Шаймбетов Е МПД 503 Сөйлеуінде ауытқуы бар бал диф оқыту


Чтобы посмотреть презентацию с картинками, оформлением и слайдами, скачайте ее файл и откройте в PowerPoint на своем компьютере.
Текстовое содержимое слайдов презентации:

Қарағанды Мемлекеттік Медицина УниверситетіЕңбек гигиенасы,кәсіби аурулар және балалар мен жасөспірімдер гигиенасыОСӨЖ“Сөйлеуінде ауытқуы бар балаларды арнайы коррекциялық мекемеде дифференциалды оқыту”Қарағанды 2017 Орындаған: Шаймбетов Е.Х. МПД 5-003Тексерген: Бакарамова Г.А. ЖоспарКіріспеНегізгі бөлімСөйлеу қабілеті бұзылған балалардың ерекшелігі.Сөйлеуі  бұзылған балалардың түйсігі мен қабылдауы.Тіл мүкістіктері бар балалардың сөйлеуі.Дифференциалды оқытуҚорытынды Пайдаланылған әдебиеттер КіріспеБалалар дамуындағы денсаулығында ауытқуы бар балаларды арнаулы мектептерге жібереді. Денсаулығында ауытқуы бар балалар – физикалық немесе психикалық дамуы ауытқыған балалар. Кемістік немесе дефект балаларда туа  және жүре пайда болуы мүмкін.Туа пайда болған кемістіктің болуы әр түрлі себептерге байланысты: Тұқым қуалаушылық; Жаңа дамып келе жатқан ұрыққа сыртқы ортадан химиялық, механикалық, температуралық  әсерлердің ықпал етуі; Тамақтанудың нашарлығы; Организмге суық тиюдің әсері. Жүре  пайда болған кемістік – бұл баланың нәресте кезінде  жұқпалы аурулармен  науқастануы. Мысалы: эпидемиялық менингит, полиомелит, қызылша, скарлатина, т.б. аурулар. Денсаулығында ақауы бар балалардың негізгі топтары: есту мүшелері нашар дамыған балалар (мүлдем естимейтіндер, нашар еститіндер). көру мүшелері нашар дамыған балалар ( мүлдем көрмейтіндер, нашар көретіндер). күрделі құрылымды кемістігі бар балалар. ақыл-есі нашар дамыған балалар. сөйлеу қабілеті нашар дамыған балалар Осы балаларды тәрбиелеу және оқыту олардың физикалық дамуына және ақыл-ой дамуына қарай ұйымдастырылады. Кейбір балалардың кемістіктерін түзегеннен кейін, оларды кәдімгі мектептерде оқытуға болады. Ал кейбіреулері арнаулы мектептерде оқытылады және сонда тәрбиеленеді. Осы балалардың білім алу қабілеті әр түрлі болады. Кейбір балалардың білімді меңгеру дәрежесі кәдімгі жалпы білім беретін мектептердің жай ғана оқу бағдарламасын игерумен шектеледі. Ал кейбіреулердің мүмкіндіктері шексіз болады. Әрбір категориядағы балаларға біздің елімізде белгілі оқу орындары белгіленген:Керең, нашар еститіндерге арналған мектептер; Соқыр және нашар көретіндерге арналған мектептер; Қосалқы мектептер (ақыл-есі нашар дамыған балаларға арналған); Логопед пунктері (тіл кемістіктері бар балаларға арналған); Сөйлеу қабілетін түзету мектептері (күрделі тіл кемістіктері бар балаларға арналған); Барлық топтағы балалар үшін бала-бақшалар; Мемлекет тарапынан жәрдем беретін арнаулы орындар. Денсаулығында ақауы бар балаларды тәрбиелеу және оқыту бұл күрделі педагогикалық жұмыс болып есептелінеді. Сөйлеу қабілеті бұзылған балалардың ерекшелігіСөйлеу тіліндегі мүкістердің патологиялық дәрежелеріне, белгілі бір мүшелерінің атқаратын қызметтерінің бұзылуына, зақымдануының уақытына, басты кемістіктердің ықпалынан пайда болатын екінші бір ақаулықтардың көрінуіне байланысты олардың бір-бірінен айырмашылықтары да әр алуан болып келеді. Олар әрқайсысының өзіне тән симптоматикалық және динамикалық ерекшеліктеріне қарай әр түрлі салаға бөлінеді. Мұндай салаға дауыстың бірқалыптылығының бұзылуы, сөйлеу тіліндегі дауыс ырғағының бұзылуы, тұтықпа, дислалия, ринолалия, дизартрия, алалия, афазия, жазу тілі мен оқу тілінің бұзылуы жатады.    Тіл бұзылуының себептері органикалық және функциональдық болып бөлінеді. Органикалық – түрлі зақымдардың нәтижесінде тіл аппараты мен жүйке жүйесінің бөлімдерінің бұзылуы.    Функциональдық – мұнда органикалық зақымдану болмайды, тек сөйлеу механизмдерінің функциясы бұзылады.Тілдің бұзылуы түрлі жаста, әсіресе жас балаларда көп кездеседі. Дислалия – сөйлеу тілі мүшелерінің анатомиялық кемістіктерінен дыбыстардың бұзылып айтылуын сипаттайды. Дислалия сөйлеу тіліндегі ең көп тараған мүкістіктер.Пайда болу себептеріне  қарай дислалия механикалық және функционалдық болып бөлінеді.Органикалық дислалияға сөйлеу тілі аппаратының сыртқы сүйек құрылысының және бұлшық ет түзілісінің органикалық кемістігінен дыбыстардың бұзылып айтылуы жатады. Органикалық дислалияға жататын кемістік бұл ринолалия.Ринолалия – ауыз бен мұрын қуыстарының дұрыс қызмет етпеу нәтижесінде дауыс құбылысының өзгеруі мен сөйлеген уақытта дыбыстың бүлінуі.   Ринолалияның түрлері: Ашық ринолалия – сөйлеген уақытта  ауа ауыз және мұрын қуысы арқылы өтеді. Жабық ринолалия – ауа тек ауыз арқылы өтеді, бұл әсіресе «м,н» әріптерін атағанда білінеді. Ринолалия Ашық ринолалияның себептері: таңдайдың бөлінуі, жұқа таңдайдың қысқалығы, таңдайдың параличі.    Жабық ринолалияның себептері: мұрын қуысының бітелуі, мұрын қуысындағы ісіктер, мұрын қалқасының қисайып қалуы.    Ринолалик балалар өте әлсіз болады. Осының өзі олардың сөйлеуінің дамуына әсер етеді. Туылғаннан кейін олар өте кеш отыра бастыйды, сөйлей бастағанда көптеген қиыншылықтарға кездеседі. Олар мектепке барған уақытта түрлі қиыншылықтарға кездеседі. Мұғалімдер оны түсінбеуі мүмкін, айналасындағы балалар да мазақтауы мүмкін. Бұның бәрі оның психикасының дамуына әсерін тигізеді. Кейбір ринолалик балалар өздерінің осындай кемістіктерінен мектепті тастап кетеді де көп сөйлемейтін жұмыс, мамандық іздей бастайды. Міне, сондықтан ринолалик балаларға ерте кезден бастап жәрдем көрсету керек. Сөйлеуі  бұзылған балалардың түйсігі мен қабылдауы.Есту арқылы қабылдау. Сөйлеуі бұзылған балаларда, фонетико-фонематикалық қабылдау кемшілігі кездеседі және сқйлеу – есту мен сөйлеу  қозғалу анализаторларының байланысы міндетті түрде байқалады. Г.Ф. Сергееваның зерттеуі бойынша, сөйлеу-қозғалу анализаторлары қызметінің бұзылуы, әсіресе, дизартрия мен ринолалияда, фонемаларды есту арқылы қабылдауға қатты әсер етеді. Демек, мұнда үнемі дыбыстау және дыбысты қабылдау кемшілігі болады. Кейбір жағдайда, айтылуда қарама-қайшылығы жоқ фонемалар ажыратылады, енді бір жағдайда айтылуда сараланатын фонемалардың өзі ажыратылмайды. Дыбыстаудағы «тірек» қаншалықты аз болса, фонема бейнелерін қалыптастыур соншалықты ншар болады. Ал, фонемалық есту қабылетін дамыту, тілдің барлық жағын қатар қамтып, дамытумен тікелей байланысты, бұл өз кезегінде, баланың жалпы дамуын қамтамасыз етеді. Көру арқылы қабылдау. Сөйлеу патологиясы бар балаларда, аталған психикалық қызмет тежеле дамиды. Зерттеулер көрсеткендей, нақты объектілер мен бейнелерді көру арқылы қабылдау, бұл балаларда анағұрлым төмен деңгейде болады. Әсіресе, таныс емес ракуста берілген мен заттарды тану қиындық туғызады. Олар заттың бейнесін қабылдау үшін, ұзағырақ уақытты қажет етеді. Мысалы, перцептивтік әрекеттерді қажет етеді. Бұлар бағдарлаудың ең қарапайым түрлерін ғана қолданады, айталық, үлгіге сәйкестендіру сияқты. Мысалы, фигураларды салыстыруда олардың пішіндеріне емес, түстеріне сүйенуі мүмкін. Ал, қалыпты дамудағы балалар, негізінен көру арқылысалыстыру жолын қолданады. Тіл мүкістіктері бар балалардың сөйлеуіАуыр тіл мүкістігі бар балалардың сөйлеуді бақылау кезінде, олардың сөйлеуін ұйымдастырудағы қиындықтары, өзге адамдармен қарым-қатынасына теріс әсер ететіні анықталған. Бұл категориядағы балалардың тілдік және коммукативті дағдыларының өзара байланысы, яғни сөздік қордың жұпынылығы мен сараланбауы, етістік сөздігінің аздығы, байланысты сөйлеудің ерекшеліктері т.б. толыққанды тілдік қарым-қатынасқа кедергі жасайды. Содан сөйлесу қажеттілігі төмендейді, коммукация формалары қалыптаспайды, мінез – құлық ерекшеліктері пайда болады: тілдік байланысқа қызықпау, негативизм, сөйлесу ситуациясында, бағдар жасай алмау. Ауыр сөйлеу патологиясы бар, мектеп алды жасындағы балалардың тілдік қатынасында, қалыпты дамудағы 2-4 жасқа тән және ситуациялық – іскерлік форма басым болатынын көрсетеді. Балалардың бірқатарына, сөйлесудің ситуациялық емес, танымдық формасы басым. Олар ересек адамдардың, педагогтың ұсынысын қуана қабылдайды. Мысалы, кітап оқу: қарапайым мәтіндерді зейін қойып тыңдайды, бірақ, оқылып болғаннан кейін, әңгіме- сұхбат ұйымдастыру өте қиын балалар оқылған кытап бойынша, мүлдем сұрақ қоймайды, тіпті өздері мазмұндап бере алмайды, себебі, монологтық сөйлеу түрінің репродуктивтік жағы қалыптаспаған. Ересек адаммен сөйлесуге қызығушылық болған күнде, әңгіме үдерісінде бала бірден бірге көше береді, оның танымдық қызығушылығы аз уақытқа ғана жетеді, әңгімелесу 5-7 минуттан артық созылмайды. Осылайша, ауыр тілдік патологиясы бар балалрдың тілдік және когнитивтік бұзылуы олардың қоршаған ортамен толыққанды коммуникативті байланыстарының орнығуына, ересектермен тіл табысуға кедергі жасайды, құрбыларынан, ұжымнан бөлектенуе мәжбүр етеді. Осыған орай, бұл балаларды социум талаптарына сәйкес қолайлы, тиімді бейімдеу мақсатында, тілдік, танымдық және коммуникативті әрекеттері компоненттерін дамыту мен түзетуге бағытталған, арнайы жұмыстар жүргізілуі қажет. Дифференциалды оқытуСаралап  оқыту-  бұл  оқыту  үрдісін  ұйымдастыру  формасы,  мұғалім  оқу  үрдісі  барысында  бірыңғай  сапалық  қасиеттері  бойынша  қалыптастырылған  оқушылар  тобымен  жұмыс  істейді (гомогендік  топ).    Деңгей  бойынша  сараптау  ерекшеліктері  Ой  еңбегінің  дамуына  байланысты  саралау  қазіргі  педагогикада  бірыңғай  баға  алып  отырған  жоқ,  оларда  оң  бағалармен  қатар  кейбір  теріс аспектілері  де  бар.  Оң  аспектілері:  қиын  балалармен  жұмыс  істеудің  тиімді  мүмкіндіктері  пайда  боладықоғам  үшін  балаларды  ақталмаған  және  мәнсіз  теңдестіру  мен  орташаландыру  болмайды;мұғалімде  нашар  оқитын  оқушыларға  көмектесуге,  мықты  оқушыларға  көңіл  бөлуге  мүмкіндік  туады;сыныпта  үлгермеуші  оқушылар  қатарының  болмауы  жалпы  оқыту  деңгейін  төмендету  қажеттілігін  жояды;мықты  оқушылардың  білім  алуда  тез  және  терең  алға  жылжуына  деген  ынтасы  жүзеге  асады;- «Мен тұжырымдама»  деңгейі  артады:  мықтылар  өз  қабілеттерін  көрсете алады,  ал  нашар  оқитын  оқушылар  оқу  жетістігін  сынауға  мүмкіндік  алады,  өзінің  келеңсіз  мінез-құлықтарынан  арылуына   мүмкіндік  туады;-мықты  топтарда  ынта  деңгейі  артады;-бірыңғай  балалар  жиналған  топтарда  балаға  оқу  жеңіл; Теріс  аспектілері:балаларды  даму  деңгейіне  қарай  бөлу  дұрыс  емес;әлеуметтік-экономикалық  теңсіздік  байқалады;нашар  оқитын  оқушылар  мықтылардың  соңынан  ере  алмайды, олардан  көмек  те  ала  алмайды,  жарыса  да  алмайды; балаларды  нашар  топтарға  ауыстыру  олардың  абыройын  түсірген  сияқты  болып  көрінеді;жетілдірілмеген  диагностика  нашар  оқушылардың  қатарына  қабілетті  оқушылардың  кіріп  кетуіне  әкеліп  соғады;«Мен-тұжырымдама»  деңгейінің  түсуіне  әкеп  соғады:  элитарлық  топтарда  балаларда  «біз  кереметпіз» деген  иллюзия  пайда  болады,  нашар  топтарда  оқушылардың  өздерін-өздері  бағалау  деңгейі  төмендейді;нашар  топтарда  мотивация  деңгейі  төмендейді;қайта  жасақтау  сынып  ұжымдарын  бұзады. Сараланған  тапсырмалармен  жұмыс  істегенде  көкейтесті және  жақын  даму  аймақтарын  есепке  алу  маңызды.  Ол үшін  жұмыс  нәтижелеріне  үнемі  бақылау  жасап  отыру  қажет,  әр  тақырыптан  кейін  және  тақырыпты  оқу  барысында  диагностика  жүргізу  керек.Сараланған  тапсырмалар  мұғалім  қойған  мақсаттарға  тәуелді.Егер  мұғалімді  балалардың  дамуы,  әр  оқушының оқудағы  жетістігі  толғандырса,  онда  ол  міндетті  түрде  оқытуға  жекелей  және  саралау  тәсілдерін   жүзеге  асырады.  Саралап  оқытуды  қолданудың  нәтижелерітанымдық  қызметке  қызығушылықтарын  арттырады;оқушылардың  білім  сапасын  10-15%  арттырады;нашар  оқитын  оқушылардың  қателіктерінің  алдын  алуға  мүмкіндік  береді;өздік  жұмыс  істеу  қабілеттерін,  жігерін,  даралығын  дамытады. ҚорытындыДефектология – бала дамуындағы әр түрлі ауытқулар мен денсаулықтың бұзылу себептерін зерттейтін ғылым. Бұл пәннің мақсаты – әр түрлі дәрежедегі дамуында ауытқуы бар балалардың психофизикалық дамуындағы ерекшеліктерін қалыптастыру, осы тұрғыдағы балаларға коррекциялық тәрбиелеу жұмыстарын жүргізуінің бағыты мен оқытудың мазмұны туралы білімді қалыптастыру. Дефектология ғылым ретінде әлі де кеңінен мәлім бола қоймағанымен, ғалымдар және әр түрлі ғылым саласындағы мамандар оған аса зор мән беріп отыр.Біздің елімізде аномальды балаларды тәрбиелеп, оқытудың мемлекеттік негізі құрылған, арнаулы мекемелердің жүйесі бар. Бұл жүйе бойынша бастауыш білім беретін сыныптар ғана жұмыс істеп қана қоймайды, сонымен қатар орталау және орта білім беретін сыныптар да жұмыс істейді. Дефектологияның зерттеу аймағындағы негізгі мақсаты – аномальды балаларға жалпы білім беру болып табылады. Пайдаланылған әдебиеттерҚ.С. Тебенова; А.Р. Рымханова «Арнайы психология» Алматы 2011ж Грищенко Л. Л. «Устранение дефектов речи», «Семья и детский сад» №1 2005 г. Зайцева Г. Л. «Дактилология. Жестовая речь» М., 1991 г. Малдыбаева А.О., Орынбаева Э.Ә. «Дефектология негіздері» Шымкент 2007 ж. Намазбаева Ж. «Дефектологтың  кеңесі» А., 1980 ж. Өмірбекова Қ., Серікбаев Қ. «Логопедия» А., 1996 ж. Филичева Т.Б., Чевелева Н. А. «Логопедическая работа в специальном детском саду» М., 1997 г. «Специальная педагогика» под ред. М.Н.Назаровой.   М., 2000 г Назар аударғандарыңызға рахмет

Приложенные файлы

  • pptx 2427323
    Размер файла: 2 MB Загрузок: 0

Добавить комментарий