мемл. хатшысы Хэйдің бірқатар еуропалық
мемлекеттер мен Жапонияға ұсынған ноталар түрінде көрініс тапты. Доктринаның маңызы

Қытайдағы
барлық қызығушылық танытатын елдер үшін «ашық есік», яғни, мүмкіндіктердің теңдігін қамтамасыз ету.

1899

ж
ылдың қыркүйегінде Хей Ұлыбритания, Германия, Ресей, қараша айында

Италия,
Франция,Жапонияға ноталарды жіберді. Ноталарда АҚШ «коммерциялық ұйымдарының» Қытайда және
ұлы державалардың ықпал ету аймақтарында «ашық есікті» сақтап қалуға тырысатыны жөнінде

жазылған.
Қытайдың ықпал ету аймақтарына бөлінетінін ескере отырып, АҚШ үкіметі американдық кәсіпкерлерге
қандай да бір державаның өз ықпал ету аймағында қолданған барлық құқықтар, жеңілдіктер мен тарифтерді
қамтамасыз етуге тырысты «Ашық есік » доктрин
асына тура қарсылық білдірмей , державалар, әсіресе
Ұлыбритания мен Ресей оның өз ықпал ету аймақтарында бірқатар шартттарды қойды. Қалай болғанымен
де, 1900 жылдың наурыз айында АҚШ мемл. Департаменті ноталар жіберілген мемлекеттер «ашық есік»
доктринасы
на қосылатынын және олардың бұл шешімін соңғы деп санайтынын жариялады. Бұл жария
еуропалық мемлекеттер тарапынан қарсылық көрмеді, алайда Қытайды ықпал ету аймақтарына бөлу
жалғасты және американдықтарға бұнымен санасуға тура келді. Тек Вашингтон конферен
циясында «тоғыз
держава келісімнде» ғана «ашық есік» доктринасы ресми түрде бекітілді. Доктрина Қытайға коммунистер
келгенге дейін күшін жоғалтпады.

79.

Берлин конгресі

1878 ж 1
-
13 шілде аралығында болды.
Конгрестің Себебі

: Орыс
-
түрік соғысын аяқтаған Сан
-
Стефан
келісіміне Австрия
-
Венгрия мен Англия келіспей, қайта қарастыруды қалағанын нәтижесінде Бисмарктың
иницативасымен Берлинде конгресс шақырылды.
Конгрессте Болғандар
: Анг, Рес, А
-
В, Гер, Фр, Ит, Түр
Қатысқандар
:
Анг
,п
ре
-
мин Б. Биконсфилд (Дизраэли),
А
-
В

сім Д. Андраши,
Рес

канцлер А. М.
Горчаков,
Гер
Бисмарк

АНг:

А
-
В:

Гер:

Рес:

Нәтижесі: 14 шілде Берлин трактаты б.ша:

Анг
-
Түр
арасындағы
Кипр
конвенциясның
нәтижесінде
Анг Кипрды
алды, ал Түр


Анг.дан С
-
С
келісімін қай
та
қарастыруда
көмек алды.
Анг Түр.да
ықпалын
күшейтуді
қалады.Ресейді
ң С
-
С келісімі
бойынша
Болгария, яғни
Балканда
үстемдігін
күшейтіп,
Жерорта
Теңізіне рұқсат
алуын
қаламады. АНг
Болгария
шекарасын
Балкан жотасы
деп ойлады.

Балкан
жартыарал
ындағы
қозға
лысқа,
славяндық
Болгария
мемлекетіні
ң
құралуына
қарсы.
Боснии и
Герцеговин
аны,
Закавказьен
і алғысы
келді


бейтарапт
ық ұстанса да
,
Анг, А
-
В
-
ны
қолдады.


С
-
С
келісімінің
шешімін
барынша
сақтап
қалуды
қалады, бірақ
Батыс
державалард
ың
изоляциясын
а ұшырап,

қайта қарауға
мәжбүр
болды.


Болгария 3ке бөлінді:1)
София орталығы болған
Дунайдан Балканға дейінгі вассал княздігі;

(
өзіне
сұлтан мақұлдауымен князь тағайындау құқығын алды.)
конституция енгізу бойынша Уақытша билік орыс
комиссарларының қолында болды,

бірақ 9 айға дей срок
болды. Түр әск князьдікте болмау керек болды, бірақ ол
үшін жыл сайынғы алым төледі
.2)

Балканнан оңт қарай
Шығыс Румелия аталатын
Тур провинциясы орталығы
Филиппополе;
3
)Македония


Адриатика и Эгей
теңізіне дейінгі жер Тур.ға берілді.

Тур

алды
: Шығыс Румелияны шекаралас
гарнизондардағы тек тұрақты әскермен бақылауға құқық
Фракия и Албанияны, Алашкерт жазығы, Баязед,
Македония, Жаңа Базар санджагын алды. Критта, түр
Арменияда христиандар мен мұсылмандардың
құқықтарын теңестіретін реформа жасау
керек болды,

А
-
В:
Босния, Герцеговинаны оккупациялау
құқығын алды. Антибари портында теңіз санитарлық
бақылау, Серб мен Черн арасындағы Жаңа базар
санджагында гарнизон ұстауға құқық алды

Черногория, Сербия, Румыния
: Тәуелсіздігін
алды, ар
-
намыс еркіндіг
і орнады

Черногория:

Адриат теңізіндегі Антибари портын
алса да, флот ұстау құқығынан айырылды,
Сербия
:
Болгария жерінен территориясын кеңейтті

Румыния
: Солт Добруджу Дунай дельтасын алды.

Рес
: Баязет пен Алашкерттен бас тартты,Ардаган,
Карс и Батум, Оңт
Бессарабияны алды. Батум
-
еркін
сауда алаңы аталды.

Дунайда яғни, Қара теңізден
-

Темір қақпаға дейін
еркін жүзу құқығы орнады.

80.

Еуропадағы француз үстемделегінің себептері мен ерекшеліктері (ХVІІ ғ.)

1.Өз үстемдігін орнату үшін теориялар қолданды

Генр
их IV
-
нің 
«саяси тепе
-
теңдік»
 теориясы 
-
 мемлекеттерді тіл, 

шарушылық және мәдени ұқсастықтарына қарай біріктіруін көздейді. Король өз билігін тұрақты түрде бе
кітіп, барлық жерде арнайы қолбасшылық 

жасауды белгіледі.Король көмекшісі Сюлли ұсынған 
«табиғи
 шекаралар»
 қағидасына 

сәйкес, жаңа жерлерді басып алу және сақтап қалу үшін одақтастар іздеу және ортақ мүддеге сай әрекет е
ту қажет еді. Сюллидің тұжырымы бойынша, Францияның оңтүстік шекарасы Пиреней тауларына дейін жету
ге тиіс.

2.Саяси жүйе

Испания,Ұлыбритания және Голландиямен бәсекелестік.


Шын мәнінде Францияның мүдделері бұдан асып түсетін. Ол бұрынғы жерлерін (Савойя, Франш
-
Контэ, Лотарингия, Геннегау, Артуа, Нидерланд) қайтарып алуын, өзін бейтарап мемлекеттермен қоршауын, 
«Ұлттар лигас
ын» құруын және оның арқасында қарсыластарын әлсіретуін жоспарлады.Мемлекетке тыс жақ
тан төтенше қауіп төнбес үшін Францияға көптеген 

әрекеттер атқару керек еді. Атап айтсақ: Габсбургтер жерлерін Пиренейге дейін шектеу, Түріктерді және 
татарларды Азияға қ
айтару, Византия империясын қайта құру тәрізді және сол секілді әрекеттер.

Францияның сыртқы саясатындағы екі бағытты белгілеуге 

болады:

1) Габсбургтерді әлсірету

2) Еуропадағы бейберекеттілікті Францияның пайдасына қарай шешу
.

Францияның Еуропадағы ықпал
ын нығайту үшін, Генрих Испаниядан тәуелсіздігін алуға ұмтылған Нид
ерландтың жеті провинциясына көмектеседі. Ал Шығыста Франция өз ықпалы үшін бұрынғы «Капитуляция т
әртібін» 1604 ж. қайта жаңғыртады. Түркияға енетін барлық кемелер Франция жалауы астында кі
руге тиіс бол
ды.

Людовик XIV кезеңіндегі Францияның жүргізген соғыстары:

1) Бельгиямен соғыс (1667
-
1668 жж.)

2) Бельгиямен жаңа соғыс (1672
-
1679 жж.)

3) Аугсбург лигасымен соғыс (1688
-
1697 жж.)

4) испан мұрасы үшін күрес (1701
-
1714 жж.)

Жетістіктері:
Нимвег
ен бітім шарты бойынша Францияға Бельгияның жерлері, Камбрэ, Валансьен, шығ
ыстағы Франш
-
Контэ аймағы қосылады. Гвиана және Сенегалда Франция үстемдігі орнатылады . Швецияның иелігіне

Помер
анияның бір бөлігі өтеді. Герман княздерінің әлсіреуін ұтымды пайдал
анған Франция 1681 ж. Страсбургті қос
ып алады.

* * *

XVII ғ. бастап үстемдік Францияға көше бастады. Абсолюттік монархия нығайған Франция
құрлықтағы билікті өз қолына шоғырландыра бастады. Басқа мемлекеттердің пікірлері мен мақсат
мүдделеріне сай тәуелсіз

жеке әрекет ете бастады. Англияның аралдық жағдайын пайдаланып, теңіздегі
үстемдік үшін күресті бастады.

Сондай
-
ақ Франция басып алу және гегемондық сыртқы саясатында теоретиялық негіздеу үрдісін
бастайды. «Табиғи шекаралар» және «саяси тепе
-
теңдік» идеял
арын кең қолданатын болды.

Генрих IV
-
нің «саяси тепе
-
теңдік» теориясы
-

мемлекеттерді тіл, шарушылық және мәдени
ұқсастықтарына қарай біріктіруін көздейді. Король өз билігін тұрақты түрде бекітіп, барлық жерде арнайы
қолбасшылық жасауды белгіледі.

Король к
өмекшісі Сюлли ұсынған «табиғи шекаралар» қағидасына сәйкес, жаңа жерлерді басып алу
және сақтап қалу үшін одақтастар іздеу және ортақ мүддеге сай әрекет ету қажет еді. Сюллидің тұжырымы
бойынша, Францияның оңтүстік шекарасы Пиреней тауларына дейін жетуге
тиіс.

Шын мәнінде Францияның мүдделері бұдан асып түсетін. Ол бұрынғы жерлерін (Савойя, Франш
-
Контэ, Лотарингия, Геннегау, Артуа, Нидерланд) қайтарып алуын, өзін бейтарап мемлекеттермен
қоршауын, «Ұлттар лигасын» құруын және оның арқасында қарсыластарын
әлсіретуін жоспарлады.

Мемлекетке тыс жақтан төтенше қауіп төнбес үшін Францияға көптеген әрекеттер атқару керек еді.
Атап айтсақ: Габсбургтер жерлерін Пиренейге дейін шектеу, Түріктерді және татарларды Азияға қайтару,
Византия империясын қайта құру тәрізд
і және сол секілді әрекеттер.

Осы кезде Францияның сыртқы саясатындағы екі бағытты белгілеуге болады:

1) Габсбургтерді әлсірету;

2) Еуропадағы бейберекеттілікті Францияның пайдасына қарай шешу.

Францияның Еуропадағы ықпалын нығайту үшін, Генрих Испаниядан
тәуелсіздігін алуға ұмтылған
Нидерландтың жеті провинциясына көмектеседі. Ал Шығыста Франция өз ықпалы үшін бұрынғы
«Капитуляция тәртібін» 1604 ж. қайта жаңғыртады. Түркияға енетін барлық кемелер Франция жалауы
астында кіруге тиіс болды.

Германдық ұсақ кня
здерге қолдау көрсету арқылы Генрих императордың билігін (Габсбургтердің)
шектеуге тырысады. Алайда Равальяк Генрихті өлтірген соң, Габсбургтермен күрес кейінге қалдырылады.


8
1.ХІХ ғасырдың соңындағы Германияның әскери
-
теңіз бағдарламасы


XIX ғаысрдың соң
ына қарай одақ жөніндегі келіссөздерге қарамай, әлемді қайта бөлу үшін негізгі
күрес Германия мен Англия арасында пайда болатыны айқын болды. Бұл ккүреске дайындала отырып,
герман империализмі 1898 жылы әскери
-
теңіз флотын салуға кіріседі. Бур соғысының қ
ызған кезінде
Берлин жағдайдың сәтті екенін түсінеді де , теңіздегі біріншілік үшін Англияға қарсы шығады. 1900 жылы
маусымда герман үкіметі Рейхстаг арқылы флот жөнінде жаңа заң өткізеді. Жаңа заң флот құрамы және
кеме құрылысы бағдарламасының көлемін үл
кейтуге бағытталады. Заң бойынша 1915 жылға қарай герман
флотының құрамында: 34 линиялық кеме, 11 ауыр және 34 крейсер, 100 миноносец,резервтік эскадрада 4
броненосец, 3 ауыр және 4 жеңіл крейсер болуы керек.

1900 жылғы бағдарлама ағылшындардың теңіздегі б
іріншілігіне жасалған қасатндық болатын. Герман
империализмі флотты жасай отырып, Англиямен әлемді қайта бөлісуде күреске дайындалды.


82.

Одақтастардың екінші майданды ашу мәселесі

Европада 2
-
майдан ашу, соғыстың аяқталуын тездету мәселесі Совет делегация
сының ұсынысы
бойынша жетілдірілді. Черчилль 2
-

майданды Балқан түбегі арқылы жүргізуді жақтады.
1

Ол ағылшын және
американ қарулы күштерін Совет армиясынан
бұрынырақ Оңтүстік шығыс және Орталық Европаға
жайғастырып, Европа халықтарын билеп
-

төстеуді көздеді. Бұл жоспардың осал жақтарына тоқталып, В.И.
Сталин екінші майданды Франция территориясынан ашудың дұрыстығын дәлелдеді.



Тегеран конференциясының 28 Қа
рашадағы бірінші жалпы мәжілісінде Түркияны одақтастар
жағында соғысқа итермелеу жөнінде У.Черчилль мәселе көтерді. Британ премьерінің пікірі бойынша
Түркияның соғысқа кіруі Дарданелл мен Босфор арқылы қатынас жолын ашуға, сөйтіп Совет Одағына Қара
теңіз а
рқылы қатынас жолын ашуға жабдықтарды жіберуге мүмкіндік туып, оңтүстік порттарда жүк түсіру
тұрақты түрде жүзеге асырылады деп сендірді.

Ағылшын үкіметінің генералдары Түркияның соғысқа кіруі одақтастарға үлкен артықшылықтыр
әпереді және Румыния мен Болга
рияның соғыстан шығу мүмкіндігі тұрғысынан үлкен маңызға ие болады ,
бұған қоса Түркияда одақтастардыңавиабазасын жасау немістердің маңызды объектілеріне, атап айтқанда
олардың Румыниядағы мұнай көздеріне шабуыл жасауды жүзеге асыруға мүмкіндік береді деп
шешті. Егер
Түркия соғысқа кіру жайлы соғысты қабылдамаса, мұның Түркия үшін елеулі салдарлары болатынын және
Босфор мен Дарданелл қақындағы оның правосына әсер ететіндігін ескертті.
2

Ақыры 1945 жылы 23
Ақпанда Түркия Германия және Жапонияға соғыс жариялады. Бұл кезде Болгария , Румыния, Югославия
азат етілген еді де, майдан түрік шекараларынан мың километрге қашықтап кеткен болатын. АҚШ пен
Ұлыбританияның өт
ініштеріне байланысты Совет Одағы Европадағы соғыс бітісімен империалистік
Жапонияға қарсы соғысатынын білдірді. Рузвельт Германияны бір
-
біріне тәуелсіз бес мемлекетке
бөлшектеу туралы мәселе көтерді. Черчилль бұл ұсынысты қабылдап, Австрия, Венгрия және О
ңтүстік
Германияның кейбір аудандарын қамтитын «Дунай федерациясын« құру жөніндегі жоспарды қолдады

КСРО өкілдері бұл ұсыныстарды сынап, неміс халқының мүддесіне қайшы келетін Германияны
бөлшектеу мәселесін қабылдатпады. Тегеран конференциясы Иранның тәуел
сіздігін, суверенитетін және
территориялық тұтастығын сақтау керек екендігін ескертті. Германияны бөлшектеуде бірінші Пруссияны
қалған Германиядан оқшаулау, екіншісі Германияның оңтүстік провинцияларын


Баварияны, Баденді,
Вютембергті, Палатинаны Саардан
Саксонияға дейін бөліп тастау ұсынылды. Өз кезегінде В. Сталин оны
Дунай мемлекеттерінің құрудың қажеті жоқ, Венгрия мен Австрия бір
-
бірінен бөлек өмір сүруге тиісті деп
толықтырды.

83.АҚШ
-
тың тәуелсіздік үшін күрес жылдарындағы еуропалық мемлекеттермен
қатынастары


XYIII ғ. 70
-
ші жж. Солтүстік Америка континентінің Атлант мұхиты жағалауларында орналасқан 30
ағылшын отарлары Англияның езгілік саясатына қарсы көтерілістерін бастайды. Олар өздерінің тәуелсіз
мемлекетін


Америка Құрама Штаттарының
Республикасын


құрайды.

Бұл бөлінудің басты себебі отаршылдық тәуелділіктің адам құқықтары идеясына қайшы екендігі.
Сыртқы саяси қатынастарды жүзеге асыру үшін Континенталды конгресс пленумы құрылды.

1776ж 4шілдеге дейін отарлар мүшелерінен құрылған съезд
ің өзге мемлекеттерден көмек сұрай
алмады. Конгресс ашық түрдегі көмекті тек Британияның өзге отарларынан және Ирландия халқынан
сұраған.

Америка қару жарақ алу үшін Франциямен құпия келіссөздер жүргізді.

1775ж аяғында Филадельфияға француз саудагерлері
келіп, олармен қару жарақ алу үшін контракт
жасады.

АҚШқа көмектесе отырып , француз дипломаттары өздерінің сыртқы саясаттағы мүдделерін көздеп ,
Англия әлсіреген жағдайда Канаданы қайтарып, Англияның Вест Индиядағы отарларын басып алуды
көздеді.

1779ж

А
мерикаға Испания көмекке келді. Американың Испанияға тиесілі жерінде де азаттық
қозғалыстар басталды.

1780ж 28 ақпанында ІІ Екатерина Англияға , Францияға, Испанияға теңіз саудасының принциптері
жөніндегі декларация жіберілді. Онда соғыс кезіндегі теңізде

бейтарап елдер кемелерінің сауда саттықпен
еркін жүзуі жайында айтылған.Әскери бейтараптылықтың жариялануы Англияның толық оқшаулануына
әкелді. Швеция, Дания,Голландия,Ресейдің әскери бейтараптық жөніндегі ұсынысын қабыл алды., 1781ж
оларга Пруссия, Австр
ия , 1782ж Португалия,1783ж екі Сицилияның корольдігі қосылды.

АқШ 1780ж қазан айында әскери бейтараптық қағидасына қосылды.

Франциядан АқШ қа үлкен эскадра , жаңа әскер, және 20мың адамға амуниция , қару жарақ жөнелтілді.

1782ж Англия екінші жағынан , Фр
анция мен Испания арасында жасалған келісімшарт АҚШ тың
тәуелсіздігін мойындатты. Ол 1783ж 3 қыркүйек күні заңды күшіне енді.

1783ж жүзеге асқан Америка Англия келісімі тарихқа Версаль келісімі деген атпен белгілі болып ,
Американың Англияны жеңуін мойынд
атты.


85.
Жерорта теңізі антантантасы

-
соглашения между Англией, Австро
-
Венгрией и Италией, предусматривавшие сохранение статус кво в
восточной части Средиземного моря.

Англо
-
французские противоречия в колониальном вопросе, особенно в отношении Египта (см
.
<<Египетский кризис 1881
-
82>>), и стремление Англии воспрепятствовать укреплению позиций России на
Ближнем Востоке привели к сближению Англии с державами Тройственного союза. Однако в переговорах,
начавшихся в середине 1886 между Англией с одной стороны
и Австро
-
Венгрией и Италией
-
с другой,
английское правительство Солсбери, не желавшее связывать себя формальным союзом, избегало давать
какие
-
либо определённые обязательства. Германский канцлер Бисмарк, заинтересованный в обострении
англо
-
русских противореч
ий на Ближнем Востоке, довёл до сведения английского правительства, что, если
соглашение не будет заключено, он лишит Англию поддержки Германии в египетских делах. Солсбери
уступил, сделав, однако, ряд оговорок в тексте соглашений.

Соглашение с Италией был
о оформлено 12. II 1887 путём обмена нот между Солсбери и итальянским
послом в Лондоне Корти. Обе стороны обязались поддерживать в Средиземном, Адриатическом, Эгейском
и Чёрном морях статус кво и препятствовать любым переменам, которые грозили бы его наруш
ить (ст. 1). В
случае невозможности сохранения статус кво Англия и Италия должны были принять меры к тому, чтобы
перемена произошла в результате предварительного соглашения между ними (ст. 2). Обе стороны
условились предпринимать совместные действия в Сред
иземном море в случае разногласий одной из них с
третьей державой (подразумевалась Франция), причём Италия выразила готовность поддержать Англию в
Египте, а Англия
-

поддержать действия Италии в Триполитании и Киренаике в случае вторжения туда
Франции (ст.

3 и 4). В английской ноте, однако, оговаривалось, что "характер совместных действий будет
устанавливаться, когда явится в них надобность, смотря по обстоятельствам каждого данного случая". Эта
оговорка давала Англии возможность уклониться от предоставлени
я Италии военной помощи.

Австрийское правительство присоединилось к соглашению нотой своего посла в Лондоне Карольи от
24. III 1887. Оно сделало это крайне неохотно, т. к. не было удовлетворено неопределёнными
обязательствами Англии и не без основания опас
алось, что в случае вооружённого столкновения Австрии с
Россией на Балканах Англия бросит своих союзников на произвол судьбы. В результате усилий австрийской
дипломатии, поддержанной Бисмарком, 12. XII 1887 в Лондоне было заключено второе англо
-
австрийское

соглашение, оформленное обменом нот между Солсбери и австрийским послом Карольи; Италия
присоединилась к нему нотой своего посла в Вене Нигра от 16. XII 1887. Новое соглашение уточняло
намеченную предыдущим соглашением позицию трёх держав в отношении Турц
ии. Австро
-
Венгрия,
Англия и Италия обязались сохранять статус кво на Востоке, поддерживать в Болгарии и Восточной
Румелии тот же режим, который был установлен предыдущими соглашениями (ст. 2 и 3); обязались не
допускать в Турции преобладания русского влия
ния (ст. 4) и следить за тем, чтобы Турция не уступала
России какой
-
либо части своих суверенных прав в отношении проливов и территорий Малой Азии, а также
не передала ей своих прав на Болгарию (ст. 5). В случае попыток России силой добиться от Турции таких

уступок три державы условились немедленно придти к соглашению между собой относительно мер,
необходимых для сохранения существующего положения в Турции (ст. 7). Если же Россия получит согласие
Турции на осуществление своих целей, то три державы должны был
и занять те пункты турецкой
территории, оккупацию которых они признают необходимой (ст. 8).

С. А., с помощью которой Бисмарк рассчитывал втянуть Англию в вооружённый конфликт с Россией и
Францией, не принесла ожидаемых результатов. Солсбери, придерживавший
ся в те годы политики "свободы
рук", всегда имел возможность благодаря неопределённости обязательств уклониться от участия в войне.
"Наши обязательства,
-

писал Солсбери английскому послу в Берлине,
-

так осторожно сформулированы,
что они, как мне кажется,

содержат не больше того, что можно было бы ожидать и без этих нот".

Усиливавшаяся к концу 19 в. угроза английскому колониальному могуществу со стороны Германии
привела к повороту английской политики в сторону сближения с Францией, а позднее
-

и с Россией,

что
лишило С. А. всякого значения.


86.1935 жылғы Рим пакті


.Рим пактісі 1935 ж 7 қаңтар.

Лаваль мен Муссолини Франция мен Италия арасында болды. 11 қаңтарда күшіне енді. Ол бойыншы:

1.

Муссолини Африкадағы француз иелігіне деген Италия талабынан бас тартты.

2.

Лаваль келісімінің құпия бөлімінде Муссолиниге әрекет еркіндігі берілді.

3.

Екі елде екі ұлтты біріктірген дәстүрлі достығын дамытуға жалпы бейбітшілікті сақтауға ниет етті.

1935 ж 15

сәуірде Лаваль мен Муссолини келісімі Африкадағы франко
-
итальян шекарасын дұрыстауға
бағыт алды. Италияға Думейр аралы берілді.

1945 ж дейін дүниеге келеген Тунистегі италияндық ата
-
аналардың балаларына итальян ұлты сақталды.
1965 ж кейін Туниске қоныст
анған италияндықтарды италиян азаматтығын қабылдау құқығынан айырды. 7
қаңтардағы келісім Дунай пактісін бекітуді қарастырды. Еуропадағы бейбітшілікті сақтау шартының
қажеттілігімен Австрияның тәуелсіздігін мойындап, Лаваль мен Муссолини австриялық шекаран
ың қол
сұғылмаушылығына кепіл болатын келісімді белгіледі. Бірінші кезекте Италия ,Франция,
Польша,Румынияның мүшелігін қабылдауға тиіс болды. 1935 ж 22 наурызда Лаваль мен Муссолинидің қол
қойған барлық келісімдерін француздық депутаттар палатасы бекітті.

Лаваль Римдегі барлық ойлағанына
жетті, Гитлер мен Муссолини арасында байланыс әлсіреді, Италия Францияға бас иді. Австрияның еркіндігі
қамтамасыз етілді, еуропалық бейбітшіліктің негізі күшейді.


88.
Жапонияның агрессивтік сыртқы саясаты

Итоги первой ми
ровой войны были выгодны для Японии. Ее экономика развивалась, внешняя торговля
завоевывала все новые рынки, особенно в Азии, куда сильно сократился поток товаров из Европы. Хотя в
самой Японии вскоре после войны ощущались ее последствия ("рисовые бунты",
вызванные дороговизной
риса, потрясли в 1918 г. страну), в целом страна была на подъеме. За 1914
-
1919 гг. валовой национальный
продукт возрос впятеро, с 13 до 65 млрд". "яв1Г.~Веудивйтельно, что все это уже сначала 20
-
х годов стало
служить надежной экономи
ческой базой для поддержания агрессивной внешней политики.Хорошо
известно, что Япония сыграла немалую роль в интервенции держав против молодой Советской России.
Пыталась она, как упоминалось, сохранить свои территориальные приобретения и в Китае, не говоря

уже о
поставленной в колониальную зависимость от нее Корее. Нов целом 20
-
е и даже начало 30
-
х годов, были
периодом сравнительно умеренной внешнеполитической экспансии Японии. В некотором смысле можно
сказать, что это было время накапливания ею сил и выжид
ания благоприятной обстановки. В то же время
эти годы были периодом ожесточенной внутриполитической борьбы, основной смысл которой сводился к
стремлению наиболее радикальных слоев японского общества выйти на передний план и сформировать в
стране определенн
ое общественное мнение. Речь идет о так называемой группировке "молодых
офицеров".Здесь напрашивается бросающаяся в глаза аналогия с послевоенной Германией. Хотя между
потерпевшей поражение в войне Германией и нажившейся на войне Японией была немалая разни
ца, не
говоря уже о различиях в культуре, политических и иных традициях, сходство все же есть, пусть даже более
функциональное, нежели сущностное. Проявлялось оно прежде всего в воинственном радикализме
социальных групп, делавших ставку на силу и агрессию,

на культ исключительности и вседозволенности, на
войну и уничтожение. "Молодые офицеры", чье влияние в Японии в 20
-
30
-
е годы все усиливалось,
требовали практически того же, что и нацисты в Германии,
-

отказа от многопартийной системы и
ответственных перед

парламентом кабинетов, диктатуры внутри страны и экспансионистской политики вне
ее.Далеко несразу
-

как и в Германии
-

они добились своего. Вначале процесс шел скорее в обратную
сторону. Капитализм успешно развивался, рос рабочий класс, увеличивались ряды

интеллигенции,
укреплялись завоеванные в социальных боях права трудящихся. В 1919 г. был снижен имущественный ценз,
вследствие чего электорат в стране увеличился до 3 млн. (из 56 млн. населения), а в 1925 г. избирательное
право стало всеобщим, правда, тол
ько для мужчин. В Японии одна 39 другой возникали и укрепляли свои
позиции новые политические партии, в том числе коммунистическая (1922). Парламентские кабинеты
стремились, хотя и не всегда удачно, противостоять энергичному натиску "молодых офицеров", чьи

представители временами включались в кабинет министров. Словом, баланс сил пока сохранялся, хотя и
становилось все более очевидным, что энергия воинствующего радикализма берет верх.

В 1927 г. к власти пришел кабинет генерала Танака, настроенного вмя ягрос
сивно. Именно при нем
вновь был направлен японский экспедиционный корпус в Китай, в Шаньдун. Вскоре, однако, войска были
выведены,, что послужило одной из причин падения кабинета Танака. Однако "молодые офицеры" не
сдавались. В 1930
-
1932 гг. они совершили
несколько путчей и политических убийств, что приблизило их к
цели. Осенью 1931 г. Япония начала оккупацию Маньчжурии, где в 1932 г. было создано упоминавшееся
уже государство Маньчжоу
-
го во главе с марионеткой Японии Пу И, последним китайским императором.В

1933 г. Япония, чтобы развязать себе руки, демонстративно вышла из Лиги Наций, отказавшейся признать
Маньчжоу
-
го. Снова был послан японский экспедиционный корпус в Китай, на сей раз в провинцию Жэхэ; с
1935 г. началось военное проникновение японских войск
а степи Монголии. Правда, выборы 1936 г. прошли
в Японии под знаком эдермненного успеха сил, выступавших против агрессии и фашизма. Неугодный
правительству новый, парламент был распущен, но и проведенные вслед за тем выборы в марте 1937 г. дали
тот же резу
льтат. Правительству и стоявшим за ним правящим кругам, сочувствовавшим "молодым
офицерам", становилось все более очевидно, что демократической процедуре следует противопоставить
сильный авторитарный режим, что и было сделано. В ноябре 1936 г. Япония подпи
сала с Германией
известный антикоминтерновский пакт, чем привязала себя к немецкому фашизму, а летом 1937 г. началась
японо
-
китайская война, под знаком которой прошло почти целое десятилетие. С началом войны экономика
Японии была переведена на военные рель
сы. С партийной борьбой и парламентской деятельностью
практически было покончено. Был взят твердый и решительный курс на расширение военной экспансии и
провокаций, в том числе и против СССР. "Молодые офицеры" были довольны: армия и генералитет в
Японии не
только вышли на передний план, но и стали как бы символизировать силу, мощь, процветание и
беспощадность страны, с 1938 г. начавшей открыто претендовать на установление "нового порядка" в
Восточной Азии.


89.Үштік Одақтың құрылуы


ХІХ ғасырдың 80 жылдары
Франция және Ресей жақындаса бастады. Олардың бірлесіп, соғыс
ашуынан және Берлин конгрессіндегі шешімдерге есесін алуы мүмкіндігінен қорыққан Австро Венгрия мен
Германия 1879 жылы құпия келісімге келеді. Ол бойынша егер де біреуіне Ресей соғыс ашса, екін
шісі
көмекке келеді, ал басқа мемлекеттермен соғыста нейтралитет ұстайды деген. Бұдан кейін Германия
Италиямен бірігуді көздейді. Бірақ Австрия мен Италия бірігуден бас тартады.

Италия бас тарту себебі: Триест және Триентино Австрияда, олар бұрынғы Италия
ның қанаушылары.

Бұл одаққа кірудің Италия кіру себебі:



Англия керемет оқшаулану саясатын ұстан



Франция арасы қатынас нашарла
(
Ватикан мәселесі, Тунис алуы
), Франция ХҚ әлсіре



Германиямен мемлекет құрылуы бірдей

Австрия үшін Италиямен бірігу плюсы: Ресейм
ен соғыста Италия оның арқасын қорғайды

1882 жылы 20 мамырда Венада үштік одақ құрылады 5 жылға 1915жылға дейін болады.

Келісім:

1)

Біреуіне қарсы одақ немесе келісімдерге кірмеу, саяси және экономикалық мәселелерде көмектесу

2)

Франция шабуылдаса Италия,
Германия көмектес, Австрия нейтралитет; басқа мемлекет
шабуылдаса нейтралитет, ал екі мемлекет шабуылдаса өзара көмек; Англиямен соғыста Италия көмектеспе

3)

Соғыс кезінде келісімді, бейбітшілікті тек бірлесіп шешу

4)

Бұл келісім шешімдерін құпияда сақтау


90.Ха
лықаралық қатынастарда Нидерланды мен Францияның бәсекелестігі


Людовик XIV кезеңін (1661
-
1683) француз абсолютизмінің шарықтау шегі деп санауға болады.
Габсбургтер мен Англияның халықаралық қатынастардағы беделі түсіп кеткен еді.

Жас мемлекет болса да Голландия бұл кезде Еуропада Францияға қарсы тұра алатын мемлекеттердің
бірі
ретінде саналды.

Нидерландқа жақындай түсу үшін Франция Бельгия жерлерін (Нидерланд революциясынан
кейін Испанияның қолында қалған нидерландық жерлер) басып
алуға тырысады. Сол себепті осы кезеңде
«Сауда соғыстары» өтеді. Оған Франция, Бельгия және Нидерланд мемлекеттері қатысады.

Людовик XIV өзінің билік құрған кезінде 4 соғыс жүргізеді:

1)
Бельгиямен соғыс (1667
-
1668 жж.).

Соғыстың басты сылтауы әулеттік мұр
агерлікке негізделді.
Испанияның королі Карл ІІ
-
нің (1665
-
1700) екінші некелесуінен туған ұлы Филипп ІV болатын. Фландрия заңы
бойынша ол мұрагер ретінде саналмайтын. Ал Людовик XIV
-
нің әйелі Филипп ІV
-
нің бірінші некесінен туған
қыз
екендігін ескере отыр
ып, соны

сылтау еткен. Людовиктің бұл әрекетіне Голландия қарсы шығып,
Францияға қарсы Англия және Швециямен одақ құрды.
Соғыс нәтижесінде қабылданған Аахен шарты
бойынша француз королі Испан Нидерландтағы мұрагерлік құқықтарынан бас тартады, өзіне Лилль ж
әне

басқа
да бекіністерді алады
.
Испанияға бұрын аннекцияланған Франш
-
Конте беріледі.

2)
Бельгиямен жаңа соғыс (1672
-
1679 жж.).

Голландықтар ағылшын
-
француз флотын жеңіп шығады.
Голландықтарға көмекке Бранденбург курфюрсті Фридрих
-
Вильгельм келеді. Испан ж
әне герман Габсбургтері
Францияға қарсы шығады.
Англия халқының толқуының

нәтижесінде Карл ІІ Франциямен одақтасудан бас
тартуға мәжбүр болады. Франция өз жағына Швецияны тартады. 1675 ж. Фербеллин түбіндегі шайқаста
шведтер жеңіліс табады.

1679 ж. Нимвеге
н бітім шарты бойынша Францияға Бельгияның жерлері, Камбрэ, Валансьен, шығыстағы
Франш
-
Контэ аймағы қосылады. Гвиана және Сенегалда Франция үстемдігі
орнатылады
.
Швецияның иелігіне

Померанияның бір бөлігі өтеді.

Герман княздерінің әлсіреуін ұтымды пайдала
нған Франция 1681 ж.
Страсбургті қосып алады.

3) Аугсбург лигасымен соғыс (1688
-
1697 жж.).
1684 ж. Габсбургтер түріктердің шабуыл жасау саясатынын
күшеюіне байланысты Францияға қолдау көрсете бастайды. Бірақ Франция мен Голландия арасындағы

бәсекелестік жа
лғаса түседі. Вильгельм ІІІ Оранский (1672
-
1702 жж.) кезінде Францияға қарсы Бранденбург
курфюрстімен одақтастық қатынастар дами түседі. Францияға қарсы құпия қорғаныс одағы
-

«Аугсбург
лигасы» құрылады. Оның құрамына Испания, Голландия, Савойя, неміс және

итальяндық княздіктер, Швеция
кіреді.
Швеция саяси мақсаттарын

іске асыру үшін теңіз мемлекеттерімен, яғни Англия және Голландиямен
одақ құруға тырысады.

Рисвик келісімі Франция жағынан Оранскийді Англия королі ретінде мойындауын және Франция мен
Англия а
расында еркін сауда орнатуын бекітті. Еуропадағы статус
-
кво қайта жаңғыртылды. Неміс жерлерін
өзіне қосып алуға бағыттанған Францияның әрекеттері, керісінше, оның саяси әлсіреуне алып келеді.

4) испан мұрасы үшін күрес (1701
-
1714 жж.).

Фр жағында:Испания,
Бавария, Кельн, Партугалия, Савойя. Қарсы: Австрия, Англия, Голландия, Прус сия,
Ганновер. 1713ж. Утрехт к. Фр: нидерландыдан айырылды, Лотарингиядан әскерін шығ, Савойяға кейбір ер
-
н
берді, Англияға гудзон бұғазы, руперт, Ньюфаундленд, Акадия жер
-
н, Сентк
итсті берді. 1714ж. Раштат к. Фр
Рейн бойындағы қалаларды босатты, сауда теңіз жолдарын ашты. 1714ж. Баден к. Эльзасты Фр сақтап қалды,
Рейн шығ жер
-
н Австрияға берді.

Испания королі Филип 5 болды.



Приложенные файлы

  • pdf 11185514
    Размер файла: 995 kB Загрузок: 1

Добавить комментарий